Vijf kennissen hebben geen zin meer om alleen te wonen en richten met elkaar een woongroep op. Philip was tot zijn pensioen ruim dertig jaar arts in Afrika, zijn oude studievriend Harry zit nog altijd op de taxi, Ricarda heeft problemen met haar volwassen dochter, Uschi verkoopt worst en tegeltjeswijsheden en Eckart heeft de grafsteen van zijn vrouw meegebracht. Ze kunnen nauwelijks méér van elkaar verschillen, en toch lukt het hen nader tot elkaar te komen.

Maar dan gebeurt er iets waardoor hun nieuwe band op de proef wordt gesteld. Het is gedaan met de gezellige kaartavondjes, vanaf nu staat alles in het teken van teamspirit, discipline en bovenal: de humor van de situatie blijven inzien. Te midden van dat al worden Ricarda en Philip in alle hevigheid getroffen door gevoelens die ze al lang vergeten waanden...

==

Beatrice Meier (1969) studeerde Literair Vertalen en schreef een aantal filmscenario’s. In 2013 ontving ze de scenarioprijs van het Festival des deutschen Films in Ludwigshafen. Nooit meer alleen is haar eerste roman; binnen enkele weken waren er in Duitsland meer dan 20.000 exemplaren van verkocht. Ook werd er een televisiefilm van gemaakt. Beatrice Meier woont en werkt in Strasbourg.

=

‘Een ontroerende mengeling van een klein beetje melancholie en heel veel lichtheid.’ – Stern

Beatrice Meier

Nooit meer alleen

ROMAN

Vertaling door
Annemarie Vlaming

==

Uitgeverij Atlas Contact

Amsterdam/Antwerpen

© 2015 Verlag Kiepenheuer & Witsch, Keulen

© 2015 Nederlandse vertaling Annemarie Vlaming

Oorspronkelijke titel Alleine war gestern

Omslagontwerp Nanja Toebak

Omslagbeeld © Andrew Hewkin / Bridgeman Images

E-book Perfect Service, Schoonhoven

==

ISBN 978 90 254 4638 3

NUR 302

==

www.atlascontact.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2015, ISBN 978 90 254 4637 6

The trick is to keep breathing

==

– Garbage

1

‘Zes maanden?!’ vroeg Ricarda.

‘Op z’n minst,’ zei de dikke bouwvakker in overall. Zijn vriendelijke blik dwaalde over de witgelakte plafondbalken in de woonkamer. Twee ervan bogen lichtjes door. ‘Het ziet ernaar uit dat er nu drie verdiepingen zijn aangetast. Het hele pand moet gesaneerd worden.’

‘Gesaneerd?’

‘Huisschimmel is het ergste wat een huis kan overkomen. Koopwoning?’

Ricarda knikte vertwijfeld.

‘Gaat u een lieve duit kosten.’ Hij controleerde of het sliertige haar dat van links naar rechts over zijn kale hoofd was gekamd, zijn glimmende schedel afdoende bedekte. Een nauwgezet gebaar, dat niet goed bij zijn massieve lijf en zijn dikke vingers paste. Kennelijk was het van groot belang dat zijn haar op de goede plek lag.

Ricarda keek van het kalende hoofd naar de schimmelvlek op het balkenplafond van haar lichte, zonovergoten woonkamer. De conciërge had haar weliswaar al voorzichtig ingelicht over de kosten, maar dat ze haar huis voor zes maanden uit zou moeten hoorde ze nu voor het eerst.

‘Oké, en waar moet ik in de tussentijd naartoe...?’

‘Tja, dat weet ik ook niet. Ik heb alleen verstand van schimmelvlekken,’ zei de man met het slierthaar. Hij pakte zijn gereedschapskist en liep naar de deur. ‘Ik zou u graag in huis nemen, juffie, maar ik denk niet dat mijn vrouw dat leuk zal vinden.’ Hij gaf haar een hand, en met een charmante glimlach deed hij de deur achter zich dicht.

Ricarda wist niet goed waar ze zich het eerst over zou gaan opwinden: over de huisschimmel, zijn totale onverschilligheid of zijn ‘juffie’.

Juffie?

Hallo?

Ze keek op de klok, het was kwart over negen, ze was laat. Ze pakte haar handtas en wierp nog een laatste blik in de spiegel. Je zou haar geen eenenzestig geven. Haar gezicht was nog redelijk rimpelloos, haar haar verfde ze kastanjebruin, met pilates en zwemmen hield ze zichzelf fit. Natuurlijk hadden de jaren hun sporen achtergelaten, maar dat managede Ricarda weg. Wat haar in grote lijnen ook lukte. Dus besloot ze om te midden van deze waanzin in elk geval het ‘juffie’ als compliment te beschouwen.

==

Ze liep de drukke straat in. De ochtendzon scheen verblindend. Links prijkte de Dom tegen de lentehemel. Zes maanden? Op z’n minst. Waar moest ze in de tussentijd heen? Misschien kon ze een tijdje bij Stella logeren. Haar dochter werkte drie maanden als tolk voor een bedrijf in Granada. Of zou ze haar woning hebben onderverhuurd?

Ricarda zocht in haar telefoon naar Stella’s nummer. Voicemail. Ze keek nog eens op de klok. Over twintig minuten had ze haar eerste afspraak. Ze haastte zich over straat. Haar praktijk voor psychotherapie lag aan de andere kant van de Dom. Ze liep de treden naar de Domplatte op, de wind deed haar rok opwaaien.

Ze zou ook Berthe kunnen vragen, met wie ze de praktijk deelde. Maar om nou ook nog de avonden met haar babbelzieke collega door te brengen? Nee, dan toch liever tijdelijk iets kleins voor zichzelf huren en...

‘Ricarda?’ Een mannenstem haalde haar onzacht uit haar gedachten. Ze draaide zich om. Een lange, slanke man in wit T-shirt en spijkerbroek keek haar verrast aan. Het duurde even voor het kwartje viel.

‘Philip...?’

Het was inderdaad Philip.

‘Waar kom jíj vandaan?’ vroeg ze.

‘Ik zit weer in Keulen.’ Hij knipperde met zijn heldere grijze ogen, hij was even verbaasd als zij.

‘Niet meer in Mali?’

Hij schudde zijn hoofd. Ze keken elkaar net iets te lang aan. Toen begon hij te lachen.

‘Nou ja, zeg, dat is me ook wat,’ beantwoordde Ricarda zijn lach.

Ze kenden elkaar van hun studie. Philip was destijds de beste vriend van haar toenmalige vriend Herbert, met wie ze later was getrouwd. Na hun studie was Philip voor Artsen zonder Grenzen naar Mali vertrokken. Hij kwam nog maar sporadisch naar Keulen. Herbert was twee, drie keer bij hem in Afrika geweest, maar in de loop der tijd waren ze elkaar uit het oog verloren.

Terwijl Philip vertelde dat hij al zijn schepen in Mali achter zich had verbrand, bestudeerde ze verbluft zijn gezicht. Philip leek wel een ander persoon geworden. Maar toch ook weer niet. Ooit hadden ze elkaar van haver tot gort gekend. Zijn fijne gelaatstrekken waren met de jaren markanter geworden. Zijn haar was iets langer dan vroeger, zijn driedagenbaardje gaf hem een vlotte en nonchalante uitstraling. Hij was grijs geworden, maar het stond hem goed.

‘En jij,’ vroeg hij, ‘hoe gaat het met jou?’

‘O, ik... Dat wil je niet weten!’ Hortend en stotend vertelde ze hem over de huisschimmel. Nu was het zijn beurt om haar gezicht te bestuderen. Ze streek het haar weg dat de wind haar van achteren in het gezicht blies en probeerde haar rok omlaag te houden. ‘Zes maanden! Stel je voor! Waar moet ik zo lang heen? En dan noemt hij me ook nog juffie!’

Philip grijnsde. Hij keek haar alweer te lang aan. Ze wierp een snelle blik op haar horloge.

‘Philip, ik moet weer verder, zullen we...’

‘Kom bij mij wonen.’

‘Pardon?’

‘Je kunt bij mij komen wonen, als je wilt.’

‘Wacht even. Bij jou komen wonen?’ Ze kon toch niet zomaar bij een man intrekken met wie ze ooit samen had gestudeerd en die ze in geen tijden had gezien?

‘Het is een woongroep.’

‘Wat? Een woongroep?’

Woongroep. Het woord wierp haar onverwachts terug naar een tijd waar ze al heel lang niet meer aan had gedacht. Woongroep, dat klonk naar doorrookte nachten, heftige discussies, verstopte doucheputjes, volle asbakken, wiebelstoelen, stapels vuile vaat in de gootsteen, poetsroosters waar niemand zich aan hield, rode wijn uit mosterdglazen, tranen en slappe lach, examenstress, liefdesverdriet...

‘Ja,’ zei Philip, ‘en er is nog een kamer vrij.’

‘Nog vrij? Wat bedoel je daarmee?’

‘Nou, gewoon, vrij!’ zei hij vrolijk.

‘Dus je biedt me hier, op dit moment, een kamer in je woongroep aan?’

‘Ja.’

‘Nou ja zeg, is me dat even... geniaal. Je bent een engel!’

‘Je zou het haast zeggen,’ zei Philip met een grijns.

Ricarda kon het allemaal zo snel niet bevatten.

==

Wat een ongelooflijk toeval.

==

2

Ralf deed weer eens moeilijk. Philip sleurde hem de trap op. Hijgend sleepte de hond met zijn buik over de donkere houten traptreden in het zachtgeel geverfde jugendstiltrappenhuis. Na vijf treden kreeg Philip medelijden. Hij tilde Ralf op en droeg hem de trap op.

Ricarda... Wat een toeval! Sinds hij weer in Keulen was moest hij onafgebroken aan haar denken. Hij had haar willen bellen, maar had het steeds weer voor zich uit geschoven. Het verleden speelde hem nog altijd parten. Zelfs vijfendertig jaar Mali hadden niet geholpen.

En toen had ze opeens midden op de Domplatte voor hem gestaan. Hij was met stomheid geslagen geweest. De wind plukte aan haar haar. Ze had kraaienpootjes rond haar ogen, maar haar blik, die levendige blik, was nog dezelfde als vroeger.

Ze had het over haar collega Berthe bij wie ze eventueel zou kunnen logeren, haar dochter Stella, die zeven jaar geleden op zichzelf was gaan wonen maar haar woning nu waarschijnlijk had onderverhuurd, over huisschimmel, de bouwvakker... Ze leek kalm en beheerst, maar binnen in haar was het één grote chaos. Dat wist hij. Ook vroeger al moest bij Ricarda alles volgens plan verlopen. En als iets niet volgens plan verliep, zorgde ze er wel voor dat dat heel snel weer het geval was.

‘Kom bij mij wonen’... Lieve hemel, Ralf, heb ik dat echt gezegd, ‘kom bij mij wonen’? Ralf tilde vermoeid zijn kop op. Het licht van het trappenhuis ging uit, Philip drukte weer op de knop en liep door naar de bovenste etage.

Het appartement van zijn moeder lag op de derde verdieping. Elfriede Kreuzer was drie weken geleden overleden. Op negentigjarige leeftijd. Philip zat midden in een operatie toen het telefoontje kwam. Het was zijn laatste operatie in de bush geweest. Drie maanden eerder had hij het besluit genomen om terug te keren naar Duitsland, om voor zijn moeder te zorgen. En nu was ze dood. Zomaar. Drie dagen voor hij terug zou komen. Hoe had zijn oude vriend Harry het ook alweer zo mooi gezegd toen hij hem condoleerde? ‘De mens sterft er ook maar gewoon op los.’

Wat restte was het uitzoeken van een grafsteen, achterhalen wie de kennissen van zijn moeder waren geweest, rouwkaarten sturen, de papierwinkel uitzoeken, instanties aanschrijven.

En Ralf. Moeders geliefde teckel, met wie hij zojuist een blokje om was geweest en die hij nu onder zijn arm de trap op droeg.

Philip hield van die hond. Maar ook weer niet. Die dikke bruine langhaarteckel met zijn trouwe ogen had meer tijd met zijn moeder doorgebracht dan hij. Hij was er geweest toen ze dag na dag verder aftakelde. Hij was er geweest toen ze voor eeuwig haar ogen sloot. Ralf – het gepersonifieerde slechte geweten op vier pootjes. Op vier veel te korte pootjes.

De houten treden kraakten. Philips hart begon sneller te slaan. Niet alleen vanwege de drie verdiepingen.

Hij stond nog altijd versteld van de tegenwoordigheid van geest waarmee hij had gereageerd. Toen Ricarda over haar huisvestingsprobleem begon te vertellen waren er bepaalde magische schakelaartjes in zijn hoofd omgezet, en zijn stem had als het ware uit zichzelf gezegd dat ze wel bij hem kon komen wonen. Hij had het nog niet uitgesproken of hij had er al spijt van gehad en gedacht: Wat bazel jíj nou? Toen ze vervolgens weliswaar spontaan teruggedeinsd, maar niet gillend op de vlucht was geslagen, had zijn stem er kordaat aan toegevoegd dat het om een woongroep ging. Ricarda had verwonderd opgekeken en even nagedacht en ten slotte daadwerkelijk gezegd dat ze van de partij was. En in haar bruingroene ogen had iets getwinkeld. Net als vroeger! Net als vroeger, wanneer ze een briljant idee hadden voor een demonstratie of een actie om de wereld te veranderen.

En dat was precies wat Philip op dit moment deed. Hij veranderde de wereld. Hij kon het zelf niet geloven.

Het enige addertje onder het gras: de woongroep was amper vijfenvijftig minuten oud en bestond tot nog toe alleen in zijn hoofd.

Want eigenlijk was hij onderweg geweest naar de makelaar, om een appartement aan de Rijn te bezichtigen en het grote appartement van zijn moeder in de verkoop te doen.

Philip was boven aangekomen. Hij glimlachte nog een keer om zijn spontane leugentje. Eigenlijk was het niet helemaal netjes, maar goed, het ging om het resultaat. Hij zette Ralf op de grond. Bij wijze van dank plaste die op de deurmat. DOE ALSOF JE THUIS BENT, stond erop.

Nou, zie je wel. Hoe toepasselijk.

Ralf keek even omhoog. En weer weg. Zoals honden nu eenmaal kijken als ze iets gedaan hebben wat niet helemaal is zoals het hoort.

Philip draaide de deur van het slot en ging naar binnen. De ondergepieste mat kon wachten. Nu moest hij eerst op zoek naar een paar huisgenoten.

3

Timmi deed goed zijn best. Hij verdeelde het gedroogde kruid over het dunne vloeitje, bevochtigde met zijn lip voorzichtig het plakstrookje en plakte de joint dicht. Liefdevol keek Harry naar zijn kleinzoon, terwijl hij zijn verkleurde peace-koffiemok, twee borden en de oude theepot van zijn moeder in de verhuisdoos stopte. Ik zal Timmi missen, dacht hij. Maar dat was het dan ook wel. Hij streek met zijn hand over zijn dunne haar naar zijn grijze staart en liet zijn blik door de spaarzaam ingerichte souterrainwoning dwalen die zijn dochter in haar huis voor hem had ingericht. Zwartleren zithoek met bijzettafeltje, een kast, een kleine eettafel met twee stoelen; achter de televisie de deur naar het terras. Verder was de wit betegelde woonkamer leeg.

Sinds zijn oude maat Philip hem twee maanden geleden had opgebeld om te vragen of hij ‘spontaan’ zin had in een woongroep, had Harry spontaan zin in een woongroep.

Eerst had hij gezegd: ‘Phil, jongen, zijn we daar niet te oud voor?’ Maar toen was zijn blik op de tuin gevallen, waar Micha, de nieuwe lover van zijn dochter, tussen de tomatenstruiken liep te struinen.

‘Oké. Wanneer?’ had hij gevraagd. Hij wilde niet eens weten wie er nog meer meededen. Als hij hier maar weg was.

Harry nam de joint van Timmi over, rolde hem kritisch tussen zijn gekloofde ruwe vingers heen en weer en knikte. ‘Knap werk, compañero,’ fluisterde hij in westernstijl, en hij woelde door Timmi’s warrige bruine haar. Trots lachte Timmi zijn fietsenrekje bloot.

De poort vloog open. De twee cowboys keken richting deur. Een man liep op hun saloon af. Het daglicht was verblindend. Harry kneep zijn ogen tot spleetjes. Het smalle silhouet van Micha stond afgetekend in de deurpost. Zes maanden geleden had zijn dochter de maatschappelijk werker ontmoet, drie maanden geleden was hij bij Britta in haar rijtjeshuis ingetrokken. Spijkers met koppen.

Voor Harry was Micha een spijker aan zijn doodskist. Want met Micha in huis was het voor Harry gedaan met de peace in het souterrain. Als er iets was waar Harry niet tegen kon, dan was het bevoogding, in welke vorm dan ook. En als er iets was waar hij nog minder goed tegen kon, dan was het bevoogding die werd gebracht met de zachte stem van de wereldverbeteraar.

‘Timmi is zes,’ zei de stem van de wereldverbeteraar zacht.

‘Ja, goed hè. Jong geleerd, oud gedaan,’ knikte Harry en hij pakte zijn taxisleutels. Liever mensen door de wijk rijden dan met een spichtige socioloog over opvoedingskwesties debatteren. Op de drempel kwam hij in botsing met Britta, die kleine Timmi met opa’s joint aan tafel zag zitten.

‘Papa, dat kan echt niet!’

‘Maak je niet druk,’ bromde Harry terwijl hij door het ecotuintje naar de taxi liep, ‘morgen zijn jullie van me af.’

4

‘Denk je ook niet dat het misschien beter is om Harry met zijn prostaat dichter bij het toilet te hebben, dus de eerste kamer links?’ vroeg Philip. Hij had zijn telefoon op de speaker staan en trok het plakband van de verhuisdoos. Zijn stem echode tegen de kale wanden. Afgezien van een paar meubels, zoals de oorfauteuil van zijn moeder en het bureau van zijn vader, had hij de woning compleet laten ontruimen en opknappen. De kamer rook nog naar verf. Zijn slobberige Artsen zonder Grenzen-shirt slobberde over zijn spijkerbroek.

Hij zat al tien minuten met Ricarda aan de telefoon om de laatste details door te nemen voordat het morgen eindelijk zo ver was.

‘Links? Dat zal hij fijn vinden!’ De lijn kraakte. Zo te horen had Ricarda haar telefoon tussen schouder en kin geklemd. Philip hoorde het hoge, scheurende geluid van verhuistape die werd afgerold.

‘Zolang het maar links is!’ deed Ricarda Harry’s gromstem na. Philip grijnsde. Ricarda en Harry hadden in hun studententijd al een haat-liefdeverhouding gehad.

‘Jij en Harry, het zal mij benieuwen hoe dat gaat.’ Philip tilde het houten vrouwenbeeldje uit de doos dat de dorpsoudste hem bij het afscheid had geschonken, en zette het op het oude eiken bureau.

‘Mij ook!’ Ricarda haalde nog een keer diep adem.

Een hels kabaal teisterde Philips trommelvlies. Hij trok het oordopje uit zijn oor. ‘Shit!’ klonk het blikkerig uit het koptelefoontje. Hij deed het ding weer in. Er klonk gekraak en geritsel.

‘Alles oké?’ vroeg hij voorzichtig.

‘Zeg,’ klonk het aarzelend over de lijn, ‘dat oude servies van je moeder, had je dat niet toevallig tóch niet wegge...’

‘Ric. Alles is weg. Jij wilde dat ik alles weg zou doen.’

‘Ah...’

‘Met z’n vijven zal het ons vast niet aan serviesgoed ontbreken.’

‘Hm...’

Philip hoorde de porseleinscherven over de kale tegels schrapen. Hij glimlachte. Ric en haar organisatiedrift. Te pletter geslagen op de tegelvloer der feiten. Dat moest pijn doen. Hij zag haar voor zich, mismoedig het gebroken serviesgoed met haar voet bij elkaar schuivend.

Philip liet zich in de bont gebloemde oorfauteuil vallen, ging met zijn handen over het versleten satijn van de leuningen en keek door de hal naar de lege kamer tegenover hem.

‘Ik verheug me erop,’ zei hij zacht.

‘Ik ook.’

Hij kon haar glimlach horen.

5

Ricarda schoof nog een half kopje op de hoop scherven. Eigenlijk was ze al een tijdje uitgekeken op het servies. Maar toch. De onderkant van de doos niet dichtvouwen! Hoe dom kon je zijn? In de hal vormden de reeds ingepakte en keurig beschreven dozen een rustgevende, steeds hoger wordende stapel. Morgen was de verhuizing, en de week daarop zou de sanering van haar huis van start gaan.

‘Ik verheug me erop.’ De manier waarop hij dat gezegd had. Ricarda haalde de bezem uit de kast – o nee, die moest ze ook nog leeghalen – en veegde de scherven bij elkaar.

Niet te geloven wat je door de jaren heen allemaal bij elkaar verzamelde. Vier weken geleden had ze besloten niet slechts voor tijdelijk, maar helemaal en definitief naar de woongroep te verhuizen. Sinds Herbert vijf jaar terug geheel onverwacht en vreselijk snel aan kanker was overleden, vond ze het appartement met zijn honderdtwintig vierkante meter sowieso veel te groot.

Ricarda had al langer met de gedachte gespeeld om haar woning te verhuren en op zoek te gaan naar iets kleiners, maar daar was het door tijdgebrek nooit van gekomen.

Philips woongroep kwam als geroepen. Ironie van het lot. Meer dan eens hadden Philip, Herbert en zij het er gekscherend over gehad: ooit, als de kinderen het huis uit zijn, gaan we bij elkaar wonen en dan roken we sigaren, drinken we whisky en gaan we verder waar we na ons afstuderen zijn gestopt. Ze glimlachte. Ja, wat hadden ze het altijd heerlijk gehad met elkaar.

Het appartement zelf was een droom. Het lag centraal, in het Agnesviertel, in een rustige straat met monumentale, knoestige platanen. Vijf grote kamers, ramen met dubbel glas en bovenlichtjes, hoge plafonds, sommige met sierstucwerk; verder houten vloeren en, grenzend aan de grote woonkeuken, een prachtig stenen balkon.

Ook met de huisgenoten was ze content. De gemoedelijke Uschi, die regelmatig naar Philips moeder had omgekeken, de gepensioneerde bankemployé Eckart, die vroeger de spaarrekeningen van de Kreuzers had beheerd en die Philip bij de begrafenis weer was tegengekomen, en natuurlijk Harry, Philips oude schoolvriend, die destijds keurig bij sociale wetenschappen stond ingeschreven, maar het sociale aspect liever in de kroeg om de hoek onderhield. Hij was geen spat veranderd. Dezelfde relschopper als vroeger. Hard, maar hartelijk. Doorslaggevend voor haar beslissing was zonder meer Philip geweest.

Nog diezelfde avond hadden Philip en zij in een Brauhaus afgesproken om samen een hapje te eten. Aanvankelijk waren ze bijna verlegen geweest. Allebei. Alsof ze elkaar amper kenden. Maar het Kölschbier had hun tongen losgemaakt. Oude verhalen kwamen boven, anekdotes uit hun studententijd, het onverwoestbare verhaal over professor Drissen die – net als professor Hasting uit The Muppet Show – tijdens een van zijn colleges zowaar een keer was ingedut. Ze praatten aan één stuk door en lachten veel. Vooral om het feit dat ze nu – met dank aan een huisschimmel – daadwerkelijk gingen doen waar ze vroeger ooit van hadden gedroomd.

Want zonder dat gedoe met die huisschimmel was Ricarda niet als een dolle naar de praktijk gerend en was ze Philip niet tegen het lijf gelopen. Ze proostten met hun Kölsch en feliciteerden elkaar nog maar eens met dit geweldige toeval. In het kaarslicht zag Philips gezicht er bijna even jongensachtig uit als vroeger. Diezelfde spottende twinkeling in zijn ogen.

Het was vreemd om Philip met rimpeltjes te zien. En misschien was dat het wel wat aanvankelijk die merkwaardige, minieme afstand tussen hen had veroorzaakt – geen afstand tussen mensen maar afstand gecreëerd door de tijd. Een soort vangrail, die het je onmogelijk maakte de verstreken tijd te negeren. Die je er ondanks het vertrouwde gevoel – dat er in alle hevigheid meteen weer was – aan herinnerde dat je elkaar tientallen jaren niet had gezien. Dat je in feite geen idee had wat de ander in al die jaren en maanden en dagen had meegemaakt.

Tien jaar geleden hadden ze elkaar nog een keer vluchtig gezien. Kerst, in een kroeg in de Südstadt. Harry had de avond georganiseerd, in zijn oude collegezaal – lees: zijn oude stamkroeg. Er waren minstens twintig oud-studiegenoten aanwezig geweest.

Herbert en zij hadden een tijdje met Philip gepraat, hij had over zijn kliniek in de bush verteld, bijzonder interessant allemaal, maar hij kon niet lang blijven, hij had zijn moeder beloofd die avond samen met haar te eten. Toen hij weg was constateerde Ricarda dat ze graag nog langer met hem had willen praten. Hij liet een soort leegte achter. Ze was vergeten hoe prettig in de omgang hij was en hoe graag ze hem mocht. Ze was naar buiten gegaan en had bij een oud-studiegenoot een sigaret gebietst.

Een paar jaar later bleek Herbert plotseling leverkanker te hebben. Hij leed verschrikkelijk, de artsen konden niets meer voor hem doen, behalve zijn pijn verzachten. Ricarda zat dagen achtereen aan zijn bed, gelukkig was hij snel uit zijn lijden verlost. In een tijdsbestek van een paar maanden was haar hele leven overhoop gegooid. Ze probeerde het hoofd boven water te houden, waar ze – zoals altijd – ook redelijk in slaagde.

Ze had Philip uitgenodigd om naar de begrafenis te komen, hij had een schitterende krans laten bezorgen. VOOR MIJN OUDE VRIEND, stond op het zachtgroene lint. Ricarda had destijds stilletjes gehoopt dat hij toch nog zou komen opdagen; de tekst had oude herinneringen – en iets van verlangen – bij haar bovengebracht. Maar hij was niet gekomen.

Twee weken later lag er een brief met bonte Afrikaanse postzegels in de brievenbus. Hij had niet uit Mali weg gekund, hij kon zijn ziekenhuisje in de bush niet zomaar in de steek laten. Hij had haar veel sterkte gewenst.

Ricarda boog zich voorover en veegde de scherven op het blik.

‘Ik verheug me erop.’ Glimlachend mompelde ze zijn woorden nog een keer. In eerste instantie had ze twijfels gevoeld. Soms vroeg ze zich af of hij zijn aanbod om bij hem in de woongroep te komen wonen er in zijn enthousiasme om hun weerzien zomaar had uitgeflapt -eenmaal uitgesproken had hij het natuurlijk moeilijk weer terug kunnen nemen. Hij had een vaag antwoord gegeven toen ze tijdens dat eerste etentje in het Brauhaus naar de andere bewoners vroeg en bleef het moment van kennismaking met de anderen uitstellen. Misschien had het ermee te maken dat hij de anderen eerst nog moest vragen of ze in de smaak viel.

Ten slotte waren ze tien dagen later in het museumcafé met z’n allen bijeengekomen. Op zich was het best grappig. Een man komt terug uit Afrika en biedt vier min of meer gestranden een kamer aan in het huis dat hij van zijn moeder heeft geërfd, dat voor hem alleen ‘sowieso te groot was’, zoals hij zei. Typisch Philip. Al snel bleek het een nogal gevarieerd gezelschap te zijn, maar de sfeer was buitengewoon goed. En juist dat bij elkaar geraapte component gaf het geheel van meet af aan een bepaalde luchtigheid, een soort jeugdige onbezonnenheid. Voor ieder van hen was het een onverwacht nieuw begin, niemand had vastliggende, voorgekookte verwachtingen. Dat hippe café voelde bijna als een Afrikaans dorp, waar ze door het stamhoofd hun hutten toegewezen kregen.

Niet lang na die eerste bijeenkomst hadden ze, om elkaar beter te leren kennen en uit te zoeken of ze daadwerkelijk met elkaar onder één dak zouden kunnen leven, twee keer een weekend in een huisje aan de Noordzee doorgebracht, en na het tweede weekend had Ricarda besloten definitief naar de woongroep te verhuizen.

Ze kieperde het eerste blik met scherven in de vuilnisbak en keek naar de rest van de hoop.

Hoe moest dat nu met het servies?

Ze boog zich over haar lijstjes op de keukentafel, haar vinger bewoog zich over de verschillende rubrieken en namen. Ze pakte haar telefoon en belde het nummer van Fröhlich, Eckart.

6

De smalle, hoge grafsteen wiebelde heen en weer in de donkere, vochtige aarde. Vanuit de diepte klonken de gedempte orgelklanken van Bachs Fuga in g klein. Terwijl Eckart zijn telefoon uit de zak van zijn bruine ribbroek viste, tilde de tuinman de granieten steen uit de grond. LOTTE FRÖHLICH-PENZER. 1949-1995 – de bronzen letters hadden door de jaren heen een groene zweem gekregen. Dat had Eckart niet kunnen verhinderen.

De tuinman duwde de kruiwagen met de steen door de keurige tuin naar de straat.

‘Ik heb mijn servies inmiddels aan de kerk gegeven,’ antwoordde Eckart in de telefoon terwijl hij achter de tuinman aan liep, ‘jij wilde toch niet alles dubbel...’

‘Ik weet het, ik weet het. Ik vroeg me alleen af of je het toevallig nog had,’ zei Ricarda aan de andere kant van de lijn.

‘Helaas niet,’ antwoordde Eckart en hij deed de kofferbak open voor de tuinman, ‘maar hoor eens, dat... hoe heet dat ook alweer, dat gourmetstel... Moet ik dat nu... Niet? Drie? Ik snap het. Nee, dat is te veel. Goed, ja, tot morgen, Ricarda.’ Hij drukte het gesprek weg. Kreunend tilde de tuinman de steen uit de kruiwagen, waarna hij zich met gekromde rug richting kofferbak draaide.

Eckart boog zich naar hem toe.

‘Zeg, zou u misschien zo’n, eh... gourmetstel kunnen gebruiken? U weet wel, met van die kleine pannetjes en houten spateltjes...’

‘Eh... nu – even – niet –,’ hijgde de tuinman. Eckart slikte. Zijn donkerblauwe Passat zakte een paar centimeter omlaag toen Lotte in de kofferbak belandde.

==

Toen de tuinman, zonder gourmetstel, was vertrokken, bleef Eckart nog even in de tuin staan om naar zijn fraaie bakstenen huis te kijken. Hij had het vijfentwintig jaar geleden samen met Lotte laten bouwen. Mark na mark hadden ze destijds bij elkaar gespaard. Toen zijn zoon Christoph hem drie maanden geleden had meegedeeld dat hij zijn vriendin naar Nieuw-Zeeland achterna wilde reizen om kiwi’s te planten, had hij met pijn in het hart besloten het te verkopen. Christoph had geld nodig voor zijn nieuwe start, en het huis had toch al geen enkel nut meer. De mensen voor wie het ooit met veel liefde en opoffering was gebouwd, waren er niet meer. Lotte had destijds per se een eigen huisje willen hebben. Dat was haar droom van geluk geweest, haar droom van een mooi leven. Uiteindelijk had ze hier nog geen vijf jaar gewoond. Hij keek op de klok. Het was tijd. Christophs vlucht zou over drie uur vertrekken.

==

Over drie uur.

7

‘Ook goed! Zolang het maar links is!’ Harry lachte schor. Het maakte hem geen ene moer uit welke kamer ze hem toewezen. Hij belde handsfree met Philip. Het licht sprong op oranje, Harry drukte het gaspedaal nog wat dieper in en stak met zijn taxi de kruising over toen het licht zo’n beetje op donkeroranje stond. Hij voelde de blik van de jonge vrouw op de achterbank, op het dashboard voor hem schudde de teckel stoïcijns zijn kop, en het hawaïmeisje met haar rieten rokje wiegde met haar heupen.

‘Trouwens, dat met Eckart morgen is geregeld,’ vervolgde Harry, ‘zijn verhuizers hebben nog wat plek over in de vrachtwagen. Echt een goede gast. Nee, heb toch niet zoveel, bed, kast, platen. Ja, tot morgen, Philip.’

‘Gaat u verhuizen?’ vroeg de vrouw op de achterbank vriendelijk.

‘Woongroep,’ knikte Harry.

‘Ach, wat leuk.’ De vrouw glimlachte minzaam uit het raam.

‘Wat?’ vroeg Harry.

‘Die seniorenwoongroepen zijn toch wel iets moois,’ zei de vrouw met een knikje. ‘Met vereende krachten de derde levensfase aangaan. Er voor elkaar zijn als iemand hulp nodig heeft. Samen dingen ondernemen, samen koken, naar het theater gaan, naar de film, sporten...’ Ze boog vriendelijk naar voren. ‘Wat was uw motivatie eigenlijk?’ Met samengeknepen Clint Eastwood-ogen taxeerde Harry haar in de achteruitkijkspiegel.

‘Ouderdomsarmoede,’ siste hij tussen zijn tanden door, alsof hij een peuk in zijn mond had. Zijn telefoon ging opnieuw. Morricones ‘The good, the bad and the ugly’ schalde eenzaam door de taxi, hij zette hem op de speaker.

‘Ja?’ Uit zijn ooghoek checkte hij snel de reactie van de vriendelijke vrouw op de achterbank. Hij mocht graag een beetje provoceren.

‘Servies? – Neuh. – Joeh, tot morgen, Ric.’

8

‘En toen paste ik er niet in,’ zei Uschi terwijl ze het rundvlees door de gehaktmolen draaide.

‘Wat? Je paste er niet in?’ vroeg haar collega Hedwig, die samen met Uschi achter de vleesvitrine stond.

‘Mijn heupen waren te breed,’ knikte Uschi, en met het gehakt in de hand richtte ze zich in haar grasgroene ‘Delicatessen alleen van Flessen’-schort tot haar klant.

‘Mag het ietsje meer zijn?’

‘Waar paste u niet in?’ vroeg de vrouw.

‘Frau Müller droomde vannacht dat ze niet in haar kist paste,’ legde Hedwig uit.

De klant keek verward naar haar ambachtelijke worstverkoopster.

‘Mijn heupen waren te breed. Paste niet,’ knikte Uschi vriendelijk, en wiebelend met haar ronde achterwerk, dat helaas geen droom was, deed ze alsof ze zichzelf ergens in wurmde.

‘Ik dacht dat je gecremeerd wilde worden?’ vroeg Hedwig.

‘Wat kan ík eraan doen dat ik in mijn droom niet meer weet dat ik gecremeerd wil worden,’ zei Uschi. En daar ging het toch ook helemaal niet om. Waar het om ging was dat ze bij het proefliggen niet in de kist paste. Vanwege die heupen van haar.

‘Dat is vreselijk, Frau Müller,’ zei de klant, ‘wat droomt u nou voor rare dingen?’

Daar vraag je me wat, dacht Uschi. Maar wat kun je aan je dromen doen? Nou ja, de nachtelijke dromen dan.

‘Denk je dat het met je deeltijdpensioen te maken heeft?’ vroeg Hedwig.

Die gedachte was zo gek nog niet. Sinds de filiaalmanager Uschi drie maanden geleden resoluut had verkondigd dat ze moest gaan afbouwen, sliep ze slecht. Vooral ’s nachts vrat zijn snerpende stem zich steeds weer een weg in haar gedachten: ‘Maar Frau Müller, dan hebt u eindelijk eens wat meer tijd voor uzelf!’

Wat dacht die kerel wel? Uschi wilde helemaal niet meer tijd voor zichzelf. Uschi hield van haar werk, haar theeworst met de allerbeste cayennepeper, haar mortadella met geroosterde pistachenootjes, haar koteletjes, haar klanten.

De zoektocht naar een kleine en goedkopere woning was haar niet in de koude kleren gaan zitten. En de nare droom van vannacht was niets vergeleken bij de zeven eenkamerappartementjes die ze had bezichtigd. Piepklein. De tranen waren haar in de ogen gesprongen bij het idee dat ze daar de rest van haar leven zou moeten doorbrengen.

En toen stond twee maanden geleden opeens de zoon van mevrouw Kreuzer in de winkel, met het aanbod om bij hem in de woongroep te komen wonen. Een geschenk uit de hemel. Sindsdien voelde ze zich beter, maar misschien was die droom van de nauwe grafkist gewoon nog een uiting van haar angst voor een kleine, benauwde woning.

Liefdevol wikkelde ze het gehakt in vetvrij papier.

Het deed er ook niet toe. Des te beter. Als je droomt van iets waar je ooit verdrietig over was, is dat je manier om het te verwerken. Daar was ze heilig van overtuigd. Je droomt het als het ware weg.

‘Weet je wat die droom ook kan betekenen?’ zei Hedwig met een sluwe blik. ‘Dat je eerst nog moet afvallen.’

‘Voor wat?’ vroeg Uschi.

‘Voor de dood natuurlijk,’ zei Hedwig, die bijzonder in haar nopjes leek met haar interpretatie.

‘Nou, in dat geval...’ giechelde Uschi, ‘kom maar op met die slagroomtaart!’

De dames lachten. En meteen waren de sombere gedachten vervlogen. Nare dromen of voortekenen waren er nu eenmaal om positief geduid te worden. Dat was het hele eieren eten. Wat had het leven anders voor zin?

De telefoon rinkelde luid. ‘Voor jou.’ Hedwig gaf Uschi de hoorn aan. Het lange telefoonsnoer bungelde boven de fraai gedecoreerde worstvitrine.

Het was Ricarda. Uschi luisterde een poosje zonder iets te zeggen en zag de kleine jongen van de familie Beckmann verlangend naar de mortadella loeren. Met haar vorkje wipte Uschi een plakje van de stapel, rolde het op en reikte het de jongen over de vitrine aan. Toen glimlachte ze en onderbrak Ricarda stralend: ‘Natuurlijk heb ik mijn servies nog.’

9

Op het vliegveld van Düsseldorf was het één grote chaos. Aankomst- en vertrekborden, letters en getallen die elkaar in een razend tempo afwisselden, gehaaste mensen, vreemde talen, gelach, geschreeuw, hectiek. Eckart raakte compleet overprikkeld. Hij kon Christoph met moeite bijhouden. Doelgericht liep zijn met twee rugzakken bepakte zoon op de incheckbalie af. Op het scherm stond SYDNEY. Daarvandaan zou hij verder vliegen naar Nieuw-Zeeland.

Eckart probeerde hem bij te houden en tegelijkertijd het opkomende gevoel te onderdrukken dat bijna als paniek aanvoelde. Ja, het liefst was Eckart weggelopen. Weggelopen van deze situatie die hij niet wilde meemaken. Vijfendertig jaar lang had hij zijn zoon in de buurt gehad.

Toen Lotte twintig jaar geleden was gestorven, had hij geprobeerd alles in goede banen te leiden; hij had consciëntieus zijn werk als bankemployé gedaan, was nooit hertrouwd, was – tot Christoph achttien was – nooit in een vliegtuig gestapt, had geprobeerd vader en moeder tegelijk te zijn.

Vanaf het moment dat hij, een jaar geleden, met pensioen was gegaan, was het moeilijker geworden. De dagen in het grote, lege huis wilden maar niet verstrijken. Hij stelde kleine rituelen in, zoals de ochtendkrant kopen en om de dag een croissantje bij de bakker, in alle rust ontbijten – het ontbijt was zijn favoriete moment van de dag –, het economiekatern lezen, het kruiswoordraadsel maken, de nieuwsberichten luisteren, de tuin in toom houden, een dutje doen, de literatuurbijlage lezen en iets makkelijks halen voor het avondeten, dat hij vervolgens in z’n eentje in de eethoek in de keuken nuttigde. Daarna televisiekijken of een oude film. Hij hield van oude films. Goede westerns of de film noir-klassiekers, en steeds vaker ook ‘moeilijke’ films, van Bergman of Fassbinder. Hoe langer hij alleen was, des te groter werd zijn waardering voor moeilijke films. Het leven was een complexe aangelegenheid. Voor het slapengaan nog een cognacje en het radiojournaal van elf uur.

Natuurlijk was de situatie ideaal noch bijzonder aangenaam, maar ook daar was Eckart in de loop der jaren aan gewend geraakt. De rituelen gaven hem het houvast dat hij nodig had. Nooit trok hij hun nut in twijfel, hij werkte ze af, volbracht ze. Zoals vroeger achter het loket.

Eckart had het zichzelf comfortabel gemaakt in zijn eenzaamheid.

En eens in de week kwam Christoph.

==

Na de begrafenis van mevrouw Kreuzer, ruim twee maanden geleden, was hij kort met haar zoon in gesprek geraakt. Eckart had zich tot zijn pensioen om de rekeningen van mevrouw Kreuzer bekommerd. Hij had de oude dame graag gemogen. Eckart had net een koper voor zijn huis gevonden en stond op het punt iets kleiners voor zichzelf te zoeken. Philip vroeg of hij hem een makelaar kon aanbevelen om het appartement van zijn moeder te verkopen. Daarna hadden ze elkaar een keer of twee, drie aan de telefoon gehad, en twee weken na de begrafenis vroeg Philip hem opeens of hij zich er iets bij kon voorstellen om – in plaats van in een appartementje – in een woongroep te gaan wonen.

In eerste instantie kon Eckart zich daar helemaal niets bij voorstellen, maar toen hij Christoph erover vertelde, moedigde zijn zoon hem meteen aan om op zijn minst even te gaan kijken.

Dat was toch precies wat hij nodig had? Hij moest onder de mensen komen. Wat moest hij nou in een appartementje? Zelf zou hij binnenkort weg zijn. Eckart had verder helemaal niemand. Wat als hij ooit niet meer zo fit zou zijn? Dan was het bejaardenhuis de eerstvolgende stap. Als hij iets wilde veranderen, dan nu. Een doorstart maken. Een doorstart maken – alsof dat zo eenvoudig was op je vierenzestigste.

‘Pas goed op jezelf, papa. En die woongroep wordt vast en zeker hartstikke leuk, je zult zien dat het je goed doet.’ Christophs stem haalde Eckart uit zijn overpeinzingen. Veiligheidscontrole. Christoph omhelsde hem. Eckart had helemaal niet gemerkt dat ze al bij de controlesluis waren aangekomen.

Het moment van afscheid was gekomen. Nu vloog zijn zoon daadwerkelijk naar de andere kant van de wereldbol. Voor altijd. In elk geval voelde het op dit moment als ‘voor altijd’.

‘Het geld zou volgende week op de rekening moeten staan, dan maak ik...’

Hij zweeg. Eckart probeerde de plotseling opkruipende leegte met formaliteiten te vullen, maar zijn woorden groeven het gat alleen maar dieper. Dit was het moment waar hij al weken bang voor was geweest, waarvan hij misschien ook wel stiekem had gehoopt dat het niet zou komen. Maar nu stond Christoph voor hem, met zijn korte blonde haar, zijn ernstige gezicht, zijn turkooizen outdoorjack en zijn grijze rugzak. Eckart probeerde zich elk detail in te prenten. Net als die keer in de rouwkamer, toen hij Lotte voor het laatst zag. De beveiligingsmedewerker stond druk te gebaren.

‘Papa, ik moet gaan,’ zei Christoph in de leegte, ‘pas je goed op jezelf? Beloof je dat?’