VOOR FANS VAN JOHN GREEN – VAN ALLE LEEFTIJDEN

Drie vrouwen, drie geheimen, één adembenemend verhaal

De zeventienjarige Katie is verliefd op iemand van wie ze de identiteit niet kan prijsgeven. Haar moeder Caroline is overspannen en oververmoeid. En dan duikt Katies flamboyante grootmoeder Mary plotseling weer op in hun leven na een jarenlange afwezigheid – met alzheimer in een gevorderd stadium. Mary heeft alleen nog flarden van herinneringen aan een intens verleden vol vreugde en verdriet. Ergens in dat verleden ligt een familiegeheim dat te maken heeft met Katies moeder, en alleen Katie kan Mary helpen om dit op te diepen. Maar kan Mary haar kleindochter misschien ook helpen?

Jenny Downham (1964) was toneelspeler voordat ze zich fulltime wijdde aan het schrijverschap. Haar debuut Voor ik doodga verscheen in 2007 en werd een wereldwijde bestseller. In Nederland zijn er meer dan 100.000 exemplaren van verkocht. De roman is zeer succesvol verfilmd met Dakota Fanning in de hoofdrol.

Over Voor ik doodga:

‘Dit boek zal je nooit meer loslaten.’ – The New York Times

‘Een buitengewoon mooie eerste roman.’ – The Sunday Times

Jenny Downham

Ontrafelen

Roman

Vertaald door Mariëtte van Gelder

Uitgeverij Atlas Contact
Amsterdam/Antwerpen

© 2015 Jenny Downham

© 2015 Nederlandse vertaling Mariëtte van Gelder

Oorspronkelijke titel Unbecoming

Oorspronkelijke uitgave David Fickling Books, Oxford

Omslagontwerp b’IJ Barbara

Omslagbeeld André Schuster/Plainpicture

E-book Elgraphic bv, Vlaardingen

ISBN 978 90 254 4652 9

D/2015/0108/789

NUR 302

www.atlascontact.nl

Dit e-book werd gemaakt op basis van de eerste druk, 2015, ISBN 978 90 254 4651 2

Voor de dames Erbe
Voor Andrew, Jack, zijn broers en de rest

DEEL I

1

Het was alsof er een buitenaards wezen was geland, zo bizar was het. Alsof een eeuwenoud wezen van een andere planeet Katies dag was binnengedrongen. Ze had nu thuis moeten zitten leren, maar ze zat op een plastic stoel in een ziekenhuisgang te proberen een gesprek te voeren. En je kon niet blíjven vragen of iemand iets te drinken uit de automaat wilde zonder je een idioot te voelen omdat je geen antwoord kreeg.

‘Warme chocolademelk?’

Geen antwoord.

‘Een cappuccino dan?’

Weer geen antwoord.

Zelfs ET kon beter uit zijn woorden komen.

Katie wist ook niet goed hoe ze haar moest aanspreken. Ze had ‘oma’ geprobeerd, maar het klonk vreemd en het leverde geen reactie op. Mevrouw Todd? Grootmoeder? Er waren geen regels voor.

Een voordeel was dat je naar haar kon kijken zonder dat ze er last van leek te hebben. Ze was eigenlijk best knap, met een zacht, gerimpeld gezicht en rozige wangen in het afnemende daglicht.

Een nadeel was dan weer dat ze stonk (het deed Katie denken aan brood dat in een plastic zak lag weg te schimmelen). Ze was ook ontzettend mager. Je kon haar sleutelbeenderen boven haar vest zien uitsteken, alsof ze wilden ontsnappen, en de huid in haar hals was zo dun dat je er een ader doorheen zag kloppen.

Aan het eind van de rij stoelen (moest dat voor discreet doorgaan?) zat de maatschappelijk werkster mam een eindeloze reeks vragen te stellen. Had mevrouw Todd medische aandoeningen? Was ze altijd zo verward? Was haar overleden man haar mantelzorger geweest?

‘Ik weet niet of dit veel gaat opleveren,’ zei mam. ‘Ik heb haar in geen jaren gezien, zoals ik nou al zo vaak heb gezegd.’

‘In de SOS-armband van haar man staat u vermeld als contactpersoon in noodgevallen,’ zei de medisch maatschappelijk werkster. ‘Dat lijkt vreemd als jullie geen contact meer hadden.’

‘Nou, ik kan je verzekeren dat ik het niet verzin!’ Die arme mam raakte steeds geagiteerder. ‘En hij moet een vriend zijn geweest, niet haar man. Ze legde zich niet graag vast.’

‘Maar ze is wél uw moeder?’

‘Ik weet niet of ze die titel verdient. Hoor eens, ze is hier toch beter af? Kunnen jullie niet ergens een bed voor haar regelen?’

‘Uw moeder is geen patiënt,’ zei de medisch maatschappelijk werkster op een toon alsof mam een oneerbaar voorstel had gedaan. ‘Ze is hier met haar partner in de ambulance aangekomen en er is geen medische noodzaak om haar hier te houden. Wilt u beweren dat u niet bereid bent haar op te vangen?’

Als mam er iets op te zeggen had, lukte het haar het in te slikken. Haar zwijgen werd duidelijk als inschikkelijkheid opgevat, want de medisch maatschappelijk werkster glimlachte en richtte haar aandacht weer op haar papierwinkel.

De oude vrouw zat daar maar. Ze had haar ogen dichtgedaan, maar ze sliep niet – dat kon je zien aan het puntje van haar kin. Misschien was het een list? Misschien wilde ze dat iedereen zou denken dat ze een dutje deed, zodat ze ’m kon smeren als er niemand keek? Haar vriend was dood, de artsen vonden dat ze niet alleen naar huis kon en haar dochter wilde haar niet. Waarom zou ze niet ontsnappen en ergens anders een nieuw leven beginnen?

Chris kwam terug van de wc. Hij bleef grinnikend voor hen staan, van zijn hakken op zijn tenen wippend, duidelijk opgewonden door de vreemde situatie. ‘Er is hier een kantine.’

Mam schudde haar hoofd. ‘Niet nu.’

‘Maar ik heb honger.’

‘Niet nu, zeg ik.’

Hij hupte van de ene voet op de andere en weer terug. ‘Waarom niet?’

‘Wil je hier zitten?’ Katie klopte op de stoel naast haar. ‘Even gedag zeggen?’

Hij schudde zijn hoofd en deed alsof hij opeens gefascineerd was door zijn schoenen. ‘Ik heb ook best wel dorst.’

De medisch maatschappelijk werkster gaapte hem aan. Waarschijnlijk dacht ze: Wat heeft die nou weer? Waarom gedraagt die kolossale tiener zich als een kind? Hoeveel kan er misgaan in één familie?

Welkom in mijn leven, wilde Katie zeggen, maar in plaats daarvan keek ze de medisch maatschappelijk werkster strak aan, want dat werkte altijd het best. Laat ze merken dat je ze in de smiezen hebt, dan kijken ze snel een andere kant op.

‘De kantine is niet zo’n slecht idee,’ zei de medisch maatschappelijk werkster, die Katies blik meed, tegen mam. ‘Dit kan nog wel even duren.’

Mam pakte zuchtend haar portemonnee en gaf Katie tien pond. ‘Bij elkaar blijven. En terugkomen zodra je klaar bent.’

Katie knikte. ‘Wil er verder nog iemand iets?’

Mam schudde haar hoofd. De medisch maatschappelijk werkster nam niet eens de moeite iets terug te zeggen. Katie keek naar de oude vrouw. Misschien wilde ze wel een bal gehakt of een saucijzenbroodje – ouderwetse, stevige kost om op krachten te komen. Katie leunde naar haar over en fluisterde: ‘Wil je iets eten, oma?’

Geen antwoord. Geen beweging. En dat ‘oma’ klonk ook niet goed.

Er stond een krankzinnig lange rij in de kantine en toen ze aan de beurt waren, was er bijna niets meer. Ze kochten een paar broodjes kaas en twee pakjes jus en omdat de kantine dichtging en mam vast nog een eeuwigheid bezig zou blijven, gingen ze buiten op een muurtje zitten eten. De zon was nu helemaal achter de horizon verdwenen en het was koud. Chris kroop tegen Katie aan en legde zijn hoofd op haar schouder. Ze hield hem niet tegen, want het was donker en geen mens zag het.

Aan de overkant zat een shoarmatent. Op het bord achter het raam werd reclame gemaakt voor SHOARMA, DÖNER KEBAB, FALAFEL. De geur van gebakken uien was verrukkelijk. Ze hadden daar meteen naartoe moeten gaan, dan hadden ze döner kebab kunnen halen. Zou mam het goed hebben gevonden? Nee. Ze zou zich zorgen hebben gemaakt over voedselvergiftiging door vlees van het spit en de chemische toevoegingen in de chilisaus. En omdat het tentje er een beetje sjofel uitzag, zou ze waarschijnlijk denken dat ze drugs aangeboden zouden krijgen bij hun kebab. Katie zuchtte. Mam was heel voorspelbaar.

Het plan voor de woensdagmiddag was geweest: twee uur blokken (Katie), koken (mam), huiswerk (Chris) en avondeten (alle drie). Daarna zou Chris een uur met zijn Xbox mogen spelen terwijl Katie een proefexamen wiskunde maakte en mam op de website van de examencommissie naar puntenverdelingen en examenverslagen zocht, zodat ze als Katie klaar was het proefexamen samen konden doornemen om te zien wat er nog verbeterd kon worden. Daarna was het bedtijd. Katie zou haar gebruikelijke kop kruidenthee (‘goede nachtrust’) drinken zodat ze voldoende slaap kreeg en de volgende dag fris en fruitig naar de examentraining op school zou kunnen.

Maar dat was allemaal niet doorgegaan. In plaats daarvan zaten ze nu in een ziekenhuis, kilometers van huis – niks blokken, niks avondeten, maar wel de heel reële mogelijkheid dat er een wildvreemde bij hen in zou trekken. Het maakte Katie op een rare manier optimistisch, want als een voorspelbare middag op zijn kop kon worden gezet door een telefoontje, kon dan niet alles opeens anders worden? Ook al was het nog zo erg? Ze pakte haar telefoon en waagde het erop nog één berichtje aan Esmé te sturen: Laten we erover praten ajb.

Chris ging opeens rechtop zitten. ‘Waar is die dode man van haar?’

‘Vriend,’ verbeterde Katie. ‘Ze wilde zich niet vastleggen, schijnt het. En ik neem aan dat hij in het mortuarium ligt.’

‘Misschien is hij een zombie geworden.’

‘Dat lijkt me stug.’

‘Maar het kan.’

‘Alleen als je te veel gamet.’

Hij stak zijn tong uit. ‘Je weet het niet. Die vrouw kan ook wel een zombie zijn.’

‘Laten we hopen van niet. En “die vrouw” is je grootmoeder, die misschien bij ons komt logeren.’

Hij knipperde verbaasd met zijn ogen. ‘Waar moet ze dan slapen?’

Een uitstekende vraag. Waarom was Katie daar zelf niet op gekomen? Ze hadden maar drie slaapkamers.

‘Katie?’

‘Weet ik veel. Zeur niet zo.’

‘In mijn kamer?’

‘Ja.’

‘Echt?’

‘Ja, en het zombievriendje komt onder je bed wonen.’

Chris maakte het V-teken naar haar en schoof over de muur bij haar vandaan.

Ze kon er niet mee zitten. Dan werd hij maar kwaad. Ze hield haar eigen V-teken vlak voor zijn bolle kop, wees ermee naar zijn varkensoogjes en toen naar zijn volumineuze voorkomen in het algemeen, zijn lijf dat op de een of andere manier meer ruimte in beslag leek te nemen dan het hare ooit zou krijgen. Het zou zijn kamer ook niet worden, toch? Het zou haar kamer worden en dan zou zij bij mam moeten gaan slapen. En mam zou gestrest raken, wat betekende dat ze nog meer hulp en aandacht van Katie zou eisen dan ze toch al deed. Wat moet ik zonder jou beginnen, Katie, mijn steun en toeverlaat.

Ze leunde achterover en tuurde naar de lucht. Die was grijs en zwaarbewolkt. Als ze nog een vaag optimisme had gevoeld, zakte het nu weg. Ze hoopte zelfs dat er een enorm onweer aan kwam – iets wat de aarde zou laten scheuren. Omdat haar leven vandaag wéér erger was geworden. Eerst pap. Toen Esmé. Nu dit.

Er stopte een bus vlak voor hen. Hij ging naar een plek waar Katie nog nooit van had gehoord. Het was de derde bus binnen tien minuten en ze gingen allemaal ergens anders naartoe.

‘Hé, Chris, zullen we in die bus stappen en maar zien waar we uitkomen?’

‘Nee!’ zei hij angstig.

Er stapten maar twee mensen uit: een meisje, dat pratend in haar mobiel langs hen heen liep: ‘Misschien zie ik je nog. Ik weet nog niet wat ik ga doen.’ En een man met een blik bier in zijn hand die vlak voor hen bleef staan. ‘Hallo,’ zei hij, en toen keek hij naar Chris terwijl hij met zijn bier naar Katie wees. ‘Hoort zij bij jou?’

Ze zeiden niets terug en de man liep weg.

‘We moeten naar binnen,’ zei Chris. Hij zei het bedachtzaam, alsof het belangrijk voor hem was. ‘We zouden niet meer buiten moeten zijn.’

Katie schudde haar hoofd. ‘Ik wil niet naar binnen.’

‘Het is hier gevaarlijk.’

‘Het is niet overál gevaarlijk. Dat is statistisch onmogelijk.’

‘Waarom kom je dan van de muur? Waar ga je heen?’

‘Ik ga nergens heen. Mijn benen slapen. Blijf daar.’

Ze liep een stukje over de stoep. Er kwamen drie mannen uit de shoarmatent aan de overkant. Ze pakten hun dampende eten uit en namen grote happen. Ik ken jullie niet, dacht Katie. Ik zal nooit weten hoe jullie heten en ik zal jullie nooit meer terugzien. Het voelde heel bevrijdend. Om weg te zijn uit het beklemmende stadje waar ze woonden – de stille straten, de saaie winkels en cafés, het piepkleine cultureel centrum, de ene school. Een plek waar geruchten zich als een lopend vuurtje verspreidden.

Diep ademhalen. Daar moet je nu niet aan denken...

Als ze hier woonde, in de grote stad, zou geen mens haar kennen. Ze zou iemand anders worden. Nieuwe kleren, een nieuw kapsel, misschien een piercing of een tattoo. Ze zou gaan werken, een jaar iets anders doen voordat ze ging studeren. Ze zou zo zijn als dat meisje dat uit de bus was gestapt. Ik weet nog niet wat ik ga doen.

Stel je voor.

Katie likte langs haar droge lippen en deed haar ogen dicht. Toen ze ze weer opendeed, een paar seconden later maar, zag ze Chris van het muurtje springen.

‘Mam!’ riep hij.

‘Wat doen jullie hier in godsnaam?’ Mam trok Chris tegen zich aan alsof ze hem maanden niet had gezien. ‘Ik heb jullie overal gezocht. Ik was bang dat jullie ontvoerd waren.’

‘Ontvoerd?’ zei Katie. ‘Dat slaat nergens op!’

Mam keek haar ernstig aan. ‘Een ongeluk zit in een klein hoekje.’

Oude mannen gaan dood. Oude vrouwen blijven alleen achter. Ziekenhuizen kloppen zomaar bij je aan.

En dat was alleen vandaag nog maar.

Chris huilde. Een grote snik welde van diep uit zijn binnenste op. ‘Ik wil hier weg.’

‘O, lieverdje toch,’ zei mam, ‘het komt wel goed. Straks ben je weer veilig thuis. Wees maar niet bang, we gaan nu weg.’

Aan de andere kant van het parkeerterrein dook de oude vrouw op, gearmd met de maatschappelijk werkster. Ze maakte een totaal ontredderde indruk.

‘Met zijn vieren?’ vroeg Katie.

Mam knikte. Haar gezicht betrok. ‘Met zijn vieren.’

2

Mary had een deken over haar knieën, en ze klemde haar tas stevig tegen zich aan en ze wist niet waar ze was, maar ze was niet thuis en dat was reden genoeg om op je hoede te zijn. Moest ze aan het werk? Nee, dit was geen theater, daar was het te huiselijk voor. Een bank, een tv, een tafel met een lamp erop in een hoek, een smalle hoge ladekast en een kleed. Een meisje dat een dienblad neerzette.

Was ze misschien in een hotel?

‘Kijk, oma, een lekker kopje thee. Zal ik het hier voor je neerzetten?’

Wie?

‘Ik ben Katie, weet je nog?’

Het meisje keek haar aan, wachtend op antwoord. Om zichzelf af te leiden van het toenemende onbehagen in haar buik pakte Mary het kopje, nam een slok thee, hield hem even in haar mond en slikte. Ze haalde adem en deed het nog eens. Zie je wel? Niets aan de hand, hier was niets bijzonders te zien!

‘Ik wist niet of je suiker in je thee had,’ zei het meisje, ‘maar we hebben eigenlijk ook geen suiker, dus lust je het zo?’

Mary veegde haar mond af met de zakdoek die ze altijd in haar mouw had en probeerde een geschikte opmerking te verzinnen om het meisje tevreden te stellen. Wat een leuk uitzicht heb je. Wat een mooie lucht.

Het meisje stond tegen de balkondeur geleund naar haar te kijken. Haar gezicht stond ontdaan, maar misschien was het een speling van het licht. ‘Ik dacht dat ik geen oma’s en opa’s had,’ zei ze uiteindelijk. ‘En nu blijkt dat jij er altijd al was.’

Ze had geen idee waar het kind het over had. Haar hart sloeg over van angst.

‘We hebben alleen elkaar nog sinds pap er niet meer is, geen familie, niet eens verre nichten of tantes. We zijn net de drie zijden van een driehoek die elkaar overeind houden.’

Toen Mary het meisje iets over familie hoorde zeggen, probeerde ze haar rug te rechten, bang dat de betekenis zou vervliegen, zoals dat soms ging als ze te hard haar best deed om iets te volgen, maar toen hoorde ze een geluid. Dat was iets, dat geluid. Dat klonk als een deur, alsof er iemand van buiten binnen kwam waaien.

‘Dat is Chris,’ zei het meisje. ‘Hij vindt het moeilijk om geen lawaai te maken.’

En toen stonden er twee kinderen voor haar. Twee. En ze had nog steeds geen idee wie ze waren.

Er werden niet ter zake doende vragen gesteld, zoals: Heb je het niet koud? en: Wil je nog wat melk in je thee? Mary kreeg te horen dat de moeder van de kinderen boven bedden aan het opmaken was en dat ze straks allemaal konden gaan slapen en zou dat niet fijn zijn?

Het meisje voerde het woord. De jongen staarde haar alleen maar aan met zijn priemende oogjes. Er was iets niet goed met hem, zo verontrustend als hij naar haar keek.

‘Hij is verlegen,’ zei het meisje, alsof ze gedachten kon lezen. ‘Als hij je wat beter kent, begint hij wel te praten.’ Ze keek naar de jongen en grinnikte. ‘En dan houdt hij niet meer op.’

De jongen lachte en het meisje lachte mee. Toen Mary haar zag lachen, werd er iets in haar wakker.

Denk na, mens, denk na. Wie zijn die lui?

Haar longen zogen zich vol lucht. Ze zetten uit. Zuurstof zoefde door haar lichaam. De lucht kwam weer naar buiten op een warme zucht en een zacht ooh ontsnapte aan haar lippen.

‘Gaat het wel, oma?’

Nee, het ging helemaal niet! Want opeens herinnerde ze zich heel helder, zoals ze zich vandaag al minstens twintig keer had herinnerd, wat er precies aan de hand was. Ze was met Jack mee in een ambulance naar het ziekenhuis gegaan. De dokters vonden het heel erg, maar ze konden hem niet redden. Ze konden haar ook niet naar huis laten gaan. Daarom hadden ze een dochter getraceerd.

Caroline.

Dan waren die twee kinderen natuurlijk...

Carolines kinderen.

Ze was met stomheid geslagen. Het idee alleen al. Na al die jaren.

3

Katie kon niet slapen. Ze lag naast mam op het opklapbed en probeerde te ontspannen, tot in haar tenen te ademen en aan niets anders te denken dan het moment zelf en haar eigen lichaam, maar ze kon die oude vrouw een kamer verderop niet uit haar hoofd zetten. Waarom had mam nooit iets over haar gezegd? Hoe hield je je eigen moeder verborgen? Waarom zou je dat willen? Zelfs mensen die de pest hadden aan hun familie gingen nog naar kerstdiners en verjaardagen.

Katie steunde op haar elleboog en keek naar haar slapende moeder, een donkere bult in het bed naast haar. Wie ben jij? dacht ze. Want het voelde alsof alles anders was en niets ooit nog echt te vertrouwen zou zijn.

De gordijnen waren niet helemaal dicht en door de kier was de nachtblauwe lucht te zien. Katie schoof het dekbed van zich af, sloop stilletjes door de kamer, schoof het raam open en leunde naar buiten om de lucht op te snuiven. Het regende niet meer en een briesje ritselde in de bladeren. De lucht rook nu anders dan eerder: fris en koud. Ze leunde iets verder naar buiten en zag een kat onder een geparkeerde auto schieten. Ze hoorde voetstappen en gelach en zag een groepje mensen het grasveld voor de flat oversteken en door het hek naar buiten gaan. Daarachter waren de straten en huizen van North Bisham. Katie zou kunnen seinen...

Flits, heb je mijn bericht ontvangen? Flits, flits, kunnen we alsjeblieft praten over wat er is gebeurd? Flits, ik trek het niet meer.

‘Wat is er?’ vroeg mam. ‘Waarom sta je daar?’

Katie draaide zich om naar haar moeder, die probeerde rechtop te gaan zitten. ‘Sorry, ik kon niet slapen.’

‘Voel je je niet lekker?’

‘Het is hier gewoon benauwd.’

‘En nu is het ijskoud.’

Katie trok het raam dicht en ging met haar rug tegen het kozijn staan.

‘Hoorde je iets?’ vroeg mam. ‘Ben je daar wakker van geworden? Denk je dat ze door het huis spookt?’

‘Ik heb niets gehoord, ik had het gewoon warm.’

Mam trok het dekbed op tot aan haar kin en zakte weer in de kussens. Ze zag er kwetsbaar uit, alsof haar iets mankeerde en Katie op ziekenbezoek was. ‘Wat zou die maatschappelijk werkster hebben gedaan als ik had geweigerd haar mee te nemen, denk je?’

‘Haar in de een of andere noodopvang gezet, denk ik.’

‘Dat had ik haar moeten laten doen.’ Mam wreef met een hand over haar nek en masseerde haar schouder. ‘Ik voelde me ontzettend onder druk gezet.’

‘Het moet eng zijn om aan een stel wildvreemden te worden overgeleverd.’

‘Wildvreemden?’

‘Ik bedoel, ze herkende je niet meer na al die jaren. Het komt op hetzelfde neer.’

Mam zuchtte en nestelde zich weer in de kussens. ‘O, dus zij is een zielig oud vrouwtje en ik ben wreed en harteloos?’

‘Dat zeg ik niet, maar... Nou ja, het is voor iedereen vreemd, denk ik. Zij is haar vriend kwijt. Jij flipt. Chris en ik weten helemaal niets van haar.’

‘Je weet dat ze er kort na mijn geboorte vandoor is gegaan.’ Mams stem was zacht, nauwelijks meer dan een fluistering. ‘Je weet dat ze jaren haar gezicht niet meer heeft laten zien.’

‘Maar je hebt bij haar gewoond toen je ouder was. Dat heb je in de auto verteld. Waarom hebben we haar dan nooit gezien? Waarom hebben we nooit een verjaardagscadeautje of geld van haar gekregen, waarom zijn we nooit bij haar te eten gevraagd?’

Mams gezicht betrok. ‘Is dat het enige waar je aan denkt – alles wat je tekort bent gekomen?’

Zo klonk het wel, maar Katie had het niet zo bedoeld. ‘Het is gewoon raar. Ze is je moeder, maar je zegt nooit iets over haar.’

‘Omdat ik haar niet als mijn moeder beschouw, daarom. Zij heeft me geen eten of kleren gegeven, zij heeft er niet op toegezien dat ik naar school ging en ze heeft me niet verzorgd als ik ziek was. Dat heeft haar zus Pat allemaal gedaan. Wat mij betreft was Pat mijn moeder. De vrouw die me heeft gebaard, was heel iemand anders.’

‘En Pat komt niet opeens uit de lucht vallen, hè? Die is echt dood?’

‘Dat weet je best.’ Mam trok het dekbed hoger op. ‘Moeder word je niet alleen door een kind te baren, je moet er ook offers voor brengen. Je kunt niet zomaar je eigen gang gaan.’

Katie voelde iets in haar maag verkrampen, want het was precies wat mam al die maanden geleden ook naar pap had geschreeuwd. Het maakte het moeilijk om adem te halen, dus draaide Katie zich weer om naar het raam en drukte haar wang tegen het koude glas.

‘Het eerste wat ik morgenochtend doe,’ zei mam, ‘is op mijn werk langswippen om te zeggen wat er aan de hand is. Daarna bel ik het ziekenhuis en vraag ik een lijst verpleeghuizen op. Ze moeten toch ergens plaats hebben?’

Daarginds, achter de bomen, stonden de grote huizen met tuinen en hekken, waar de kinderen waarschijnlijk twee ouders hadden en geen slaapkamer met een van de twee hoefden te delen. Gewone gezinnen.

‘Chris kan een dagje spijbelen om op haar te passen. Hij is toch al te laat naar bed gegaan. Jij hebt om elf uur wiskunde, hè?’

Katies gezin was ook gewoon geweest. Tot pap een vriendin kreeg en mam een container huurde en paps spullen erin smeet. Tot mam had besloten dat hun huis bezoedeld was en hen naar dit stadje had gesleept. Tot Esmé. En nu kon ze een geheime grootmoeder en een oude familievete aan de lijst met ongewone dingen toevoegen.

‘Katie, luister je wel?’

‘Ik kan wiskunde wel overslaan.’

‘Nee, dat kun je niet.’

‘Ik heb studieverlof, weet je nog? De laatste lessen zijn facultatief.’

‘Nou, dat zouden ze niet moeten zijn.’ Mam klopte op het bed. ‘Kom hier.’

Katie wilde niet aangeraakt worden, maar mam stak haar hand uit, dus liep Katie langzaam naar het bed en ging naast haar moeder zitten.

‘Jouw toekomst is het allerbelangrijkste binnen dit gezin en die mag door niets in gevaar worden gebracht.’ Ze stak haar hand uit en woelde door Katies haar. Katie kon zich niet herinneren dat ze dat ooit eerder had gedaan. Het was allemaal een beetje ongemakkelijk.

‘Rookmelders!’

‘Hè?’

Mam gooide het dekbed van zich af. ‘Ik ga kijken of ze het nog doen.’

‘Ben je bang dat ze de flat in brand steekt?’

‘Ik acht haar ertoe in staat.’ Mam pakte haar ochtendjas van de stoel en schoot hem aan. ‘Ik zal de sleutel van de voordeur ook verstoppen.’

Katie schoot tegen wil en dank in de lach. ‘Je wilt haar hier niet hebben, maar je wilt ook niet dat ze ontsnapt?’

‘Ik wil niet dat ze er een potje van maakt.’ Mam schoof haar voeten in haar pantoffels. ‘Ze mag er dan onschuldig uitzien, ze is tot alles in staat.’

4

‘Kan ik je echt niet overhalen om op het balkon te komen zitten?’

De oude vrouw schudde haar hoofd en klemde haar vingers strak om haar tas. Katie klapte een tuinstoel open en zette hem naar de zon. Ze zette de parasol op voor wat schaduw, schudde een kussen op en legde het op de stoel. ‘Het uitzicht is mooi en je kunt mam over het gras zien terugkomen.’

De vrouw schudde haar hoofd weer.

Trouwens, waar was mam eigenlijk? Ze was al veel langer weg dan het halve uur dat ze had aangekondigd. En Katie moest straks naar school, wat ook een dreigende ramp leek – niet alleen de wiskundeles, maar ook de onvermijdelijke blikken, het gesmiespel, het gevoel dat haar benen te kort en haar armen te lang waren, dat ze raar liep en foute kleren droeg.

O, god!

Ze had opeens het gevoel dat iedereen haar op het balkon zag zitten.

Ze ging naar binnen, trok de balkondeur dicht en ging op het kleed aan de voeten van de oude vrouw zitten. Misschien moest ze mam bellen en erop stáán dat ze thuis zou blijven? Dan kon mam wegblijven en Katie kon de boel hier in de gaten houden. Het leek heel logisch. Ze kon wat bezigheden voor oude dames verzinnen, breien of macramé bijvoorbeeld, en er filmpjes over zoeken op YouTube. Het zou leuk kunnen zijn om op te passen. Misschien was ze er zelfs goed in. Als ze de juiste naam vond (en ze had ‘grootje’ en ‘omi’ nog niet geprobeerd), zou die een toversleutel kunnen zijn die de oude vrouw openstelde voor contact. Als je haar leerde kennen, zou ze misschien zo’n wijze vrouw blijken te zijn als in een sprookje, vol goede raad en wijsheid. Misschien kon ze zelfs toverdrankjes brouwen en kon Katie haar zo gek krijgen dat ze een soort ‘vergeetserum’ maakte waar ze Esmé van kon laten drinken.

Katie zuchtte. Om te beginnen zou mam haar nooit een les laten missen, zo vlak voor het examen. ‘Kennis is macht’ was haar lievelingsspreuk. Ten tweede was die grootmoeder die tegenover haar zat duidelijk niet in staat een intelligent gesprek te voeren. De vorige avond had ze er doodsbang uitgezien, vanochtend verward, en nu zat ze weer met haar ogen dicht. Ze zou echt niets interessants gaan doen of zeggen, dus in plaats van over toverdrankjes te fantaseren kon Katie het arme mensje beter wat op haar gemak stellen en haar aansporen iets te eten.

‘Wat dacht je van een ontbijtje? We hebben meestal niets spannends in huis, maar zo te horen is Chris de koelkast aan het plunderen, dus wie weet hebben we geluk. Wil je iets eten?’

Geen reactie.

‘Eigenlijk is het geen huis. Het is een maisonnette. Misschien weet je nog dat we gisteren met de lift naar boven zijn gegaan?’ God, wat klonk ze neerbuigend. ‘We zitten op de bovenste verdieping,’ vervolgde ze. ‘Het uitzicht is fantastisch. Als je nu op het balkon gaat staan, kun je heel North Bisham zien blinken in de zon.’

De oude vrouw deed één oog open – naadloos, zonder dat het dichte oog ook maar even knipperde. Katie moest erom glimlachen, want ze had altijd gedacht dat zij de enige was die dat kon. Ze was nog nooit iemand tegengekomen die het op die griezelige manier kon imiteren. Zonder je wenkbrauwen te fronsen. Zonder een grimas te trekken. Alleen maar dat ene oog open en het andere dicht. Alsof je half sliep. Of maar half leefde.

‘Bisham?’

Ze zei iets! Katie was bijna te geschrokken om iets terug te zeggen. ‘Ja, ken je dat?’

‘Victory Avenue?’

‘Eh, nee. Is dat hier ergens? Zal ik het voor je googelen?’

De oude vrouw deed haar andere oog ook open. ‘Wat?’

Natuurlijk! Die arme stumper wist waarschijnlijk niet eens dat de computer was uitgevonden. Googelen? Wat bezielde haar? Wat stom!

‘Het is een soort kaart. Ik kan het opzoeken. Zal ik dat doen?’

Katie was opgetogen. Ze voerden een gesprek! Een compleet gesprek dat ergens op sloeg! Ze zaten elkaar zwijgend aan te kijken. Het duurde een eeuwigheid. Het deed Katie denken aan de dierentuin en hoe bizar het was als een opgesloten dier dichtbij kwam en net zo aandachtig naar jou keek als jij naar hem.

Uiteindelijk zei de oude vrouw: ‘Caroline woont in Bisham.’

‘Ja, ze komt zo terug. Ze is alleen even naar haar werk.’

‘Werk?’

‘De makelaar. Ze moest wat sleutels terugbrengen.’

Katie zag het bezinken. ‘Jij bent Carolines dochter.’

‘Klopt.’

De oude vrouw schudde haar hoofd alsof ze het niet kon geloven. ‘Wat ben je groot geworden.’

‘Tja, we hebben zeventien jaar van elkaar gemist, hè?’

Toen kwam Chris binnen met een chocoladetaart. Hij had hem in punten gesneden, wat betekende dat hij zijn kans schoon had gezien om minstens één punt in de keuken op te eten. Maar hij had wel aan schotels en servetten gedacht, tot Katies verbazing. Ze nam de schaal van hem over en hield hem de oude vrouw voor. ‘Wil jij ook?’

Een glimlachje. ‘Heel vriendelijk van je.’

‘Hé, ze praat!’ zei Chris.

Katie keek hem kwaad aan. ‘Niet zo onbeleefd.’ Ze hield de schaal dichterbij. ‘Welk stuk wil je, Mary? Je zult wel honger hebben, toch?’

‘Mary’ klonk goed, en het leek te werken, want de glimlach werd breder.

‘Mary,’ zei Katie nog eens, genietend van de klank. Ze kende helemaal niemand die zo heette. ‘Ik leg het grootste stuk voor jou op deze schotel, kijk.’

Chris nam een stuk en ging op het kleed aan Mary’s voeten zitten. ‘Is het niet ongelooflijk dat mam geen ontbijt voor me heeft gemaakt? Zulke dingen vergeet ze nooit. Echt nooit.’

Mary keek op hem neer. ‘Ik heb geen flauw idee wie jij bent.’

‘Ik ben Chris!’ Hij klopte met zijn knokkels tegen zijn hoofd om het te bewijzen. ‘Hoor je dat? Dat ben ik.’

‘Woon je hier?’

‘Waar anders?’ Hij wees naar zijn slaap en draaide een rondje met zijn wijsvinger: gestoord.

Katie gaf hem een por met haar voet omdat hij het zelf vreselijk vond als mensen dat gebaar naar hem maakten, maar hij lachte alleen maar en schoof weg, buiten haar bereik.

Mary keek van Chris naar Katie en weer naar Chris. ‘Jullie hebben precies dezelfde kleur haar.’

Katie glimlachte. ‘Titiaanrood.’

‘Worden jullie wel eens voor vuurtoren uitgemaakt?’

‘Pap noemt me rode duivel,’ zei Chris. ‘Nou ja, zo zou hij me noemen als hij er was...’

‘Hoe noemt je vriendin je?’

Hij lachte. ‘Ik heb geen vriendin. Mam zou door het lint gaan.’

Ze wendde zich tot Katie. ‘En jij? Heb jij sjans?’

Een herinnering aan een zoen, als een korrelige zwart-witdroom, zweefde aan Katies geestesoog voorbij. Ze duwde het beeld van zich af. ‘Nee.’

‘Zo’n knapperd als jij. Lopen de aanbidders de deur niet plat?’

‘Absoluut niet.’

‘Ik klom als meisje altijd door mijn slaapkamerraam naar buiten en dan gleed ik langs de regenpijp naar beneden en ging ik dansen.’ Ze leunde samenzweerderig naar voren. ‘Ik werd elke week door een andere jongen thuisgebracht. Als ze eenmaal wisten waar ik woonde, konden ze niet meer wegblijven. Overal jongens. Zie je het voor je? Het maakte mijn vader woest. Hij zei dat het ontaard was als een jongedame van al die aandacht genoot.’

Katie had er niet van terug. Het werd allemaal een beetje raar. Hoe kon iemand uren weigeren een woord te zeggen en dan opeens in staat zijn zo welsprekend erotische herinneringen op te halen? Katie nam een hap taart om niets te hoeven zeggen. Het smaakte best goed voor iets wat Chris uit de vriezer had opgediept en ze merkte opeens dat ze rammelde van de honger. Ze at het stuk taart zwijgend op.

Ze had het zo druk met het aflikken van haar vingers dat ze mam niet thuis hoorde komen. Het was alsof ze in de deuropening was verschijnseld en opeens tegen de deurpost geleund naar hen stond te kijken. ‘Alles goed hier?’

‘Ze praat,’ zei Chris, die zijn mouw langs zijn mond haalde. ‘Ze deed maar alsof ze het niet kon.’

‘O ja?’

‘En ze eet.’

Mary keek bedachtzaam kauwend op naar mam. ‘Waar kom jij vandaan?’

‘Ik moest op mijn werk zeggen dat ik niet kon komen.’

‘Wie ben jij?’

Mam, die geen antwoord gaf, bleef als aan de grond genageld in de deuropening staan. Het enige wat bewoog, was een vinger die aan de zoom van haar broekzak krabde. Ze zag er zowel uitgeput als woedend uit. Ze zag eruit alsof ze aan die broekzak wilde krabben tot er een gat zat waar ze in kon kruipen.

Nu Katie die twee samen zag, bij daglicht, viel de gelijkenis haar op. Mary’s haar was bijna helemaal zilverwit, maar er zat nog wat kastanjerood in, en dat van mam was precies andersom: voornamelijk kastanjerood met wat grijs erdoor. Mary had de handen van een oude vrouw, dooraderd en met knoestige vingers. Mam had allemaal ouderdomsvlekken op haar handen en Katie wist dat ze ’s ochtends last had van beginnende reuma. Ze hadden dezelfde blauwe ogen, dezelfde slanke bouw en zelfs hetzelfde hartvormige gezicht. Zo word ik ook, dacht Katie. Ik ga op jullie tweeën lijken. Op een dag zouden haar benen dikker worden, ze zou grijs worden, haar huid zou verslappen en ze zou in een verschrompeld oud vrouwtje veranderen. Het was alsof ze de stadia van haar eigen leven voor zich zag.

Mary keek nog steeds naar mam. ‘Ik weet pertinent zeker dat ik jou ergens van ken.’

Chris sprong overeind. ‘Ik zal jullie aan elkaar voorstellen.’

‘Als je dat maar laat,’ zei mam.

Maar hij was hyper van de taart en luisterde niet.

Hij ging vlak voor Mary staan. ‘Mevrouw Todd,’ zei hij, ‘mag ik u voorstellen aan mevrouw Baxter?’ Hij wapperde als een spelshowpresentator met zijn armen naar mam. ‘Mam, dit is je moeder, mevrouw Todd.’

‘Chris, zitten,’ zei mam met een kwaaie kop. ‘Stel je niet zo aan.’

Maar Chris ging niet zitten. Hij stak zijn hand uit naar Mary. ‘En ik ben Christopher.’

Mary glimlachte minzaam en nam zijn hand aan. ‘Aangenaam.’

Mam stond zo te zien op het punt ze uit elkaar te trekken.

Chris schudde Mary’s hand verwoed op en neer, alsof hij hem nooit meer los wilde laten. Ze lachten allebei. Mam zette een stap naar voren alsof dit precies was waar ze bang voor was geweest. ‘Alsjeblieft, zeg!’

‘Chris,’ zei Katie gauw, ‘zou jij nog een keer met de taart rond willen gaan?’ Ze sprong op, pakte hem bij zijn arm en wees naar de tafel. ‘Toe maar. Daar staat hij, kijk.’

Katie zag aan mams gefronste voorhoofd dat ze zich afvroeg waar ze die taart vandaan hadden.

‘Vriezer,’ legde ze uit. ‘Het is een welkomsttaart.’

Mam schudde afkeurend haar hoofd. Waarschijnlijk had ze verwacht dat Katie een pannetje havermout zou maken, en ze wilde in elk geval niet dat ze ontbeten met chocoladetaart. Toen Chris haar de schaal voorhield, wuifde ze hem weg. ‘Ik niet.’

Katie bedankte ook, al had ze best nog wat gelust. Mam had het zo al moeilijk genoeg. Ze moest solidair zijn. Mary en Chris namen allebei nog een stuk.

Katie klopte op de stoel naast haar. Ze had haar moeder nog nooit zo onbehaaglijk gezien. ‘Wil je zitten?’

Mam schudde haar hoofd. ‘Ik moet een paar telefoontjes plegen.’

De klok tikte. Chris en Mary smakten. Mam pulkte aan de zoom van haar broekzak.

‘Dus,’ zei mam uiteindelijk. ‘Nu je hebt besloten te praten, kan ik misschien vragen of je in bad wilt? Volgens mij is het wel een tijdje geleden dat je een bad hebt genomen, hè?’

‘Een bad?’ zei Mary neerbuigend. Ze keek mam aan alsof ze probeerde uit te vogelen wie haar zo’n bespottelijk voorstel deed. ‘Ik ga toevallig naar mijn dochter.’

Mam wendde haar blik af en schuifelde ongemakkelijk heen en weer.

‘Ze ís je dochter,’ zei Katie vriendelijk.

Mary schudde haar hoofd. ‘Mijn dochter is een stuk jonger.’

‘Nou, leuk.’ Mam haalde haar hand uit haar zak, strekte haar vingers en inspecteerde haar nagels alsof ze fascinerend waren, alsof ze ze nooit eerder had opgemerkt.

Katie vond het heel erg voor haar. Al die jaren zonder moeder, en nu was ze er eindelijk en kon je je geen triester weerzien voorstellen. ‘Ze is echt je dochter, ze is volwassen geworden,’ zei ze. ‘Dit is Caroline.’

Mary nam Katie wantrouwig op, alsof ze dacht dat ze in de maling werd genomen. ‘Echt?’

‘Ik garandeer het je.’

‘Ik heb een man naar haar laten zoeken. Hij heeft er niets over gezegd dat ze volwassen was geworden.’

‘Nou, dit is allemaal heel gênant,’ zei mam. ‘Dus misschien kunnen we allemaal maar beter doorgaan met wat we zouden moeten doen. Katie, jij moet naar school. Chris, let jij hier een beetje op.’ Ze wendde zich tot Mary. ‘Wil jij misschien naar de radio luisteren? Chris helpt je wel. Ik ga naar boven, het ziekenhuis bellen.’

‘Het ziekenhuis?’ herhaalde Mary ontdaan.

‘Je kunt hier niet blijven.’ Mam klonk heel zeker van haar zaak. ‘Ik vind dat ze nalatig zijn geweest.’

Chris stak zijn hand uit om nog een stuk taart te pakken. Mam schudde haar hoofd. ‘Je hebt genoeg gehad.’

‘Maar ik heb honger.’

‘Dan pak je maar een banaan.’ Ze keek hem streng aan. Ze meende het.

Chris ging op zijn handen zitten en trok een pruillip. Mam beende de kamer uit en de trap op.

Mary keek Chris bevreemd aan. ‘Goh,’ zei ze. ‘Die is ook niet erg aardig, hè?’

5

Zo ging het, dit is precies wat er gebeurde:

Drie weken geleden zat Esmé op de rand van haar bed een joint te draaien. Helemaal op het puntje, met haar blote tenen net op het kleed, en zo af en toe wierp ze Katie een blik toe.

‘Mooiste fantasie,’ zei ze. ‘Jij eerst.’

‘Die heb ik niet.’

‘Wel waar. Natuurlijk wel.’

Maar Katie ging het niet zeggen. Ze wist wat er dan zou gebeuren.

‘Het eerste wat er in je opkomt,’ zei Esmé. ‘Hoe moeilijk kan het zijn?’

‘Ik moest maar eens gaan.’

‘Je bent er nog maar net.’

‘Mijn moeder sms’t de hele tijd.’

‘Je moeder zoekt het maar uit. Je bent zeventien.’

Maar als Katie niet reageerde, als ze niet snel naar huis ging, zou mam iets gestoords doen, zoals de politie bellen om haar als vermist op te geven. Ze komt nooit te laat thuis, ze is een lieve meid, ze is nooit ongehoorzaam. Ze moet ontvoerd zijn. Ontvoerd door Esmé, haar beste en enige vriendin, die haar de laatste tijd meed, die voor haar wegliep en met andere meiden omging. Maar die vandaag had gezegd: ‘Heb je zin om met mij mee naar huis te gaan?’

Katie had precies tegelijk twee dingen gevoeld. Eén: blijdschap. Twee: angst.

‘Kom op, Katie. Hoe moeilijk kan het zijn om één lullig fantasietje hardop uit te spreken?’

‘Goed dan, wat dacht je hiervan: dat mijn vader zegt dat het allemaal een grap was en dat hij toch van mijn moeder houdt.’

‘Niet zo’n soort fantasie, muts! Een echte. Over seks, je weet wel. Ik heb er zoveel.’

‘Echt?’

Esmé ging in de lotushouding zitten, alsof ze zich voorbereidde op uren vertellen. ‘Honderden.’

Het bleek waar te zijn. De meeste gingen over weerwolven of vampiers die halsoverkop verliefd op haar werden, maar ze had er ook een over een jongen van de technische hogeschool die een auto had en die naar het huis van een vriendin van Esmé was gegaan en dingen tegen haar raam had gegooid en haar, toen ze het opendeed, had meegenomen naar een wei waar ze ‘de liefde bedreven onder de sterren’ (Esmés woorden), iets wat ze zelf ook wel wilde (maar dan niet met die jongen). Ze ratelde er nog een paar af over het doen in het openbaar en iets bizar steampunkachtigs over een tot leven komende robot, en net toen Katie zich begon af te vragen of ze niet zo uit elkaar waren gegroeid dat ze echt helemaal niets meer gemeen hadden, begon Esmé over Simona Williams, die een klas hoger zat. (Iedereen kende de roddels over haar.)

‘Soms denk ik aan alles wat ze uitspookt,’ zei Esmé, ‘en hoe zelfverzekerd ze overkomt, bijna cool, weet je wel. Ze lijkt wel een jongen met dat haar. Ze zou zelfs een jongen kunnen zijn in een bepaalde lichtval, en soms kijk ik naar haar in de kantine of waar dan ook en dan vraag ik me af hoe het zou zijn als ze zulke dingen met mij doet.’ Ze keek Katie aan. ‘Ben jij daar wel eens benieuwd naar?’

Katie sidderde. Ze was zo angstig dat ze haar vingers helemaal in de knoop legde. Ze schudde blozend haar hoofd. ‘Ik weet het niet.’

Het bleef even stil en Katie vroeg zich af waarom. Liet Esmé expres een stilte vallen? Moest Katie die vullen?

Esmé schoof over het bed, zette het raam open en leunde naar buiten. Ze wuifde met de joint. ‘Kan ik je echt niet overhalen?’

‘Nee, merci.’

Esmé zuchtte. ‘Wat ben je toch een braaf meisje.’

En misschien kwam het daardoor. Want dat zei mam ook altijd en Katie wilde niet iemand zijn die altijd zo saai en voorspelbaar was.

Of misschien kwam het door de aanblik van Esmé met die joint, hoe ze daar op haar knieën zat, met haar ellebogen op de vensterbank, lange halen nemend en rook de tuin in blazend, die tussen de bomen kringelde en opging in de takken. Ze leek heel ver weg, alsof niets haar kon bereiken.

Maar het kwam toch vooral door wat ze over Simona had gezegd. Want waarom zou ze zulke dingen zeggen?

‘Ik heb wel een fantasie,’ zei Katie.

Esmé draaide zich om. ‘O ja?’

Het was als op een hoog gebouw staan, in de diepte kijken en je vreemd aangetrokken voelen tot het idee te springen. Nee, het was als weten dat je al gesprongen was, dat je over de rand kukelde en het al te laat was om zelfs maar te denken dat je je weer omhoog zou kunnen klauwen. Met bonzend hart en opspelende zenuwen schoof Katie dichter naar Esmé toe over het bed, zo dicht dat ze met een vinger over haar arm kon strijken, van haar arm naar haar hand, tot hun vingers elkaar raakten.

En toen... leunde Katie naar haar over en zoende haar.

Nee! Ze mocht er nu niet aan denken. De herinneringen moesten wachten, want nu (o, god!) liep ze door het hek van de school en daar was ze – Esmé, op een van de banken langs het pad, met alle vier haar idiote vriendinnen. Esmé had met die meiden op de basisschool gezeten. ‘Ze zijn als zusjes voor me,’ zei ze altijd, al had ze ze als een baksteen voor Katie laten vallen. ‘Jij weet zoveel meer over van alles dan zij, Katie.’

Maar Katie wist niet meer over kleren of jongens, of over muziek en wat cool was en wat niet. Of waar de beste feesten waren, of in welke cafés en winkels je drank kon krijgen zonder je legitimatie te laten zien. En stukje bij beetje had Esmé besloten dat het saai was om een vriendin te hebben die nooit uit mocht, die geen smartphone had en niet op Facebook zat, die altijd op haar broer moest passen of dingen met haar moeder moest doen.

Esmé had nieuwe kleren aan, een blauwe broek met witte noppen en een knoopceintuur en een wit topje met kapmouwtjes. Ze zag er fantastisch uit. Katie zag het allemaal voor het eerst.

Een paar van de andere meiden hadden hun schoenen uitgedaan en hun rok opgetrokken om hun benen bruin te laten worden. Ze praatten veel te luid over een optreden op de technische hogeschool, dat de entree vijf pond was en dat iemands broer achter de bar stond, zodat ze misschien gratis binnen konden komen.

Toen Katie dichterbij kwam, leek alles te pulseren, alsof ze haar eigen bloed kon horen.

Je hoeft er alleen maar langs te lopen. Misschien zien ze je niet eens.

Ze zei heel zacht haar mantra – vuur, aarde, water, lucht – en prentte zich in dat de elementen ouder en sterker waren dan wie ook en dat die meiden niets waren, dat er niets dan stof van hen over zou blijven.

Doorlopen. Het is zó voorbij.

‘Kijk eens wie we daar hebben.’ Amy, die met de grootste mond van de groep, moest een zesde zintuig hebben. Ze snoof als een roedeldier dat angst kan ruiken.

En nu ze dat had gezegd, keek Esmé op en even leek het alsof ze haar weerzin vergat, want er flitste warmte op in haar ogen voordat ze zich vol weerzin afwendde. De anderen keken ook langzaam Katies kant op, een voor een, en er golfde iets door het groepje.

Amy hield haar hand boven haar ogen tegen de zon. ‘Hé, gaaf vest.’

Katie liep door alsof ze niets had gehoord.

‘Heel apart.’

Wat hielp was doen alsof ze uit het buitenland kwam, hun taal niet sprak en niet wist wat sarcasme was.

‘Maar je hebt dan ook een aparte smaak,’ vervolgde Amy. ‘Dat heb ik tenminste gehoord.’ Ze keek veelbetekenend naar de anderen. ‘Jullie ook?’

En daar was het weer. Het bewijs dat Esmé het had verteld. Het bewijs dat Esmé haar had verraden.

Ze giechelden als kinderen die een schuine mop hebben gehoord. Een van de meiden ging zelfs zo ver dat ze van de bank rolde van het lachen.

Ga erheen, spoorde Katie zichzelf aan. Ga erheen en stamp op hun stomme voeten. Maar ze merkte dat ze juist probeerde zich klein te maken, dat ze langs het groepje liep alsof ze een waardeloze nul was die je maar beter kon negeren. Het was een manier van lopen die haar bekend voorkwam. Ondanks het gewicht dat hij in de schaal legde, had ze Chris in elkaar zien krimpen als mensen hem aangaapten, en tot haar ontzetting besefte ze dat ze zich net haar broer voelde nu ze langs die meiden liep.

Het wiskundelokaal was leeg, op mevrouw Nayyar na, die van haar bureaublad opkeek toen Katie binnenkwam en haar een brede glimlach toewierp. ‘Ha, mijn betrouwbaarste leerling.’

‘Is er verder niemand?’

‘Misschien vinden ze het te warm?’ Mevrouw Nayyar haalde theatraal een hand langs haar voorhoofd.

Katie pakte haar wiskundespullen. Ja, beaamde ze, het was een hittegolf en ja, heel gek, na de regen van vannacht, en ja, het was hier waarschijnlijk nog benauwder dan in New Delhi, waar de broer van mevrouw Nayyar met zijn kinderen naartoe was, naar hun grootouders. Katie probeerde belangstelling te tonen, op de juiste momenten te knikken en te glimlachen, maar het enige wat ze kon denken, was: Esmé, waarom heb je het ze verteld?

De hele les door voelde ze woede in zich opkomen. Ze was een idioot. Hoe had ze iemand kunnen vertrouwen? Ze was ook een idioot omdat ze naar wiskunde was gegaan; het was de warmste dag in jaren en zij was de enige die de moeite had genomen. Achterlijk! Tegen de tijd dat het uur om was, brandde de woede in haar. Wat was ze toch voorspelbaar. Ze baalde ervan dat ze zo was, en toch had het enige onvoorspelbare dat ze ooit had gedaan gruwelijk verkeerd uitgepakt. Ze wist nu al dat als ze straks over het plein liep, en als Esmé en die kliek er nog waren, ze met gebogen hoofd langs het stel zou glippen. Dan zou ze in twintig minuten naar huis lopen (ze was een keer suf genoeg geweest om de tijd bij te houden) en naar boven gaan om weer te blokken.

De meiden waren weg. De wandeling van twintig minuten duurde geen seconde korter of langer, al had de woede haar sneller moeten maken, dus kocht ze, om eens iets anders te laten gebeuren voordat er weer een voorspelbare middag begon, een doos Cornetto Aardbei.

Toen ze binnenkwam, zat mam aan de keukentafel en Mary in de woonkamer, wat vermoedelijk betekende dat ze niet meer in één kamer waren geweest sinds Katie naar school was gegaan. De hele wereld was in oorlog.

‘Wat krijgen we nou?’ zei mam. ‘Nog meer suiker?’

Katie deed of ze niets hoorde en scheurde de doos open. Ze gaf Chris twee ijsjes, mam één, en ging aan tafel zitten om haar eigen Cornetto uit te pakken.

‘Mag dat?’ vroeg Chris perplex.

‘Doe eens gek,’ zei Katie. ‘Breng die andere naar Mary.’

Mam trok een wenkbrauw op. ‘Mary?’

Katie keek haar indringend aan. ‘We moeten toch iets zeggen? Wat stel jij voor?’

Ze wist dat ze haar woede uitsmeerde. Die kleefde als teer aan haar en ze kon hem alleen weg krijgen door hem op anderen af te wrijven.

Ze trok het kartonnen rondje van de bovenkant van haar ijsje, zodat de witte chocoladekrullen en aardbeiensaus zichtbaar werden. Ze pelde het rode glanzende papier af. Het gaf haar het gevoel dat ze een jaar of zes was.

Chris kwam terug en legde een van de Cornetto’s in de vriezer. ‘Ze slaapt.’

Ze likten zwijgend aan hun ijs.

‘Hoe was het op school?’ vroeg mam na een poosje.

‘Gewoon.’

‘Ging het goed bij wiskunde?’

‘Ja.’

‘Maak je vanavond nog wat proefexamens?’

‘Ja.’

Mam zuchtte. ‘Katie, alsjeblieft, zeg eens wat. Ik heb het al moeilijk genoeg vandaag! Ik stelde gewoon een simpele vraag.’

Maar zo simpel was het niet. Hoe was het op school? De vraag was ingewikkelder dan mam zich kon voorstellen. Moest Katie zeggen: Ik heb mijn beste vriendin gezoend en nu ben ik een paria? Nee, dat kon ze in geen miljoen jaar aan mam vertellen. Wat dan? Het nieuwtje over het concert op de technische hogeschool? Nee, dat ook niet. Dan hebben ze een vals legitimatiebewijs nodig, zou mam zeggen. Waar zijn hun ouders? Dat zou ik nou wel eens willen weten. Ik wil niet dat je met zulke meisjes omgaat, ze hebben een slechte invloed op je, bla, bla.

Katie besloot dat mam gewoon wat afleiding zocht, dus vertelde ze haar dat het stil was op school nu de examens in volle gang waren, dat er verder niemand naar wiskunde was gekomen, dat de docente lief was geweest en dat het echt nuttig was om een-op-een naar de stof te kijken.

‘Zo wordt het op de universiteit ook,’ zei mam. ‘Jij en een docent die samen wiskundige theorieën bespreken.’

Als Katie aan studeren dacht, was wiskunde niet het eerste wat in haar opkwam. Ze zag vooral een plek voor zich waar ze met een schone lei kon beginnen, een plek waar nog niets op een verschrikkelijke manier was mislukt.

Ze verfrommelde het papier van haar ijsje, mikte het in de afvalbak en haalde diep adem. ‘En, hoe gingen de telefoontjes?’

Mam zag er op slag uitgeput uit. ‘Ik ben het zat boven opgesloten te zitten met dit weer. Ik ben van het kastje naar de muur gestuurd en absoluut niemand wil de verantwoordelijkheid op zich nemen.’ Ze schoof een notitieblok over het tafelblad. ‘Moet je zien. Die mensen heb ik allemaal gesproken. Naar het schijnt kun je alleen hulp krijgen als je in het systeem zit, en om in het systeem te komen moet je geëvalueerd worden, en voor een evaluatie heb je een verwijsbriefje van de dokter nodig, en daarvoor moet je een huisarts en een vast adres hebben.’ Ze lachte vreugdeloos. ‘Het is me gelukt een afspraak voor haar te maken bij mijn eigen huisarts, maar dat is pas dinsdag, dus wat moeten we in de tussentijd met haar beginnen?’

Katie keek naar de aantekeningen, bladzijden vol namen, nummers en losse zinnen. Kan ze zichzelf nog verzorgen? Heeft ze ernstige medische en sociale problemen? Onderzoekje geestelijke gezondheid? Verwijzing geriatrisch team?

De woede zakte. Arme mam. Arme Mary.

Ze gaf het notitieblok door aan Chris, maar die tekende patronen op zijn ijs met zijn tong en deed alsof hij gek was. Ze gaf het terug aan mam.

‘Wat rot,’ zei ze.

Mam glimlachte gelaten. Ze las de aantekeningen, en nog een keer, alsof het een korst was waar ze wel aan moest krabben, of ze wilde of niet.

1954 – de belofte

Mary leunt over de rand van het bed en klampt zich vast aan haar zus, want dit kan toch niet... Ze kunnen toch zeker niet verwachten dat iemand... Weer een, nu al, als een hoge golf die vanuit de verte aan komt rollen. Mary’s rug kromt zich afwachtend, alsof er een ceintuur wordt aangehaald – de wee trekt aan alle pezen, wringt spieren tot het uiterste en spant alle wervels tot haar rug wel moet breken. Ze wordt binnenstebuiten gekeerd. Ze zal uit elkaar spatten, nat en met kracht, tegen de muren van de slaapkamer.

‘Ik kan het niet.’ Haar stem is ieler, lijkt van heel ver weg te komen. ‘Het doet zo’n pijn, Pat. Laat het alsjeblieft ophouden.’

‘Er is niets meer aan te doen,’ zegt Pat. ‘Het is te laat om nog iets te doen.’

Mary sluit zich voor Pat af, want wat weet die er nou van? Zelfs nu, in het holst van de gruwel, wil Pat koste wat kost gelijk hebben. Ze zouden een ambulance moeten laten komen, toch? Een vroedvrouw?

Buiten, achter het raam, is het volop zaterdagavond. Daar doen meisjes lippenstift op, spuiten parfum in hun hals en lopen met tikkende hakken naar de Roxy, pluimpjes uitademend in de vrieslucht. Mary benijdt die meisjes hartgrondig. Ze zou er alles voor overhebben om nu daar buiten te zijn in plaats van hierbinnen, met deze... ooh... deze afgrijselijke onvermijdelijkheid. Er is geen ontkomen aan, dat is het ergste. En het gaat maar door en door en... aah! daar is er weer een!

‘Ze volgen elkaar sneller op, hè?’ hijgt ze. ‘Deze kwam sneller dan de vorige.’

‘Dat is juist goed,’ zegt Pat. ‘Dat betekent dat het bijna voorbij is.’

‘Maar dit is al meer dan ik kan verdragen.’ Ze hoort zichzelf kreunen, een laag gekreun dat overgaat in een schreeuw.

‘Stil!’ sist Pat. ‘Moeten de buren het horen?’

‘De buren kunnen naar de hel lopen!’

Mary weet dat ze radeloos is. Ze ziet zichzelf zoals Pat haar ziet, radeloos en doodsbang, maar het kan haar niet schelen. Dan zie je me maar zo. Dit is wie ik ben. Wist je dat ik zo ben? Je hebt me al die jaren benijd, grote zus, maar nu zul je wel niet meer zo jaloers zijn! De piek komt sneller en overweldigender dan eerder.

‘Puffen,’ zegt Pat. ‘Dat heb ik ergens gelezen. Alsof je rook uitblaast.’

En Mary puft en puft tot ze er duizelig van wordt...

En dan iets wonderbaarlijks. Opeens is er afstand en daarginds, in de verte, ziet ze zichzelf als kind in de armen van de kersenboom zitten. Het komt in Mary op dat ze misschien doodgaat, wat jammer lijkt, maar hier is tenminste heel even geen pijn. Hier is de dag dat de zon ladders tekende op de zijgevel van het huis en zij Norman bespioneerde, de buurjongen, die zijn fiets schoonmaakte. Ze wilde stiekem iets naar hem gooien, maar er waren nog geen kersen en afgezien van de takken en de bladeren was er helemaal niets. Het was de dag waarop ze haar lippen dieprood stiftte en smakte, genietend van de smaak van gestolen lippenstift terwijl ze snel uit de boom klauterde, over het grasveld rende, geluidloos over de muur gleed en Norman op zijn schouder tikte. ‘Wil je een zoen?’

En nu dit – o, alweer, o, niet weer! Gaat dit eeuwig zo door? Ze wil persen. Ze draait door. Dit houdt nooit meer op en ze hoort zichzelf schreeuwen. Ze kan er echt niet meer tegen. Alle vredige momenten zijn afgelopen, alle herinneringen weg, en ze is weer in haar slaapkamer met die muren waar haar zus rondfladdert als een krankzinnige en dan die onontkoombare drang om te persen. Het is als overgeven. Hardnekkig en bespottelijk.

Hoe kan ze nog leven en zoveel pijn hebben? Ze voelt het hoofdje van de baby zelfs, dat – au! – in haar drukt, haar openmaakt, haar zo ver uitrekt dat het brandt. Het moet ophouden, ze moet zorgen dat het ophoudt. Het is alsof je door vuur wordt verslonden. Ze grabbelt met haar hand, reikt naar beneden om er een eind aan te maken, om iets te doen, wat dan ook, om dit te laten ophouden, maar haar vingers voelen het hoofdje van de baby – en het is zo’n schok dat ze haar ongeboren kind aanraakt dat alles stilstaat. Ze voelt haar dochter. Ze is de eerste op de wereld die haar heeft aangeraakt. Dat zal de rest van Carolines leven zo blijven. Het hoofdje van de baby is in elkaar gedrukt als een zachte bergketen. Haar haar is nat dons, de ronding van haar schedel zo teer terwijl zij, Mary, haar naar buiten perst, en daar is een gezichtje tussen haar benen. Heel even, een vervreemdende, verwarrende seconde lang, wordt ze zelf geboren, lijkt het, en ligt ze met haar ogen knipperend tussen de benen van haar eigen moeder met de druk van de wereld op haar schouders en als ze iets weet, is het dat er van dit kind gehouden moet worden. Ook al kan ik je niets anders geven, dát beloof ik je. Pat hannest met warm water en handdoeken en zegt: ‘Puffen, niet persen!’ terwijl Mary er niets tegen kan doen, niets, want dit is met al het puffen van de wereld niet tegen te houden.

Ze moet drie keer persen (‘Drie keer maar!’ zal Pat later zeggen, alsof Mary zelfs bij het baren van een onwettig kind geluk heeft) en dan ligt de baby op het bed, zo glad als een aal, en is Mary moeder.

Ze heeft het volbracht. Ze heeft het overleefd, net als de baby, net als Pat, en ze huilen alle drie.

‘Het is van opluchting,’ zegt Pat. Maar dan kijkt ze op haar horloge, dus misschien is het angst, want hun vader is naar het café en straks komt hij thuis en hoe moeten ze in vredesnaam die baby verklaren?

6

‘Ik had het woord “slet” wel vaker gehoord,’ vertelde Mary aan het meisje dat naar haar toe kwam hollen, ‘maar uit de mond van mijn vader klonk het bedreigend. Kun je je dat voorstellen?’

‘Je lijkt mij meer een ontsnappingskunstenaar dan een slet,’ zei het meisje, dat haar bij haar arm pakte en haar terug naar de andere kant van de straat loodste. ‘Mam flipt helemaal.’

‘Ik moest iets doen.’

‘Wat dan?’

‘Ik moest ergens heen.’

‘Als je iets wilt, vraag het dan aan mij.’ Het meisje joeg haar op. ‘Kom op, we moeten voortmaken.’

‘Waar is de brand?’

‘Sorry, maar mam zit flink in de stress. En je hebt je nachtpon nog aan, wat best gênant is.’

En toen haastten ze zich door een hek, over een binnenplein, door een paar deuren en een lift in. Het meisje zei: ‘Ik zal haar maar niet vertellen dat je helemaal tot aan de straat was gekomen, oké?’

De lift uit, een gang in, en Mary was de draad even kwijt door het holle geluid waarmee het meisje met haar knokkels op de deur bonsde.

Een vrouw zwaaide de deur open. ‘Goddank. Waar was ze?’

‘Bij het hek. Niet zo ver.’

Mary werd naar binnen getrokken. Ze zag een kapstok, een viskom, een berg schoenen en laarzen. De deur werd achter haar gesloten. De wereld werd kleiner.

‘Keuken,’ zei de vrouw wijzend.

Mary mocht gaan zitten. Het meisje kon gaan. De vrouw ging aan een met papieren bezaaide tafel zitten en drukte haar vingertoppen tegen elkaar onder haar kin. ‘Waar wilde je heen?’

‘Ik moest iets doen.’

‘Wat dan?’

‘Ik moest...’

Maar het was weg. Het was alsof ze probeerde licht in haar vuist te vangen. Verdomme!

De vrouw keek haar streng aan. ‘Ik weet dat het voor ons allebei geen pretje is om onder één dak te leven, maar je kunt er niet zomaar vandoor gaan. Er zijn wegen en auto’s daar. Het is gevaarlijk. Trouwens, mijn dochter heeft wel wat beters te doen dan achter jou aan rennen.’

Ze keken elkaar zwijgend aan. Mary had geen idee wat er van haar werd verwacht.

De vrouw zei: ‘Je hield het nooit ergens langer dan vijf minuten uit, dus waarom zou ik verbaasd zijn?’ Ze vervolgde: ‘Toen die maatschappelijk werkster me vertelde dat je dertien jaar met Jack op hetzelfde adres had gewoond, dacht ik dat je misschien veranderd was.’

Jack? De naam deed pijn. Mary schokschouderde de pijn van zich af.

‘Dat is een record voor jou,’ zei de vrouw. ‘Dertien jaar maar liefst.’

Was dit een verhoor? Het was hoogst verontrustend.

De vrouw zei: ‘Gisteren zei je dat je me door een man had laten zoeken. Waarom zei je dat?’

Mary dacht erover na. Het klonk alsof het waar was. ‘Omdat je zoek was, misschien?’

De vrouw zuchtte. ‘Laat maar.’

Mary werd naar de woonkamer gebracht en in een stoel bij het raam gezet. Ze kreeg het bevel daar te blijven. Ze mocht niet eens ‘denken aan opstaan’. Een jongen moest haar bewaken. Het meisje kreeg opdracht naar boven te gaan en verdomme iets aan haar wiskunde te doen. De vrouw ging weg.

Nog maar een paar minuten later schoot Mary overeind bij de herinnering. Wat stom dat ze het was vergeten, terwijl het haar nu zo helder voor de geest stond, messcherp. Victory Avenue. Dat was het. Meer wilde ze niet. Nummer 23 – met het blauwe hekje, de mooie voortuin, het betegelde stoepje naar de voordeur. Ze telde de treden als ze naar het raam sloop om naar binnen te gluren en ze telde ze weer als ze op haar tenen wegliep. Het waren er acht in totaal. Elke tree in haar geheugen verankerd.

Ze stond op en liep naar de deur. Deze keer zou ze het niet vergeten. Ze zou het blijven herhalen tot ze er was. Maar de jongen die haar arm pakte zei dat ze beter weer kon gaan zitten, anders zwaaide er wat.

‘Ik moet weg.’

‘Dat mag niet.’

Mag niet? Was dat kind de baas? Hij was jong, had rood haar en droeg een pyjama. Hij stond daar met zijn handen in zijn zij en stond erop dat ze op de bank ging zitten.

‘Wil je me alsjeblieft een pen en papier brengen? Het is dringend,’ zei ze tegen hem.

‘Wil je een brief schrijven?’

‘Doet er niet toe,’ zei Mary. ‘Geef me nou maar een pen.’

Hij pakte een zwart tasje met een rits en gaf het aan haar. ‘Hier. Maar ik moet naar mijn kamer om papier te halen.’ Hij draafde naar de deur. ‘Niet weggaan,’ riep hij over zijn schouder, ‘want dan krijg ik op m’n donder.’

Mary noteerde 23 op de bank en zette er een streep onder. Toen trok ze nog een streep onder de eerste en liet haar vingers erover glijden. Het waren net twee gouden stromen water – een naar voren en een terug. Als ze ertegen duwde, kwamen ze bij elkaar en verstrengelden zich, en als ze haar vinger weghaalde, sprongen ze weer uit elkaar. Het was fascinerend. Ze deed het nog een paar keer. Ze wist niet dat er gouden inkt bestond. Was die er altijd al geweest? Was het echt goud? Zoiets moest toch zeker duur zijn?

De jongen die voor haar opdook zei: ‘Als mam dat ziet, gaat ze over de rooie.’

Mary keek naar hem op en glimlachte. ‘Hallo,’ zei ze. ‘Waar kom jij vandaan?’

Hij zette nog een stap naar haar toe. ‘Ik meen het. Dan ben je nog niet jarig.’

‘Maak je niet druk!’ Ze klopte op de stoel naast haar. ‘Ga zitten, dan roken we een sigaretje samen.’

‘Ik ben nog een kind!’

‘Weet je dat zeker? Je bent wel groot voor een kind.’

‘Ik heb een schildklieraandoening.’

‘Misschien eet je te veel?’

‘Het heeft niets met eten te maken, maar met mijn stofwisseling.’ Hij sloeg zijn armen over elkaar en keek haar streng aan. ‘Ik heb een beperking.’

‘Wie niet? Zo moet ik bijvoorbeeld dringend weg, maar jij bepérkt me in mijn bewegingsvrijheid.’

Hij fronste zijn voorhoofd. ‘Dat is mijn etui. Mag ik het terug, alsjeblieft?’

Hij stak zijn hand uit. Ze wilde het nog niet afstaan, maar hij ontfutselde het haar toch.

‘Denk om je manieren!’ zei ze.

Hij stak zijn tong uit, ging met zijn rug naar haar toe op het kleed zitten en keerde het etui om, zodat de pennen eruit vielen.

Mary richtte haar aandacht op het raam. Rafelige wolken trokken voorbij boven de toppen van twee bomen – een es en een plataan, aan het blad te zien. Daarachter zag ze de punt van een mast met strakgespannen tuigwerk en tientallen vlaggen die wapperden in de wind. Waren ze er net? Er ging een siddering door haar hart.

‘Is dat een boot?’

De jongen keek niet op.

Ze deed haar best om op te staan, maar de stoel was diep en haar benen deden niet wat ze wilde. Ze zakte vertwijfeld terug. ‘Wil je me alsjeblieft antwoord geven? Ik zie daar een mast en touwen. Zijn we dicht bij de zee?’

De jongen haalde zijn schouders op. ‘Het zijn gewoon gebouwen.’

‘Waarom ziet het eruit als rimpelend water?’

De jongen stond op en drukte zijn neus tegen het raam. ‘Nou je het zegt.’

‘Maar is het dat ook?’

‘Het is de lucht en de flats aan de overkant en een stukje van de kerk erachter, meer niet.’

‘En die vlaggen dan?’

‘Die zijn voor de sier.’ De jongen keek omhoog. ‘Al zou ik wel willen dat het de zee was, dat zou cool zijn.’ Hij draaide zich naar haar om. ‘Mam zei dat we hier gelukkig zouden worden. Ze zei dat het hier geweldig was toen zij er woonde, maar Katie en ik vinden het waardeloos. In het oude huis was het leuker.’

Mary verbeet haar teleurstelling. Geen zee dus. En ze was er nog wel zo zeker van geweest. ‘Zeg eens,’ zei ze. ‘Wat zou ik precies moeten doen?’

‘Geen idee.’ Hij keek haar aan zonder met zijn ogen te knipperen. ‘Mam zei dat het maar voor één nachtje was.’

‘Wat?’

‘Dat jij hier was. Maar je bent er nu al twee nachtjes, want je kunt nergens anders heen. Weet je dat allemaal wel?’

‘Natuurlijk.’ Ze nam hem aandachtig op. ‘Hoe heet je?’

‘Chris.’

‘Hoe oud ben je?’

‘Veertien.’

‘Dat is een mooie leeftijd.’

Hij glimlachte. ‘O ja? Waarom dan?’

‘Het is een avontuurlijke leeftijd.’ Ze voelde plotseling genegenheid voor hem en beantwoordde zijn glimlach. ‘Ik wilde vroeger altijd een broertje. Ik zou hem Nemo hebben genoemd.’

‘Zo heet mijn goudvis.’

Daar had ze die naam vandaan, besefte ze, want was ze niet voorgesteld aan het een of andere beest in een kom? Ze schaamde zich voor de onnozelheid van haar verbeelding. Er zat geen rek meer in, ze was tam geworden, kortzichtig. Maar de jongen leek het niet te merken; ze was zijn pennen weer aan het tellen en op kleur aan het sorteren.

Dat had iemand anders ook gedaan. Een ander kind. O, wat dacht ze toch traag. Denk na, denk na. Geen pennen, maar knopen – uit Pats knopendoos op een krant gestrooid en een voor een opgepakt: de grootste, de kleinste, de mooiste – allemaal in het licht gehouden door een kind met rood, dieprood haar.

Caroline!

Ze schrok ervan dat ze zichzelf het woord in de echte wereld hoorde zeggen. Ze schrok ervan dat er opeens een meisje bij haar knielde.

‘Die is aan het bellen,’ zei het meisje. ‘Wil je een kop thee?’

‘Ze heeft op de bank geschreven,’ zei de jongen.

‘Echt?’

De jongen wees. ‘Daar, kijk dan! En straks denkt mam dat ik het heb gedaan, want ze heeft mijn pen gebruikt.’

Het meisje keek van dichtbij naar de bank. ‘Drieëntwintig?’

Mary hield snel haar hand ervoor, opeens beschaamd. Dit had zij gedaan! Wat had haar bezield? Ze trok haar zakdoek uit haar mouw en wreef ermee over de bank.

‘Het gaat er niet af,’ zei de jongen. ‘Het is watervaste inkt.’

Ze likte aan de zakdoek en wreef nog harder. ‘Wees maar niet bang, ik leg het wel uit. Ik ken de bedrijfsleider hier.’

Het meisje zei sussende dingen over een oplossing googelen, wat lief van haar was. Ze haalde een apparaatje uit haar zak en schoof het open. Ze ging tegenover Mary zitten. Er lag een koperen gloed over haar haar.

‘Je lijkt op iemand,’ zei ze tegen het meisje.

‘Vind je?’

‘Ze was zoek, dus huurde ik een man om haar te vinden.’

De jongen ging rechtop zitten. ‘Een detective?’

‘Hij kostte een fortuin. Ik moest naar een kleinere kamer verhuizen om hem te kunnen betalen.’

De jongen leek opgetogen. ‘We kunnen een detective huren om pap te zoeken.’

‘Die is niet zoek,’ zei het meisje. ‘We weten haarfijn waar hij is: hij speelt vadertje en moedertje in ons oude huis.’

‘Maar een detective zou zorgen dat hij met ons praatte.’

‘Daar zijn detectives niet voor, Chris.’

‘Misschien toch wel. Je weet het niet.’

‘Hou er nou maar over op,’ zei het meisje waarschuwend.

‘De detective zou naar ons oude huis gaan en aanbellen en dan zou hij ontdekken dat pap heel graag met ons wil praten, maar dat zijn vriendin het niet goedvindt.’

‘Christopher Baxter!’ snauwde het meisje. ‘Kappen nou!’

De jongen maakte een schoppende beweging naar haar en ze sloeg zijn voet weg.

‘Ga je aankleden,’ zei het meisje. ‘Je gaat boodschappen doen. We moeten haarlak of insectenspray hebben om de bank schoon te maken.’ Ze schakelde haar apparaatje uit en stopte het weer in haar zak. ‘Dus je kunt maar beter gaan, voordat mam het ziet en jou de schuld geeft.’

‘Ik mag niet in mijn eentje naar de winkel en trouwens, ik moet oppassen.’

‘Ik neem het van je over.’

De jongen schudde heel langzaam zijn hoofd. ‘Jij kunt mij niet commanderen.’

‘Ik ga wel,’ zei Mary. ‘Het is hier toch te benauwd. Zeg maar welke kant ik op moet.’

De kinderen keken elkaar aan en Mary wist precies wat ze naar elkaar seinden. Ze seinden: Nee, mooi niet, vergeet het maar! Ze seinden: Jij bent gek en je haalt alles door elkaar en waarom zouden we jou naar buiten laten gaan?

‘Mam wil niet dat je naar buiten gaat,’ zei het meisje.

‘Ze hoeft het toch niet te weten?’

Het meisje keek haar lang en indringend aan, alsof ze over het goede antwoord nadacht. Ten slotte zei ze: ‘Ik denk dat ze het wel zou merken.’

‘Ze zou mee kunnen gaan. We kunnen allemaal samen gaan. We kunnen ergens gaan zitten en mensen kijken.’

‘Mam heeft het druk,’ zei de jongen, die zijn pennen weer in zijn etui stopte. ‘En Katie moet naar school, ook al wil er niemand met haar praten.’

‘Kop dicht, Chris,’ zei het meisje. ‘Je weet niet waar je het over hebt.’

‘Je hebt het zelf gezegd!’

‘Nou, dan neem ik het terug. Trouwens, ik heb studieverlof. Wat is jouw smoes? Waarom heb jij weer een dag vrij?’

Hij hield even op met pennen in zijn etui stoppen en grinnikte naar het meisje. ‘Ik heb hoofdpijn.’

‘Is mam daar in getrapt?’

‘We kunnen met de auto gaan!’ zei Mary.

De kinderen lachten allebei. Het meisje was opeens uitzonderlijk knap. Het was een openbaring. Mary wilde tegen haar zeggen dat vrolijkheid haar flatteerde, maar ze was overrompeld door de herinneringen die dit meisje bij haar opwekte. Het was alsof de elektronen in haar hoofd voor het eerst in tijden weer vonkten, licht dat in het donker oversprong en aarzelend verbanden legde.

‘We kunnen geen van beiden rijden, Mary.’

Mary zocht op de vloer naar haar tas, want zij kon het beslist wel en het avontuur riep. ‘Ik moet ergens sleuteltjes hebben, en een rijbewijs. We zoeven langs je school en trekken een lange neus naar het hele stel, goed?’

De jongen reageerde enthousiast. ‘Hoe doe je dat?’

Mary hield haar duim tegen haar neus, spreidde haar vingers en stak haar tong uit. ‘Zo doe je dat. Het is een spottend gebaar, zoals je kunt zien.’

De jongen liet zich ruggelings op het kleed vallen en trappelde met zijn voeten in de lucht. ‘Kunnen we ook langs mijn school rijden om een lange neus te trekken?’

‘Je kunt ook scheel kijken,’ zei Mary. ‘Om iets heel duidelijk te maken. Waar het om gaat, is dat ze nooit mogen merken dat je bang bent.’

De jongen schaterde, maar het meisje stond op en keek misprijzend op hem neer. ‘Ik ga naar boven, een proefexamen maken,’ zei ze. ‘Zorg dat mam de bank niet ziet. Ik ga nog wel spul halen om hem schoon te maken.’

1948 – hoe het begon

Onder haar vaders arm geklemd wordt Mary zijdelings over het tuinpad gesleurd. Ze slaat op zijn dijen om losgelaten te worden. Ze stompt tegen zijn heup en zijn arm, maar hij besteedt er geen aandacht aan. Norman draaft met grote angstogen achter hen aan.

‘Wat gaat u met haar doen?’

‘Opkrassen,’ zegt pap tegen hem. ‘Anders zwaait er wat.’

Norman deinst achteruit en pap geeft een trap tegen de deur. Die zwaait open. Mary pakt de deurpost met twee handen, maar haar vader loopt door en ze moet wel loslaten.

Pat, die aan de keukentafel in haar dagboek zit te schrijven, kijkt geschrokken op. ‘Wat is er gebeurd? Wat heeft ze gedaan?’

Mary spartelt en zet zich af tegen haar vader, maar die verstevigt zijn greep alleen maar op weg naar de gootsteen. ‘En nu je gezicht wassen,’ buldert hij.

Het is alsof ze naar een vreemde kijkt. Een onbekende met ogen van steen. Mary vraagt zich af waar de lachende vader van die ochtend is gebleven, want die is spoorloos verdwenen. Dit kan mijn vader niet zijn, denkt ze. Ik heb hem geholpen het vuur in te rekenen. Hij zei dat ik een engel was. Hij had een glimlach die van me hield. Deze man heeft kille ogen.

‘Met zeep,’ blaft hij haar toe. ‘En een washandje. Of moet ik het voor je doen?’

Mary pakt het washandje en haalt het over haar gezicht.

‘Jongens zoenen,’ tiert die vreemde vader. ‘Met lippenstift op! Je bent pas twaalf!’

‘Bijna dertien,’ fluistert Mary.

‘Als ik je ooit nog in de buurt van die vlerk van hiernaast zie, sla ik je verrot, ik zweer het je.’

‘Pappie,’ zegt Pat, die een hand op zijn arm legt. ‘U maakt haar bang.’

Hij duwt Pat van zich af. Zijn ogen staan woedend. ‘Wist jíj wat ze daar uitvoerde? Zo brutaal als de beul, die twee.’

‘Het was niet zo bedoeld,’ zegt Pat. ‘Ze weet niet wat ze doet. Ik denk eerder dat Norman achter háár aan zit. Ik ga wel met zijn moeder praten.’

Maar Mary kan Norman de schuld niet laten krijgen voor wat zij heeft uitgelokt. ‘Ik had hem uitgedaagd.’

Pap kijkt haar dreigend aan. ‘Om je te zoenen?’

Ze knikt langzaam. ‘Ik zat in de boom naar hem te gluren en hij was zijn fiets aan het schoonmaken en ik wilde weten hoe het voelde.’

Pap schudt zijn hoofd alsof hij het niet voor zich wil zien. Dan zegt hij tegen haar dat ze zich heeft verlaagd, dat er woorden zijn voor meisjes zoals zij, dat ze van nu af aan niet meer met Norman mag praten en niet meer in bomen mag klimmen en dat ze het huis alleen nog uit mag om boodschappen te doen. Pat weet wel klusjes voor haar, te beginnen met het poetsen van alle schoenen.