-

DE TOUR IS OORLOG, FIETSEN IS VECHTEN

In 1928 deed voor het eerst een ploeg uit Australië en Nieuw-Zeeland mee aan de Tour de France. Het was een van de zwaarste rondes ooit: 5476 kilometer over onverharde wegen, in een vaste versnelling, met spiegelgladde remmen. Niemand verwachtte dat de nieuwelingen de eindstreep zouden halen, zijzelf het allerminst.

Boven het stuur van een naamloze Nieuw-Zeelander koersen we met het peloton mee door het Franse landschap, dat onlosmakelijk verbonden blijkt met de laatste oorlog, de Grote Oorlog. Naarmate de renners de slagvelden van het noorden naderen wordt de Tour voor de verteller een hallucinante, door cocaïne en opium gestookte hellevaart naar het verleden van zijn familie. Een verleden dat nauw verweven is met de trauma’s van een hele verloren generatie.

Snelheid, pijn, het gezwoeg in de bergen, de weigering om op te geven: het wordt allemaal invoelbaar gemaakt. Wielrennen is oorlog, de renners zijn elkaars wapenbroeders. En je rijdt en zweet en bloedt met ze mee.

David Coventry (1969) werkte in het filmarchief van Nieuw-Zeeland toen hij op het spoor kwam van het waargebeurde verhaal van de wielerploeg van 1928. De onzichtbare mijl is zijn debuut. Het boek kwam binnen op de tweede plaats van de bestsellerlijst in Nieuw-Zeeland en stond maandenlang in de top 10. Coventry woont in Wellington.

‘Een tour de force. Een briljant debuut van een grote schoonheid. Belangrijk en indrukwekkend.’ – The Sunday Star Times

‘Vaak poëtisch, soms surrealistisch, vol doordringende beelden […] Een buitengewone eerste roman.’ – New Zealand Listener

-

DAVID COVENTRY

DE ONZICHTBARE MIJL

ROMAN

Vertaald door Peter Bergsma

Uitgeverij Atlas Contact

Amsterdam/Antwerpen

-

© 2015 David Coventry

© 2016 Nederlandse vertaling Peter Bergsma

Oorspronkelijke titel The Invisible Mile

Oorspronkelijke uitgave Victoria University Press, Wellington

Omslagontwerp en e-book Suzan Beijer

Omslagbeeld Rue des Archives SAS/Hollandse Hoogte

ISBN 978 90 254 4729 8

D/2016/0108/585

NUR 302

www.atlascontact.nl

Dit e-book werd gemaakt op basis van de eerste druk, 2016, ISBN 978 90 254 4706 9

-

voor Laura

-

Wij lijden, van start tot finish lijden we.

Wil je weten hoe we het volhouden?

– HENRI PÉLISSIER TEGEN ALBERT LONDRES IN CAFÉ DE LA GARE, COUTANCES

-

PROLOOG

Ik arriveerde in Canterbury, het vlakke land en de onfeilbare hemel. Het was 1921 en de zon boorde gaten in mijn ogen en verschrompelde de meren tot zout en mineraal. In Timaru leende ik op geleende schoenen een fiets en racete door de stofstorm die vanaf de toppen van de Alpen over die droge vlakte naar de rand van de zee raasde. De weg was in het middelpunt van de wind geplant. De lucht vormde een tunnel, die zich soms vernauwde en ons meezoog tot het randje van de snelheid en ons dan weer sloopte in een snelle kolk van vuil en hitte. Het was een wrede zomer die alleen maar in je fantasie kon bestaan.

Honderdzestig kilometer lang koerste ik naast mannen en oudere mannen, stuk voor stuk hijgend en soms kampend met hoest, rauwe flarden stem wanneer ze iets riepen. We renden door riviertjes als er geen bruggen waren, we ploeterden door het stof dat opsteeg om ons heen, zoekend naar de weg, en als er geen weg was renden we door de modder met onze fiets hoog boven ons hoofd. Niemand was vrij totdat hij afhaakte. En velen haakten af. De eerste editie van de Klassieker sinds die spoorwagon aan de rand van Compiègne. Ik wist niets over de mannen naast wie ik reed.

Mijn broer Thomas en zijn vrouw reden achter ons. Hij schreeuwde van alles om me te laten volhouden. Thomas en Katherine hingen uit de auto in het geraas. Mannen probeerden tegen me te praten, me op te jutten, me aan te moedigen, maar ik reed gewoon zwijgend door. Een uur lang ging de regen gebukt onder de windgesel en werd het bloed regelrecht uit onze wonden gespoeld. Toen de zon, en ik staarde de weg af. Stilte en de rode knoopjes op haar mouwen terwijl Katherine uit het raampje wuifde en een Butchers Carbine-camera in haar handen liet balanceren. Haar bleke armen en de boog van haar nek.

In het gedrang voor de streep plaatste ik me als vierde achter Phil O’Shea – een man van voor de oorlog, een held daarna – en hij feliciteerde me. Iemand nam me mijn fiets uit handen en ik stond me af te vragen wat dit allemaal betekende. O’Shea liep met een bos bloemen alsof het andermans baby was. Hij sloeg een arm om me heen, feliciteerde me en heette me welkom in deze religie van lijden en vuil. Zijn woorden, mijn ellende. Ik wist pas naderhand hoe hij heette. Tegen die tijd was elke herinnering die ik aan zijn gezicht had verdwenen, maar ik zal er geen twijfel over laten bestaan dat hij knap was.

Dit was de eerste ronde waarin ik een tricot met een nummer aan had gehad, de eerste die niet rond de berg ging terwijl mijn clubmaten het om beurten tegen me opnamen. Ik had eerlijk gezegd laatste moeten worden. Als armetierige 19-jarige kon ik geen spieren ontwikkelen, ik was een gratenpakhuis dat door snel bewegende pezen bijeen werd gehouden. Ik had een baard, maar het haar stond alle kanten op als de nepstekels van een acteur. Ik dacht alleen maar aan het leven en aan die verrekte snelheid die ik wilde bereiken, als de trein die over rails dendert in de richting van het moment waarop ze bij de horizon versmallen en tegen elkaar aan botsen. Leven, snelheid en een toekomst die ik me onvoldoende kon voorstellen, dat was mijn constitutie. Ik eindigde vóór renners van naam, renners die al jarenlang stevig in het zadel zaten. Ik liet me op mijn rug kloppen door mannen met onduidelijke bedoelingen. Ik glimlachte als lippenstift op een glas dat nog warm is van de wijn. Ik floot tussen mijn tanden als ik gefeliciteerd werd. Toch had ik moeite te geloven dat ik het gehaald had, en Katherine, die zei ook zoiets.

’s Avonds waren mijn broer en ik dronken. We zongen en waren in een roes en zullen wel ranzig hebben geroken. We parkeerden de auto bij het woelige water van de Waimakariri en dronken in het licht van de koplampen van de Ford. Ik vertelde hem wat anderen hadden gezegd. Ik had geen enkele zin van mezelf meer, die waren nog daarginds onder de brug. Ik vertelde hem over de wind en modder. Ik had takjes in mijn haar en gras op de voorkant van mijn shirt. Mijn broer met zijn verlopen kop knikte terwijl er een paar hamels voorbij slenterden. Hij glimlachte en vloekte. Hij schreeuwde naast de auto terwijl we ons bier dronken. Het lijkt jammer dat ik niet meer weet waar ik naar rook, wat voor bedorven lucht er in mijn kleren hing en dieper in mijn huid. Het is het persoonlijkste zintuig: het moeilijkst van je af te zetten, het moeilijkst af te zwakken. Die herinnering ontbreekt, alsof ze is ingeruild voor een of ander lot waar ik plotseling deel van uitmaakte.

Ik had zelfs nooit mogen finishen. Ik had laatste moeten worden. Ik had niet zo mooi het vliegveld op mogen sprinten terwijl vier renners achterop raakten alsof ik de tijd voor ze had stilgezet en mijn eigen tijd had gevormd uit een ander, onverklaarbaar hoger tempo. Een brug over de Rangitata en de ronde was uiteengevallen: degenen die de overspanning passeerden voordat de vrachtwagen die op reed, en degenen die maakten dat ze uit zijn pad kwamen terwijl hij de controle verloor en wielen slipten en de geur van remmen de lucht dwong zich te sluiten. Ik reed ergens tussen rampspoed en triomf, een paar half toegeknepen ogen die tussen mest en stof koersten. Ik meed zijn pad door geluk en een blinde reactie. Ik had in een greppel moeten zitten en mijn slechte trots moeten koesteren, een cairn moeten bouwen ter ere van dingen van weleer: mijn zus Marya en alles wat ik zag op het moment dat de vrachtwagen eraan kwam en ik wegschoot voor de dood. In plaats daarvan stond ik tegen de Ford geleund met Thomas en de nacht en dingen die ’s nachts worden gezegd.

Uiteindelijk gaf hij me een opdoffer. Zijn klap sloeg er een tand uit die ik opraapte uit de modder en in mijn zak stak. Hij is een klein mannetje, enorme schouders met sterke armen en een blik die het geweld verried waaraan hij zich in bepaalde verledens had schuldig gemaakt. Hij had inderdaad een kalme periode gehad sinds hij de oorlog had meegemaakt, alsof hij geschikt was voor een leven op een boerderij, of daar in de buurt zodat hij door weilanden kon lopen en het achterste van een kalf kon aaien, het scharnier van een hek kon repareren dat rammelt in de nacht. Allemaal alsof hij niet bang is voor herinneringen. Een indruk die totaal verdween tijdens die paar momenten. Want alles wat hem was aangedaan in het zand ten zuiden van Middelkerke – het meedogenloos verminkte zelf, de drab en de smetten des doods die door de oorlog waren achtergelaten – kwam naar buiten.

We stonden bebloed te zijn. Ik kon het water niet zien op een enkele witte flits na waar het brak en scheurde. Hij ging op een boomstronk zitten en zijn gezicht verdween uit het licht.

‘Wat heb je gezegd?’ vroeg ik. ‘Tegen Marya?’

‘Wat ik gezegd heb?’

‘Wat heb je tegen haar gezegd? Wat heb je tegen Marya gezegd?’

‘Wat ik gezegd heb?’

‘Wat heb je gezegd?’

Hij stond op en kwam naar me toe. Hij sloop. Leunde op de duisternis en boog zich over me heen. Hij begon te praten, te mompelen en te vloeken. Hij zei mijn naam, de naam van mijn zus. Hij zei al onze namen alsof we er waren. Alsof Marya en ik er waren, klaar om te luisteren naar wat hij te zeggen had. Hij gebaarde en bewoog geluidloos zijn lippen, staarde en spoog. Maar Marya en ik, wij hoorden niets, niets behalve het verstikkende stromen van de rivier, het gewoel en de snelheid van de rivier terwijl die langzaam bergen in stenen veranderde en stenen in zand.

-

DEEL 1

-

1

Ik vermoed dat niemand ooit het gestaar van zoveel duizenden heeft voorzien, die gezichten en de lichamen achter ons. Die 50.000 ogen, bruin, blauw en hazelnoot. Ik zit op het zadel terwijl Harry de fiets in evenwicht houdt. Hij is lang en hij staat bij mijn stuur, kijkt over mijn schouder. Zijn eigen ogen zijn heel afstandelijk, het wit doorschoten met koffie en suiker en een honderdtal variërende vragen. De kasseien maken het wachten lastig; ik ben bang dat mijn fiets omvalt voordat we starten, een dwaas ten overstaan van de duizenden in Parijs. Ik vraag hoe laat het is maar niemand geeft antwoord. Binnen een uur begint de Tour en dat is het enige wat we weten. 9.20 zijn wij aan de beurt; wanneer dat is kan ik niet zeggen. Harry knikt naar me maar dan verstijft zijn kaak terwijl er een lawaaistroom uit de menigte komt. Hij knippert met zijn ogen en het lawaai wordt eventjes zwakker, de gezichten en monden en al die stralende ogen vervagen, vouwen zich ineen en lichten weer op. Ik stel de handremmen bij. Ik ga in renpositie zitten. Dan zet ik de remmen terug.

Het zou warm moeten zijn maar flardjes nacht hangen nog in de schaduw, de lucht ervan stroomt over onze armen, over de loop van zenuwen die kippenvel hebben veroorzaakt. Een mooi meisje buigt zich vanaf het balkon boven ons uit de menigte en probeert de aandacht van een renner te trekken, van welke renner dan ook. Ze heeft een jas aan maar alle knopen die ertoe doen zijn prettig losgemaakt. Iemand van onze ploeg zegt ‘Poe’. Het is Percy en zijn accent is plat, zo plat dat de Fransen naar hun schoenen kijken als hij wat zegt. Hij is nerveus en slaat Harry op zijn rug. Niemand kijkt hem recht aan. Harry in elk geval niet, want ik weet waar hij aan denkt terwijl hij omkijkt naar de menigte, wat de helft van de mannen zich afvraagt terwijl ze zich gereedmaken.

‘Wat is…’ begint Harry.

‘Wat is wat?’ zeg ik terug.

‘Weten we…’ Maar hij stopt weer omdat hij overstemd wordt. Al het lawaai, het kathedraalgeluid van le Tour. Weer een ploeg heeft de streep verlaten. We wachten elk op onze beurt, roerloos in het geratel van de stad.

Ik neem mijn pet af voor het meisje. Ze lijkt iets te schreeuwen. Ik glimlach naar ons allemaal. Harry vraagt me hoe ze heet, maar dan begint de menigte weer. Ze deint, het geluid lijkt te bewegen en aan te zwellen, het hoogste punt van zijn golf te bereiken. Hij verdraait zijn nek en port met zijn elleboog in mijn zij. Ik knik en zie waar hij naar kijkt. We voelen allemaal het compacte gewicht van de acht touristes-routiers die achteraan staan, klaar om aan een warming-up te beginnen. Sommigen herken ik. François Louvière is een van hen. Ik word stil. Net als de menigte. Ik kijk hoe hij zijn benen strekt.

Harry knijpt opnieuw zijn ogen toe. Ik kijk naar hem omdat ik geloof te weten wat hij denkt, wat hij doet: hij vraagt hoe de duisternis rond zijn huis zal zijn neergedaald, hij vraagt wat er op tafel zal staan in het huis aan het eind van de weg waar de vlakte begint, want zo laat is het ongeveer in het verre zuiden. Hij denkt aan het vertrek waar zijn vrouw naast de zachtjes kokende pan staat. Ik weet hoe troostend zulke gedachten kunnen zijn voor iemand die bang is voor het lawaai, voor de heksenketel van gemompel dat uitgroeit tot geroep en geschreeuw en gejammer. Het omringt ons, kruipt onder onze shirts en loopt langs onze huid. De plotselinge eenzaamheid slaat toe en je draait je om en kijkt om je heen en denkt terug aan dingen als eten en drinken, liefde en rust. Dat weet ik omdat iedereen bang is voor het lawaai.

‘Hé,’ roept Percy naar het meisje. Ze deinst achteruit maar grijnst. Drie Australiërs en twee Nieuw-Zeelanders, we kunnen niet weten hoe we klinken zo diep in Parijs. En ik zeg Parijs maar we zijn eigenlijk aan de rand in Le Vésinet, maar toch, de stad is er.

Ernie Bainbridge gaapt. Hij begint een liedje te neuriën, maar Percy onderbreekt hem, of was hem al aan het onderbreken omdat hij nooit echt was opgehouden met praten. Het is een nerveuze monoloog, vol grappen en serieus en onzeker. Woorden die hij eerder heeft gezegd, die hij heeft gezegd voordat we naar Brussel gingen, voordat we die dageraad in maart Perth uit voeren. Iets over ochtenden en Percy Osborne.

‘We gaan verzuipen,’ zegt hij.

‘Je bent een zenuwenlijer,’ zegt Ernie.

‘Verderop komt een brug en jullie klojo’s storten allemaal neer. Ik zal er niet bij zijn, ik ben dan al afgestapt.’

Harry glimlacht en doet zijn mond open.

‘Je bent zenuwachtig,’ zeg ik.

‘Goed gezien, ik ben zenuwachtig,’ zegt Percy. ‘Ik ben zenuwachtig. Ik ben smerig. Ik ben smerig zenuwachtig.’ De herhaling lijkt te helpen, lijkt voor wat nieuwe lef te zorgen die me niet eerder was opgevallen, want hij fluit naar het meisje, neemt zijn pet af en wacht terwijl ze een kusje over ons allemaal heen blaast. Ze straalt maar dit keer kan ik niet zeggen of haar glimlach een stiekem cadeautje is voor Harry, Percy, Ernie, mijzelf, of zelfs voor Opperman die gelukzalig meeluistert en zich koest houdt, of dat het een cadeautje is voor het breed uitwaaierende tafereel dat ze van daarboven moet zien: tienduizenden opgetogen mensen.

‘Weten we,’ zegt Harry, ‘wat…’

‘Wat voor teken we krijgen?’ vraag ik, en Harry knikt.

‘Wie?’ vraagt Percy.

‘Wij. Wat voor teken we krijgen om te starten?’

‘Hubert?’ zegt Harry, en hij kijkt om of hij Opperman ziet, die zich concentreert op zijn stuurtape.

‘Hoe weten we dat de ronde is begonnen?’ vraagt Percy.

Opperman steekt zijn onderlip uit en haalt zijn schouders op. ‘Geen idee, Percy. Als we aan het koersen zijn laat ik het je wel weten.’

Percy mompelt iets, zegt met een halve stem die niet helemaal van hemzelf is: ‘Vroeg om een kopman en dan sturen ze ons zo’n jong broekie.’ Zijn voorhoofd is gerimpeld en hij denkt na, verbaasd over waar die stem vandaan kwam: een slager in het steegje, een aan lager wal geraakte sukkel die postzegels en kranten verkoopt op het station, misschien een familielid dat hier eerder is geweest. Hij lijkt van zijn stuk door de plotselinge noodzaak iemand anders te zijn om zichzelf te kunnen zijn.

‘Het is de Sinaï niet,’ zeg ik.

‘Je bedoelt de Somme.’

‘De Somme kan de klere krijgen.’

‘Gaan we naar de Somme?’ vraagt Harry.

‘Oppy?’

Onze kopman beweegt zijn hoofd met een ruk richting Ernie Bainbridge, die knikt. ‘Niet echt,’ zegt hij.

‘Laat iemand nog wat starjumps doen,’ zegt Percy, en Opperman lacht terwijl hij zich bukt om zijn toeclips bij te stellen waaraan niets bij te stellen valt. Een official wuift dat we een plaats moeten opschuiven richting startlijn en de menigte klinkt als de binnenkant van een golf die zichzelf aan stukken scheurt; we weten dat een favoriet de streep heeft verlaten. We kijken elkaar aan en vragen ons af welke lieveling er gestart is. Monsieur France schreeuwt ons van verderop toe. Hij is onze ploegleider en spreekt zonder dat er een woord Engels over zijn lippen komt. Meneer France. We sluiten weddenschappen af over zijn voornaam. ‘Wat zegt hij?’ vraagt Percy – maar we weten dat het niet uitmaakt wat hij zegt, niet in dit lawaai. Het is de blik in zijn ogen die ons zegt wat we weten moeten, en die zegt dat wij hierna aan de beurt zijn, de volgenden die het gebrul in moeten rijden dat aan deze stad ontsnapt als mannen worden vrijgelaten.

We waren te gast bij wielerclub Le Vallois in Les Loges-en-Josas. We woonden op een zolder omdat de chalets uitpuilden van de Franse olympische ploeg. Ook zij waren daar om te trainen, menselijke machines. Bewonderenswaardig zoals ze zich over de baan bewogen. We sloegen ze gade tijdens de mistige ochtenden, voordat onze training ons ritten liet afjakkeren die varieerden van 40 tot 60 tot 95 kilometer. Ze zoefden de baan rond als de kettingen tussen hun tandwielen, het leek ze moeiteloos af te gaan, een kalme woede in hun snelheid. We deden hun gebogen houding over het stuur na. Terwijl Monsieur France ons maltraiteerde op onze zadels om onze kont op zijn plek te krijgen.

Kalme woede. Harry zei die twee woorden op een natte ochtend in Versailles en ik moest erom glimlachen terwijl we daar over het terrein wandelden, niet zo ver van ons onderkomen.

We verbrandden de gevolgen van de zee in weken van eindeloze concentratie en blinde toewijding. We kookten water op onze kamer met eucalyptusbladeren die Percy Osborne in zijn rugzak had gepropt en legden handdoeken over ons hoofd en ademden de damp in. Onze holten waren verstopt door verkoudheid en wat we verder allemaal bij aankomst hadden opgelopen. Vooral Bainbridge had het zwaar te pakken. Hij had maagklachten en we stopten vaak om hem het ontbijt te laten uitkotsen dat we ’s morgens vroeg hadden gekregen. Iets wat je veelvuldig zag: Ernie Bainbridge die met zijn vingers in zijn mond stond te hoesten en te rochelen naast een doorlaat een stukje van de weg. Hij wilde alleen zijn als hij zulke momenten doormaakte. Privacy werd zwaar bevochten.

Ze dronken pottenvol koffie en staarden naar hun trillende handen. Ik las brieven uit Londen van zo’n ver familielid dat je je hersens afpijnigt of ze überhaupt wel familie is: ik heb haar naam enkele tientallen keren geschreven gezien, de met elkaar wedijverende mannen zag ik honderden keren.

We keken naar rondes, de klassieker Bordeaux-Parijs, we keken naar de wielerbaan. Uitzonderlijke renners, zoals ze een groep formeerden. We probeerden ook als één man te fietsen, elke pompbeweging van het been synchroon met die van de man voor ons, de man achter ons. Ons lichaam voorovergebogen, la cadence. We vonden een soepele snelheid. Ik schafte kleren aan bij een winkel in het steegje. Ik kocht een alpino. Mijn ploegmaats lachten me uit, maar ze voelden algauw dezelfde behoefte om te versmelten als de menigte te veel werd. Ja, we doen de Fransen na, maar dat moet wel om te overleven. Zithouding, hoofdhouding. Tijdens een zesdaagse werden we aan de menigte voorgesteld. We reden een rondje over de indoorbaan en wuifden en mannen en vrouwen gilden. Opperman zei dat we een zegen zijn voor het Franse wielrennen, zo buitenlands als maar kan.

Om 9.30 ’s avonds gingen onze lichten uit. ’s Nachts kon ik Bainbridge horen praten in zijn slaap.

Om zes uur stonden we op om weer te gaan rijden, om opnieuw te worden uitgelachen door Fransen die onze aanwezigheid voor een wreed soort grap hielden. Ze wezen naar onze ouderwetse vehikels en onze banden en algauw waren we gedwongen die laatste nieuw te kopen. Dunne racebandjes die we nog niet hadden gezien voordat we op het continent kwamen. We kochten nieuwe sturen om onze ruggen op één lijn te krijgen zoals we de Fransen zagen doen. We vonden een nieuw tempo, en als we met de olympische ploeg meetrainden konden we ze op de langere dagen bijhouden: Harry en Opperman op steeds grotere voorsprong als ze het 100-kilometerteken eenmaal voorbij waren. We reden geconcentreerd. Door onze fitheid werden we machines die pasten bij de nieuwe fietsen die we later voor de Tour kregen van de organisatie. Fietsen waaraan we twee weken moesten wennen, om ze aan te passen tot iets wat was toegesneden op ons lichaam en de complexe gestalte en vorm daarvan.

In het begin vertrouwde ik mijn nieuwe fiets niet, niemand van ons vertrouwde hem. Er raakte van alles los, het stuur verschoof, het zadel verdraaide als ik hard op de pedalen duwde. Het kostte ons twee weken om de fietsen wegwaardig te maken. En toen dat uiteindelijk lukte, vlogen ze. Harry schreef klachten naar huis. Hij schreef aan O’Shea, de voormalige kampioen die hem onder zijn hoede had genomen sinds Harry zijn eerste Timaru-Christchurch won, twee jaar nadat ik voor de eerste keer meedeed, die zijn eerste mekanieker zou worden en zijn fietsen snel maakte. Hij klaagde in brieven. Las ze voor op de zolder voordat hij ze verstuurde. We mompelden instemmend.

We liepen door Parijs en ik verbaasde me erover dat het precies zo was als mijn broer zei dat het zou zijn: grote avenues en bekrompen steegjes, roerloze standbeelden van helden te paard en een miljoen ramen met luiken ervoor die meetrilden met de siddering van een perfect licht, waar we allemaal doorheen reden tijdens de lange avond terwijl we één werden met de fietsen.

We voerden onze eerste strijd tijdens de rit Parijs-Rennes. Het was nog mei, lente, een seizoen waarin winterse hagelbuien en natte sneeuw niet van de lucht waren. Om 2 uur ’s morgens gingen we op weg. We bogen ons voorover en peddelden het peloton uit. We waren er niet om te winnen, alleen om te oefenen en de strijd aan te gaan, al lagen we met ons vijven op kop. Na vijf minuten keken we achterom. De Fransen namen het ervan, kabbelden voort in een tempo dat gelijkenis vertoonde met een uitje in de hitte van de zomer over belommerde laantjes. Een langzame les.

We minderden vaart en voelden ons opgeslokt worden door het peloton. We voegden ons naar hun tempo, en we luisterden naar hun geklets. Deze krachtpatsers met hun onberispelijke lijven en gefinetunede fietsen praatten gewoon alsof ze op weg waren naar een dorpskroeg. Ze praatten. Ik keek hoe Henry luisterde, hoe zijn ogen van de ene renner naar de andere flitsten terwijl er gelachen werd en verhalen werden gedeeld. Opperman, hij wilde op kop gaan maar op de een of andere manier wist hij dat dit alleen maar een list was, een vorm van kat uit de boom kijken. We fietsten naast groten, André Leducq, de Algerijn François Louvière, Nicolas Frantz uit Luxemburg, de huidige Tourwinnaar. Het waren alleen maar mannen totdat een van hen, Leducq, de Franse wegkampioen, lek reed en de andere 31 renners gek werden en op hun onderlip beten en er uit alle macht vandoor gingen. Wij gingen met ze mee. Plotseling was het een wedstrijd. Mannen begonnen te zweten terwijl spieren zich ontrolden, zich aanspanden en stuiptrekten. De gesprekken verstomden, iedereen pakte de weg aan. De koplopers lieten zich terugzakken om anderen een paar minuten in hun slipstream te laten rijden voordat ze het voor gezien hielden en iemand anders de kop van het peloton lieten overnemen. We hielden tempo. Na 40 minuten had Leducq zich weer bij het peloton gevoegd en het tempo vertraagde weer en de gesprekken begonnen opnieuw. Handen van het stuur terwijl mannen gebaarden en protesteerden of instemden. Een broederschap van renners die in zuidwestelijke richting koerste naar Bretagne. Ik hoorde Louvière Arabisch praten en het voelde vertrouwd.

Ik eindigde als 19de, één plaats achter Harry, 11 achter Oppy. Hij reed prachtig en kwam in de kranten. De eigenaars van le Tour, L’Auto, noemden onze namen.

We koersten naar Brussel met de griep diep in mijn lijf. Harry’s conussen raakten los en hij moest afstappen om ze te laten maken. Tegen de tijd dat hij me weer had ingehaald was Oppy verdwenen. Hij had aangeklampt bij Nicolas Frantz en was met hem meegereden. Ik was kapot, hoestte slijm op. Harry was meer van het vlakke tempo. De onregelmatige snelheid van de continentalen sloot niet aan bij zijn voorkeur of techniek, en we bungelden achteraan totdat ik voor de grens opgaf. Ik ging met de trein terug naar Versailles. Onderweg dobberde ik op mijn opluchting, liet ik me door de trein tot een toestand wiegen die ik niet had meegemaakt voordat ik met deze mannen tot een groep was versmolten, een kalmte. Een kalmte, want ik was nog niet klaar om zo ver naar het noorden te rijden, nog niet. ’s Avonds laat arriveerde ik op de club en hoorde dat Opperman derde was geworden.

L’Auto nam zijn foto. We werden op de vreemdste manieren gecomplimenteerd en toegejuicht.

Na terugkeer van de ploeg kwamen we bij elkaar en zetten hem in het zonnetje. We bestelden de beste maaltijd die we ons konden veroorloven. Veel Franse renners sloten zich bij ons aan en we dronken wijn, iets wat mijn hart in de houding deed springen. De Fransen die ons gezelschap opzochten spraken gebroken Engels. Het was voor beide partijen amusant en Harry en Oppy beproefden op hun beurt hun povere Frans. We praatten tot het licht werd en de wijn ons allemaal de straat op joeg. We vroegen ons af of we klaar waren. Niemand wist het antwoord.

Dat was allemaal in mei. Nu is het juni. 17 juni 1928, en ik zeg tegen mezelf dat ik wakker moet worden.

Harry checkt de reservebinnenbanden die hij als vreemde palingen om zijn lijf heeft gewikkeld. We hebben er vier van bij ons. Meer gaatjes dan vier en we zullen gedwongen zijn de binnenband uit het omhulsel van canvas te tornen waar hij in zit en daarna lijm en een lapje te gebruiken alvorens alles weer dicht te naaien. We hebben verhalen gehoord over mannen die plaatselijke naaisters omkochten om hun dat werk uit handen te nemen, hun smekend het niet tegen de officials te zeggen die tijdens de koers rondhangen in de hoop uren aan het totaal van een rijder te kunnen toevoegen, om hem met een verwensing terug te duwen in het peloton. Ik herinner me verhalen die die nacht na Brussel werden verteld. Gevechten tussen renners en officials. Ik denk daaraan en kijk om me heen om onder de renners de hoofdrolspelers daarin te herkennen, in de overtuiging dat ze hier allemaal ergens moeten zijn, ook al doen ze niet mee. Ik besef dat ik geen idee heb hoe ze eruitzien, al heb ik gezichten bij hun hoofden gevormd. Dus ik vraag: die beroemde mannen, uit wiens herinneringen bestaan die? Want ze zijn natuurlijk niet echt. Ze lijken allemaal een eeuwigheid van ons verwijderd, al begrijp ik dat ze dat niet zijn, dat ze op de afstand van die dalende vlag zijn, of van welk teken we ook zullen krijgen om hieraan te beginnen. Want op dat moment zullen we allemaal samen in deze ronde zitten, in de verledens ervan en in dit moment, plotseling allemaal voor elkaar ontsluierd. We hebben dezelfde donkerblauwe tricots aan met een groene band. Wie of wat deze kleuren vertegenwoordigen heeft niemand verteld.

Ik begin me te concentreren, laat de periferie uit mijn focus verdwijnen en denk aan de vorm van mijn lichaam dat over het frame is gedrapeerd, de aanpassing van iedere hoek van gewricht en ledemaat – allemaal van zo’n vitaal belang, meer nog dan de organen binnenin. Sterker nog, alles wat we nodig hebben is een hart voor bloed en longen voor lucht, de rest is ballast. We worden spoedig machines. Spoedig vliegers, arenden, vleermuizen, wat je maar wilt. Witte petten en stofbrillen, een mond vol insecten en stof.

We vertrekken 10 minuten voor de kakelende routiers, 40 minuten na Alcyon-Dunlop. De officiële starter knikt, telt af en wijst ons vijven de weg. We zetten af. We hebben, lijkt het, eindelijk Nieuw-Zeeland verlaten.

Desondanks weigeren mijn benen dienst. Ik sukkel voort met slappe ledematen die meedraaien met de wielen. Ernie kijkt achterom en ziet me ploeteren. Hij zegt iets tegen me zonder geluid, ik hoor hem perfect alsof zijn mond vlak bij mijn oor is. Ik haal mijn schouders op en hij schreeuwt. Er is alleen maar de trage glijvlucht van de zet die Monsieur France mijn achterwerk heeft gegeven. Een gevoel van vlinders in mijn dijen terwijl ze langzaam ronddraaien. Harry kijkt om, dan de anderen. Een kreet uit de menigte. Er is niets, en het lijkt alsof er altijd niets zal zijn. Ik ben een skiff die de plomp in is geduwd, omringd door het geluid van branding en verdrinkende mannen. Ik ben een mislukt getij. Ik beweeg, maar het is een vreemde krachteloze beweging tussen het vormeloze lawaai, het volume van rijen en rijen schreeuwende monden. Wier gezichten zie ik? Ik zoek ze, familie, en vrienden. Natuurlijk zie ik niemand, niet voordat ik een sjaal om de nek van een vrouw zie. Hij is felgeel. Harry zwenkt opzij, zijn fiets volgt zijn blik over zijn schouder. Ik zie onze ploegleider tegen me schreeuwen, hij rent schreeuwend mee. Ik grijns naar hem. Langzaam komt er een merkwaardige terugkeer, mijn benen beginnen te bewegen en verhuizen energie van mijn dijen naar de weg. Harry zegt iets en ik merk dat ik hem volg zoals ik telkens opnieuw heb gedaan.

Iemand. Iemand diep in de menigte lacht en ik doe eventjes mee.

Halleluja, zoals de engelen zeggen.

Nu stromen we de straat door, terwijl het licht van de dageraad van groen staal afketst. We bevinden ons onder de starende blik van duizenden. Ik probeer wijs te worden uit hun dimensies en ik maak berekeningen in mijn hoofd. Een gewoonte van een routineuze amateurwiskundige; ik vecht tegen de neiging dingen een getal toe te kennen. De lucht blijft hard van geluid. We zitten in een omhulsel. Kinderen gillen, al betwijfel ik of ze weten wie we zijn of wat we doen; ze gillen om het gillen, de grimas die hun lucht zich bij die van de anderen doet voegen (hun ouders, hun broers en zusjes, hun vriendjes en vriendinnetjes enzovoort totdat iedereen aan het eind van iedere vastgehouden hand deel is van dit geluid). Het is immens en ik weet dat we het allemaal zo ervaren, dat we allemaal bang zijn voor het lawaai. Het is overal, overal om ons heen, dus luisteren we niet. We rijden een stilte in die alleen wij kunnen laten vallen.

-

2

Dan zijn we op het platteland. Weidse groene weilanden en een zich glad uitstrekkende weg. Parijs is verdwenen, zelfs geen echo van zijn geluid hangt in de lucht. Een uur, twee uur. We hebben ons aangesloten bij andere renners. Particulieren die voor zichzelf rijden: isolés, provinciale en merkploegen. Het peloton ruikt naar koffie en huid en leer. Ik kijk over mijn schouder en verwacht tekenen van de hoofdstad te zien, maar er is niets, alleen het platteland.

Opperman zit in het wiel van Osborne, draait zich om en geeft me een knipoog en ik ga. Ik rijd naar voren en probeer de stemming te peilen. Ik luister naar hun ademhaling, kijk hoe het peloton krampachtig reageert op de bewegingen van anderen. Voorlopig hangt er een luie hijgende sfeer om ons heen. Niemand zegt iets, niemand wil hardop nadenken en niemand doet een vluchtpoging. Ik zweet en voel de druppels op mijn dijen vallen. Ik kijk naar mijn mederenners en verbaas me erover hoe sommige mannen in staat zijn geen water te verliezen terwijl ze door de zon blakeren.

Boerenland en bomen die hun groen over de weg laten hangen. Het plaveisel is afwisselend grind en beton. In de dorpjes beginnen de kasseien weer en onze lichamen schokken alsof ze door een verre hand door elkaar worden geschud. De Fransen wuiven naar de menigtes die langs de straten staan en uiteindelijk doen wij hetzelfde.

Bij een rivier springen we van onze fiets en rennen naar tafels die bezaaid zijn met eten. Bananen en brood, appels en koffie. Er zijn koteletjes en ze smaken naar schaap, maar we werken ze toch naar binnen. Twintig of dertig volwassen mannen met van vet glanzende kinnen. Monsieur France is er ook, hij zegt: ‘Jullie moeten opschieten. Opschieten en opschieten.’

Algauw zijn we terug in de ronde en France rijdt in de auto achter ons met Bruce Small (Huberts vriend uit Melbourne) en onze tolk, René. Op de motorkap ligt een Union Jack en op de achterkant is een kangoeroe gebonden. Speeltjes voor toeristen. Dit is onze steun terwijl we de kilometers van de dag wegkauwen, 207 in totaal. Ze ontrafelen zich afzonderlijk, als woorden die tussen twee steden worden gewisseld. We ruilen van positie, veranderen van plaats tijdens die lange missive, verbaasd over de mensen die we geworden zijn.

Regen slaat het stof plat.

Vandaag is het een tijdrit, een ploegentijdrit. We racen tegen de klok, al weten we niet wat die aangeeft. Elke renner die langszij komt kan een behoorlijke achterstand op ons hebben, of voorsprong. We maken met zijn allen een kletterend geluid als we bij een kruispunt met kasseien komen. We vergeten wie waar is en pas als Bruce Small langszij komt krijgen we informatie, Hij schreeuwt met één hand aan het stuur en met een kegel in zijn andere, een megafoon die geacht wordt zijn stem te versterken maar hem in mijn oren alleen maar ijl en onverstaanbaar maakt. Percy lijkt de flarden te begrijpen en geeft tijd en afstand door.

We zijn passerende achterblijvers geworden: een van Alcyon, twee van Alleluia, renners die hun peloton uit het oog zijn verloren. We halen ze in als ze verslappen. Traag als kampeerders. Ik hoor Ernie schreeuwen: ‘Zet een tent op, smerige Fransozen.’ Ik versta hem nauwelijks maar geniet van het gegiechel dat zich door onze groep verspreidt. Renners en groepjes renners vechten om posities, ellebogen en heupen knallen tegen elkaar. Mensen vloeken met hun eigen lieve stem en renners dreigen te vluchten. Er klinkt gegrom, dierlijke geluiden terwijl een renner gebaren maakt en verslapt, een nepuitval doet om renners uit hun tent te lokken. En sommigen gaan. De meesten blijven, wachten af.

Vlak voor Lisieux rijdt de ploeg van Louvet dwars tussen ons door en Percy schreeuwt en Hubert gaat met ze mee en ik probeer te volgen. Ik rijd een uur met hem mee totdat mijn benen hun ritme beginnen te verliezen en ik me naar de achterhoede laat afzakken. In Caen kom ik vijf minuten achter hem binnen, 300 meter vóór Percy en Harry. 19de. Er klokken er nog 150 achter me. Opperman krijgt bloemen en kussen. ’s Avonds komen we bij elkaar om de dag door te nemen en te analyseren. We hebben het over tactiek, over onze lijven. Kleine successen zorgen voor een brandend gevoel en een scherpe geur.

‘Weten jullie wat ik doe?’ zegt Percy. ‘Weten jullie wat ik denk? Ik denk aan Louvet.’ Hij heeft zijn mond vol en stopt om te slikken. Hij is aan de zware kant voor een renner, grapt dat hij, verdwaald op weg naar de rugbytraining, in deze vreemde contreien van de hel is beland. ‘Zo dicht als ze bij elkaar komen. Ik denk…’

‘Het zijn Fransen, die malen niet om stank,’ zegt Ernie. ‘Die rijden hun eigen reet nog in.’ Er zit modder onder zijn oog, al uren.

‘Ik meen het serieus. Ik ga vragen of ze passagiers meenemen de volgende keer dat ze doorkomen. “Neem me niet kwalijk, geachte heer, zou u het heel verschrikkelijk vinden…”’

‘Gebruik je ellebogen,’ zegt Ernie. ‘Wurm je er gewoon tussen.’

‘Alleen al zoals ze tussen ons door reden,’ zegt Percy. Ik kijk naar hem en zie dat hij denkt, misschien denkt over wat we weten. Over hoe het zit met energie. Met onze inspanning en hoe de inspanning die wij aan slechte techniek verspillen de inspanning is die zij gebruiken om in een hoger tempo te rijden dan wij kunnen opbrengen. Daar zijn we ons van bewust: er zit een rammel in onze rijstijl die een fractie van een paardenkracht zou kunnen zijn om ons erdoorheen te slepen. Hij wijt zijn lage tempo niet aan zijn bouw, maar lijkt zeker over de Fransen, hoe die vorm begrijpen op een manier waarvan wij alleen maar kunnen dromen.

Harry tikt op mijn schouder terwijl ik met mijn tanden een stuk brood afscheur. Het is rubberachtig en ik kijk hem met toegeknepen ogen aan terwijl hij praat. ‘Morgen gaan we samen. Als hij gaat’, en hij knikt naar Opperman, ‘dan helpen we hem. Afgesproken?’

Ik knik en drink water. ‘Mij best.’

‘Zoals ze tussen ons door reden,’ herhaalt Percy. ‘Ik zou het gewoon, ik zou het gewoon… ik zou het vreselijk vinden om te weten waar dat soort discipline toe leidt.’

‘Man, ze beginnen hun eigen klooster,’ zegt Ernie. ‘Zij en Alcyon. Jij bent hun eerste…’ en Ernie heeft zijn oude maat een seconde in een hoofdgreep. Dat is wat ze doen: de liefde de late avond uit dollen.

‘Maar het punt is,’ zegt Harry, ‘als hij gaat en ik ben er niet, dan ga jij, oké?’ Ik kijk hem lange tijd aan en besef dat hij het serieus meent. Zijn gezichtsuitdrukking een soort meetlat voor mijn trage reactie. Ik knik en stomp zachtjes tegen zijn schouder. Een vriendelijk stompje. De handeling van een jongeman die het te zeer ter harte neemt om er iets intelligents over te kunnen zeggen.

Na het eten laat ik de mannen achter en ga lopen.

-

3

Op deze eerste avond zit ik van driehoog naar de straat te kijken, in een pas opgeknapte kamer. De weg beneden is over de hele lengte vol mannen in auto’s die hun aanwezigheid kenbaar maken, getoeter en geschreeuw. Ik kijk en probeer de namen van die voertuigen in mijn kop te krijgen. De afgelopen maand heeft Harry me woordjes laten oefenen in de hoop dat ze blijven hangen, maar meestal vervagen ze meteen, als goedkope sherry die in de zon is gemorst – een aroma dat even vernevelt en dan verdwijnt en niemand die weet hoe het ooit heeft gesmaakt of wat het heeft gekost. De vrouw wier hotelkamer dit is kijkt naar me bij de gordijnen, zoals ik leun, of misschien zoals mijn hoofd heen en weer blijft kijken uit het raam en door de straat, dat weet ik niet precies, maar ze roept en zegt dat ik daarmee moet ophouden.

‘Ik kijk of het gaat regenen,’ zeg ik.

‘Dat duurt nog wel even,’ zegt ze. ‘Tot morgenochtend.’

‘Dat begrijp ik. Ik kijk of het komt. Ik kijk er niet naar uit, dus kijk ik of het komt.’

‘Wacht maar tot morgen,’ zegt ze. Ze spreekt goed Engels, hoewel het accent zijn spoor nalaat als een slakkenspoor op glas. Een gewest van dit land werpt een smet op haar stem.

‘Wat voor kleur heeft hij?’ vraag ik. ‘De auto, wat voor kleur heeft de auto?’

‘Blauw. Kom nu hier.’

Ik loop naar het bed waar ze op ligt en ga zitten en ze raakt de zoom van mijn broek aan terwijl ik mijn ene been onder het andere steek. Ze heeft nog geen naam, niet een die ze wil geven en dat is best zolang ze niet van me verwacht dat ik me iets herinner als ik haar morgen bij de start zie en ze zich naar voren buigt en schreeuwt.

‘Nog wat?’ zegt ze. Ik kijk naar de fles in haar hand, dan weer naar haar gezicht. Ze is minstens tien jaar ouder dan ik, al heeft ze duidelijk nog iets jeugdigs. Ze glimlacht en verbergt een littekentje bij de rand van haar mond.

Ik noem haar Juffrouw Mademoiselle. Ze zegt: ‘Hoe weet je dat?’

‘Hoe weet ik wat?’

‘Dat ik zo heet. Hier.’ Ze buigt zich dicht naar me toe en drukt het topette in mijn hand, een rijk versierd flesje. ‘Doe een beetje op je zakdoek en doe hem dan, ehm. Doe hem dan zo.’ Ze neemt haar eigen zakdoek en legt hem over haar neus zodat er een witte driehoek over haar mond valt. Ze lijkt op een bandiet, maar wel een die gewend is aan opschik en het gevoel van kant.

‘Je lijkt klaar voor een beroving. Klaar voor een roofoverval.’

‘Ja, ik ben een dief. Zo…’ En ze kijkt me even aan, staat dan op en loopt naar het raam. Ze wacht op een auto. Eerder die avond was ik haar tegengekomen bij de abdij van Saint-Étienne terwijl ik rondliep op zoek naar interessante architectuur. Mijn nek deed pijn en liet me op de een of andere manier mank lopen. Ze zei mijn naam en keek verlegen, alsof ze zich had vergist en ik niet de renner was die ze herkend dacht te hebben van mijn profiel in L’Auto. Maar ik was die renner, dat ben ik zelfs nog steeds, ondanks het effect van de ether die ze me gaf toen ik meekwam naar haar hotelkamer. Ik ben een beetje teut.

‘Heb je familie?’

‘Ik?’

‘Heb je familie? Kinderen?’ Ze praat zachtjes, als gedempt door de aanwezigheid van andere geluiden die ze liever zou horen.

‘Geen kinderen. Al ga ik daar waarschijnlijk wat aan doen. Op een dag ga ik er wat aan doen. En jij?’

‘Thuis?’ vraagt ze. ‘Thuis in Nieuw-Zeeland?’ Ik weet niet of ze tijd rekt of geïnteresseerd is. Ze blijft maar naar het raam kijken. Er wordt een auto verwacht. Ze zegt dat ze daarin moet stappen. Meer is me niet verteld.

‘Thuis,’ zeg ik. ‘Een broer.’

‘Een zus?’

‘Vroeger. Ze is…’ Ik steek mijn hand op, schud mijn hoofd.

‘Mmm. Wat naar. Dus, en… en hier dan? Hier: in deze oude landen? Andere familie. Als ik een man of vrouw uit de koloniën zie vraag ik me altijd onwillekeurig af waar ze vandaan komen. Hun familie, bedoel ik. Wat voor familie, als ik vragen mag?’

‘Ja,’ zeg ik, en ik lach een beetje. ‘Familie in Engeland. Margate. Mijn moeder is in de jaren ’90 terug geëmigreerd met haar broer en zus. Ze heeft familie in Engeland, een andere zus. Mijn vader, dat weet ik niet precies. Maar ja. Familie. Familie is overal.’

‘Ja toch?’ zegt ze. ‘Die is toch altijd overal? Dus ooms en tantes. Dan neven en nichten. Ik heb neven en nichten in Zuid-Amerika. God weet waar.’

‘Precies.’

Ze ligt op het bed en zegt even niets, alsof ze zich ergens op concentreert, een zuiver gevoel van het soort waarvan ik niet verwacht deelgenoot te worden gemaakt, maar dan zegt ze: ‘God. Mijn voeten. Mijn voeten voelen zo perfect. Heb je dat gevoel ook weleens – dat zijn ze. Ze zijn me nooit eerder opgevallen.’ Ze kijkt me aan.

‘Het zijn mooie voeten; niks bijzonders maar mooi,’ zeg ik, en kijk dan naar haar op. ‘Neem me maar niet serieus,’ zeg ik vergoelijkend.

‘Niks bijzonders. Nou, ik zal je wat vertellen,’ zegt ze. Ze lacht zachtjes. ‘Engeland. Van plan om daarheen te gaan als dit achter de rug is?’

Ik schud mijn hoofd. ‘Niet zo erg. Ze komen naar mij toe,’ zeg ik, en ik kijk haar aan. Ik voel hoe alles wat ik aan geheimen heb vervaagt: de vage banden die ik heb met deze plek, de dingen waarover ik maar weinig heb verteld. Harry zegt me dat ik me te makkelijk van mijn eigen ideeën laat afbrengen en naar de geur van deze vrouw te oordelen ben ik bang dat hij gelijk heeft. ‘Daar lijkt het tenminste op. Ik heb een nicht. Ze schijnt in de buurt te zijn.’

‘Een nicht?’

‘Uit Margate. Ik zal haar de komende dagen waarschijnlijk ontmoeten als alles volgens plan verloopt. We hebben al maanden plannen gemaakt.’

‘Een plan?’

‘Als onze correspondentie klopt.’

Ze geeft geen antwoord, maar gaat op haar tenen staan en kijkt naar de weg beneden. ‘Mmm…’ zegt ze.

‘Zijn ze er?’

‘Ik ga nu,’ zegt ze en ze gebaart dat ik op moet staan.

‘Wie zijn het?’

‘Mannen en het soort mannen dat geen familie is. Ze horen hierbij.’

‘De Tour.’

‘Mmm. De Tour. In juni, in juli hoort iedereen bij de Tour. Zo,’ zegt ze om me te laten opschieten. Ik zwaai met het topette naar haar en ze kijkt er even naar alsof ze de inhoud weegt. ‘Nee. Neem maar mee. Er komt nog pijn genoeg.’

Buiten neem ik afscheid en begeef me in tegengestelde richting terwijl zij naar een auto loopt die aan de overkant van de weg staat geparkeerd. Ik laat mijn ogen in haar richting schieten terwijl ik wegloop. Ze draait in slow motion om de auto heen voordat ze een portier opendoet en in het leren interieur verdwijnt. Ik wil de auto een Ford noemen, maar alle auto’s zijn op het eerste gezicht nu eenmaal Fords voor mij. Mijn vaders eerste auto was een T-Ford. Hij kocht hem in februari 1914. Ik, mijn broer en mijn zus Marya, we stonden allemaal te staren terwijl hij het pad op kwam en onze tenniswedstrijd onderbrak. Thomas de oudste aan de ene kant en wij jongsten aan de andere. We liepen eromheen terwijl hij aan de bestuurderskant uitstapte. We liepen er steeds maar omheen, keken naar ons spiegelbeeld in het zwart dat niet door de modder van de rit was bespetterd, vanaf de haven waar hij het voertuig in ontvangst had genomen en een les had gekregen in de werking en bijzonderheden ervan.

Er was een halfuur verstreken in de kamer van de vrouw: de pijn van een dag was gereduceerd tot een licht gezeur. Nu loop ik naar het eind van de straat en bedenk hoe gemakkelijk ze in de auto was geglipt. Dat denk ik omdat het zo onmogelijk was voor Marya, Thomas of mij om in de nieuwe wagen van mijn vader te komen. We stonden daar allemaal terwijl hij naar binnen stormde om zijn behoefte te doen. De auto, zoals hij zoemde en we er allemaal omheen stonden.

‘Doe jij het maar,’ zei Marya. ‘Jij bent de jongen.’

‘Waar ben je bang voor?’ vroeg ik.

‘Ik ben niet bang. Ik ben beleefd.’ Hoe oud was ze? Negen, tien. Zoiets. Ze wist niks van beleefdheid, niemand op die leeftijd weet iets van manieren. Ze kwam naast me staan en stak haar arm door de kromming van mijn elleboog. ‘Jij mag rijden,’ zei ze.

‘Thomas?’ riep ik tegen mijn broer. ‘Rij jij maar. Wij kijken wel.’

‘Nee, niet Thomas,’ zei Marya. ‘Hij is zo duidelijk de knapste broer. Als een van jullie verminkt moet raken, nou…’ Ze had een geweldig talent om grappen niet met een lach te verzachten. Ze staarde naar mijn broer, kneep in mijn arm. Zo zei ze haar broertjes wat ze moesten doen. Thomas sloeg zijn arm om me heen en we gingen allebei op de voorbank zitten. We keken naar elkaar en naar de hendels en het stuur, de pedalen en de toeter. Niets was zoals ik had gedacht, niets was zo eenvoudig als de ene hendel waarvan ik me had voorgesteld dat hij je op weg zou helpen. Onze vader kwam naar buiten en zei ons dat we moesten uitstappen en de slang moesten pakken. Hij moest gewassen worden, de afstand van 40 kilometer moest eraf worden gespoeld. We bespoten het voertuig. Hij vertelde ons dat het de 3000ste T-Ford was die in Nieuw-Zeeland was verkocht. We knikten allemaal in een soort trance. Jarenlang, zelfs alle jaren dat mijn vader niet meer tegen me sprak, was ik in de waan van de waarheid, dat dit waar was, een feit. De 3000ste auto. Maar terwijl ik naar de kant van de weg spring en kijk hoe de vrouw en de auto op me af komen, weet ik dat het een leugen was, opgeblazen blufferij. Maar zo zijn leugens nu eenmaal, onschadelijk en speels, het was een mooi verhaal om aan mijn vrienden te vertellen. Ik kon het aan iedereen vertellen en het deed de mond van jongemannen verstommen.

Een geratel en de auto kucht door de straat. De vrouw werpt door het raampje een blik in mijn richting terwijl ze passeren, en zinspeelt op een glimlach. Ik knik met de verlegen geestdrift van een impopulaire man.

-

4

Het is een serene dageraad en Harry rijdt de morgen uit, een tempobeul op de vlakte en de zachte golving. We rijden onder een hemel die het diepst denkbare zwart geleidelijk in wit verandert. We rijden eruit en de dag in – de regen gestopt, de vrouw uit het hotel in een andere tijd, gereduceerd tot herinnering en de dingen die we vergeten. Ons treintje, we pezen totdat we als één man rijden en ons tempo gelijk ligt met dat van Harry, dan van Percy, dan van mij enzovoort terwijl we naar het oosten en lichtelijk naar het noorden koersen. Het schiereiland Cotentin, Cherbourg. Ik probeer me alle luchten te herinneren, een aanduiding van de plaats en van de tijd die we ernaast hebben doorgebracht. Ik kijk naar de wolken en zeg tegen mezelf dat ik het me moet herinneren.

Wekenlang hebben we ons hierop voorbereid. Onze lichamen getraind tot een conditie die ze de ontberingen zou laten overleven. Harry klaagde dat we nooit fit voor de bergen zouden worden zolang we alleen maar uitstapjes door het boerenland buiten Parijs maakten. Hij had natuurlijk gelijk, maar we hadden weinig andere keus dan altijd maar door te rijden om onszelf zo goed mogelijk klaar te stomen. En rijden over de vlakte hielp ons om ons hierop voor te bereiden, deze lange ijlvlucht naar de heuvels. Toch stamelt Harry ongerust door.

Monsieur France besloot vorige week dat we allemaal, op Hubert en mijzelf na, te veel naar voren zaten op ons zadel. Inefficiënt, zei hij via een tolk. Nu kijk ik naar mijn mederenners en zie dat ze weer de neiging hebben te ver naar voren te zitten. Ik geef Harry een tikje en wijs op zijn kont en hij gaat verzitten zonder mijn blik te ontmoeten. Hij vindt zijn tempo, al vermoed ik dat het niet het effect van deze verandering is die hem snelheid geeft, maar eerder een reflex tegen mijn opmerking. Niemand wil op dit tijdstip iets te horen krijgen.

We rijden. Met zijn vijven doorkruisen we het land. Ook al, en ik weet niet zeker waarom, lijkt het op sommige momenten dat het alleen maar Harry en ikzelf zijn. We zijn aan elkaar gewend, gewend aan gewoonten om te versnellen en te vertragen, om uit alle macht heuvels op te rijden of dat kleine beetje af te zakken als de helling bloedsteil wordt. Onze lichamen zijn merkwaardig vertrouwd met de signalen die ze uitzenden: ik weet dat zijn fiets heel eventjes naar rechts helt als hij besluit zijn wielen extra omwentelingen te laten maken en op het peloton in te lopen. Ik ken zijn geluiden, het versnellen van zijn ademhaling wanneer er iets staat te gebeuren bij een groepje renners dat zich opmaakt om te ontsnappen. En ik verwacht dat hij net zulke dingen over mij weet. Al hebben we nooit in dezelfde ploeg gezeten, we hebben vele honderden uren naast elkaar gekoerst, waarbij sommige dingen vertrouwd, sterk en noodzakelijk werden. Dit werd me pas duidelijk op de eerste dag dat we aan onze trainingsrit in Parijs begonnen, de ochtend na onze aankomst. We voelden ons allebei als een arm of been waarop geslapen was, zielig en waardeloos. En hoewel het ritme langzaam terugkwam, merkte ik dat ik in het oude patroon verviel van in Harry’s wiel zitten en naar zijn lange benen kijken op zoek naar tekenen van verandering, alsof hij praatte en het me vertelde. Ik realiseerde me dat ik hem in bepaalde opzichten intiem kende, alsof er een liefde tussen ons bestond die nooit eerder was gesignaleerd.

We rijden vanuit Caen, met de vlakte in het verschiet. Harry neemt ons mee naar voren. Maar weinig renners halen ons in, en ook wij passeren maar een handjevol. 140 kilometer, niet veel meer dan een trainingsrit en Opperman laat ons achter met nog 20 te gaan als we allemaal achter elkaar lek lijken te rijden. Harry’s pomp valt uit zijn beugel en raakt in het wiel wat voor nog meer oponthoud zorgt. Hij rijdt alsof een steile woede bezit van hem heeft genomen en hem kracht heeft gegeven om ze allemaal te verslaan. We kijken en zweten in de middagzon. Mijn belofte aan hem onvervuld.

Zonder Opperman rijden we onze eigen rit en voelen de afstand die hij ons oplegt, de enorme overmacht en kracht die hij weet te ontketenen. Hubert Ferdinand Opperman, achter die tweede naam kwamen we toen we stiekeme blikken op elkaars paspoort wierpen. Percy altijd goed voor een bulderlach. Vroeger was hij Oppermann met twee ‘n’-en, zoals zijn ouders nog steeds zijn. Niemand weet zeker wanneer hij de spelling heeft veranderd, maar Percy wedt dat het tijdens de oorlog was, dat hij hem uitgumde alsof hij een bepaalde tak van zijn vaders stamboom afhakte die zijn voorouders met het oude Pruisen verbond. Volstrekt Australisch om zoiets te doen, beweerde Percy, maar ik weet zeker dat het in die verpletterende jaren op de hele wereld werd gedaan. Een mysterie dus, zijn naam, waar zijn brille niets mysterieus had. Maar op de lange rechte stukken in de buitenwijken van Cherbourg worden we gepasseerd door tien amper hijgende renners. We kijken voor ons uit, Huberts contour wordt langzaam ingehaald. Hij is vlak bij de horizon en toch pakken ze hem, toch slokken ze hem op.

Een halfuur later komen Harry en ik bij de ingang van het stadion en voelen het geluid van duizenden. Het welt op om ons heen, begint in één vak en golft dan door de andere terwijl de herkenning zich verspreidt. De helft van de mensen kan niet verder kijken dan degene voor hen en ik voel iets. Ik voel dat het er niet om gaat iets te zien maar om ertussen te zijn, om de beweging van de menigte te voelen, om de race te voelen door de bewegingen van anderen, minieme bewegingen, om te horen met handen, te zien met huid. Het ruilen van zintuigen: daardoor lijkt het allemaal zo heilig. Ik voel een wanhopige behoefte om van mijn zadel te springen en me naar het middelpunt te dringen en te horen wat zij horen, want het wordt niet in het Frans gezegd, noch in het Engels. Het is een volstrekt andere stem. Spieren die door een slang rollen. Bijna voor de grap sprinten we tegen elkaar. Met 11 minuten achterstand freewheelen we de streep over, maar ze roepen nog steeds om ons tijdens ons schijnduel. Een reusachtige roep, een gezoem van duizenden die om een gebed vragen. Ze kregen het bijna bij Opperman. Hij had tegen die tien mannen gevochten met alleen maar een fiets en pure wilskracht. Hij finishte binnen zes minuten van hun schaduwen.

Ik ga op de wielerbaan zitten. We kijken hoe André Leducq, Nicolas Frantz en Jan Mertens de menigte met een slang bespuiten. Mannen in de buurt slaan gealcoholiseerde wijn achterover waarvan de rijke geur zweeft naar waar we zitten. Ik herinner me het gevoel van communiebrood, zoals het verkruimelde op mijn tong. Harry zit naast me en ik vraag waar Opperman uithangt. Hij schudt zijn hoofd maar wijst naar het podium. Ik kijk of ik hem zie, de jongen wiens eerste baantje koerier was, een jongen die heel Melbourne door fietste met missives en pakjes. Dat deed hij elke dag na school totdat hij voor geld racete. Nu heeft hij te veel records om op te noemen. Ik zie hem nergens, al vermoed ik dat hij tussen de kampioenen staat, charmant doet met zijn gebrek aan echt Frans.

Mensen zeggen onze naam over het hek. Ik kan alleen maar lachen en wuiven.

Harry trekt een ansichtkaart tevoorschijn. Een foto van de stad waar we doorheen reden voordat we bij dit stadion kwamen. Hij leest zijn woorden langzaam terwijl hij ze op de kaart zet. Ik weet wat ze zeggen voordat ze gezegd worden. Hij schrijft aan zijn vrouw, hij schrijft lieve dingen. Ik schrijf aan mijn broer en zijn vrouw. Ik zet accenten boven willekeurige klinkers in hun namen om mijn Engels op Frans te laten lijken en het Frans dichterbij te laten lijken.

Sommigen in de menigte schreeuwen onze volledige naam, zeggen dan onze woonplaatsen alsof ze verantwoordelijk zijn voor iets wat we niet kunnen benoemen.

‘Er zijn een of twee renners die dit kunnen winnen,’ zegt Harry. ‘Een, twee, drie, vier of vijf.’

‘Vier of vijf,’ zeg ik.

‘En ze weten hoe we heten. Is dat iets om je zorgen over te maken?’

Ik lach.

‘Ik meen het niet serieus, natuurlijk,’ zegt hij. ‘Maar misschien ook wel. Misschien meen ik het serieus. Als het elke stad wordt.’

‘Dan zal ik me net zoveel zorgen maken als jij.’

‘Mensen hebben belangrijker dingen om zich te herinneren,’ zegt hij, ‘denk je niet?’

‘Dan Harry Watson uit Christchurch?’ zeg ik. ‘Ik denk dat ze belangrijker dingen hebben om zich te herinneren, ja.’

‘Die en die uit Dingo City, New South Wales. Als we in Charleville komen en ze onze namen en woonplaatsen noemen.’

‘Ik sprak gisteravond een vrouw. Gisteravond? Op een avond. Ze vroeg of we het dat hele stuk zouden volhouden.’

‘Tot het noorden?’

‘De oude grenzen in het noorden. Ik improviseerde. Ik zei haar dat we het eind zouden halen.’

‘Natuurlijk zei je dat. Laat me dit even afschrijven. Klonk je overtuigend?’

‘Ja, misschien wel.’

‘Wat zou je anders moeten zeggen? Ik bedoel… hoe dan ook. Zie je haar nog? Wanneer zie je haar?’

‘Die vrouw?’

‘Nee. Je nicht.’

‘Brest.’

‘Wat een naam voor een stad. Laat me dit afschrijven.’

Harry leest me voor wat hij schrijft en ik denk aan mijn broer. In de ochtenden voordat we gaan rijden schrijf ik Thomas en Katherine. Thómãs en Kãthérinë. Het is een lange brief die ik pas zal versturen als dit voorbij is. Sommige dingen van hem voel ik terug in de koers, ik hoor stemmen, draai me om en verwacht het gezicht van mijn broer, maar hij is hier ver vandaan. Ik schrijf hem over de ronde. Ik schrijf hem dat ik over een paar dagen onze nicht zal ontmoeten. Dat is nogal wat, zo’n ver iemand ontmoeten. Ik overweeg ruimte op de bladzij te maken om mijn herinnering aan de eerste auto van onze vader op te nemen, die harde machine bij de ingang van het huis waar eerst paarden reden en in de zon met hun ogen stonden te knipperen tegen de vliegen, de auto die ik uiteindelijk ruïneerde op een stralende ochtend van hekpalen en modder. Maar daar is geen ruimte voor, alleen de zich aaneenrijgende woorden die deze ronde beschrijven. Deze ronde en het gevoel dat er verder niets is.

‘Ik mis de vroege uren,’ zegt Harry, zichzelf citerend. ‘Ochtenden en de zon met jou erin. Liefde en alle gedachten.’

‘Amen.’

Harry en ik, we hebben dingen gemeen, de dingen waarvan we houden en waarover we twijfelen, we hebben gemeen hoe we tegen de vloedgolf van Fransen rijden die over deze wegen stroomt en ons behoeftig achterlaat. We hebben herinneringen aan deze plek gemeen die we van anderen hebben geleend, herinneringen en uitdrukkingen die we oefenen met ons gezicht. Dat roept alleen nog maar meer vragen op over dit land en deze ronde. We weten niet zeker of we een antwoord hebben, dus hebben we ook ons zwijgen gemeen.

De eerste keer dat we koersten lag Harry van begin af aan achter, totdat we Pukekura Park in New Plymouth binnenreden. Ik mocht 30 minuten voor de rest starten vanwege slechte vorm aan het begin van de zomer, ik had 18 kilometer voorsprong toen hij begon. En, ik zweer het bij alles wat me heilig is, zelfs met die 18 kilometer hoorde ik achter me elke ademteug van hem. De menigtes die zich over boerenhekken bogen om een glimp van de koers op te vangen zagen me nauwelijks, herkenden me niet, ook al moedigden ze me aan. Nee, ze keken wanneer de man uit Cantabria kwam.

Ik reed onder de kegel van de Egmont, bracht zijn hellingen in kaart met mijn zich opensperrende ogen, de wit besneeuwde en vulkanisch zwarte hellingen. We reden om het nationale park heen, waarvan het midden van Marya en mij is. De plek waar we klommen, de plek waar we verhalen verzonnen en lachten. De lucht onder de schaduw van de enorme piek was koel en de benen zwoegden des te harder naarmate ze meer bloed moesten exporteren om de spieren aan te drijven en de cranks op hun donder te geven en aan de ketting te trekken en de as te strelen. Daar ruikt de aarde anders, de begroeiing was dik, de modder dik, de uitvloeistank was dik, de mest en de bergthee waren dik en ik zoog de lucht in en pompte hem weer naar buiten. Ik reed langs renners die een uur eerder waren gestart dan ik. Haalde renners en renners en renners in, stuk voor stuk in een ritueel van ademen en pijn en extase verdiept terwijl ze naar New Plymouth koersten. We kletsten, ze vroegen allemaal naar de zuiderling.

‘Die zit achter me,’ zei ik dan. ‘Hij komt eraan.’

Toen de groep die ik zocht, mannen van mijn club. Ik zat bij ze allemaal in het wiel en luisterde naar hun gepraat terwijl mijn lichaam herstelde en ik in hun slipstream uit mijn fles dronk en ze me op snelheid hielden, al hun energie verbruikten om mijn gammele ledematen te laten bijkomen. Ze spraken over hun eigen vermoeidheid. Mijn clubgenoten, mijn ploeggenoten die van plan waren geweest me daar tegen te komen, me te helpen uitrusten terwijl ik op snelheid bleef. Al liedjes zingend zeilden we door Stratford. Ik liet ze kort daarna achter en ze zakten terug. Ik zei tot kijk, liet ze over aan hun eeuwige gesprekken en wachtte tot de Priester bij mijn achterwiel zou opdoemen. Ze zongen mooie woorden achter me.

De Priester. Ik ben niet de enige die Harry zo noemt en later zal blijken waarom.

Weer een uur. Nog een uur. Weldra de stad. Weldra de zonsondergang. Ik schakelde renners uit die amper kropen, alsof hun lichaam het uiteindelijk had opgegeven. Ik pakte ze allemaal in.

Ik verwachtte een orkaan, een tornado van zweet en ledematen om me te vangen en aan stukken te scheuren. Maar er was alleen het geruststellende geratel van mijn ketting tegenover het geschreeuw van de groeiende menigte. Maar ten slotte keek ik om. Harry zat 60 meter achter me, een sereen silhouet dat door Vivian Street stroomde zoals de zon achter hem. Tijdens de laatste onzichtbare mijl kwam hij langszij, zijn pet weggegooid, zijn haar de enige uitroep en hij had er flink de sokken in.

We ontploften bij de poort van Pukekura Park, zweet, dijen en geschreeuw, en reden de dichte omgeving van groen in. Tweeduizend op de tribunes en we raceten. Hij lag plotseling 10, 15 meter voor. Ik boog me dubbel om een cocon te maken om de wind te weerstaan en me te verstoppen voor de winterkwalen, al was het zomer en was ik degene die de wind maakte.

Hij was onelegant als hij liep, een gier die om een lijk heen strompelde, maar op zijn fiets vloeide hij, een lange en gladde rivier. Ik boorde mijn dijen in de pedalen en dwong mijn longen tot de rand van ademhaling. Mijn hart en aderen vochten. Ik dacht aan kapotte dingen, de dingen die in de loop van de tijd naar de knoppen waren gegaan en hun scherpe brokstukken in mijn leven plantten. Ik had woede nodig om de beperking te doorbreken die mijn benen aan mijn vaart oplegden. Mijn lichaam bouwde zich op tot een gil. Ik schreeuwde. De menigte schreeuwde terug, hun dagdromen begonnen uit te komen.

Harry moet mijn lawaai hebben gehoord maar toch ging hij niet op zijn pedalen staan, en toch hield hij dat tempo vol. Mijn lichaam ging tekeer en mijn bloed begon te kolken, bindweefsels rekten zich uit en hielden de spieren nauwelijks op het bot. Ik keek hoe zijn achterwiel op me af kwam, ik zwenkte naar buiten en voelde mijn wielen draaien terwijl de pijn overwonnen was, de wetenschap dat ik hem te pakken had, dat ik hem passeerde met nog 30 meter te gaan. Ik voelde hoe hij naast me op zijn wielen ging staan en nog een laatste zet gaf, maar het was te laat. Ik versloeg hem met een halve fietslengte en plotseling telde de hele lengte van de rit mee; in een ogenblik was ik niet langer aan het racen. Ik had geracet en er werd een verhaal van gemaakt.

Mijn longen waren buiten westen.

Natuurlijk had ik niet gewonnen, Harry had gewonnen. Ik was alleen maar een man op kop. Het ging om de tijd. Hij had me met een halfuur geklopt en na de race zaten we samen in een ronde hal. We praatten niet, hijgden alleen als paarden die bij de trog knielen, gesloopt en aan niets anders denkend dan drinken. Maar ik voelde een kalmte bij hem, het idee dat geen van beide plaatsingen ertoe deed, het was de manier waarop we de streep over waren gekomen die bekrachtigde dat we een duel waren aangegaan. Als hij een complicatie had in zijn persoonlijkheid, dan was het wel dat hij een aantal dingen begreep die hem in staat stelden vooruit te denken tot het moment van de finish. Het ging erom hoe je finishte, leek hij te zeggen.

‘Twee uitroeptekens,’ zei hij. Hij zei me dat ik mee moest gaan naar het zuiden waar we opnieuw konden rijden. En een week later, misschien langer, nam ik de boot naar de overkant en langs de kust. Hij haalde me op in de haven en vanuit Lyttelton Port fietsten we door de oude vulkanische heuvels naar Christchurch. Ik maakte kennis met zijn vrouw en zijn twee zussen. Ik logeerde bij hen terwijl we ons allebei voorbereidden om opnieuw de strijd aan te gaan. Een langzame rivaliteit waarbij ik het, van toen af aan, altijd aflegde.

We zitten op de baan en kijken hoe alle mannen rondjes lopen. Ik zie mannen, ik zie vrouwen hun mond opendoen en schreeuwen voor de winnaars die nog op het podium staan. Matrozen vermengen zich met de meisjes en ik doe een gooi naar waar ze het over hebben. Overal zijn matrozen zoals er vroeger soldaten waren. Ze bewegen zich in kringen van gestreepte mouwen en korte broeken. Ze lijken ongeschikt voor de wal, slecht op hun gemak en verlegen. Ik kijk hoe de zoete wijn langs hun mond en over de voorkant van hun kiel loopt. De menigte stamelt terwijl de officials van het provisorische podium stappen en de renners vermoeid naar ploeggenoten en naar elkaar grijnzen. Morgenochtend zullen we opnieuw rijden, maar daar denk ik niet aan. In plaats daarvan denk ik aan Harry’s vrouw terwijl hij haar over onze dag schrijft. Thuis is ze zo zwanger dat we verlegen worden als ze ter sprake komt.

-

5

Als we het lage heuvelland van de Collines de Normandie bereiken, stokken alle gesprekken. Opperman geeft me een teken, terwijl zijn enorme oren uitsteken, en ik ga op kop rijden. Met mijn hoofd omlaag forceer ik een tempo naar boven. Ik ga staan en voel hoe de vier mannen achter me het denkbeeldige touw vasthouden dat aan mijn lendenen hangt en ik neem elk van ons mee de helling op.

Deze heuvels, eigenlijk meer heuveltjes, zijn niets vergeleken bij de visioenen waarop we vooruitlopen. Dingen die de ronde zullen bepalen, maken er op bepaalde manieren een eind aan. Maar ze moeten meedogenloos worden aangepakt. Op sommige momenten, verstrooide momenten, kijk ik op en speur de zuidelijke hemel af op tekenen van wat komen gaat. De waanzin van zo’n gebaar ontgaat me niet maar ik kijk toch, probeer met mijn ogen de 700 kilometer te overbruggen, met ogen die geloven dat ze door het stof in de atmosfeer heen kunnen dringen, en de kromming van de aarde kunnen verslaan. Als er iets kluchtigs aan me is, dan is het dat ik een man ben wiens acties naar barsten in de natuurwetenschap zoeken. Om die reden, zei mijn zus een keer, kan ik maar beter aan het zicht onttrokken worden.

Het was O’Shea die me dingen over heuvels en het belang ervan leerde. Hij leerde me dit naast vele andere dingen, maar vooral dit: luchtdruk. Daarom forceren we het tempo als we klimmen. In open gebied rijden we allemaal dicht bij elkaar met dezelfde snelheid, op onze plek gehouden door de kracht van de lucht in ons gezicht. Om beduidende afstand te nemen op het platte vlak is bovenmenselijke inspanning nodig. Al zie ik, geloof me, renners die bovenmenselijk zíjn. De Algerijn, bijvoorbeeld, is diverse keren op ons peloton gestuit en zonder ons ontsnapt. Hij is een monster, maar zijn tijdwinst is klein vergeleken bij die van de bergklimmers. Anderhalve kilometer winst in de Pyreneeën of de Alpen is 15 kilometer op het platte vlak. Dat is het gerucht dat ik verspreid.

Ik herinner me hem als lang, O’Shea, maar in werkelijkheid is hij kort, zo klein als Opperman. Wat hebben die mannetjes op zakformaat toch dat ze zichzelf als kanonschoten over het land kunnen lanceren?

Ik neem ons mee naar boven, sleur ons door het trekken van de zwaartekracht. We hijgen, maar niet zo erg dat we er last van hebben. Op het plateau kijken we uit over het boerenland naar een kortstondig meer van mist boven de velden waar de zon zich nog welkom moet maken. Harry lost me af en ik zak terug om even mijn rust te pakken en het tempo wordt weer verhoogd. Opperman rijdt voor me, zegt me dat ik het kalm aan moet doen. De harmonie van onze trapbewegingen is hypnotiserend en het kielzog van de gestalte van iemand anders die door de lucht beweegt is niet mis.

We beginnen aan een afdaling, mijn benen worden meegetrokken door de cranks en dit komt het dichtste bij freewheelen in het verzet dat we voor de dag hebben gekozen. Het gesprek stopt, zoals vaak gedurende langere periodes. Ik voel concentratie, dat er iets staat te gebeuren. Percy rijdt naar kop en zet aan. We volgen terwijl ons kleine peloton het naderende dal in duikt. De zon valt weg en de koelte is om ons heen. We sprinten bijna tijdens het afdalen. De chronische schoonheid van snelheid terwijl de tijd wordt vergeten alsof je lang geleden dronken was. Mijn collega’s vormen een slang.

Ik word een holte in de wind terwijl die over de gebogen gestalte van Bainbridge heen suist, over Harry, over Oppy, en ik ben als geluid dat naar je oren racet. Daarom doen we dit. Ik zal voor de anderen spreken omdat ik geloof dat het waar is. Snelheid is geen kwestie van kilometers, geen kwestie van tijd, maar alleen van de wil om sneller te gaan.

Gesuis in mijn oren terwijl we dalen. Gerinkel, en dan ploppen ze open.

Percy gromt in de windruis. ‘Ik heb een hond,’ zegt Percy tegen Ernie.

‘Hoe heet hij?’

‘Ik heb hem geen naam gegeven. Nog niet tenminste.’

‘Ziet hij er goed uit? Ik hou van mooie honden,’ zegt Ernie. ‘Een hond met een goed stel ballen. Aan een goed stel ballen zie je of zo’n beest een stamboom heeft.’

Percy zegt: ‘Uhuh, het is geen lelijke bullebak. Varkenshond.’

‘Varkenshond.’

‘Wat voor soort hond papt nou aan met een varken?’ zegt Hubert Opperman.

‘Hoor ons stadsventje eens,’ zegt Percy, onze kopman lichtelijk belachelijk makend. ‘Elke hond met grotere ogen dan om te kijken. Dat is een varkenshond.’

‘Hoe ga je hem noemen,’ zegt Ernie.

‘Ik heb geen naam.’

‘Varkenshond, huh,’ zegt Ernie.

‘Hij papt wel aan,’ zegt Percy.

‘En die andere soort?’ zegt Ernie. ‘Die andere varkenskoppen? Papt hij daar ook mee aan?’

‘Uhuh,’ zegt Percy. ‘Verdomde verklikker.’

‘De soort op twee benen.’

‘Die jongens in zwarte auto’s,’ bevestigt Percy tegen zichzelf.

‘De soort op twee benen in zwarte auto’s met een sirene. Die over St Kilda snorren.’

‘Hoop het niet. Die heb ik nodig om de scheerders van mijn zus af te houden. Een hond bijt niet hard genoeg.’

En de jongens lachen. Ook al praten ze zo, dit is niet altijd hun manier van gesprekken voeren en ik weet niet of het deze manier is die het best bij ze past of de formelere waarin ze af en toe hun zinnen hullen; de ene is de nageaapte stem en de andere die van henzelf. ‘Hij laat niks van ze over,’ zegt Ernie en ik bedenk even dat sommige mannen acteurs zijn en andere alleen maar acteren. Hoe dan ook, de volgende 10, 15 minuten denk ik aan een denkbeeldige reeogige moordenaar van een varkenshond die met zijn kop op Percy’s schoot ligt op de boerderij van zijn ouders, een grom vanwege de nadering van een patrouillerende politieagent, een optrekken van een lip en een plotselinge blaf. Ik denk en dagdroom erop los, stel me de beet van die tanden voor, het wegzinken en zich vastzetten van kwijlende tand in spier.

Ik dagdroom de dag uit en de nacht in. Een gewoonte en een die ik altijd gehad lijk te hebben. Ik luister naar deze mannen en hun gepraat en ik zweef weg in een wereld van dagdromen. Ik zweef en bewoon de wereld en al haar verhalen. Ik laat ze allemaal in de steek met mijn achterlijke geklungel. Ik zeg woorden die nooit worden uitgesproken, word een dief van vrienden, familie en beroemdere mensen. Ik word een meester in onwaarschijnlijke overtuigingen. Ik heb het idee dat ik te weinig weet, dat ik grote hoeveelheden tijd aan andere dingen heb besteed, aan dagdromen en meer. Grote lachwekkende hoeveelheden tijd, hoeveelheden tijd die traag en gretig waren. Tijd die aan betere bezigheden had kunnen worden gewijd, lezen, gadeslaan, zien. Het lezen van dingen die over geschiedenis gaan, over revoluties, over oorlog; de laatste oorlog en de toekomst van oorlog. Eeuwen daarvan huizen in bibliotheken terwijl ik op mijn fiets door de stad reed en op visioenen van vrouwen jaagde die ik eerder ergens had gezien, en opnieuw moest bespioneren. De snit van een jurk, de golving van haar, de zweem van roze in de huid, het geluid van kousen tegen katoen, de manier waarop een blik wordt opgevat – dat alles moest ik herhaald zien. Ik reduceerde de hele mensheid, vrouwen en mannen, tot deze eenvoudige dingen. Ik reed telkens opnieuw naar straathoeken omdat ik dacht dat het visioen zich daardoor opnieuw zou voordoen. In elk verlangen dat je met je meedraagt schuilt treurigheid. Jenny Fisher, haar vriendin Janice Adamson. Hoe kon ik niet van ze houden als ze grijnsden naar de bocht die ik nam in de weg, de hoeken die ik omsloeg alleen maar om ze weer te zien? Sharon Fuller, Deirdre Learner, Katherine Frier. Hoe zit het toch met de vormen die bot en spier onder de huid maken? Waarom reduceren die me tot de grootvorst onder de tijdverspillers? Hunkering en behoefte: voor zulke dingen zouden we ten oorlog kunnen trekken, maar we krijgen altijd te horen dat het iets anders is. We kregen te horen dat het een andere grotendeels abstracte vorm van liefde was: De Koning. Het Land. Die schitterende ideeën waarvan ik me de reikwijdte nauwelijks heb gerealiseerd.

Ik rijd over de vlakte en zoek ogen en monden. Ik fluister mijn vreemde Engels naar de ogen en monden van gezichten waarvan ik de naam niet kan weten. Daar is de tijd gebleven; verdwenen in de ogen van vrouwen naar wie ik met zo’n plechtige hunkering staar. Zoveel geschiedenis verspild aan gezichten en de jacht op hun naam en hun glimlach. Ik probeer nieuwe gedachten te krijgen om de tijd te vervangen die ik heb verspild. Dappere en grootse gedachten. En tijdens deze oefening merk ik dat deze gedachten een huisbaas hebben, elke emotie lijkt aan een andere toe te behoren. Het gevolg is dat ik me niet zo betrokken hoef te voelen bij de zekerheid die ik vrees; dat tijd het enige grondbeginsel is dat klopt zonder dat het door de natuurwetenschap wordt ondersteund. Eigenlijk komen er niet eens getallen aan te pas, het gebeurt gewoon.

Zie me tijdens een nieuwe klim langs de kleine beschutting zoeven waarin twee jonge vrouwen met schorten samen met een jongen staan te wachten tot we voorbij zijn, staan te wachten tot ze weer kunnen oversteken naar de overkant van de weg waar een boerenhek openstaat en een stel geiten erdoorheen dreigt te lopen. Ik neem mijn handen van het stuur en til de brede witte klep van mijn pet op en glimlach. Percy doet net zoiets al rijdt hij achter me en zie ik niet wat hij aanbiedt. Maar het is wel iets, want ik hoor de vrouwen praten. Ze klinken als vogels die wakker worden in de dageraad. Ik grinnik en hoor de strenge Ernie hetzelfde doen. Percy is net zo getrouwd als de andere jongens, maar hij moet wel kijken. Ik hoorde hem op een avond in Parijs met Mavys praten en zijn zonden bekennen. De jonge mevrouw Mavys Opperman, die tot zover met haar man was meegekomen, zweeg en schudde haar hoofd, misschien verbaasd dat hij behoefte voelde om zulke triviale wandaden op te biechten. Maar ik begrijp het. Zodra we dingen opbiechten, verdwijnt er een deel van ons.

Dit doet me eraan denken dat ik mijn fiets echt een naam moet geven.

Ik voel iets, iemand. Een ademende borst vol lucht en hart. Het geluid van de ketting van een ander, een ander geratel, een kristalachtig melodietje dat vloeiend verloopt. Ik draai me langzaam om en vang een glimp op van de Algerijn die opnieuw bij ons aanklampt: 10 meter achter ons en inlopend. Er hangt een vreemde snelheid om hem heen terwijl hij zich door de lucht dringt en langszij komt. Hij is kaal en petloos, een donker hoofd in de zon.

‘Goeiedag,’ zeg ik. Ik neem aan dat hij geen Engels kent behalve een paar schamele woordjes, zoals ik Frans.

‘Rijden,’ zegt hij.

‘Prima,’ zeg ik, en ik draai de klep van mijn pet zijn kant op.

En dat is wat we doen.

Nu de indrukken van een liefhebber: snelheid is een ding. Al is de maat ervoor ratio, de hele rest ervan is plooibaar; haal je hand van het stuur terwijl je een heuvel afdaalt en voel hoe dik de lucht is, doe je mond open en kauw op de rubberachtige substantie ervan. De hemel, de heuvels, de bomen – ze worden geruchten, daarna wordt de hele wereld een waas en ben jij het enige wat stilstaat. Dat is snelheid. En hier proberen we die te bereiken. Allemaal, ieder van de vijf renners. Ik begraaf mijn voorhoofd in de ruimte tussen mijn handen en sprint. Ik zeg iets en ik rijd de trein uit die we vormen en koers op de top van een verre hoek af, waarvan de positie door iets magisch in het brein is berekend. Voorbij de bocht is een riviertje, een groepje bomen, de eerste die daar is wint. Dat behoeft geen discussie. Louvière scheurt tevoorschijn uit mijn schaduw en komt opnieuw langszij; hij trapt amper. Ik kijk naar zijn verzet en zie een gigantisch tandwiel aan de voorkant van zijn fiets dat meedraait met zijn cranks. Ik flap er een woord uit, snel vergeten omdat het geen taal nodig had, en voel hem wegrijden. Hij ziet eruit als een kampioenshengst en de bocht komt eraan en hij is erdoorheen. Algauw kijk ik alleen maar hoe zijn donkere gestalte kleiner wordt in het ochtendlicht totdat hij alleen nog een veeg is in de verdwijnende verte. Ik rijd een dikke 20 minuten op kop. Ik voel me als een schaduw, de schaduw van de wind zelf terwijl hij wegrijdt. Ik vind het moeilijk te geloven dat ik in dezelfde ronde zit als hij. Er zijn spectaculaire verhalen en ik weet niet zeker of ik bij een daarvan hoor.

Een uur verstrijkt. Twee, drie. Er komen geen andere renners aan. Dan staat Louvière bij een boom. Zijn zaakje hangt buitenboord en hij is aan het pissen. Ik voel ons allemaal vaart minderen en stoppen naast zijn fiets. We lijken van plan met hem mee te doen. Het is voor het eerst dat ik hem in zijn eentje zie staan zonder een fiets die tegen hem aan leunt of met zijn benen schrijlings over de wielen. Hij is minstens een meter negentig en eindelijk valt me dat op. Zijn neus is lang en heeft de vorm van de Matterhorn. We wippen hem allemaal uit onze wielerbroek en beginnen aan het langdurig ontspannen van een al vier uur barstensvolle blaas. Het gespetter en getinkel in het gras en hout.

‘Hebben jullie me ingehaald?’ zegt Louvière. Hij tikt me op de schouder.

‘Wat?’ laat ik me ontglippen, omdat ik dit Engels niet verwacht.

‘Hebben jullie me ingehaald?’ zegt hij opnieuw.

‘U bent kennelijk langzamer gaan rijden,’ zeg ik en mijn gestotter is het rechtstreekse gevolg van de overtuiging dat het onwaarschijnlijk was dat er zich tussen ons beiden ooit een gesprek zou ontspinnen. Het gerucht ging dat hij als metaalarbeider werkte in Marseille voordat hij met wielrennen begon. Dat hij doof was. Dat hij niet kon lezen of schrijven. Ik hoorde allerlei dingen en geloofde ze allemaal omdat je dat nu eenmaal doet in het buitenland, je gelooft alles omdat er op deze plekken, zelfs kleine plekken, onmetelijk veel dingen zijn die je niet weet. Tijdens elke stap die je zet wil je de leegte vullen, alleen maar om die dingen terug te brengen tot een formaat dat in je hoofd past. ‘Bent u langzamer gaan rijden?’ vraag ik. Inderdaad, we hadden geen echte poging gedaan om hem in te halen, hij werd daar gewoon aangetroffen langs de kant van de weg. Dus dat is wat ik daarna zeg: ‘We hebben u gevonden.’

Hij grijnst, een onverwachte gezichtsuitdrukking die zich uitbreidt als hij zijn nek krabt.

‘We hebben u hier gevonden,’ zeg ik.

‘Oké,’ zegt hij en hij knikt. ‘Oké. Geeft niet. Kun je?’

‘Sorry, meneer,’ zeg ik. Het is voor het eerst dat ik ongewild meneer tegen iemand heb gezegd sinds ik vijf jaar geleden in die maffe paniek de universiteit vaarwel heb gezegd.

‘Kijk maar,’ zegt hij. En dan realiseer ik me dat mijn ogen zijn hand volgen terwijl die omlaaggaat vanaf zijn hals waar de rand van zijn baard begint, dat ik een grimas in zijn trekken bespeur. De hand zakt omlaag over zijn borst en over de lichte bolling van zijn buik naar zijn dij. Uit de spier steekt een dunne steensplinter. Hij zit er diep in, hij bolt op en lijkt dikker te worden in de spier. Zijn hand hangt boven de pijn alsof hij ernaar tast, alsof de pijn een aura heeft, zijn eigen halo misschien, die hij kan aanraken en bewrijven, of zo nodig zelfs vasthouden. ‘Kun je?’

‘Wilt u dat ik hem eruit trek?’

‘Na de heuvel ben ik tegen een omheining geknald. Hier,’ zegt hij.

‘En dit…’

‘Dit ging erin. Ja.’

‘Wilt u dat ik…’

‘Ja.’

Ik ga op mijn handen en knieën zitten en kijk naar de leisteensplinter. Hij glanst, het silicium of kwarts vangt het zonlicht. Ik raak hem aan en voel een trilling, een aanhoudende zenuwtrek die uit zijn been komt.

‘Vooruit,’ zegt Harry achter me, en ik besef dat iedereen kijkt.

Ik raak de splinter opnieuw aan en dit keer maakt Louvière een geluid. Een uiting die verband houdt met dezelfde zenuwuiteinden die ik net heb geactiveerd. ‘Trek nou maar,’ zegt hij.

Ten slotte ligt er een piepklein stukje steen op de grond en zit er bloed op mijn stuur als ik wegrijd. Louvière zit weer achter ons en duwt dat enorme tandwiel rond terwijl wij ons opmaken om te verdwijnen in de verte waar steden en eten en zwachtels wachten. Uiteindelijk zal zijn bloed het enige zijn wat ik me van de dag herinner, het feit dat hij bloedde en de gedachte dat bloed herinnering wordt.

-

6

Ik heb renners zien drinken in de minuten voorafgaand aan de wedstrijd, en andere tijdens. Wijn zien drinken wanneer ze pauzeren langs de kant van de weg. Rode wijn, cognac, diverse soorten sterke drank waarvan ik de naam niet herken. Brandewijnen en likeuren. Ik heb het aan ze geroken in de cafés waar we na de etappe neerploffen voor soep, brood en koffie. Ik ervaar de effecten van koffie algauw als verzwakkend en mijd die. Harry en de anderen kunnen zich niet beheersen, voeden zich met de zwarte substantie die ze in kleine kopjes serveren. Ik drink in plaats daarvan wijn en de Franse renners heffen hun glas naar me.

Dit is een groots avontuur.

De regionale ploegen hebben hun plaatselijke specialiteiten. Rode wijn uit de Beaujolais, witte uit de Elzas. Bourgogne uit de Bourgogne. Ik zou dit kunnen verzinnen; ik houd van symmetrie, van een god in de neiging van dingen om patronen te vormen. Wat het ook is, de meesten proberen het te verbergen: voor zichzelf, voor degenen om hen heen, dat weet ik niet precies. Het was een Spaanse renner van de Discuter-ploeg die me vertelde dat hij het grootste deel van de dag drinkt, wijn in zijn bidon. Daarna slaapt hij meteen na de wedstrijd totdat hij opstaat, eet en weer gaat slapen. Hij is 20, hij is een knecht en sprint de halve dag tot zijn longen uit zijn ribben springen, terwijl hij de andere helft alleen maar ploetert om de volgende controlepost te halen. Hij zegt dat hij deze ronde en andere rijdt en zijn verdiensten naar zijn familie in Catalonië stuurt, naar zijn vader die in een fabriek werkt en zijn moeder die bedlegerig is nadat ze haar rug heeft gebroken bij een val van een paard. Hij zegt dat hij Parijs niet zal halen, dat de Pyreneeën hem waarschijnlijk de das om zullen doen, of anders wel de Alpen. Ik heb gisteravond zijn cognac geproefd. Die bedreigt de neusgaten en doet daarna je ogen glanzen.

Harry treft me aan op de trap van ons logies en trekt me aan mijn arm omhoog. Hij is sterk. Gebouwd als een hek, een en al draad en stutten, zou een stier kunnen tegenhouden als het moest. Dat zeg ik tegen hem en hij schudt zijn hoofd naar me. Ik pak mijn pukkel en loop met hem mee naar de straat waar Oppy staat.

De Fransen zijn een maand geleden met de naam begonnen, Oppy. Riepen die naar hem als we trainden. Als we op de baan waren schreeuwde de olympische ploeg tegen hem: ‘Oppy!’ Hij is gemakkelijk in de omgang, rustig maar met een voorhoofd waaraan je kunt aflezen dat er naar je geluisterd wordt. Zijn ogen glanzen, afzonderlijke smaragden die van ver onder terra firma lijken te komen, wat, laat ik zeggen, een gretige diepte aan zijn houding toevoegt. Zijn rust heeft volume; mensen willen in zijn buurt zijn wanneer hij iets zegt, en wanneer hij rijdt. Harry maakt zich klein als hij zich naast de man bevindt, en hoewel hij me heeft verteld dat hij graag in zijn gezelschap is, lijkt hij een zeker ongemak uit te stralen als ze naast elkaar zijn gezet. Misschien een kwestie van een grote man die zich onzeker voelt in de nabijheid van een kleine. Hoe dan ook, ze passen niet in één doos.

We lopen omhoog naar de donjon van Château de Dinan. Opperman doet alles uit de doeken voor Harry en mij, of misschien alleen voor zichzelf. Hij vertelt ons over de geschiedenis van de streek, de donjon en de borstweringen die de oude stad omringen en afsluiten in een grijze haag van steen. Ik gluur af en toe naar mijn metgezellen terwijl ik achter ze loop. Er is geen reden voor geheimen, afgezien van je schaamte. En ik weet niet zeker of ik zoiets voel, maar toch verstop ik de fles.

Harry eindigde als 7de. Opperman als 8ste. En Percy, Percy was er ook bij als 9de. Ik was nummer 10, op 30 meter achterstand. Ik had geschreeuwd zoals in New Plymouth, maar niet vanwege enig ander gevoel dan opgetogenheid terwijl die drie uit alle macht naar de finish denderden. Ik had ze in zekere zin ingehaald, was weggereden bij Louvet – die eerder tussen ons door was gereden – met een sprint die uit me vandaan werd gewrongen door ergernis over een val 60 kilometer eerder waarbij ik mijn scheenbeen en knie had opengehaald zodat alles onder het bloed zat, mijn schoenen, mijn wielerbroek. Ik verloor twee minuten doordat ik mezelf uit de rotsen moest vissen en mijn zadel en stuur weer recht moest zetten. Ik kwam als een bebloede idioot over de uiterst pittoreske finish en dronk, lichtelijk opgetogen over mijn plaats. En inderdaad, in Cherbourg waren we als eersten gestart, in Dinan waren we als eersten gefinisht. En hoewel ik 10de was doorvoer me een zekere snelle opwinding omdat we het eind hadden gehaald met het hele veld achter ons. Meer centimeters in de kranten, onze namen uit de mond van radio’s. Bij de controle tekende ik als ‘Beetje Gesloopt’.

Dus we rustten niet uit. Na het verorberen van een enorme hoeveelheid eten tijdens het avondmaal zongen we en deden onze gastheren versteld staan door het gebrek aan harmonie in onze stemmen. Daarna verlieten we het hotel voor een wandeling. Ernie en Percy afwezig, bezig met hun eigen stijfbenige geteut.

Nu kijk ik hoe het kasteel naderbij komt.

Ik probeer me de mannen voor te stellen die het hebben gebouwd, degenen die het steen met karren vervoerden en degenen die het optilden en op zijn plek zwaaiden met bijzondere kranen van grenen en touw. Een opmerkelijk bouwwerk, een dat ouder lijkt dan de wiskunde die het op zijn plaats houdt. De donjon van het kasteel steekt 30 meter omhoog uit de borstwering en brengt een vijand uit het bosgebied bijna in de verleiding om zijn evenwicht te verstoren en hem in de rivier te kieperen. We lopen verder naar waar een slotgracht en een ophaalbrug het binnenste deel scheiden van de wereld buiten de borstweringen, een bolwerk tegen zowel buitenstaanders als stedelingen die geplaagd werden door geruchten en pest. Harry loopt met zijn linkerhand in zijn zak, terwijl de andere zijn vingers tegen elkaar wrijft als een teken van nadenken. Zowel hij als Opperman lijkt te weifelen over zijn plaatsing en loopt in een tempo dat kibbelende gedachten suggereert. We lopen een paar minuten verder in een zon die zich fel over de omgeving uitstort. Oppy blijft staan voor de donjon. Harry draaft verder om een plek te zoeken waar je de toren in kunt. Zijn zwaarvoetigheid bewijst dat een renner niet moet rennen. Opperman tuurt naar de vreemde aanblik van Harry die zich op een sukkeldraf naar de donjon begeeft als de eenzame soldaat die gedoemd is via een listige zet in het harde steen van de hertogelijke veldschans te infiltreren.

Hubert begint over Melbourne te praten, de maanden en de aanleiding hiervoor, voor dit alles. Opperman is 23, vier jaar jonger dan ik, maar vaak lijkt jeugd iets waarvan alleen zijn lichaam geniet. De voorbereidingen, de berichten en brieven en hoe het vreemde gegeven van onze deelname langzaam werkelijkheid werd. Hij vertelt me dat hij een lijst namen had gezien die Ravat had opgesteld om in onze ploeg te laten rijden. Jean-Luc Maron zat erbij, zegt hij, net als François Louvière. Pas een paar dagen geleden kwamen we erachter dat we onze andere renners niet zouden krijgen. Opperman en Bruce Small probeerden ons naar de ploeg van JB Louvet te laten overplaatsen, maar daar kwam niets van terecht.

‘Dit is allemaal…’

‘Het is net rugbyen met vijftien tegen vijf,’ zeg ik.

‘Precies,’ zegt hij.

Ik kijk naar hem en weet dat hij teleurgesteld is, niet alleen omdat zijn tijd is geklopt, maar ook door iets anders. Omdat de ronde in de vorm van tijdritten wordt verreden zijn veel subtiliteiten van het wegrennen verloren gegaan. De complexiteit van het racen als peloton, het schaakspel van afleidingsmanoeuvres en regelrechte aanvallen, van verdediging en schijndrama en ware noodlottigheid. Dit alles wordt vervangen door giswerk, brute kracht en het aantal ploeggenoten. Wij zijn met weinigen en iedere tactiek die we achter de hand zouden kunnen hebben is zinloos als we tegen onszelf racen. Er zijn er al 46 afgestapt, maar wij blijven. Dat zeg ik.

Hij knikt en fronst, een gezicht vol rimpels dat op een treurigheid duidt die heel wel in Melbourne geboren kan zijn tijdens de stille momenten van een hete nacht wanneer al je twijfels zwaar aan je hangen zoals de vleermuizen die we in de bomen bij de oasebronnen in Egypte en Alexandrië zagen. Ik denk even dat hij waarschijnlijk gaat schreeuwen. Maar hij drukt alleen dat gezicht in zijn handen en laat een hoop lucht ontsnappen door zijn vingers. Ik bied hem de fles aan als hij zijn ogen weer laat zien. Hij schudt zijn hoofd. Ik neem een lange teug en voel hoe diep het brandt. Hij kijkt me aan. ‘Ben jij eraan gewend? Die drank?’ vraagt hij, terwijl hij naar de fles knikt.

Ik schud mijn hoofd. ‘Nee,’ zeg ik.

Hij lacht en pakt de fles van me af en leest het etiket. ‘Weet je hoe het is,’ vraagt hij, ‘als je denkt dat je iets is verteld wat je leven zal veranderen? En als mettertijd duidelijk wordt dat dat niet meer geldt? Dat niemand geloofde dat jij – degene op wie het de meeste invloed zou hebben – erbij betrokken zou zijn?’ Hij geeft me de fles terug. ‘Heb je ooit weleens dat gevoel dat dingen helemaal niet waar zijn? Dat anderen het vanzelfsprekend vinden dat wat ze je vertellen een verzinsel is en alleen maar een verzinsel om zichzelf tegen een aanval te beschermen tot het er niet meer toe doet?’

‘Natuurlijk.’

Hij knikt. ‘Christus,’ zegt hij. ‘En het zijn achttien spelers. Achttien in een rugbyteam. Achttien tegen vijf.’

Ik woel door zijn haar terwijl Percy en Bainbridge langs de andere kant terugkomen met Harry. Drie renners wier gestalte gênant mager lijkt tegen het steen van de donjon, hun harde dijen en afwezige kuiten. Drie renners die geen kans maken.

-

7

Op minder dan 10 minuten van Brest rijd ik twee keer lek. Bij het tweede lek gooi ik mijn fiets in de berm en geef hem een schop, trek de banden van mijn schouders en haal het wiel eruit. Ik was op gezichtsafstand van de verbrokkelde kegel van de Tour de la Motte Tanguy en keek hoe die naderbij kwam toen metaal de buitenband doorboorde en de binnenband molde. Ik gil tegen de kinderen die dicht om me heen komen staan en ze rennen schreeuwend weg. Ik heb al tijd verloren en zit even te vloeken, een offer van verachtelijke woorden. Algauw realiseer ik me dat ik iets over de toren weet. Ik heb er nooit een plaatje van gezien, maar dat gevormd in mijn hoofd. Ik zit met het wiel tussen mijn benen en de bandenlichters tussen het hout van de velg en het rubber en herinner me dit: vanaf de toren kun je uitkijken over de havenstad en naar de haven zelf aan het eind van de rivier de Penfold. Dit was ooit de rechterlijke zetel van de heren van Le Châtel en ooit in handen van de Franse koninklijke familie. Mijn nicht Alice wist deze dingen op de een of andere manier en nu, terwijl ik naar het bouwwerk kijk, weet ik ze ook. En ik weet ook dat dit het eind van de etappe is waar ik geacht word haar te ontmoeten. Alice Sévellec uit Margate. Een nicht wier gezicht ik nooit heb gezien, althans nooit als zodanig geïdentificeerd – al lijkt ze in mijn gedachten bijna precies op mijn Marya. Compact en licht, een reeks glimlachen die ze bewaart voor de keren dat ik haar humorspiertjes laat trillen.

Er werd een keer een foto uit Engeland gestuurd van haar familie bij een rivier waar wilgen hun takken richting water drapeerden. Onder de vijftien gefotografeerden waren acht jonge vrouwen. Ik blijf onwetend van hoe ze eruitziet, haar manier van doen, haar stem. Al ken ik de toon van haar hand goed. Jarenlang had ze me urenlang leesplezier bezorgd en in haar brieven de steden van Europa beschreven, de stadjes en dorpen waar ze vanaf vroege leeftijd doorheen was gereisd. Haar familie maakt regelmatig zomerreizen naar het zuiden, westen, oosten of zelfs het midden van het continent. Ze schreef lange verhandelingen over hun tochten in een handschrift dat over de bladzij scheerde als zeilen in de wind. Ik schreef terug, in haastige opwinding. Na een aantal jaren begonnen haar brieven te veranderen, ze werden persoonlijker en waren uiteindelijk alleen aan mijzelf gericht, al las ik ze nog steeds aan mijn familie voor in de woonkamer en lachten ze en zeiden dat die kant van de familie van geluk mocht spreken. De stukken waarin ze mijn vragen beantwoordde sloeg ik over, de dingen die ik onafhankelijk van de anderen wilde weten over haar leven daar in het noorden. Toen in december ’27 bevestigd werd dat ik het vijfde lid van de ploeg zou worden, schreef ik haar en zei hoe verrast en verrukt ik was. In Parijs ontving ik een missive van dertig kantjes vol encyclopedische informatie over de stadjes waar we nu doorheen rijden. Ze leek de route al eerder te kennen dan ik, een beschrijving van de stadjes, de hoogtepunten, het eten, de beste hotels. Ze had zelfs deze merkwaardige toren beschreven, bouwvallig, bijna leunend op oude herinneringen aan hoe het ooit was.

Al zal ik haar vanavond ontmoeten, ik verlies de haast om mijn kapotte band te vervangen. Een groot deel van de rit vanaf Dinan keek ik uit naar mijn aankomst in het café in de rue de Siam; daar zal ik haar ontmoeten, daar zal ik haar onder ogen krijgen en voor het eerst haar gezicht kennen. Zeven uur geleden verlieten we als laatsten dat stadje en was ik diep in golvend landschap gedompeld met mijn ploeggenoten. Daar vonden we een ritme en spoorden we de ploegen op die voor ons waren gestart. We zaten een uur in hun staart en toen reden we bij ze weg, met Harry op kop die een straf tempo door het landschap aangaf. Het flitste, het vervaagde. Groen en blauw. Hoge bomen en boerenhekken en de zon in mijn ogen, wat de rit alleen nog maar serener maakte terwijl tranen rivieren vormden in het stoffige zweet dat aan mijn gezicht plakte. Zelfs een nieuwe aanvaring met een plotselinge heg kon de pret van de rit niet drukken. Alles een prachtige ansicht om aan de familie te sturen, een prachtige gedachte om aan mijn nicht te overhandigen wanneer ik haar eindelijk zag. Uiteindelijk vielen we uit elkaar, doordat Percy en Ernie afzakten terwijl wij drieën extra snel begonnen te gaan. Dan dit, een teleurstelling die zich kan meten met de slecht getimede val van gisteren. Ik pauzeer hier aan de rand van de stad, de vernielde brok toren, de manier waarop dingen eeuwen overleven om kunstvoorwerpen te worden en het bewijs van een idee dat we over het verleden hebben: geschiedenis en al haar mislukkingen.

Ik leun tegen de verhoogde berm terwijl Ernie voorbijrijdt. Hij knikt als een oude man. Hoewel hij nog geen 40 is, heeft hij iets ouds waar ik niet de vinger op kan leggen. Ik heb hem een uur of twee geleden achtergelaten. Nu spuug ik op de weg en kijk hoe het sap wordt in het stof. Ernie, wie het aan snelheid ontbreekt, wiens benen niet meer zijn wat ze waren. De veteraan van Frankrijk en van de weg, al weet niemand van ons, behalve misschien Percy Osborne, waar hij heeft gediend. Misschien hebben ze het ergens in het verleden over deze soortement terugkeer gehad, of zelfs op de boot tijdens de overtocht. Misschien toen we voor anker lagen in het Suez in afwachting van Alexandrië en de monding naar de Middellandse Zee. Ik heb geen idee waar hij heeft gediend, aan welk front of in welke compagnie. Het is me ook niet helemaal duidelijk of hij weet dat we in de buurt van de plekken van zijn diensttijd zijn. Aan het eind van onze dagen rijdt hij achteraan waar hij lange uren voor zichzelf heeft; ik stel me voor dat hij zijn plaats op dit continent bepaalt aan de hand van een middelpunt dat 10, 11, 12 jaar geleden in velden ver naar het noorden is verzonnen. Ik zie hem soepel verder rijden en bedenk dat we tijdens deze twee maanden samen zelden met elkaar hebben gesproken.

Een auto mindert vaart om naar me te kijken en ik kijk niet op, ik wil geen oogcontact met enige andere ziel. Ergernis verziekt mijn geest. En alsof ik mezelf wilde vervloeken met mijn eigen arrogante wilskracht had ik ernaar uitgekeken de wielerbaan op te rijden waar duizenden zouden opstaan en klappen en schreeuwen terwijl wij drieën een sprint inzetten. Ik heb me maandenlang voorgesteld dat Alice daar tussen hen zou staan en dat ze de glans op mijn hoofd zou zien, mijn concentratie, de doelbewuste kracht en het moeiteloos manoeuvreren. In plaats daarvan zal ik alleen de baan op rijden.

Ik veeg het bloed van de schaafwond op mijn scheenbeen over mijn wang en rijd weg. Ik ben een roodhuid.

Terwijl ik naar onze ontmoetingsplek loop vraag ik me af wat ze zag toen ik uiteindelijk de wielerbaan op reed. Ik had Ernie weten in te halen toen ik mijn band er weer om had. Hij ploeterde om zijn fiets de hoeken om en de nauwe straatjes door te krijgen. We schreeuwden terwijl ik passeerde. Toen de wielerbaan voor me oprees voelde ik de greep van mijn onderbuik in mijn maag knijpen. Alle organen in mijn binnenste zaten klem. Ik pakte een groepje van vier terwijl ik het stadion binnen stuiterde. Nog twee op het laatste stuk. Ik brulde, speeksel viel uit mijn mond en hing aan mijn kin terwijl ik bijna stervend grimassen trok voor de menigte. De triomf was lijfelijk, dik. Het spul dat je inademt door een pijp en diep in je binnenste voelt. En ze gilden het uit, de menigte, ze schreeuwden zoals ze telkens opnieuw doen.

Harry en Opperman waren zeven minuten voor me gefinisht, de tijd die ik verloren had door pech en kinderachtige grappen. Ik vond ze. Hun gezichten waren wazig. Mijn benen trilden. Harry zei iets. Zelfs als hij blij is kijkt hij ernstig. Ik hoorde een groep ‘Oppy!’ schreeuwen. Ze waren vlak na de koplopers binnengekomen, als 12de en 13de. Ze hadden minder dan 10 minuten achterstand op Alcyon. Harry schudde zijn hoofd en goot twee bidons water over mijn kruin. Ik lag op mijn knieën. Ik hoorde alleen geluiden. Ik wist niet of mijn ogen open waren of dicht. Alles was zwart. Alles was teruggekomen, herinner ik me dat ik dacht. Opperman goot zijn water in mijn nek. Ik keek op naar Harry hoewel hij geen omtrek had. ‘Wacht maar tot de bergen,’ zei hij.

Rondlopende lichamen als vlees dat te hard is voor de oven, te hard om smakelijk te zijn. De omtrek van genitaliën voor iedereen duidelijk zichtbaar in onze strakke broekjes.

Ik lach terwijl ik loop, duik smalle steegjes in. Ik kijk op naar de namen van deze straten en vraag me af hoe lang deze plekken al namen hebben, hoe lang ze al bestaan. Almaar door. Ik loop, ik loop. Ik verlies het noorden, ik verlies het oosten en zuiden en westen. Ik geef het op en zet koers naar een hoofdstraat. Ik loop langs een kar met groente die aan zijn lot lijkt te zijn overgelaten. Het is voor dit soort hachelijke situaties dat ik misschien behoed blijf als ik inderdaad verdwaald ben, Bruce Small – Huberts mentor uit Melbourne – die door de straten holt om informatie te vergaren. Die man doet ongelooflijk werk. Het werk dat Ravat zou moeten doen maar niet doet. Sommige nachten is hij tot de ochtend op de been om proviand in te slaan voor de volgende dag, onze fietsen af te stellen, relaties te herstellen die bedorven zijn door slechte vertalingen mijnerzijds of van wie dan ook.

Ik ben bang dat ik te laat ben voor mijn nicht en zet het op een drafje terwijl wolken het licht afsluiten. Ik kijk er even naar om de veranderende windrichting te peilen, terwijl ik me de bries herinner die een uur of zo eerder vanaf de Atlantische Oceaan kwam en aan de hand daarvan mijn positie hoop te bepalen. Het enige wat ze lijken te doen is zich uitbreiden over de zon. Ik herinner me dat Alice een keer iets in de lucht beschreef wat zij en haar zusjes zagen toen ze in de oorlog via het platteland op weg waren naar Londen: een luchtschip dat een wolk nadeed. Het was zomer in het zuiden, de zon rijp terwijl Europa zijn mannen plunderde. Ze schreef over een jonge aëronaut achterin die een stel grote kanonnen bemande, dat hij wuifde terwijl het gargantueske geval verder vloog alsof een wolk en alles in de lucht werd bestuurd door een man in een jack dat met glanzende koperen knopen was versierd.

Algauw stuit ik op een groepje mensen maar merk dat ik uitwijk als ze zich omdraaien om naar me te kijken. Ik ben duidelijk herkenbaar, een renner zonder tenue, wat zelf ook vast een tenue is. Ik voel de nabijheid van taal, van woorden die zich over me vormen, mijn aanwezigheid hoorbaar in hun stemmen. Het is een merkwaardige eenzaamheid, je naam tussen woorden die je niet kunt zeggen.

Ik zit buiten, op afstand van de andere renners die dit eettentje hebben gevonden en er hun rustplek voor de avond van hebben gemaakt. Ze drinken en schreeuwen. Ik hoop dat ik niet herkend word. Ik hoop dat het meisje dat mijn bestelling wil opnemen pas terugkomt, ondanks haar charmes en eenvoudige schoonheid, als ik kennis heb gemaakt met mijn nicht. Ik ben bang, op dit precieze moment, dat ik zal stotteren door de aandacht die mijn vreemde accent trekt, want ik ben niet Brits, en dat laat ik duidelijk blijken. Nee, ik ben schijnbaar iets heel erg buitenlands.

Ik geniet van het feit dat het tafelkleed rood-wit geruit is. Ik heb foto’s van dit soort taferelen gezien. Die waren zwart-wit maar ik wist dat de kleur rood was.

De serveerster werpt me blikken toe. Uiteindelijk brengt ze me een wijnfles vol water. Ze talmt terwijl ze de vloeistof in het hoge glas schenkt. Haar parfum is blauw en er zit een zweem in van haar eigen geur en ik wil haar hand aanraken, haar vingers proeven. Maar dat zet ik allemaal van me af omdat ik voel dat Alice naar me kijkt. Voel dat ze vlakbij is en dat dit misschien een test is. Een halfuur wacht ik, dan een uur. Tijd echoot tijd. Mijn paranoia lijkt precies daardoor te komen en ze is niet in de buurt en ook nooit geweest.

Ik denk aan mijn broer, of ik denk aan hoe ik elke keer aan mijn broer denk als ik aan zo’n tafeltje in zo’n straat zit, aan hoe ik aanneem dat hij hier al eerder is geweest dan ik. Het is een aanname die wordt gestuurd door lange uren van verbeelden, van zijn gezicht in de menigte zien en niet schrikken, maar me eerder op de een of andere manier opgelucht voelen. In mijn jeugd stelde ik me hem op zulke plekken voor, dat boze gezicht en zijn gebrek aan herkenbare woorden. Ik stelde me voor dat vrouwen wisten dat hij vlieger was en herinnerde me hoe jaloers ik was dat ik dat niet was, dat ik geen vlieger was en ook nooit zou zijn, ondanks de snelheid die ik wist te bereiken op de nogal armzalige fiets die ik als puber bezat. Jaloezie is een slechte motivator, het is een motivator die alleen maar schadelijk is. Al geloof ik gek genoeg dat de enige schade die hij me heeft toegebracht niet door zoiets werd veroorzaakt, maar door een andere, vreemdere maar niet minder heftige besmetting: de verhalen die hij vertelde en de infectie die ze verspreidden.

Ik kijk naar een vrouw met een gele sjaal, die naar een blauwe auto aan de overkant van de weg holt. Ze steekt haar hoofd door het raam en praat met de inzittenden. Het duurt een paar seconden voordat ik me realiseer dat zij het is, de vrouw uit het hotel. De beweging van een lichaam is een fascinatie die moeilijk valt te negeren als je haar vertraagt en je botten en spier begint voor te stellen. Ik overweeg te roepen maar de serveerster komt terug. Ze begint iets te zeggen maar stopt al snel. Een uitdrukking van verwarring en spijt trekt over haar gezicht. Ik weet, plotseling, dat ze weet dat ik stom ben, en misschien nog doof ook. Ze wijst naar een wijnglas op een ander tafeltje en ik knik en glimlach en knik opnieuw.

‘Heeft u een jonge vrouw gezien?’ vraag ik. Ik realiseer me dat ik naar haarzelf wijs. Ze port in haar maag en trekt haar wenkbrauwen op. ‘Ja, ja,’ zeg ik. ‘Maar nee. Ehm. La femme est plus âgée que vous.’

Ze kijkt me schuin aan, pakt een wijnfles en doet of ze de inhoud naar binnen klokt.

‘Drinken?’

‘Mmm,’ zegt ze. Ze wankelt alsof ze echt vol alcohol zit en grijnst naar me.

‘Tuurlijk,’ zeg ik en ik lach. Ik wend mijn blik af en bedenk wat ik moet zeggen, kijk dan weer terug maar haar aandacht is getrokken door de komst van François Louvière. Lichamen lijken te gaan verzitten terwijl de renner tussen hen door loopt. Het rimpeleffect van roem en de illusies van verstandhouding die daarmee gepaard gaan.

‘Louvière,’ zegt ze, en ze glimlacht nog breder. Ze wijst naar mij. ‘Mmm, Ernie Bainbridge,’ zegt ze, en ze trekt haar indrukwekkend gelijkmatige wenkbrauw op zodat ik de gladheid van haar bleke huid zie verfrommelen onder haar haarlijn.

‘Huh?’ lach ik.

‘Le Tour,’ zegt ze en ze wijst naar mij zoals ik eerder naar haar wees. ‘Monsieur Bainbridge.’

Ik grijns. Ze raakt haar mond aan, houdt haar hoofd schuin. Ik steek mijn hand uit naar haar heup. Ze laat de hare omhooggaan over mijn onderarm. Dan het geluid. We horen het naderen over de binnenplaats. Klanten maken dat ze binnen komen waar dronken mannen door de hoge ramen staan te staren: de regen. Ik blijf staan kijken onder een parasol en het meisje huppelt het café weer in. Ik sta daar 20 minuten voordat ik besluit dat ik nat moet worden. Ik stap de regen in. Hij houdt niet op.

Voordat ik terugkeer naar mijn kamers kijk ik rond naar de vrouw, maar ik zie haar nergens en merk dat de auto waar ze naartoe rende ook verdwenen is. Weggespoeld door de regen. In ons hotel ga ik naar de fietsen en verwijder mijn achterwiel en de ketting. Ik neem ze mee de trap op naar de kamer die ik met Harry deel. Hij heeft zijn wiel op de vloer liggen, een tandwiel in zijn hand en een gereedschapsset op het tafeltje.

‘Heb je een leuke avond gehad?’ vraagt Harry.

‘Nee,’ zeg ik. Ik druip op de vloer. Ik vertel hem dat ik verdwaald was en te laat bij het café kwam. Ik vertel hem hoe ik de serveerster zat te bewonderen. Ik vertel hem over de binnenkomst van Louvière en hij lacht. We raken gewend aan de sterren, aan hoe ze het zwaartepunt van elke willekeurige situatie veranderen en ogen meetrekken in hun zog.

‘Maar zij was er niet?’

‘Helaas niet.’

‘Wanneer hadden jullie voor het laatst contact?’

Zes weken geleden heb ik voor het laatst wat van haar gehoord, maar in plaats van dat te zeggen lieg ik. ‘Vijf dagen voor de wedstrijd. Ik kreeg een ansicht. Die heb ik je laten zien. Je hebt hem gezien.’

Harry haalt zijn schouders op. ‘Misschien wel.’ Hij veegt zijn handen af aan een doek. ‘Ik zie de ansichten van iedereen. Iedereen krijgt een ansicht en iedereen laat hem aan iedereen zien. Heb je dat ook gemerkt?’

‘Ik heb nooit een ansicht laten zien voordat ik hier kwam.’

‘Dat doen ze nu eenmaal. Ze delen de geur van hun vriendin.’

‘Oorlogsgewoonte?’ vraag ik.

‘Ze delen de geur van hun vriendin. Ze delen ansichtkaarten.’

‘Parfum?’

‘Een of andere Belg duwde gisteren een foto van zijn vriendin onder mijn neus,’ zegt Harry. ‘De achterkant was beschreven. Hij rook naar rozenwater.’ Hij lacht of zucht, ik weet niet precies wat, en kijkt uit het raam.

‘Gekke woorden, gekke leugens,’ zeg ik.

‘Weet je nog dat je als kind een lolly kreeg als wisselgeld voor de kaas en de tabak voor pa, en dat je tegen je moeder loog over wat je met het geld had gedaan? Zo is het met deze wedstrijd.’

‘Op duizend ansichtkaarten.’

‘Achtduizend, honderd.’

‘Tel je ze?’ vraag ik. ‘Wat ruik ik toch?’

Hij knikt naar het voorvak van zijn pukkel waar ik diverse kaarten uit zie steken. Hij mompelt in zichzelf, lacht half, een gewoon kuchje op het eind, alsof alles wordt beëindigd met een gewoon kuchje.

‘Wat ruik ik toch?’ vraag ik opnieuw. De kamer ruikt naar mosterd als op een broodje cornedbeef met boter.

‘Hier,’ zegt hij en hij buigt zich naar me over en geeft me een doosje. ‘Voor jou.’ Ik kijk naar het etiket, ‘Mosterdpleisters’ staat erop. ‘Plak die op je benen,’ zegt Harry, ‘plak ze waar je maar wilt. Waar het maar pijn doet.’

‘Waar komen ze vandaan?’

‘Geen idee. Opperman heeft ze gekregen. Hij gaf ze aan mij. Zei dat ik ze moest doorgeven.’ Hij tilt zijn hemd op en toont een rij van de dingen op zijn zij waar zijn lever onder zijn vel zit. ‘Het is een soort geneesmiddel. We zullen zien.’

Ik zeg niet veel en plak ze op mijn kuiten en dijen zoals Harry voorstelt. ‘Verzetten?’ vraag ik.

‘Hier,’ zegt hij. Hij gooit me een papiertje met overbrengingsverhoudingen toe, geschreven in een handschrift dat ik niet herken. De woorden bovenaan zijn zelfs in het Frans geschreven.

‘Alcyon?’ vraag ik.

Hij knikt. ‘Ludo kwam langs,’ zegt hij en hij draait langzaam zijn nek, zodat diverse wervels op of van hun plek klikken. Ludo Feuillet, de ploegleider van Alcyon. De man is bevriend geraakt met Opperman, geeft de renner advies. Ze hebben uitrusting en woorden geleend. ‘Ze weten dat we niks voorstellen,’ zegt Harry.

‘Schei nou uit,’ zeg ik. Ik lach naar hem, probeer zijn hart te raken. Maar hij zegt niets meer, gebruikt alleen zijn lap voor de fiets, veegt stof weg dat in de olie is blijven plakken. Een fiets is een prachtig ding als hij uit elkaar is gehaald en zijn samenstellende delen op een rij op een tafel liggen. Zo eenvoudig, elk onderdeel nauwkeurig machinaal gefabriceerd, geboren in een fabriek, met erboven hangende werktuigkundigen wier adem naar haar ruikt, en daarna onze kant op gestuurd. Elke fiets hetzelfde, een kopie van de vorige.

‘Heb je de steden door elkaar gehaald?’ vraagt hij en ik word eraan herinnerd dat we het over Alice hebben. Harry heeft het vermogen om van onderwerp te veranderen zonder iets te zeggen.

‘Dat geloof ik niet,’ zeg ik. Ik loop naar mijn gereedschapstas en haal de dingen eruit die ik nodig heb. Bahco, combinatietang en olie. We werken in stilte. Ik controleer mijn ketting op metaalmoeheid.

-

8

We rijden Brest uit in die nog steeds vallende regen en zetten er de sokken in. We achtervolgen elkaar door de smalle donkere straatjes. Altijd hongerige mannen; onze lichamen voeden zich met spierweefsel, met vet dat op onvermoede plekken is gevonden en de dingen die onze organen vormen. Een treintje van altijd hongerige mannen in de nattigheid. Ik voel dat we naar dingen zoeken om ons bezig te houden. De weg strekt zich grijs uit, stof en kiezel neergeslagen door de regen. Onze banden werpen een dunne sluier van water op en besproeien onze benen. Ik kijk naar de komst van weg en weg en weg en weg, een kleiveeg door eindeloze provincies, door groepen dieren die nauwelijks opkijken om ons te zien passeren, door land dat verdeeld is door hek en heg, langs de nooit eindigende geul die weg van boerderij scheidt waarin zich water verzamelt dat wegstroomt naar beekjes, naar rivieren, langs gehuchten waar een vrouw kijkt vanuit haar deuropening, onder de schaduwen van reusachtige bomen die dik in het zomerblad staan (wat zou ik het vreselijk vinden om dit land te zien als de winter toeslaat en ze kaal zijn, wat skeletachtig en wreed moet dat zijn), over bruggen die schijnbaar eeuwen en jaren door dezelfde hand zijn gebouwd, onder de ogen van dezelfde officials die telkens opnieuw kijken hoe we passeren terwijl hun auto’s ronkend langs de kant van de weg staan te wachten om ze weer mee te nemen zodat ze opnieuw naar ons kunnen kijken terwijl we de kilometers bijeenschrapen. Concentratie, uithoudingsvermogen, kou, vertrouwen, regen, geloof, wind, weerstand, pijn, huid, hitte, urine, bloed, korsten, stank, geloof, vuil, eten, water, wijn, blaar, geneesmiddel. Wat mannen sloopt is deze herhaling: de dagelijkse kwellingen kunnen we nog wel aan; het is de verveling die ons een voor een de kop kost.

En ik heb ze gezien. Ze finishen en protesteren een beetje en heffen hun handen boven hun hoofd terwijl ze wat woorden zeggen en vlak langs de controle lopen waar de arme Ernie zich over een arme Fransman buigt en zijn arme handtekening zet. Dan gaat hij naar bed waar hij hoest en zijn lichaam laat rillen van de griep. De anderen vieren hun vertrek uit de ronde door hun glas te heffen. Ik voel me zwart en wil om me heen slaan. In plaats daarvan loop ik naar buiten en neem een sigaret aan van een voorbijganger en rook hem op terwijl ik tegen de achterkant van een auto leun waarvan ik het merk niet weet en wacht tot iemand me zegt dat ik dat niet moet doen.

Alles een les.

En elke dag leer ik iets nieuws. Weer en woorden, namen. Ik merk dat ik gemene vochtigheidspercentages op de kaart schrijf die ik langzaam in mijn hoofd teken. Toulouse, 83 procent. Montpellier, 79 procent. Dinan, 55 procent. Ik verbind de getallen met bibberige lijntjes en herinner me dat de vrouw in Caen me vertelde dat de Tour het idee van de gemiddelde Fransman over zijn land in kaart had gebracht. Voor 1903, beweerde ze, hadden de mensen geen precieze notie van de omtrek ervan. Voor de eeuwwisseling sprak 80 procent van de Fransen geen Frans, zodat beschrijvingen ook geen zin hadden. Nu wordt die kaart elke juli sinds dat jaar in de krant afgedrukt en op muren geprikt en op ramen geplakt. De regio’s benoemd, de steden omcirkeld, de renners van aliassen en fantastische reputaties voorzien door Henri Desgrange. Hippolyte Aucouturier: de Verschrikkelijke. Ottavio Bottechchia: de Metselaar van Friuli. Cyrille Van Hauwaert: de Leeuw van Vlaanderen. Maurice Garin: de Kleine Schoorsteenveger. Lucien Pothier: de Slager van Sens. François Louvière: de Moordenaar van Algiers. Om met Desgrange te spreken: ‘Die roekeloze en ongecultiveerde verkwisters van energie die de grote beroepsrenners van deze wereld zijn.’ Dat herinner ik me uit Harry’s eigen herinnering. (En de nummer 23 van vandaag: ‘De Monnik.’ Antonin Magne, zo zwijgzaam dat ik hem nog moet horen praten. Een man om van te houden.)

Om 8 uur ’s morgens was het 18 graden Celsius in Brest, tegen de middag was het 25. In Vannes was het 35. Vanavond zal het 14 graden zijn en over vijf dagen zullen er geen getallen meer zijn, alleen hellingspercentages, voeten en meters en de in mannen gebeitelde gezichten van Hiëronymus Bosch. De Slager, de Verschrikkelijke, de Moordenaar. Of Louvière ooit een man heeft gedood moet de oorlog maar vertellen.

In Vannes kuier ik naar de kathedraal. Het centrum van de stad geaccentueerd door de kerk. Nauwe steegjes en straatjes compliceren en versmelten en versmallen en komen uit op het plein waar de kerk wacht. Je loopt, alles gaat door jaren en dagen en eeuwen heen terug naar het tijdstip waarop de basiliek het middelpunt van alle gedachte was. Alles is zo nauw dat de schaduw van de torenspits geen plek heeft om te bewegen of zich uit te strekken. Er heerst een gevoel van compressie, winkels en waren, het geroep van de winkeliers en hun klanten wordt klein en hard, iedereen heeft elkaar nodig, iedereen heeft zijn behoefte aan het centrum nodig. Ik passeer een winkel waar uit de voorkant, als gehouwen uit steen, de bovenlijven en gezichten van twee geamuseerde mannen steken die van boven op de voorbijgangers neerkijken. Ik kijk naar ze alsof ik verwacht dat hun gezichtsuitdrukking zal veranderen als ik langsloop; ik verwacht het geluid van verlekkerd plezier. Een man houdt een vis omhoog en mompelt over de kwaliteit ervan. Hij kijkt hoe ik loop. Mijn tred is die van een toerist en niets meer.

Ik ga de basiliek binnen door een smalle ingang, uitgezaagd in de grotere deuren van 4,5 meter die merkwaardig genoeg roze zijn. De entree is kolossaal, de gewelven maken de binnendringer onbetekenend voor de eigenaar van het huis. Je bent welkom, gebaren en suggereren deze deuren, maar besef wel hoe nietig je voor de Almachtige verschijnt. Zo voel ik het. Ook voel ik aandrang om iets stoms te doen, iets vulgairs en luidruchtigs. Hoewel deze aandrang zodra ik naar binnen stap wordt vervangen door een dringende behoefte om naakt te zijn, om roerloos te zijn en door een grote geest te worden opgemerkt als een ziel die niet door feiten of kleding wordt belast. Het is een ongebruikelijk verzoek dat mijn gedachten doen. Ik ben zo nuchter als een kalf.

Ik merk dat mijn ogen naar twee jonge vrouwen gaan. Deze blik hoopt dat een van hen zich als familie van mij zal openbaren. Sinds Brest heb ik de bewegingen van vrouwen gadegeslagen in de hoop dat een van hen naar voren zal treden en zich bekend zal maken als mijn nicht Alice. Ik ben eenzaam, ik geef het toe. Het is een vreemde eenzaamheid, een die een nabijheid van dingen behelst die ik goed ken, en dingen die ik niet kan uitleggen, wat tegelijkertijd mooi en onvriendelijk is.

Ik staar omhoog.

Ik loop naar de hoofdbeuk die naar het altaar leidt. Het hout van de kerkbanken glad gewreven door 600 jaar aanrakingen van elke parochiaan die erin schoof om te bidden en met zijn palm het hout aanraakte en het reduceerde tot de ware vorm van de gewone hand. Christus aan het kruis. We blijven staan staren, we wenden ons niet af. Boven me de gewelven. Ik kijk naar waar de twee kanten elkaar ontmoeten, een verdwijnpunt. Ik word omringd door de absolute bron van menselijke stilte. Ik doe mijn ogen dicht en steek mijn hand uit terwijl ik het gevoel van een lange val ervaar. Er zijn geen muren, alleen het gevoel dat ik zal worden opgevangen voordat de fundamenten komen en me verpletteren. Een belofte die voor de eeuwigheid staat. Het is een stilte die je niet met andere architectuur kunt repliceren dan deze.

Een priester voegt zich bij een andere voor het altaar. Ze zegenen zichzelf en de lucht om hen heen. Wierook en Latijn. Niemand neemt deel aan de dienst. De twee mannen eten en drinken alleen.

Ik loop naar de kleine alkoof waar volgens mij niemand zit, niemand om de heilige lastig te vallen die hier resideert. Ik kijk of ik tekenen van kunstvoorwerpen zie. De vreemde buit van vervlogen dagen toen de heiligen over de aarde schreden en gebaren maakten die algauw aan stootkracht wonnen en onmogelijke daden werden, daarna legende, daarna mythe. Onderdeel van mijn favoriete dingen, dus geloof niet dat ik slecht over ze denk. We moeten verhalen opnieuw vertellen anders weten we niet waarvoor.

Zaligverklaring.

Er zijn meer dan 3000 heiligen. Dat heb ik kortgeleden gehoord.

In de hoek staat een schilderij. Het is bezig van het ene deel van de kerk naar een ander verplaatst te worden. Daar ga ik van uit omdat ik er geen plek voor zie op de muren, die rijkelijk behangen zijn met de iconen die met de heilige verbonden zijn aan wie het schilderij gewijd is. Ik ga zitten en bekijk het aandachtig. Een heilige en zijn linkeroog is een beetje geloken, vuur in zijn rechterhand. In zijn linker heeft hij de Bijbel, op welke bladzij die is opengeslagen weet ik niet. Maar zijn vingers klemmen hem vast en de bladzijden zijn gerimpeld door zijn greep. Hij ziet er behoorlijk onwel uit, alsof hij op de rand staat van iets, het keerpunt van een ziekte misschien, of het moment van openbaring. Het kan van alles zijn. Maar ik vermoed dat hij aan het eind is.

De stilte versterkt het geringste geluid.

Er is het geluid van schoenen terwijl iemand anders de alkoof binnenkomt, maar ik kijk niet op, ik kijk in plaats daarvan aandachtiger naar de bijbel die door de heilige op zijn plaats wordt gehouden. Ik hoop de getallen te begrijpen die op de bladzijdes zijn geschreven zodat ik op een dag het vers kan bekijken. Ik merk dat ik loens en voel een grote moeilijke brok mijn adem stremmen. Ik sta op en loop naar de achterkant waar ik me flauw voel worden. Ik steek mijn hand uit om mezelf te ondersteunen en ik word door mijn voorwaartse beweging een kerkbank in gezwiept waar mijn hoofd in mijn handpalmen valt. Ik adem niet. Ik lijk te stikken en algauw besef ik dat ik huil, terwijl mijn lichaam zichzelf zachtjes deinend omhelst. Ik hoest en het klinkt in de hele kerk door, echo’s van een onbekende bron omdat ik dit moment niet kan verankeren in iets wat ik me herinner.

Twee rijen voor me zit een vrouw. Ik stel me voor dat ze haar kralen aanraakt, ze door haar vingers laat gaan als een ketting. Ik stelde me het gevoel ervan voor op haar huid, de gladde bolletjes en zoals ze zo’n zacht geluid maakten. Ik doe mijn ogen dicht als ik zie dat ze opstaat en zich naar me omdraait. Zij is het, dezelfde vrouw als in Caen maar ik kijk niet op, nog even niet. Mijn hoofd tussen mijn handpalmen. De lichte echo van sandalen. Haar stem begint en ik kijk hoe ze praat.

We rijden in het donker, zij achter het stuur en mijn lichaam knus op het bankje van haar Citroën. De wind krijgt vat. Hij is koel, droog, en ik heb alleen het katoenen hemd aan dat ik eind maart in Colombo heb aangeschaft tegen verkoudheid. Ze laat niet merken welke kant we op rijden. Ik heb het gevoel dat het naar het noorden is maar heb geen betrouwbare manier om mijn vermoeden te staven; de sterren worden versluierd door verre wolkenlagen alsof de vinger van een serveerster daar meel heeft gemorst op donkere stof. Ze blijft zwijgen, hetzij om me in het ongewisse te laten hetzij omdat ze weet dat alle woorden die ze gebruikt waarschijnlijk naar ons zog worden gezwiept, ik weet het niet. Het enige wat ik weet is dat ik haar ben gevolgd naar haar auto; ik vond haar lekker ruiken en kon me haar algauw naakt voorstellen. Ik zei niets terwijl ze ons de stad uit reed. Ik dacht dat we misschien bij een klein landhuis zouden arriveren en eenmaal binnen de gordijnen zouden dichttrekken.

In plaats daarvan slaap ik en als ik wakker word is het nog steeds donker en is de lucht onbeweeglijk, als verdoofd door een geheime pijl. De vrouw slaapt, een zacht gemompel in haar mond. Het is de eerste keer dat ik kans heb naar haar te kijken zonder de invloed van haar ogen die naar me terugkijken.

We spraken een uur lang zachtjes tussen de kerkbanken. Ze informeerde naar New Plymouth en ik vertelde haar over mijn stad daar onder de vulkaan. Het is moeilijk om niet onder de indruk te raken van een stad onder zo’n berg; je hoeft alleen de Vesuvius maar te noemen en je bent plotseling een onverschrokken overlever. Ze glimlachte bij het idee en raakte mijn hand aan.

‘Je familie?’ vroeg ze. ‘Je hebt een broer. Je hebt me verteld dat je een broer had.’

‘Die is tegenwoordig boer. Mijn vader is arts.’

‘Rijk?’

‘Niet arm.’

‘Hoef je niet te wielrennen?’ vroeg ze. Ze keek hoe ik mijn hoofd schudde. ‘En toch doe je het. Nicolas Frantz heeft rijke familie. Weet je dat hij vroeger onder een valse naam aan rondes meedeed zodat ze er niet achter kwamen? Je zou in zijn ploeg moeten zitten.’ Haar glimlach was treurig.

Ik knikte naar haar. ‘Het spijt me dat je me zo hebt gevonden,’ zei ik. Ik zat nog steeds. Mijn handen ziltig, mijn geur als die van een zakdoek.

‘Het geeft niet,’ zei ze. ‘Als er één plek is om te huilen, dan is het wel hier. Kijk om je heen.’

Maar dat hoefde ik niet, ik wist precies wat er aan de muren hing. Ik kon de schilderijen niet benoemen, maar ik wist wat ze tegen me zeiden. Net als de beelden. Gebogen rijen lijdenden. Ik voelde me schuldig dat ik niet huilde uit medeleven, uit medeleven met de algehele uitstalling van smart waarmee deze plek was gevuld. ‘Is dit jouw kerk?’

‘Ik ben lid van de parochie.’

‘Is dit jouw stad? Kom je uit Vannes?’

‘Momenteel wel. Ik kom ook uit andere plekken, maar vandaag, dit jaar, kom ik hiervandaan.’

‘En je komt hier voor de mis.’

‘Soms wel, ja. Verder kom ik hier om onder de mensen te zijn. Ben je al eerder in Frankrijk geweest? Ik begrijp dat een van jullie hier al eerder is geweest. Een van jullie, tijdens de oorlog. Ik ben niet grof, ik hoop dat ik niet grof ben.’ Ze klonk eerder alsof ze commandeerde dan vragen stelde en ik voelde mijn schouders bedachtzaam omhooggaan.

‘Ik ben nog nooit bij een mis in een kathedraal geweest, tenminste niet zo een,’ zei ik.

Ze keek me aan, de kalmte van haar stem voegde zich naar haar brede mond. Dat was een antwoord op een andere vraag en ze leek geduldig, te wachten. Maar ik denk er nu nog steeds aan. De kwestie van de oorlog. En ik denk er vaak aan: deze tocht en de plekken waar die ons waarschijnlijk zal brengen. Ik ben niet de enige. Harry had het er gisteravond ook over. We haalden allebei herinneringen op aan hoe we vroeger kinderen waren die wachtten tot ze oud genoeg zouden zijn. Het was vlak om de hoek. Het wenkte. Dat was de oorlog, iets wat wenkte. En Harry en ik, we beseften allebei dat we eraan dachten sinds we hier waren. We arriveerden in Toulon en begonnen te zoeken. We waren hier eerder geweest, dat was het gevoel.

Ze wreef over mijn arm. Haar handen waren niet zozeer zacht als wel stevig, jeugdige huid en zo gehouden door het opbrengen van crèmes en zalfjes waarvan ik onmogelijk de naam kon noemen. ‘Dus je zou hier op zondag willen zijn,’ zei ze. ‘Wat voor dag is het? Donderdag. Moet je morgen rijden?’

‘Morgen, ja, naar Les Sables d’Olonne.’

‘Ik zal jullie volgen. Soms volg ik jullie.’

‘Je kunt me een lift geven, als je wilt,’ zei ik en ze lachte. ‘Hoeveel mensen komen hier op zondag? Laat me raden, misschien… hoeveel? Duizend, twaalfhonderd, komen ze binnen en gaan ze zingen?’

‘Mmm, ja. Ik heb ze nooit geteld.’ Ze glimlachte naar me, maar er sprak niets meer uit dan onrustige beleefdheid. ‘Verken je kerken? Doe je dit vaker?’

Ik gaf geen antwoord. In plaats daarvan stond ik op, eindelijk, met zware benen en de vreemde smaak van droog slijm achter in mijn mond. Ik deed mijn hand voor mijn lippen, bang voor mijn adem. Het was een korte rit geweest, nauwelijks zes uur vanaf Brest. Ik had een bad genomen voordat ik naar de basiliek ging lopen, maar ik was bang dat ik nog steeds stonk. Alles aan me. Ze legde haar hand op mijn schouder, ze heeft grote ogen, volledig door wit omringde pupillen. Het soort ogen dat je ontwijkt omdat als je te lang kijkt je ergens verliefd op zult worden. ‘Ik ga naar kerken, ja. Ik vind het leuk om te zien, te kijken, te luisteren. Ik ben een slechte parochiaan,’ zeg ik. ‘Ik heb ze het liefste leeg, of ik heb ze het liefste bomvol. Ik krijg de kriebels van mensen om me heen.’

‘De kriebels?’

‘Ik raak gefrustreerd.’

‘Was je daarom aan het huilen?’

Ik lachte. ‘Nee. God, ik huilde.’

‘Het geeft niet. Van huilen word je warm vanbinnen.’

Ik knikte en daar moest ik het voorlopig bij laten. Als ik dacht aan waarom ik had gehuild zou ik opnieuw begonnen zijn, me kwetsbaar hebben gemaakt voor haar vragen, en hoewel ik haar nog maar amper een paar minuten kende, verwacht ik dat ze er heel wat over te zeggen zou hebben gehad.

‘Als ik je iets laat zien, vertel je me dan waarom je huilde?’

‘Hoe ver moeten we?’

‘Mmm,’ zei ze. ‘Ik heb een auto.’

En we reden.

Nu heb ik geen idee waar ik ben. Ik heb geen idee hoe laat het is, tenminste niet buiten deze auto. Een auto gaat op andere manieren met tijd om, hij meet die in kilometers in plaats van in minuten. Ik voel iets en ik word herinnerd aan de gloed van het land rond de Taranaki, een kneuzing die opzwelt van het vulkanische plateau in het midden van het eiland, en dan weet ik dat de kant die ik op kijk het oosten is, de aanwijzing in de verder donkere lucht is de kleurbult die langzaam zichtbaar wordt boven Frankrijk. Ik houd van de komst van de dageraad, de onmogelijkheid om terug te gaan, alsof een gedachte in een menigte zich eeuwig verspreidt. We staan geparkeerd in een veld en dat is het enige wat ik kan zeggen.

De omgeving openbaart zich langzaam als lage heuvels, silhouetten van bomen tegen de nabije horizon, dikke ochtendluchten die wachten tot ze door de hitte van de zon worden weggebrand. De vrouw beweegt. Een gewicht in de lucht, beweging misschien. Mijn rug wordt stijf. Ik voel het volume van mijn ademhaling, alsof mijn adem als stille rijp in de lucht hangt, de geest ervan voor iedereen zichtbaar. Er kijkt iemand. Ik kijk om me heen naar ogen en handen en wat die misschien voor bedreigends bevatten. Ik laat mijn hoofd naar links en naar rechts flitsen. Een man, ik geloof dat het een man is, die op nog geen twee meter staat van waar ik zit. ‘Christus,’ zeg ik en ik krimp ineen, alsof er zich een vuist in de lucht balt. Ik voel mijn longen en mijn hart kloppen. Ik hijg. Langzaam komt er een andere figuur uit het purper tevoorschijn. ‘Hé,’ hoor ik mezelf zeggen en ik druk me tegen de rugleuning. Ik kijk of er iets beweegt. Ik betwijfel of er enig geluid uit mijn mond is gekomen, al heb ik het gevoel dat ik iets heb gezegd. Ik heb het idee dat de vrouw ons de omheinde wei van een boerderij op heeft gestuurd, dat er een schietgrage boer voor ons staat.

‘Hé,’ zeg ik. Ze blijven stil, alsof mijn stem leeg is, onbereikbaar voor gedachten. Ik kijk zo goed als ik kan; ik probeer hun ogen te zien; ik wil weten waarom ze zo aandachtig naar me staren. Ik kijk naar de vrouw, die nog steeds lijkt te slapen. Achter haar kan ik nog minstens tien mannen zien en ik stik in het slijm achter in mijn keel. Ik duw tegen haar schouder en probeer haar wakker te maken.

Ze raakt mijn hand aan, neemt mijn vingers in de hare en fluistert: ‘Zie je ze?’

‘Wat willen ze?’

Ze zegt, bijna onhoorbaar: ‘Daar kom ik nooit helemaal uit.’

‘Wat?’ Het purper kreukelt en laat roze op het land schijnen en het wordt duidelijk dat het er niet maar tien zijn die ons omsingelen, maar honderden. ‘Grote God,’ hoor ik mezelf fluisteren. Ze bewegen langzaam terwijl het licht nadert, steeds dichterbij. Schaduwen buigen zich in onze richting. Ik hoest weer. Niets beweegt. Niets beweegt, alleen mijn hart en ogen. Mijn hoofd en handen zijn stil. Zoveel honderden. Wat klopt mijn hart snel. Ik ben fit, maar zo snel klopt het nooit. Ze lijken minstens een leger. Ik draai me weer naar de boer en zie dat zijn gedaante niet die van een boer is maar van een man met een capuchon.

‘Ik vraag me weleens af,’ zegt ze zo zachtjes dat haar adem nauwelijks breekt.

‘Wat…’ begin ik en ik besef wat ik wil gaan zeggen. Of wat ik precies zie. Ik voel rode schaamte in mijn wangen. Stenen. Rechtopstaande stenen. Overal waar ik kijk rijen en rijen stenen, allemaal keurig op gelijke afstand van elkaar, grijze stenen die in de plotselinge heerschappij van de nieuwe dag staan te staren.

‘Nu zie je ze, hè? Je ziet ze.’

Ik knik. ‘Wat zijn het?’

‘Stenen. Menhirs. Ben je verbaasd? Wees verbaasd. Ik vraag me weleens af,’ zegt ze, ‘of ze hier altijd zijn of alleen maar op bezoek.’

‘God. Mijn hart. Leg je hand hier.’ Ze raakt mijn borst aan en laat haar hand daar liggen. ‘Wat zijn het…’

‘Ze zijn, ze zijn van alles, eigenlijk. Niemand weet het. Kan er iets zinnigs over zeggen. Ik denk dat het stand-ins zijn,’ zegt ze. ‘Ik weet niet precies voor wie. Ik kom hier kijken. Ze wachten al vijfduizend jaar, langer nog. Wachten alleen tot wij komen kijken.’

‘Vijfduizend? Hoeveel?’ vraag ik. ‘Tot hoe ver gaan ze?’ en ik wijs achter ons waar de rijen een lage bergkam bereiken en ze lijken almaar door te gaan. Ik staar, vergaap me. Oeroude steen, stil; altijd en eeuwig stil. Ik zoek naar ogen in hun vorm, ik zoek naar monden, maar vooral luister ik of ik geluid hoor.

‘Dus,’ zegt ze. Haar ogen zijn ook wijd open, grote ogen waarvan de bollen tweelingplaneten lijken in de baan van haar gedachten.

‘Dus,’ zeg ik.

‘Nou,’ zegt ze, en ik zie haar glimlachen. ‘Dit is me wat, hè?’

Ik knik als een idioot en ik realiseer me dat mijn mond openstaat en dat het woord ‘gapen’ voorrang heeft, het is niet gewoon maar een fictiewoord. En ik realiseer me ook waarom we hier zijn. Ze heeft me naar een ander soort kerk gebracht, een andere kathedraal, maar in de open lucht zodat iedereen hem kan zien. Rechtopstaande stenen, ondoorgrondelijk en oeroud. Oeroud en dood op het mos na dat zich over hun gezichten heeft verspreid. Een vreemde congregatie, als stand-ins voor degenen die niet kunnen wachten tot de tijd voorbij is.

‘Ik weet dat ze niet kunnen praten, maar…’ zegt ze. Ze mompelt even in zichzelf. Ze neemt mijn elleboog in haar hand. ‘Ik verwacht dat ze monden hebben, dat ze die laten bewegen.’

‘Heb je een idee wat ze zouden zeggen?’

Ze haalt haar schouders op. ‘Mmm. Nu mag je lachen. Nu mag je me grappig vinden. Maar laten we…’

Ik stap tegelijk met de vrouw uit de auto en loop tussen ze door. Ik neem langzame stappen, zo weinig mogelijk geluid makend. Desondanks wordt een vos opgeschrikt uit zijn slaap aan de voet van de eerste steen. Mijn eerste vos. Ik kijk en zie iets liefs in zijn blik. Zijn pluimstaart is rood. Ik voel me op mijn gemak bij het dier. Hij is zoals ik me hem altijd had voorgesteld uit boeken en verhalen. De vrouw pakt mijn elleboog. ‘Die dingen bijten,’ zegt ze. ‘Dus…’ En ze trekt een grimas. Ik loop en raak aan wat ik voor gezichten had gehouden. Ik sla mijn arm om de stenen heen alsof het oude vrienden zijn, verdwenen en nu teruggekeerd. Ik lach en kijk naar de vrouw en ze volgt me. We kuieren langs de precieze rijen die nauwkeurig in het gelid staan. Honderden, duizenden en nog eens duizenden jaren oud. In wat voor getallen gemeten – vorm, standaard en lengte? Het komt door deze orde, de manier waarop ze staan opgesteld, hun harmonieuze opstelling, de tussenruimten, de afstand tussen elke zware steen, dat ik denk dat ze moeten praten, dat ze iets moeten zeggen.

‘Het enige wat ik kan bedenken,’ zegt de vrouw tegen me, ‘is dat hier iets heel gewelddadigs is gebeurd. Dat is het enige wat ik kan bedenken. Mijlpalen? Kijk nog eens goed. Gedenkstenen? Denk je echt? Iets, iets heel heftigs. Ik loop, en…’

‘Stand-ins. Je zei stand-ins,’ zeg ik. ‘Stand-ins waarvoor?’

‘Dat weet ik niet,’ zegt ze. ‘Maar soms vraag ik me af, ik vraag me af of ze op een gegeven moment niet het origineel zijn geworden. Ze hadden geen verleden meer en zijn het origineel geworden. Kijk maar.’

Ik sta. Ik kijk. Harde steen, hun schaduwen op het gras waar de vos zich doorheen rept.

-

9

Elke dag rijden we. Elke dag krijgt de ervaring gestalte op de weg: 110, 120 kilometer gaat voorbij, wij vieren blijven bij Hubert Opperman. We blijven bij elkaar terwijl we naar de bergen in het zuiden rijden, een treintje van vijf man dat wordt verbonden door de slipstream die bij mijn voorwiel begint en zich door de lucht en over mijn in de wind naar voren gebogen hoofd duwt. Harry zit achter me, zo’n 30 centimeter links van mijn achterwiel in de verplaatste lucht, Osborne min of meer in dezelfde positie, dan Bainbridge, dan Oppy. Ik zak terug uit de kop van onze vreemde slang en laat Harry overnemen. Uiteindelijk zal Ernie lossen, daarna Percy, daarna Harry en ikzelf. Opperman zal alleen rijden, de enige die de drang om te demarreren inhoud geeft. Zo is het patroon; hij zal alleen rijden.

Voorlopig vormen we een treintje.

Dan sluiten anderen zich bij het treintje aan, twee groepen uit de mindere ploegen. De weg is vele kilometers recht en wordt geflankeerd door platanen die de grenzen markeren van boerderijen links en rechts van ons. Als over een gedroomde rivier rijden we naar een nooit naderbij komend heuveltje waar deze bomen tegenop en overheen rijden; vanaf het midden van de weg lijken ze een kanaal door het boerenland te begrenzen. Ik denk aan de mensen die zulke dingen volgen, die hun pramen naar de steden en stadjes loodsen, nooit stilliggend, een leven op dunne strookjes water. Ik stel me zo’n leven voor ons voor, dat we de weg nooit zullen verlaten, alleen zijn doel naar zijn steden brengen en daar delen wat we hebben uit de zadeltassen van onze fietsen. Schrale levens op schraal land.

Onze voeten worden gekoeld door doorwaadbare plaatsen. De rauwe huid wit uitgeslagen.

Bij elk laag heuveltje verwacht ik te worden opgewacht door een nieuw leger van stenen, door hun onmogelijke gestaar. Tussen ze in staat een naamloze vrouw. Hun woedende blik eist dat we stoppen en naar hun roerloze uitstapje door de tijd kijken. Maar ik moet ze nog zien, net als de vrouw. In plaats daarvan worden we overal waar we komen met vriendelijke woorden en kussen begroet. Percy en ik maken grappen, Harry ook. Oppy heeft zijn glimlach, een cadeau voor iedereen. Kinderen komen met verlegen glimlachjes naar ons toe, terwijl ze de rok van hun moeder vasthouden en onverstaanbare dingen zeggen. Harry en Oppy lijken het te snappen en kletsen met de moeders, bieden knikjes en hoffelijke woorden aan. Menigtes juichen als we wuiven vanaf ons fietszadel, soms zijn ze wel tien man diep, maar het is voornamelijk platteland en groene velden. Groene velden en nog eens groene velden en het lijkt dat ik elke keer gedwarsboomd word als ik naar hun aanwezigheid zoek, een teleurstelling die me ertoe aanzet des te harder naar de lange schaduwen te zoeken, naar de starende stenen die kijken hoe we rijden.

Nog iets waar ik naar zoek. En ik kan er niets aan doen, net zomin – zo heb ik ontdekt – als Harry. Hoewel we honderden kilometers ten zuiden van het front zitten, zoeken we naar tekenen van loopgraaf en kanteel. Als de zon achter de rand van een heuvel verdwijnt en het gras zwart wordt en de hekken en poorten zich in silhouet aftekenen tegen een rood wordende hemel, dan worden het gesloopte mannen en hun fietsen. Nu kijk ik daarbovenop ook nog of ik stenen mannen zie die vanuit het verleden staren, zoekend naar mannen om ze te bevrijden. Dat is wat ik me voorstel.

En wat Harry zegt – Harry beweert dat Frankrijk gewoon weer een soort Heilig Land is. Dat zei hij tegen me in Dinan terwijl we de omgeving bewonderden. We lachten en hij ging verder met het soort stem dat het gewicht van zijn eigen vrolijkheid kent. Maar misschien had hij gelijk.

We kijken en zoeken en we worden bekeken. We worden bekeken door ramen en van onder afdakjes, we worden bekeken vanaf veranda’s en balkons, we worden bekeken van tussen openingen in de heggen, vanaf de torenspitsen door klokkenluiders en hun huisdieren, we worden bekeken vanuit de lucht wanneer vliegtuigjes loopings uitvoeren door het blauw, we worden bekeken vanuit ballonnen, we worden bekeken vanuit auto’s die stilstaan langs de weg, de chauffeurs met purperen sjaals en stofbrillen, we worden bekeken van achter schoolhekken waar 500 kinderen namen schreeuwen in de hoop dat gezichten zullen omkijken, we worden bekeken door politie en geestelijkheid, onderwijzers en slagers en timmerlieden en metselaars en dieven en verkrachters en moordenaars en oorlogshelden, geamputeerden en de blinden die handenvol bloemen tegen hun borst drukken, we worden bekeken vanaf de rand van de weg. We worden door iedereen bekeken. Zo rijden we en maken ons lied.

En het lijkt behoorlijk mesjokke. ‘Ik word gek van de zon,’ hoor ik Percy op een avond zeggen. ‘Er hangt shit in de lucht. Ik heb innerlijke visioenen die me het gekkenhuis in het vooruitzicht stellen.’

‘Schei uit,’ zegt Ernie.

‘Aha.’

‘Ik zal jullie eens wat vertellen over gekken,’ zegt Ernie.

‘Wat dan?’

‘Aha.’

‘Ga je nog wat zeggen?’

‘Precies.’

Zo rijden we, en elke dag starten we 10 minuten eerder dan JB Louvet, elke dag halen ze ons in. We worden voor schut gezet door hun kracht. Het zijn lange dagen, langer dan ik rijden kan, langer dan het lichaam van Percy en Ernie aankan, langer dan Harry’s zieke lijf hem toestaat. Opperman sleurt ons het platteland op. Teleurstelling tiert welig en hoewel hij niks zegt begrijp ik dat hij ernaar verlangt deel uit te maken van de Franse rennersvloed die over deze wegen stroomt. Ik zie hem met Bruce Small praten. Ze geven hun woorden niet door want die bestaan uit frustraties.

We worden tijdens deze ronde gesponsord door dwazen. Ravat en hun idiote ideeën, of het gebrek daaraan.

Zoveel kilometers voor zoveel teleurstelling.

Dan, alsof het zeil scheurt en hem wakker maakt, zet Hubert aan met nog maar 40 kilometer tussen onze formatie en de wielerbaan in Les Sables d’Olonne. Hij neemt de kop over, ik ga met hem mee. Harry gaat mee. Osborne gaat mee. Bainbridge heeft zijn werk voor die dag gedaan en laat zich afzakken naar de staart. Langzaam laat Oppy ons achter en twee uur lang rijd ik alleen.

En een woord, een woord over alleen-zijn, over de eenzaamheid. Een kuil, een gat, een plek waar we in vallen als er niemand in de buurt is om te zien hoe beroerd we eraan toe zijn. Dat zijn de woorden van mijn broer; ik ben niet bang om dat te zeggen. Vanuit Egypte, vanuit Cairo waar het leger hem in zijn hospitaal had ondergebracht in afwachting van zijn herstel zodat hij zich bij de rest kon voegen in Gallipoli, in de Dardanellen waar mannen als verbrand touw aan de heuvelflanken plakten met schepen op maar een paar kilometer afstand in het schitterende en naargeestige sop van de Middellandse Zee, schreef Thomas me. Hij had de Dardanellen in de atlas moeten opzoeken toen hij beter genoeg was om zich buiten de grenzen van het hospitaal te wagen. Ik niet: een steenworp van Troje, ik wist waar het was voorbij de Bosporus en kende ook de vreemde ligging van Constantinopel op de barst tussen de Zwarte Zee en de Zee van Marmara. Een barst tussen de twee werelden zoals wij die hebben gedefinieerd. Ondanks wat ik wist en wat hij niet wist had hij reden om te weten wat eenzaamheid was. Hij had maanden in het hospitaal liggen wachten op een maffe ziekte die geen naam had en niet koortsig maakte, liggen wachten op ledematen die gebroken waren en toen gerepareerd. Maanden door de straten en bazaars gelopen toen hij eenmaal herstellende was, tussen de islamieten gelopen en de afstammelingen van mannen die piramides en stenen legers bouwden om te waken over de stad. Hij liep tot de Engelsen medelijden met hem kregen en hem de lucht in stuurden. Hij schreef en nu rijd ik opnieuw over het land van zijn uiteindelijke opleiding, als ik het zo mag noemen. Dat was eenzaamheid.

Ik kuste haar op beide wangen toen we afscheid namen, die vrouw en ik. Nu verwacht ik haar bij elke bocht, de vrouw die daar klaarstaat om te luisteren.

We rijden. Ik merk dat richting moeilijk te bepalen valt. We kijken naar de periferieën. We kijken binnenin: ik raak mijn dij aan en herinner mezelf aan de werkende spieren, het mechaniek van ledemaat en bot, de felle kramp terwijl ze golven en draaien, terwijl ze wattage en warmte produceren. Energie die van brood en water en wijn in bloed, snelheid en woorden wordt omgezet terwijl we het uitschreeuwen. We zien renners stoppen bij het zien van een bosje sinaasappelbomen en van hun zadel springen en zich even volproppen. We gillen naar ze en ze horen niets. We zien een renner remmen bij het zien van een meisje en pauzeren om haar dicht tegen zich aan te trekken, hand rond haar middel. We schreeuwen. We zien renners stoppen bij het zien van een kerk en naar binnen rennen om de stille eenzaamheid te zoeken om die van de weg te vervangen, het vreemde geluid dat we allemaal maken terwijl we verder rijden. We zien mannen stoppen om te pissen in de heggen. We zien mannen huilen. We zien hun gehavende en opengereten knieën, hun verwrongen fietsen. We laten ze achter, we stoppen niet. Deze ronde, hij gaat verder. Een zin die zich ontrolt in de heuvels.

-

10

Les Sables d’Olonne, Frankrijk. Bordeaux, Frankrijk.

Ik mompel het woord bij mezelf, Frankrijk.

Heuvels als tanden. Mensen in hun midden.

Ik zet mijn stofbril af, bleke kringen waar het grijs en de zon niet bij mijn ogen konden. ’s Nachts liggen we in zoute baden. Sommigen gooien azijn in het water en beweren dat het hun spieren kalmeert. Vuil en mest komen overal. Infectie vindt plekken om zich te verstoppen en te gedijen. ’s Avonds laat Harry me zijn rug zien. Steenpuisten hebben er bezit van genomen.

-

11

Mijn lichaam is roerloos. Ik rijd vanuit de heupen. Stuur knalt tegen de mannen naast me. Heupen en wielen botsen. Ik ben roerloos. Ik ben in de zonsondergang, de bries die uit het hart daarvan komt. Ik ben alleen maar ritme en de wereld heeft geen ander geluid dan dat van de kettingen die om ons verzet zijn gewonden.

Mijn ogen dicht en ik zweef.

Ik hoor de nabije stem van de adem van elke man. Het geestesoog vormt hun monden. Het leven van hun monden, hun kaken klapperen: mannen die dingen zeggen als de namen van hun kinderen; die woorden zeggen als de rivieren die hun steden markeren; die zeggen dat de vorm van rook een teken is van dingen die komen gaan; die zeggen dat de dingen die komen gaan niet te vertrouwen zijn omdat ze het soort dingen zijn dat mannen zeggen. Ik houd het licht uit mijn ogen totdat ik voel dat ik val, van de weg glijd. Ik doe ze open en zie een massa gele knikkende koppen: zonnebloemen vlak buiten een naamloos stadje als een zachte zee op het oppervlak van de zon. Knikkende koppen als de krassende menigtes die langs de straten staan, die naar ons gillen en ons sommeren door te rijden, knikkend alsof ze iets weten wat wij onmogelijk kunnen weten.

Ik rijd naast Harry, maar het is voor Opperman dat we het tempo strak houden.

In Bordeaux schreeuwen ze: ‘Lang leve de Australiërs!’ We houden het tempo strak.

Lichamen naast me. Bloed en kracht. Ik doe mijn ogen dicht en zweef verder. Even ben ik uit de ronde. Ik verlaat deze vreemde exodus en dobber in een korte, door mensen gemaakte duisternis.

Ik doe ze weer open, ik doe ze altijd weer open en ik rijd, de in ether gedrenkte zakdoek om mijn kin en over mijn neus geknoopt. Damp stroomt door mijn holten, misselijkheid vult mijn lichaam.

Je hoort ze van een kilometer afstand, de inwoners van vier dorpen die zijn samengestroomd in een gehucht. Ze hebben zich verzameld op een straathoek, gekozen door de aandrang om te komen kijken, om ons voorwaarts te gillen. We naderen en voelen de pijn in onze ledematen oplossen; het geschreeuw graaft zich in onze ruggengraat en maakt ons grandioze machines. We stromen, we zijn het bloed in elkaars aderen. De schreeuw van één enkel gezicht. Een verlangen naar onze snelheid, naar het rappe draaien van onze wielen die vlugger en steeds sneller roteren. Ze schreeuwen voor iedereen. Een jongen springt en springt opnieuw terwijl we vlakbij komen. Degenen om hem heen springen. Een vrouw gooit bloemen op ons pad en ze springt zodat haar doek van haar hoofd valt en zwart en grijs haar haar schouders afdaalt. Uit het kabaal stijgt één enkel geluid op. Een lied, een geluid. Gehypnotiseerd, alsof ik met een virus in aanraking ben gekomen, word ik een huls en alles om me heen valt stil.

Cameramannen staan op veranda’s en kijken hoe we passeren. Ik vermoed dat het in elke stad dezelfde twee individuen zijn. Mannen met een nieuwsgierig oog voor onze rit; wie weet wat ze zien? Ik geloof niet, na alle modder, na alle regen en hitte en zout en honger, dat mijn beeld zich aan het nitraat zal hechten dat zich door het apparaat van de cameraman wikkelt. Waarom zou het? Waarom zou mijn beeld in voorspoed voortbestaan? Ik zie geen reden waarom het zou voortbestaan. De menigte kent onze namen, dat is vast wel genoeg. Ze roepen naar ons terwijl we ons de avond proberen toe te eigenen.

Ik begin de voorhoede van het peloton mee naar voren te sleuren totdat we zijn uitgesponnen over de vlakte, gebedskralen in de rauwe stofhitte, mijn silhouet dat de rest uitdaagt om te volgen. Opperman zit in mijn slipstream en ik trek hem voorover de avond in. Hij houdt in en laat zich afzakken zoals gepland. De menigte schreeuwt ons vooruit, een gillende massa Fransen rent met ons mee. Ook Australiërs, mannen met vlaggen. Hij zal rijden tot de wind om zijn oren gilt en de dag bloedrood zijn uren zal voltooien met hem op het podium, een blauwogig specimen van oude martelaarschappen die iedere dag worden nagespeeld in de tanende schemering.

Dat was het idee.

Er leek een samenzwering onder de ploegen op deze laatste dag voor de bergen. Dat er niet zwaar om tijd zou worden gevochten, dat lichamen moesten uitrusten. Ploegen reden bezadigd, ontspannen tegen alle verwachtingen in. Dus nam ik de leiding terwijl het peloton luierde. We gingen op kop rijden en lanceerden Opperman als een steen uit het leertje van een katapult, precies zoals Harry had voorgesteld. Niemand verwachtte dat we hard zouden gaan, en alleen paniek stond onze zege in de weg. Dat en het feit dat we met vijf tegen tien waren, de genadeloze ploeg van Alcyon-Dunlop, het onstuitbare Alcyon-Dunlop. Frantz uit Luxemburg, André Leducq uit Frankrijk, Maurice De Waele uit België. Dat zijn allemaal kampioenen op de een of andere manier. De klootzakken.

We reden hard, eendrachtig, zoals de afgelopen drie dagen. Met slogans van Opperman, die zei dat we als een echte ploeg reden. Het gevecht was scherp, levendig. We drukten door. Ontworstelden ons aan het gedrang van renners en trotseerden de wind die alleen leiders kunnen voelen. 95 kilometer leidden en ademden we. Vijf vingers in een vuist die door de vlakte stootte. De ploegleider van Alcyon zette zijn auto langs de weg en keek hoe we tempo reden. We wendden onze ogen niet af, reden alleen over de weg en verder en harder totdat hij ons tempo aan zijn ploeg doorgaf. Alcyon schakelde alle tien mannen in om de jacht op ons in te zetten, om ons terug te halen tot na hun tijd. Opperman werd 9de, Harry 10de, Ernie 20ste. Als ploeg werden we 3de. En als ze niet van hun fiets waren geramd door een motorrijder die van de weg af raakte zouden ze de etappe gewonnen hebben, het scheelde een haartje. Kleine minuutjes, de tijd die het kostte om hun botten te checken.

Ik wilde dolgraag bij hen zijn. In plaats daarvan was ik aan het kotsen tussen de rozen aan de rand van Hendaye. De vrouw op haar hurken die vroeg of het goed met me ging. Ik neem tenminste aan dat ze dat vroeg, ze zei het allemaal in het Frans, fluisterde mijn naam met een stofbril op die getint was om fel licht te weren. Ze hield me overeind terwijl ik hoestte en veegde mijn mond en gezicht af. Ze bekeek me aandachtig en liep toen naar haar auto en kwam snel terug. Ze had kleur op haar gezicht, iets wat ik niet had gezien in de koelte van de kathedraal en de dageraad tussen de rechtopstaande stenen. Ik wierp een snelle blik over haar schouders terwijl ze hurkte en haar knieën in haar broek eendrachtig kraakten. Ik hoopte opnieuw op de vreemde stenen, die congregatie. In plaats daarvan zag ik de aankomst van François Louvière in de stad. Ik realiseerde me dat hij de hele etappe achter me gereden moest hebben. Ik was gewend dat hij ons op het eind van de middag inhaalde terwijl hij op Frantz joeg. Vandaag ploeterde hij in de hitte. Hij minderde vaart toen hij naderbij kwam, keek naar me terwijl ik uit de fles dronk die de vrouw bij mijn mond hield en de pillen doorslikte. Hij zei iets, maar de woorden waren alleen maar de woorden van een wielrenner die verdween terwijl zijn wielen hem voorbij voerden. De vrouw keek op en haalde die stofbril van haar gezicht, ze kneep een oog toe. Kort daarna finishte ik met de achterblijvers, een brandend gevoel achter in mijn mond. Zij kent mijn naam, ik ken haar gezicht.

Ik zoek naar haar in het café. We zijn hier gekomen voor één drankje. Om de kleine overwinning van de dag te vieren. Een man met een klembord praat op ernstige toon tegen een stel van de Alcyon-ploeg en ik krijg er een glimlach naar de renners uit. Hoewel ik nog steeds misselijk ben van de ether, gaat mijn hart tekeer. Efedrine, dat is het woord dat ze gebruikte en het is aan een eigen race bezig. Ik ga zitten en voel het geflakker van kaarslicht op mijn gezicht. Ze knikken en eentje knipoogt en ik voel dat ze blijmoedig onder de indruk zijn van onze poging. Ik zie de ogen van Louvière door het vertrek flitsen. Hij ziet me niet maar ik verberg mijn gezicht toch al de hele tijd achter de kromming van mijn elleboog om dat zo te houden, terwijl ik doe alsof ik hoest. Waarom ik denk dat de vrouw hier zou zijn weet ik niet. Het is een avond van leegmaken en zenuwen.

Vijf mannen die ik herken als solisten gaan zitten en begroeten elkaar met wijn. Ik vraag een plaatselijke inwoner wat ze zeggen. Hij schudt zijn hoofd en zegt: ‘Démissioner.’ Zijn onderlip steekt uit. ‘Ehm,’ klinkt het, ‘quitter.’ Een van zijn ogen draait niet mee terwijl hij om zich heen kijkt. Een dood oog.

Ik knik en hij knikt verwoed terug. Ik neem aan dat de mannen uit de ronde stappen. Ik steek mijn hand uit naar zijn schouder terwijl hij wegloopt om hem nog wat te kunnen vragen. Om hem te vragen waarom. Maar ik weet wel waarom. Ik weet wat de dag na de rustdag van morgen brengt, dat denk ik tenminste. Hij stapt buiten mijn bereik en ik ben alleen terwijl ik wacht tot mijn jongens terugkomen van de kraampjes op straat.

Morgen is een rustdag als je naar het schema kijkt, maar we moeten om middernacht aan de volgende etappe beginnen: bij het vallen van de eerste minuut van de volgende dag. De dreiging daarvan voelt iedereen. Als Harry terugkomt, is hij alleen. Hij zegt me dat hij met de anderen naar het hotel gaat. Ik draai me om en zie Ernie wuiven bij de deur. Hij zit in het verband en glimlacht, de motorrijder heeft zijn armen flink toegetakeld. Ik zeg hem dat ik blijf. Ik schreeuw om mezelf verstaanbaar te maken. ‘Gaat het goed met hem?’ zeg ik, met een knikje naar waar Ernie net verdwenen is.

‘Hij redt het wel, het gaat best,’ zegt Harry. ‘Maar ik moet slapen.’

‘Jij kunt altijd slapen,’ zeg ik. Hij glimlacht en draait zich om. Hij gaat weg via de voordeur en ik ben even alleen. De lucht is bedompt door mannendingen: hun geur en de geur van wijn, rook, geschreeuw en kleine verboden vrijheden die men zich permitteert met het achterwerk van de serveerster. Ze mept naar handen, duikt weg en beweegt snel.

‘Hola.’ Het is de jonge Spanjaard van Discuter. Ik kijk hem aan en hij glimlacht. Ik hoor mezelf zeggen: ‘Het verbaast me dat iedereen kan slapen, als je er goed over nadenkt.’

‘Si?’ zegt hij en hij doet een stap achteruit terwijl hij naar voren komt.

‘Je doet je ogen dicht,’ zeg ik. ‘Het gebeurt, stof daalt neer; zo gaat het. Vogels komen terug om op stok te gaan. Verbazingwekkend.’

‘Je doet je ogen dicht, en dan?’

‘Dat is mijn vraag,’ zeg ik. ‘Wat gebeurt er precies?’

‘Ik… ik heb geen…’ stamelt de jongen.

‘Maar er gebeurt iets. Er gebeurt altijd iets.’

‘Slaap?’ zegt de jongen.

‘Precies,’ zeg ik. Ik kijk hem aan, hij heeft een vriendelijk gezicht, jong en ongeschonden. ‘Hoe gaat het, mijn señor?’

‘Mmm. Moe. Ik ben moe en kapot,’ zegt hij.

‘Moe en kapot?’

‘Si.’

‘Leuk om je weer te zien,’ zeg ik.

‘Mmmm, ja.’ Hij trekt zijn wenkbrauwen op. Amper een meter zoveelenvijftig maar met een snor die langs zijn kin omlaag druipt. Dat neemt me erg voor hem in. We staan naar elkaar te glimlachen.

‘Ik ben bang dat ik het kwijtraak,’ zeg ik en ik voel mijn voorhoofd verstrakken. ‘Ik zit me de hele tijd af te vragen waar het is, zodat ik weet hoe ik het moet zoeken als het verdwijnt. Slaap, ik heb het over slaap.’

‘Zoals ademhalen.’

‘Misschien.’

‘Ik weet niet waar het is,’ zegt de Spanjaard. Hij kijkt langs me heen. ‘Excusas, ik ga naar bed. Ik ga een grote slaap doen. Iets mijn ouwelui, ze zouden liedjes voor hebben gezongen. Ha!’

Ik lach en pak zijn hand. ‘Klinkt angstaanjagend,’ zeg ik.

‘Slaap?’

Ik knik. Ik kijk om me heen. Hij kust me op mijn wang en is verdwenen. Ik glimlach in zijn kielzog. Overal om me heen – jongemannen en de ouderen: op de een of andere manier krijgt deze ronde ons allemaal te pakken.

Eerder liepen we langs kerken en stonden naast het kruis bij de St. Vincent. Hubert had die plek uitgezocht en ons gezegd dat die het dreigende einde van de wereld moest voorspellen. Een louterend vuur dat ons allemaal zou overspoelen. We stonden, keken en wachtten voordat we verder liepen. Honderd jaar heeft het kalm en loom bij die kerk gestaan, maar zijn voorspelling is snel, afwachtend gebleven. We liepen langs de zee en keken hoe de branding stuksloeg op het zand. We liepen tussen palmen, oud en verontrustend. We aten brood, kaas en tomaten in een café dat uitzag over de riviermond. Op al deze tussenstations had ik gehoopt haar te zien, gehoopt dat de lijnen waarlangs we liepen ons beiden op de een of andere manier zouden samenbrengen op een ontmoetingspunt. Ik had gehoopt dat ze me de stenen zou kunnen uitleggen, op zijn minst. In Bordeaux had ik het iedereen gevraagd die eruitzag alsof hij misschien Engels sprak; ik vroeg of ze wisten wat het was dat ik die nacht had gezien. Niemand leek iets te bieden te hebben. Ik overwoog het tegen de ploeg te vertellen, tegen Hubert toe te geven dat ik de hele nacht weg was geweest, over het platteland had gereden met een vrouw wier naam ik niet kon opbiechten. Er leek geen goede reden om mijn gedrag te verontschuldigen, want zo vermoed ik dat mijn afwezigheid die nacht zou worden opgevat, als gedrag. En niet als iets wat te waarderen viel. In plaats daarvan liep ik door de stad en staarde omhoog naar de gebouwen en vroeg me af wat ze wisten. Alles wat met leeftijd verbonden is lijkt iets te weten. Maar dan kijk ik soms naar de wereld en besef ik dat ik behoorlijk bang ben voor het weefsel dat dingen bijeenhoudt, het verbindende weefsel. Ik ben bang voor het spul waarvan het is gemaakt, ik ben bang voor hoe het zichzelf verklaart als we woorden bij elkaar zetten. En daarom verlangde ik er misschien naar om haar te zien, omdat ze misschien nog een keer Engels zou spreken en me wat ware dingen zou vertellen over die oude stenen die met zo’n kolossale toewijding over de velden staan te staren. Hoe ze dat had kunnen doen weet ik niet precies. Ik hoopte ook dat ze me dan een tegengif tegen het verdovende middel zou geven dat ik een paar uur eerder tot me had genomen. Ik wilde bevestiging van mijn innerlijke oog. Ik wilde ook kunnen slapen.

Ik maak gebruik van het wc-hokje en begin weg te gaan. Ik word tegengehouden door mijn naam. Het is Louvière.

‘Kiwi,’ klinkt het door het vertrek. ‘Nouvelle Zélande.’ Zijn stem is diep noch resonerend, maar hij dringt door de gesprekken heen en bereikt op zo’n manier mijn oren dat ik weet dat hij het is. Ik heb de keus me niet om te draaien, hem niet aan te kijken, maar ik doe het toch. Onwillekeurig loop ik, met ogen die van kaars naar kaars flitsen, naar hem toe. Ik wist niet eerder dat het vreemde tijdelijke gevoel dat de Algerijn me inboezemt eigenlijk angst is. Ik had het altijd voor bewondering gehouden.

‘Ik hoor je, eh,’ zegt hij en zijn vinger gaat naar zijn mond en het puntje van zijn tong. Hij knikt naar de lege stoel naast hem.

‘Kotsen. Ja. Niet zo ongebruikelijk,’ zeg ik.

‘Er was kans op,’ hij kijkt naar het plafond, wachtend op het woord, ‘eh. De ritzege.’

‘Ik win nooit,’ zeg ik.

Hij lacht en knikt. ‘Je ploeg, ik bedoel je ploeg. Ja? Ravat. Derde is goed voor vijf. Voor vijf van jullie die koersen. Dat is goed, nee?’

‘Ja, nee.’

‘Ha ha.’

‘Tweede is goed. Maar zoals ik zeg, ik win nooit.’

‘Knecht,’ zegt hij. Ik knik, al had ik mezelf nooit zo gezien, maar stel dat ik dat ben, dat hij gelijk heeft. Een woord dat als een van mijn ouders het zou horen voor ontsteltenis en gewijs zou zorgen. De zoon van een arts en een gemeenteraadslid hoort niet over de weg te jakkeren om op kilometers en bittere pijn te jagen. Dat zou hij zeker niet moeten doen ter meerdere glorie van een ander. Desondanks knik ik. Want dat ben ik. Ik ben Oppermans knecht, al is het nooit gezegd, en ik ben blij toe. Ik sta daar een tijdje en hij zegt niets meer, hij drinkt water en ik knik en hij schenkt er ook een voor mij in. Ik ga zitten. ‘Sommigen zeggen zij le moine,’ zegt hij. ‘Sommigen domestiques. Ik: le moine.’

‘Le moine?’

‘Langzaam, als. Ehm, geconcentreerd,’ zegt hij. ‘Hoe zeg je dat? Fratter?’

‘O. Frater. Een monnik.’

Hij knikt. Pauzeert en lijkt even bezorgd en ik vermoed dat hij zich door een zin heen worstelt die hij nooit eerder heeft uitgesproken, in het Engels noch het Frans. ‘Zij niet het echte werk. Al… al zou zonder le moine de ronde…’ en hij kijkt op en steekt zijn handen uit. ‘Zij. Echt toegewijd.’

‘Echt?’

‘Blije opoffering.’ Hij schudt zijn hoofd. ‘Niet echt. Ik weet niet echt. Ik nooit een.’ We lachen allebei, al voelt het eigenlijk niet als onderlinge instemming. Alsof ik in de grap ben gesleurd zonder de volledige bedoeling ervan precies te begrijpen.

‘Je been? Hoe is het met je been?’ vraag ik.

‘Mijn been? Dat is gezond,’ zegt hij. ‘Jij goed werk gedaan.’

‘Ik heb je niet op de weg gezien.’

‘Ik passeer je in je slaap.’

‘Je bent een dappere man,’ zeg ik, ‘om me te benaderen in mijn slaap.’

‘Ja. Ja. Ik passeer je terwijl je droomt.’

Ik moet lachen, haal mijn handen door mijn haar en kijk hem aan.

‘Droom je?’ vraagt hij. ‘Van haar? Celia.’

‘Wie?’

‘Haar naam… Celia. Je wil. Wil me haar naam vragen.’

Ik lach. ‘Ah,’ zeg ik. ‘Heet ze zo?’

‘Ja, en jij droomt van haar. Waar of niet?’ Hij haalt een pijp uit zijn zak.

‘Misschien.’ Tot nu toe heb ik zoiets nooit gedacht maar nu is het waar. Ik heb van haar gedroomd. Ik kijk hem aan en voel mezelf de rol spelen van de man die naar een naam vraagt, de naam van een vrouw die alleen maar in mijn herinnering opduikt met een brede dunne mond en ogen die vanuit lichtelijk verschillende hoeken samenkomen bij haar neus. Dat is alles wat ik kan bedenken tijdens de momenten die voorbijgaan. Louvière lijkt te begrijpen wat er door mijn hoofd schiet, want hij kijkt me met een opgetrokken wenkbrauw aan. Hij heeft sterke wenkbrauwen en ze gaan omhoog terwijl hij de kop pakt en een vlammetje bij de tabak houdt, terwijl hij kennelijk de precieze aard van het woord kent dat ik zocht. Seks. Of zo niet dat woord, dan een ander dat ervan getuigt.

‘Wie is ze?’ vraag ik.

‘Die mannen stappen af,’ zegt hij met een knikje naar de touristes-routiers. Vijf mannen kletsen met de Discuter-ploeg.

‘Niet onredelijk,’ zeg ik.

‘Ik denk,’ begint hij en hij stopt. ‘Ik denk niet. Ik détester. Ehm, het idee. Haat.’

Ik kijk hem aan en wacht op meer. Ik weet niet zeker wat hij bedoelt. Ik neem aan dat hij wil zeggen dat hij het idee veracht dat deze mannen afstappen. Ik benader mijn antwoord met dit als aanjager. ‘Natuurlijk. Dat doen we allemaal, toch? Ik tenminste wel,’ zeg ik. ‘Maar het is niet onredelijk.’ Het was nooit een optie geweest tot ik deze mannen hun afgang zag vieren. Ik zou de specifieke frustratie die ik voelde terwijl ik naar hen keek niet kunnen benoemen dus kijk ik weer naar de Algerijn.

Hij trekt zijn wenkbrauwen op. ‘Mijn oude ploeg,’ zegt hij, en hij knikt naar de mannen uit de ploeg van de jonge Spanjaard.

‘Discuter?’

‘Mmm,’ zegt hij. ‘Nu bemand door… wat? Mannen van slechte kwaliteit. Oude ploeg.’

‘Je bent er twee jaar geleden weggegaan. Dat weet ik.’

‘Mannen met harde houding. Kom niet in hun buurt. Na oorlog ik rijd met ze. Niet meer. Nu niet meer.’

Ik kijk hem met toegeknepen ogen aan.

‘Oud verhaal,’ zegt hij. ‘Mensen kennen mijn verhaal. Als ze een krant hebben gelezen. Mannen met slechte houding. De hele honderdvijfennegentig centimeter. Staan klaar met stokken. Ik rijd alleen. Je kent mijn verhaal.’

‘Is ze een vriendin van je?’ vraag ik.

‘Ik geef geen antwoord voor haar. Niet iets wat ik doe.’

‘Wie is ze?’

‘Ze komt uit de buurt van waar ik ben opgegroeid. Niet Frankrijk.’

‘Noord-Afrika? Wanneer ben je naar Frankrijk gekomen?’

‘Mmhm. We begroeven mijn vader toen hij doodgaan. Voeren naar Corsica, naar Nice. De eerste keer dat ik Frankrijk zie. Zonsopgang. Stad rood. Dreunde, hij bijna…’ en hij steekt twee handen voor me in de lucht en schudt ermee ‘… hij schudde.’

‘Dat is een van de steden…’ zeg ik, wachtend op iets. Iets, en ik realiseer me dat ik geloof dat hij me iets gaat vertellen. Of ik wacht op wat het is dat ik ga zeggen omdat ik me realiseer dat roem bij machte is iets uit me vandaan te trekken. Ik voel me als een lang geleden gespelde zin, dat de vorm ervan in me zit maar nog opgespoord en bestaand gemaakt moet worden.

‘Ik hoop dat je het redt,’ zegt hij.

‘Ik heb geen keus.’

‘Nee. Er is weinig keus.’ Hij blaast rook uit naast de pijp die tussen zijn tanden zit. ‘Heb je een broer?’

Ik knik en Louvière buigt zich naar voren, zijn gezicht gerimpeld door het geflakker van een dolende kaars. Ik pauzeer maar hij knijpt zijn ogen toe en dat vat ik op als een teken om verder te gaan. ‘Hij ging in ’17 naar het front,’ zeg ik. ‘Hij vloog. Dat is nogal wat. Ik rijd. In Nieuw-Zeeland is mijn naam in bepaalde kringen bekend, nationaal, al ben ik geen ster. Maar mijn broer… die vloog, en dat moet wat wezen.’

‘Is hij dood? De meeste broers lijken dood te gaan.’

‘Nee. Maar hij werd uitgeschakeld.’

‘Is hij neergeschoten?’

‘Inderdaad.’

Hij knikt. ‘Mijn broers… ze zijn er allemaal niet meer. We moeten iets drinken.’ Hij staat op en gebaart naar de man achter de bar. ‘Ik heb vliegers zien neerkomen,’ zegt hij. ‘Ik heb de manieren gezien waarop mannen konden sterven. Vanuit het niets kwamen ze gillend omlaag. Gevechten zo hoog in de lucht dat je niet wist dat het gebeurde.’

‘Hoe kon je dat niet weten?’

‘Er is een hoop lawaai. Mannen hielden plotseling op met bewegen. Het ene moment praten of lopen en daarna vallen ze op de grond.’

Weer voel ik dat ik het moment ken waar hij aanbelandt, dat het een deel van me is dat ik nog moet uitspreken.

‘De aarde opengereten en ledematen en magen en longen werden in het rond geslingerd. Je hoorde ze aankomen. God en Maria. Overal lawaai. Gefluit. Herrie en geloei. Het is zwart en dik en het zit vol gaten. Hij overleeft?’

‘Hij heeft het overleefd.’

‘Ik heb geluk gehad,’ zegt hij en hij hoest en rochelt. ‘Ik kom uit Bagnères-de-Luchon, nu kom ik uit Bagnères-de-Luchon. Kwam daar niet altijd vandaan. De bergen leren je rijden. Daar kom je morgen wel achter. Als de lucht helder is krijg je ze allemaal te zien. Tot de laatste ster en ze zingen, ze hebben allemaal bij zichzelf gezongen. Ik kwam daar na de oorlog terug, alles was een verrassing.’

Ik sla hem lange tijd gade, wachtend op iets anders.

Hij knikt.

‘Ik zoek er overal naar,’ zeg ik.

‘Dit is het zuiden. Hier is niets gebeurd.’

‘Dat weet ik,’ zeg ik. ‘Maar ik doe overal naspeuringen. Ik zoek er overal naar.’

‘Naspeuringen waarnaar? Wacht. Wacht op het noorden. Ik was in Wallonië toen het begon. Wreed. Ga daarheen als je je wrede dingen wilt herinneren.’ Hij lijkt kalm, wacht. Ik heb het idee dat ik opeens geacht word weg te gaan, dat mijn tijd met de man om is. Ik maak aanstalten. Maar hij zegt: ‘Ik herinner me jongens die vielen, als door slaap overmand. Maar je herinnert het je niet, niemand herinnert het zich. Elk dag. Elke dag. Er is geen herinnering, alleen, ehm. Alleen ervaring. Ervaring. Ervaring omdat het altijd, altijd gebeurt; het is nooit gestopt. En om het te zeggen, om het na te doen; dat is al verschrikkelijk geweld op zichzelf. Hoe was het met je broer?’

‘Met mijn broer toen hij thuiskwam?’

‘Hoe was het met hem?’

‘Hij nam het huis in bezit. Hij liep door het huis. Waarde er rond. Liep door de gangen. Stille nachtwaken. We konden niet aan hem ontsnappen. Hij was overal. Stil. Wilde niets van ons weten. Behalve van onze zus. Ik weet nog hoe hij en mijn zus door de kamers van het huis liepen.’

‘Haar naam?’

‘Ze is een slaapwandelaarster. Ze volgden elkaar door het huis.’

‘Haar naam?’

Ik zeg even niets. Ik weet niet zeker hoe trouw ik hier ben geweest aan zijn definitie van herinnering en ervaring. Ik ben bang dat ik er niet tegen in wil gaan, zoals je ook niet ingaat tegen iemands definitie van God. Waar geen wetenschap is, rest alleen de gril van de persoonlijkheid. ‘Marya,’ zeg ik uiteindelijk. ‘Zo heet ze. Ik denk er vaak genoeg aan. Ik denk dat mijn moeder wel voor de maagdelijke geboorte viel, maar niet zo erg dat ze tot het bittere eind wilde gaan. De hele plechtige aard van het godsgericht. Wat een gebeurtenis, stel je eens voor.’

Een glimlach begint op de kleine plekjes van zijn gezicht en gaat omhoog zodat hij in zijn ogen terechtkomt. Dit is iets waarvan mijn bloed warm wordt, al is de bron ervan niet zo’n ware bewering; de merkwaardig exotische naam van mijn zus is evenzeer een vergissing als een cadeau. Mijn vader gaf haar bij de burgerlijke stand aan als Mary, ik heb gehoord dat hij pauzeerde tussen het noemen van de eerste en de tweede. Hij zei: ‘en… Annette. Mary Annette.’ Omdat ze dacht dat hij Maryanne zei, zette de ambtenaar een ‘a’ achter de ‘y’ en tilde haar pen op en wachtte tot er iets vergeten was en zo werd de ‘a’ een feit. Dat de letter zich had binnengedrongen werd pas opgemerkt toen mijn babyzusje al dagen thuis was en Thomas pogingen deed om de akte te lezen die in de bovenste la van het buffet in de eetkamer lag. Hij zag het woord Marya en las het als zodanig voor. Dus kwam het hele gezin om hem heen staan en peinsde. En zo bleef de naam aan haar vastgepind, zo’n beetje als de door haar geërfde broche die op zo’n manier glinsterde dat haar donkerblauwe ogen werden opgeluisterd door het licht van generaties; hij ging niet meer weg. Dus mijn broer gaf haar de naam. En hij verweet mij jaren later dat ik hem haar had afgenomen. Toen die T-Ford het hek raakte en uiteen werd gerukt zei hij daarna dat ik haar kapot had gemaakt. Maar dat was nooit helemaal waar, nooit helemaal in staat om voor de waarheid door te gaan.

‘Hier,’ zegt Louvière met opgetrokken wenkbrauwen. Hij drukt een verfrommeld papiertje in mijn hand.

Ik knik hem toe. Hij gaat weg. Het café stroomt leeg.

Uiteindelijk kom ik terug in het hotel en vind mijn bed. Ik laat de bries binnen via het raam. Hij komt van de Atlantische Oceaan. Een woord dat ik met moeite uit mijn mond krijg. Het lijkt onwaarschijnlijk, buitenlands hoewel het zo dichtbij is op dit zuidelijke moment aan de Golf van Biskaje. Ik trek mijn schoenen uit en hoor Harry zijn ledematen bewegen in het bed tegenover me. Ik betrap mezelf in de spiegel. Mijn gezicht mager, een opkomende baard die ik nooit eerder heb gezien, en toch is het heel vertrouwd. Ik ga op het bed liggen en oefen mijn ademhaling. In en uit, een soepel rijzen en dalen terwijl mijn longen zich vullen en leeglopen. Ik adem zoals wanneer ik rijd en alleen naar mijn wielen en ketting luister. Ik kijk langs mijn borst terwijl iets mijn aandacht trekt. Ik zie mijn voeten en weet dat ze bij mij horen, al lijken ze heel ver weg, de horizon van het lichaam. Ze lijken een herinnering, eentje aan thuis, eentje recht voor ons.

Ik herinner me het papiertje en haal het uit mijn zak. Het is een lijstje met verzetstabellen voor elke etappe.

-

12

Mijn Marya, zie haar slaapwandelen in de uren na middernacht. Door de gangen van het huis dolen en omwegen maken via kamers waar ze niet binnen mocht, zelfs een boek uit mijn handen pakken terwijl ik rechtop zat te lezen en het op de juiste plaats zetten op de plank. Dan fluisterde ik haar naam en zei ze onbegrijpelijke dingen tegen wie ze ook maar dacht dat er luisterde. Als het me lukte haar wakker te krijgen maakte ze dat geluid dat zo scherp, zo luid was dat het op een dier leek dat de geest gaf.

Ik denk aan haar om de tijd te doden. Het zachte geluid van haar voeten die door de gangen liepen en hoe ik wist dat ze in de buurt was. Ze betrad tapijten die mijn vader uit Perzië had meegebracht in de tijd dat hij met zijn broer door Europa en Turkije, Afghanistan en Syrië, Arabië en Egypte reisde. Nostalgische herinneringen die ze ophaalden als er bier werd gedronken. Weelderige tapijten, kleur en gevoel, zachte vezels tussen tenen als dik fluweel. Ik vroeg me vaak af of ze dat gevoel kon benoemen terwijl ze eroverheen kuierde. Ze liep behoorlijk rechtop en stak maar af en toe haar hand uit om de ruimte voor haar te voelen. Op een zomeravond volgde ik haar de tuin in en naar de fontein in het midden van de rijen rozen die tot de grens van het perceel liepen. Ze ging op de rand van de fontein zitten en keek naar de lucht. Wat voor vormen ze in de sterren zag terwijl ze droomde weet ik niet, maar in de ochtend na elk van deze uitstapjes was ze bedaard en rustig alsof ze een glimp van iets eenvoudigs en volledigs had opgevangen, iets wat onzichtbaar was voor de wakenden, alsof de liefde eindelijk een vorm had en ze die had zien bewegen en praten. Ze schonk thee in en keek hoe melk de donkere tannine lichtbruin kleurde, ze doopte er een theelepel honing in en proefde hoe het zoet werd.

Wat er aan deze uitstapjes ten grondslag lag, weet ik niet precies. Ze begonnen in haar puberteit niet lang nadat ik begonnen was met wielrennen. Op de vraag wat haar ertoe aanzette kon ik geen antwoord vinden. Ik zocht het woord voor haar toestand op en vond dat ze aan somnambulisme leed. Dat vond ik een mooi woord, en ik zei het bij mezelf in de klas, of aan de eettafel. Het ging duidelijk in een vloeiende lijn omhoog om vervolgens omlaag te tuimelen, alsof de letters bij een onzichtbare trap waren aangeland en waren gevallen. Ik hield het woord voor haar geheim, en haar toestand voelde evenzeer van mij als van haar. Haar nachtelijke wandelingen gingen door tot het eind van de lente van 1918, enkele maanden na de terugkeer van mijn broer. Marya was 15. Thomas was thuisgekomen van de luchtmacht, Europa en het hospitaal, en sloop door het huis. Ik heb me vaak voorgesteld dat ze elkaar tegenkwamen in de gang, dat ze alles wat ze achter hun gesloten oogleden zagen met elkaar deelden. Ook mijn broer kon je ’s nachts zien lopen, al was hij klaarwakker. Hij pauzeerde op weg naar de wc of de keuken en bleef stokstijf staan in de gang, zijn ogen dicht, zijn handen ineengeklemd. Hij fluisterde, zei woorden vlak bij haar oor.

Ik keek. Dat deed ik echt. Begluurde hen beiden – de vreemde versmelting van liefde.

En nu, wat doe ik nu? Ik zoek naar stand-ins langs de kant van de weg, spookachtige stand-ins. Door mannen en vrouwen die ik jong zie zijn word ik eraan herinnerd hoe ik ze mis. Hun ogen die zich vasthechten aan de dingen die ze elkaar zeggen en zo wijd worden. Ik wil ze kushandjes toewerpen terwijl ik voorbijrijd. Maar ik doe het niet; in plaats daarvan zoek ik naar de ogen van de vrouw, Celia, zoals Louvière haar heeft genoemd, en hoop dat ze klaarwakker zijn, en gewillig.

We zijn een wolkbreuk in de nacht van het laagland, een stortvloed van een honderdtal renners. Het is warm voor de bergen beginnen en ik voel iets nats aan de binnenkant van mijn tricot, maar het is geen zweet. Mijn neus is gaan bloeden en het is pas het eerste uur. Ik steek mijn hand in de V van het kledingstuk en til hem op om te ruiken; hij heeft de geur van ijzer zoals wanneer je tandvlees is beschadigd en je bloed proeft. Het is donker en ik weet dat niemand de vlek zal zien voor het ochtend wordt. Ik weet ook zeker dat ik tegen die tijd vijf, zes keer van mijn fiets gelazerd zal zijn. We rijden blind, als in het middelpunt van andermans gedachten, geleid door nooit ervaren, nooit gehoorde gebeurtenissen. Richting is giswerk, een kwestie als de veren van een kraai die door de nacht vliegt. Niemand zal merken waar het bloed vandaan kwam. Tegen die tijd zal het overal zitten.

Ik zoek naar Louvière op de weg, naar een toespeling op het gesprek van gisteravond via een blik of een vinger die van het stuur wordt getild. Ik zie hem nergens. Ik heb mijn voorblad en achtertandwielen aan zijn verhoudingen aangepast. Ik rijd vandaag met een 46 inch.

Ik vind een ritme. Ik voel de weg verdwijnen terwijl de kilometers achter ons verdampen. De massa renners stroomt door de duisternis. Denk het geratel weg en een zacht gebrom stijgt op uit deze enorme menigte, het bodemloze geluid van een mannenkoor. Het hele peloton snuift alsof een griep door het dorp is getrokken tijdens het korte slaapje dat we voor de start hebben kunnen doen. Onze pupillen gezwollen zodat ze zo groot zijn als de maan die schuilgaat achter de hoogste pieken die opklimmen tot 3500 meter. De bergen, de Pyreneeën – opbollende breukvlakken alsof een meedogenloze god Spanje heeft opgetild en Frankrijk in geslingerd, de aarde steeds verder omhoog heeft geduwd totdat de vlakte uit zijn verband werd gerukt en kraakte en in heftige kammen en pieken veranderde waar alleen nog geiten overheen konden. En dat zijn ze ook. Henri Desgrange, de uitvinder en schim, de vader en directeur, afwezig, onzichtbaar en overal, betaalde een paar duizend franc om hun paden puin- en sneeuwvrij te laten maken voor de Tour. Dat was 20 jaar geleden. Nu rijden we in het zwart onder de pieken.

Hier, ik som ze op:

Aneto

Pico Posets

Monte Perdido

Pic Maudit

Cilindro de Marboré

Pic de la Maladeta

Pico de Aneto. Daar is hij, ergens verscholen in het donker: 3404 meter en geen centimeter meer. De brok graniet die het hoogst opdoemt, met op de top een christelijk kruis dat een paar jaar geleden door ijverige zielen naar boven is gezeuld en met stenen en grind is verankerd. Ik heb er fotografisch bewijs van gezien, van dit overmatig groot uitgevallen crucifix dat opdoemt boven de formaties, terwijl de gletsjer eronder wegsmelt in een uiteindelijke zee. Percy heeft het me gegeven nadat een vrouw het hem in zijn hand had gedrukt voor dat café in Parijs voor de rit naar Rennes. Ze had hem op één knie zien zitten alsof hij bad. De hagel ging gepaard met natte sneeuw. Ze bracht hem de foto, waar ze heel voorzichtig mee omsprong. En zonder poëzie of precisie bedankte Percy haar. We hadden elkaar aangestaard, gefascineerd, terwijl ze wegliep. Nu vraag ik me af wat ze zien, die machtige alpen, terwijl ze op ons neer staren, een rivier van mannen die zo dicht in hun buurt rijdt.

Mijn knieën schampen langs bloemblaadjes die uit een nabije tuin steken; het bijbehorende huis op zo’n honderd meter afstand tussen zijn boerengebouwen waar de slapenden ritselen in hun sluimer door onze kettingen en wielen, de charge van een honderdtal mannen alsof ze de nacht in zijn gestuurd met een boodschap voor koningen en hun hofhouding, de lakeien, de generaals, de parlementariërs, de vrijers van de koningin. Al hebben we, helaas, niets anders te bieden dan sponsornamen. De geur van de bloemblaadjes blijft in mijn wielerbroek hangen, de stigma’s maken gele vlekken op mijn huid, de kleur van de zon die nog door de horizon moet breken, een dooier achter de schaal. Mijn andere knie bloedt. Ik ben twee keer tegen de muur van de weg gevallen. De tweede keer gingen er ook twee anderen onderuit en hoorde ik een geluid dat zo vertrouwd was, zo duidelijk van toon. Toen werd ik herinnerd aan haar in het donker, mijn zusje, stil en alleen, het plotselinge geluid dat ze maakte als ze wakker werd terwijl ze in de gang stond. Het geluid van metaal dat zich losscheurde van metaal dat door de heuvels stroomde. Haar mond open als een tunnel naar een ongetemde provincie.

Geef me wilskracht, Marya, zeg ik bij mezelf. Laat me op mijn pedalen staan. Vandaag moet ik klimmen.

De auto’s rijden achter ons aan, hun lichten maken lange schaduwen van onze wielen, merkwaardige ellipsoïden en de spaken als pijlen in de ruwheid van de weg. Ik raak de anderen kwijt die verspreid zijn rond de heuvelflank. Vage vormen komen en trekken zich terug terwijl we ploeteren in het maanlicht. Duisternis bloeit en wordt hard. Duisternis, als kool voor een fornuis. Ze neemt af, dan weer toe. Angst is vlakbij. Ik stort pijlsnel in dalen waarvan ik de diepte niet ken. Ik vrees de bodem want ik weet niet of ik nog op mijn wielen zal zijn als die toeslaat, of dat ik door de lucht zal vliegen als een van bovenaf geworpen steen. De volgwagens verdwijnen langzaam, hun lichten op beroemdere zonen gericht dan ons zuidelijke rakkers. Bruce Small verloren tussen de renners. Ik laat me vragen ontvallen als spijtbetuigingen:

Hoe lang moet ik klimmen?

Hoe lang voor de zon komt?

Hoe lang voor ik ze vind?

En dan, onvermijdelijk: Wanneer zal ik vallen?

Deze laatste vraag wordt herhaaldelijk beantwoord.

Het gaat erom deze fiets in de gladde gleuf van het spoor te houden dat door de kopgroep is getrokken. Het stuur bijna uit mijn handen gewrikt, mijn lichaam los van het zadel. Ik voel mezelf op de duisternis af koersen voorbij die van de nacht. Op de een of andere manier richt ik me op en ik zit weer op mijn zadel. Ik zweet als oud dynamiet. Ik ben klaar om de verre en ultieme afstand in te worden geslingerd door een gebrek aan concentratie. Ik schreeuw tegen mezelf.

Ik zeg geen woorden.

Ik lijk vaart te minderen. Vaart te minderen.

En dan, een stem: ‘Fiche moi la paix.’

Ik had de renner naast me niet opgemerkt totdat het geluid het geruis van banden en gruis doorbrak. Hij is een schaduwrenner in het donker. Alles is schaduw. Ik roep terug, een voor zulke gelegenheden geleerde en bewaarde zin: ‘Est-ce que vous pouvez l’écrire?’

Geen antwoord, al voel ik hem ademen. Ik probeer het opnieuw: ‘Je ne comprends pas.’

Weer niets. We rijden verder. Een uur, misschien meer. Beekjes van donker water maken vlakbij geluid terwijl ze de dalen in lopen die we ooit op een kaart hebben gezien maar waarvan ik de vorm niet kan beschrijven. Dalen waarvan we de wanden beklimmen maar waarvan we niets weten. Er zijn momenten dat ik mijn ogen dichtdoe. Ik heb het al eerder gezegd, maar ik zeg het opnieuw, omdat de lucht deze morgen precies die duisternis is, de weg één met de bomen en ravijnen. We passeren figuren die staan te pissen naast hun fiets in een holte waar de riviertjes stromen, een man die zijn pik op de weg richt en het grind besproeit. Later: een man die zich over zijn wiel buigt met de binnenband in zijn handen als de ingewanden van een ter ziele gegaan schepsel. Dan terug naar de eenzame duisternis waar beekjes stromen met het eindeloze bloed van een schaduwland dat door bochelaars wordt bewoond, op zoek naar het eind van de nachtmerrie van Desgrange. Het was zijn idee en daarom denk ik dat alle waanzin de zijne is, elke centimeter. Ik roep opnieuw iets naar mijn metgezel, een nieuwe vraag aan deze zwijgende Fransman (het is een vraag, geloof ik, over de versheid van melk).

Gehoest, daarna roept hij: ‘Bonjour Franse lul. Rot een eind op.’

‘Ha,’ flap ik eruit. Ik ken die stem, de golf van liederlijkheid als diepzinnigheid. Het is Ernie. Ernie met zijn woede die als een slaapmatje is opgerold en wordt uitgerold naar de eenvoudigste voorbijganger. Hij is de grootste schelder van ons allemaal, de grootste vuilbek, en daarom houd ik van hem als van een oude hond wiens stank in de kleren van zijn engelogige baasje blijft hangen. ‘Ernie,’ zeg ik. ‘Goddank.’

‘Wat?’ Zijn stem geërgerd door het plotselinge Engels. ‘Wie?’

‘Schei uit.’ Onze stemmen klinken als wonden, of de woorden van oude mannen die al veel eerder zijn uitgesproken. Het is moeilijk om iets op ons vast te pinnen.

‘Jij bent het. Kut, gelukkig,’ stamelt hij half, terwijl elk woord om zijn eigen punt roept zodat het even kan uitrusten. We hadden meer dan een uur naast elkaar gereden zonder enig benul.

‘Herkende je me niet?’

‘Maat, ik heb het gehad.’

‘Maat, maat, maat,’ zeg ik. Hij rijdt zwijgend verder, zegt een paar honderd meter niets. Ik besef dat hij waarschijnlijk doet wat ik doe, de afstand tussen ons peilt, de spanne die nodig is om te voorkomen dat we tegen elkaar aan knallen. Ik luister naar het geluid van zijn fiets, de lichte band die door het grind knarst. Dat, begrijp ik, is hoe elk van ons de tussenruimte kent die we bewaren om te voorkomen dat onze pedalen in onze spaken raken en ons tegen de wand of over de rotsrand doen belanden. Ik weet niet meer of ik hem heb ingehaald of dat hij mij heeft gevonden. Hoe dan ook, we zijn een congregatie die op de zon en haar lessen wacht. Het zal beter gaan als die komt. Het is een belofte die we nodig hebben.

‘Heb je de anderen gezien?’ vraagt hij.

‘Percy is dood,’ zeg ik.

‘Je bent niet goed snik. Watson?’

‘Weet ik niet.’

‘Iemand moet hem gezien hebben.’

‘Hoezo?’

‘Ik zag zijn rug…’

Die had ik ook gezien. De pijn: de rij steenpuisten onder de huid, de vezelige ontsteking van diepe infectie. Lagers van pus.

‘Die komt ons achterop,’ zeg ik.

‘Echt?’

‘Echt.’

Zijn ademhaling lijkt te ontspannen.

‘Hij zal ons gauw vinden,’ zeg ik, al ben ik bang dat ik lieg. Ik heb Harry al uren niet gezien. Het gebeurt zelden dat hij in de verte verdwijnt. Ik rijd verder met Ernie, die veteraan op jaren, en ik verlang ernaar een glimp van mijn vriend op te vangen. Ik verlang ernaar dat hij voor ons zit waar ik altijd het beste uitzicht had op zijn wil om verder te gaan. Maar de gedachte aan hem boezemt me angst in. Ik stel me hem tussen de stenen voor die op die velden staan. Die onzekere congregatie. Ik merk dat ik ril. Ik ben plotseling bang dat de nacht niet zal ophouden. Eigenlijk ben ik overal bang voor.

We rijden onder de koepel van de duisternis, op jacht naar de dageraad.

Ik rijd en zoek achter in mijn gedachten naar dingen om me beknopt te herinneren. Mensen komen en gaan, dagen, gebeurtenissen. Zomers en meisjes en vrouwen. Mijn zusje vult lange uren van duisternis. Haar geestesoog zo helder als toen ze door de gangen liep. Er valt een vergelijking te trekken tussen haar duisternis en die waar we doorheen rijden. Al weet ik eerlijk gezegd niet welke, hoe ze bij elkaar passen. Ik zoek haar tussen de vrouwen in nachtjapon die bij het hek van een of andere boerderij staan. Zusters, vijf in getal, en Ernie maakt een geluid.

Ik wil haar vragen stellen, mijn Marya.

Ernie schreeuwt tegen me en ik wijk uit. Twee fietsen in elkaar gehaakt op de weg, hun eigenaars nergens te zien. We lijken omlaag te rijden maar ik weet het niet zeker. Ernie schreeuwt opnieuw, maar er is alleen maar een donkere weg. Ik zie lichtjes in de lucht boven ons, of zo niet in de lucht, dan op de flank van de berg. Ik ben stomverbaasd dat ik geen besluit kan nemen, wat me nog meer beangstigt. Ik jaag op de vorm van de alpen maar mijn ogen kunnen geen contact maken met de rots. De rest van onze ploeg moet ergens in de nacht zijn en ik hoop alleen maar dat ze op die heuvelflank zijn, want het zijn beslist renners die we zien, volgwagens die met hun lampen de spaken en frames laten glinsteren. Maar onwillekeurig vraag ik me ook andere dingen af: misschien zijn het vliegtuigen. Misschien ballonnen, of andere uitvindingen die mijn geestesoog niet kan bedenken? Ik kijk ernaar alsof het vuurvliegjes zijn en stel me voor dat mijn zusje en ik omhoog rijden, een laatste rit in een maanloze dageraad. En dan moet ik vragen: zit Harry erbij? Opperman, Osborne?

Niemand gaat dood, en toch komt de zon ons redden. Het strijdlustig aanstormen van rozes en gelen, een dag die uit de palm van een kinderhand lijkt te zijn geblazen. Ik voel het peloton als één man een gemeenschappelijke, iets hogere snelheid forceren. De bergen rijzen voor ons op en we beginnen aan onze klim. We naderen de voet van de Col d’Aubisque. Een groep van 20 of 30 is al voor ons aangekomen en heeft hun achterwielen eruit gehaald, ze rondgedraaid en daarna weer op hun plek laten glijden met de ketting om het laagste verzet. Dan meer renners, en nog meer. Het hele peloton arriveert vanuit de schaduw. Ze rijden zwijgend weg terwijl wij pauzeren voor de aanpassing. Ik neem een pil uit het flesje en laat hem oplossen in mijn mond. Ik voel het licht exploderen.

Marya, heb je ooit zoiets gezien?

-

DEEL 2

-

13

Ergens voor het middaguur raakte François Louvière van de weg op de plek waar die door de regen was weggespoeld zodat er een goot leek te zijn ontstaan en een gele kleimassa het dal in druppelde. Met zijn fiets onder zich schoof hij er zijwaarts overheen en voelde zijn wielen de weg verlaten, een weg die altijd alleen voor hem leek te zijn gemaakt; maar de weg faalde, hij viel. Hij viel in een open graf, in het tempo waarin je eigen tombe open knarst om je zijn omgeving te laten zien. En als je valt. Tuimelt en slingert.

Hij lag in de loopgraaf van het dal waar de beekjes samen rijden, en een lange jammerklacht weerkaatste tegen de rots. Hij leek zwijgend gevallen te zijn, want ik hoorde niets uit zijn mond tot die kreun, dat fagotgeluid van ver weg. Een zo precair geluid dat ik wist dat het leven nabij was en dat Louvière, al was hij nog zo’n buitengewone legende en hielden we nog zo onze adem in, een bepaald soort einde nabij was.

Ik keek hoe de Franse arts de heuvel af galoppeerde met een injectiespuit tussen zijn tanden om Louvières leidingen met morfine te vullen. Ik stond op mijn pedalen, balancerend op het verzet, en bedankte de stralen van de schuin invallende zon dat ze op mijn stofbril vielen en me verblindden en terugduwden achter de wielen van het demarrerende peloton. Vijf fietsen waren dat tijdelijke ravijn in gestort; ik had de zesde kunnen zijn als ik niet zo bang was geweest voor het donker. Dat krijg je als je recht tegen de zon in staart; een duisternis als de diepste grot, als geen ander soort licht. Ik bleef in evenwicht door met mijn voeten de cranks minutieus naar voren en naar achteren te verplaatsen. Nog altijd in beweging, nog altijd in de ronde, nog altijd een werkwoord in deze zin.

We reden rondjes door de modder in afwachting van een teken dat de levenden omhoogkwamen uit het ravijn zodat de koers verder kon gaan. Mannen met plechtige ogen op de randen, niet wetend of ze hem naar beneden moesten volgen of op de weg moesten blijven. Die kale legende die, terwijl zijn benen braken en spieren van bindweefsel werden gescheurd, te allen tijde tot die mythische status beperkt zou blijven omdat alle waarheid over hem leek weg te vallen terwijl hij neerstortte.

Zoals bijvoorbeeld deze: als hij ooit een zweep bij zich had gehad, zouden we het striemen ervan op onze huid hebben gevoeld.

Ik wachtte en hoopte op een teken van Osborne en Harry.

Op een eerder moment, misschien een uur nadat de zon was opgekomen, terwijl Ernie Bainbridge en ik nog steeds een koppel vormden dat zich door de dageraad heen praatte, was onze ploeg (minus Opperman, die al in de vroege heuvelkilometers was gedemarreerd) bij elkaar gekomen. We reden min of meer in het midden van het peloton dat zich op de Col d’Aubisque had gevormd, alsof alle renners waren opgeroepen door de naderende eis, de Pyreneeën en de dierenpaden die nauwelijks wegen waren te noemen. Louvière had een demarrerend groepje geleid dat Fontan probeerde terug te halen die vanuit het peloton het dal in was gescheurd na Saint-Jean-Pied-de-Port. Op jacht naar het groepje achtervolgers. Ik reed naar voren en zat in het wiel van Louvière tot vlak onder de eerste klim van de Tourmalet toen het licht me te pakken kreeg en ik terugzakte.

Camille Van de Casteele had een minuut of 40 eerder de kop overgenomen en wilde die niet prijsgeven. De eerste die de top van dit vervloekte stuk weg bereikte kreeg een grandioze prijs: longen spatten ervoor uit elkaar. Ik kon ze niet inhalen, dus hij zou niet voor mij zijn. Ik schreeuwde tegen mezelf terwijl ik klom. Mijn botten voelden de angst van mijn spieren die strekten en krompen. In hun poging me steeds verder omhoog te brengen leken ze door te buigen. Dat zeg ik nu wel, maar we trapten nauwelijks. En het is een zware doodsstrijd. Ik dacht pas aan huilen toen we de sneeuwgrens bereikten. De pijn was hevig en ik kon niet begrijpen hoe mijn lichaam me bleef voortjagen. Het was een diepe pijn, hij was overal, omringde elk deel van me. Ik voelde mezelf beschadigd raken: ik voelde elke spier desintegreren, longen en hart in bloederige pulp veranderen in mijn borst. Maar ik ging door, en het is geen kwestie van weten hoe, het is eerder een kwestie van dat we het deden. Het is een mirakel dat we zulke pijn overwinnen en geen wonder dat sommigen tot goden worden verkozen. Ik zat tussen vijf Belgen en twee Italianen. Frantz er vlak achter. We maakten allemaal rare geluiden terwijl we in het wiel van Louvière probeerden te blijven die in dat van Van de Casteele probeerde te blijven. De Belg bereikte de top zo’n 10 minuten eerder dan wij. Hij bleef staan kijken hoe de rest van ons de pas op ploeterde voordat hij van verzet wisselde en het dal in dook. Hij zou de etappe niet winnen, die eer ging naar Victor Fontan, al vermoed ik dat hij geen kans had gehad als Louvière niet zo’n smak had gemaakt.

Op het hoogste punt van de col sprong de groep als één man van zijn fiets, wipte zijn achterwiel eruit en legde de ketting om het kleinste tandrad en reed in een explosie van licht en snelheid de middag in. In minder dan vijf minuten was Louvière in het dal gevallen. We reden meer dan 60 kilometer per uur, volgens de volgwagen. Een verschrompeld mannetje met chauffeurshandschoenen onder zijn epauletten vertelde dat hij was achtergebleven.

Uiteindelijk haalde ik mezelf van mijn fiets af en ging langs de weg zitten. Harry arriveerde een kwartier na het ongeluk en bracht zijn fiets slippend tot stilstand naast de auto die Louvières ambulance zou zijn. Ik ging naar de Cantabriër en wees. Hij keek me aan en sprong zonder enige interpretatie van mijn gezichtsuitdrukkingen van het pad in de klei en haastte zich de meter of 40 naar beneden tot de plek waar de Algerijn lag te bloeden terwijl een arts en een brancardier zich over zijn gehavende lichaam bogen. Sporen van bloed in de weggegooide handdoeken naast het riviertje.

Bloedsport.

Nu zijn andere ploegen voorbijgangers geworden. Discuter mindert vaart en kijkt. Ik roep naar de Spaanse jongen. Alleen hij kijkt mijn kant op. De rest rijdt zonder iets te zeggen door het tafereel, een auto achter hen op lage toeren. Een bekende auto, degene waar ik Celia naartoe zag lopen in Caen, die rook uitstoot in alpenlucht. Hoewel mannen langs de kant van de weg Louvières naam naar hen schreeuwen, komt er geen blik van de auto of de renners. Mannen roepen en wijzen naar de vallei.

Uren later verklaarde Percy dat hij zijn naam had gekend, niet zijn gezicht. Hoewel ik zijn gezicht goed genoeg kende, begreep ik het. Je ziet nooit het gezicht van zo’n man, alleen de lucht om ze heen die dikker lijkt. Zijn val beschreef het eind van een legende en gaf ook stem aan het begin van een andere, respectvoller reeks leugens:

Het wit van het bot stak door zijn dij (gelezen in L’Auto).

Hij jammerde als een stervend schaap, bloed kleurde de modder rood, het gras purper (Le Figaro).

De hemel was zwart van de wolken, de rivier rood van de inglijdende zonsondergang (opnieuw L’Auto), al was het midden op de dag.

Op precies hetzelfde moment stierf een oude man in een naburig dorp aan een gezwollen hart, met de hand van zijn dochter in de zijne.

De renners van de Tour merkten dat ze vrijelijker reden toen zijn lichaam eenmaal van zijn fiets was gehaald.

Almaar door. De waarheid overschaduwd. Op het eind vielen we allemaal: Opperman drie keer, Harry twee. Harry ging door zijn remmen, zat bijna een halfuur langs de kant van de weg om ze te repareren op de sneeuwgrens. Ernie brak een wiel. Percy’s hoofd is verbonden en bloederig. Alleen als je botten versplinteren stop je voorgoed.

Natuurlijk hadden Opperman en Harry het over Louvière gehad tijdens onze voorbesprekingen, maar hun gesprek ging het meest over Frantz. Ze analyseerden en zochten advies. Ze wisten dat de man in de gele trui zou starten en je ervan op aan kon dat hij die aan zou houden zolang hij of zijn lichaam het volhield. Tegen de tijd dat ze klaar waren met Frantz viel nergens anders meer aan te denken. De man was onverslaanbaar, gezien de statistieken en zijn ploeg. Dat was hij al een tijdje. In Luxemburg werd hij al voor zijn 20ste kampioen, kwam vier jaar later naar de Tour en eindigde één plaats, daarna drie plaatsen achter Ottavio Bottecchia totdat hij de ronde volledig domineerde. Hij stortte nooit in, zijn lichaam leek bestand tegen alle nare dingen.

Maar ik, ik had Louvière bestudeerd. Ik had hem bestudeerd vanuit Nieuw-Zeeland, via brieven die waren verstuurd door spionnen. Engelse spionnen. Met bedreven vingers, getuige hun elegante missives. Met lippenstift en zwierige handtekeningen verzegelde enveloppen.

Een leugen en de liefde voor afstand. Nicht Alice.

Ik denk aan die brieven en stel me een verrekijker voor die van een kilometer afstand is scherpgesteld. Ik stel me spionnengedoe voor. Mannen met lange jassen, enorme jassen, eau de cologne dragende schaduwen in de schaduwen zelf die door barsten in het licht turen. Maar nee, ik noem ze dan wel mijn spionnen maar ze waren alleen maar familie, nichten die vakantie vierden in het zuiden; Marseille tijdens een zomer twee jaar geleden. Ik had haar gevraagd me beschrijvingen van de ronde te sturen terwijl ze die in oostelijke richting volgden van Perpignan naar Nice. Mijn lieve nicht Alice stuurde geparfumeerde brieven en vertelde me over de ‘zuigerdijen’ van Louvière. Lachte ik daarom? Natuurlijk lachte ik daarom. Het idee dat ik deze man op een dag zou zien, naast hem zou rijden, leek altijd onmogelijk; zelfs door hier in mei te arriveren leek het onmogelijk. Maar Henri Desgrange, hij had ons een kans op goddelijkheid gegund, en ik heb nu de ketting van Louvière gehoord, die benen gezien als die van een tempobeul, zo metronomisch dat het half leek dat hij uitdagers tot achterblijvers hypnotiseerde.

Hij had het vorige jaar niet gewonnen, dat was voorbehouden aan Frantz. Maar Frantz is geen Louvière.

Louvière had nooit gewonnen: 2 plaatsen achter Ottavio Bottecchia in ’26; 19 achter Frantz in ’27; 18de in ’25; 4de in ’24. In 1919 kon hij niet finishen. In 1920 werd hij 3de. Geluk en noodlot. Het volgende jaar werd hij in Malo-les-Bains door vijf drinkende Belgen van zijn fiets gesleurd terwijl hij de aarzelende buitenwijken van het stadje in reed. Ze waren daar om Philippe Thys te verwelkomen, hun landgenoot, de nooit aflatende leider. Ze zagen Louvière in de kleuren van zijn woonplaats, ze kwamen schreeuwend naar de weg, hun bier schuimend. Eentje smeet de pils in zijn gezicht toen hij zijn donkere uiterlijk zag. Louvière slingerde over de weg, zijn banden raakten tussen de kasseien en hij viel opzij en over het stuur. Gebroken arm, de ronde over drie dagen afgelopen zonder hem. Hij probeerde met zijn arm in een mitella te rijden. Hij viel er opnieuw af en opnieuw en kreeg het bevel niet verder te rijden.

8ste het jaar daarop. Hij heeft 15 etappes gewonnen maar nooit de gele trui gedragen. Nooit midden op een podium gestaan. Maar desondanks is hij de grootste. Mijn nicht fluisterde dat ze nooit een man had gezien die zo mooi was om naar te kijken terwijl hij op zijn pedalen stond en zijn snelheid opvoerde zodat het peloton leek te aarzelen en te flakkeren en te vertragen. Zoals hij nooit glimlachte, alleen maar uit diepe blauwe ogen tuurde. En naar haar schrijven te oordelen leek al dit moeiteloze aanwenden van immense energie alleen maar bedoeld om mijn nicht in de ogen te kunnen kijken, leek hij alleen maar in te houden aan de kop van het peloton om haar te laten stamelen.

Ik begrijp haar verliefdheid. Ik begrijp het verlangen van de kranten naar een overwinning. Ik begrijp de mannen uit dat grensplaatsje. Hij ontlokt spontane actie aan de ledematen van degenen die gemakkelijk verliefd worden op schoonheid en, zo lijkt het, op het zien sterven daarvan. Inderdaad, van een overwinning zal het niet meer komen en de man, zo lijkt het, zal nooit terugkeren op de weg. Sinds we elkaar spraken in Hendaye heb ik geprobeerd zijn belangstelling voor onze aanwezigheid te negeren. We waren, vermoed ik, een vreemde eend in de bijt. Net zoals onze aanwezigheid in de oorlog iets merkwaardigs had voor iedereen die er goed over nadacht. We waren daar met Indiërs, met Afrikanen, met de Engelsen en Schotten en de mannen uit Whales. God weet waarom.

Eerder vanavond verliet ik mijn kamers en ging bij de man op bezoek. Ik was van plan om hem in zijn slaapkamer op te zoeken en meelevende woorden te zeggen. Om die ogen nog een laatste keer te zien. Misschien dacht ik aan nicht Alice, misschien wilde ik een verhaal voor haar hebben als ik haar eindelijk ontmoette en wist hoe ze eruitzag. Hoe het ook zij, dat is nooit gebeurd. Tot mijn blijdschap werd ik in plaats daarvan door de wil van iemand anders naar deze kalme kamer geleid, donzige wangen die het topette zouden delen dat ik in mijn borstzakje heb. Dit meisje, ze vond me terwijl ik terugkeerde van de rivier en fluisterde mijn naam alsof het een geheim was; al was ’t het enige woord dat we konden delen want ik spreek alleen maar Engels, en alleen maar een paar woorden tegelijk. Ze zeiden dat we in de aanloop naar de start zo veel mogelijk Frans moesten leren. Ik leerde wijzen en staren. Ik ben een marionet van stof en stro.

We liggen naar het plafond te staren, het meisje in de holte van mijn arm. Heel mooi, halfnaakt als in dromen. Ik heb het idee dat ik me gelukkig zou moeten voelen, alsof het moment me geschonken was door een vreemde omstandigheid of fortuin. Maar dat is niet zo. Ik voel alleen maar iets wat in de buurt komt van schaamte. Ze kust me, haar tong en de mijne. Ik ben bang voor het gat in mijn rij tanden, dat ze dat weerzinwekkend zal vinden als ze het voelt met haar zachte natte mond. Maar misschien kan alleen ik het maar voelen, die zich ervan bewust is wat daar eerder zat.

Ik glijd weg in lange droomvluchten. Het meisje ook, ze streelt mijn achterhoofd alsof het gekneusd is tijdens een val. En dat zou heel goed kunnen, misschien kan ze met haar vingers dit soort kwetsuren voelen, het soort dat je oploopt als je onderuitgaat en her en der pijn opdoet die je kort daarna weer vergeet door een nieuwe val. Pijn heeft vele ledematen en is vergeetachtig. Ik lig daar en ik vraag me af welke lichaamsdelen van Louvière worden veronachtzaamd vanwege zijn echt ernstige verwonding. Dat verbrijzelde scheenbeen en de schilfers hard bot in zijn spier.

Louvière, zeg ik bij mezelf, bijna gelovend dat ik naar zijn kamer ben gegaan. Het spijt me dat je gevallen bent. Het spijt me dat ik dat bot niet uit je dij kan halen.

Hij had kunnen antwoorden, hij had kunnen zeggen: Ga terug naar je maten en zit me niet zo te stangen met die verontschuldigingen van je. Zijn gezicht bloedeloos door morfine en pijn.

Ik ben een zwakkeling met de neigingen van een zwakkeling om te falen, zeg ik.

In de bergen zijn geen zwakkelingen.

Alleen ik, antwoord ik.

En hij zegt, ik weet zeker dat hij met zijn morfineblik zegt, ogen als ijs: Alle idioten op de weg! Alle mannen die doen alsof; de weg zal jullie van zijn koers schudden en mijn God als jullie me niet in de weg zitten!

En ik zeg niets terug omdat ik niet met hem praat. Ik heb me niet de kamer met het hemelbed in gewaagd waar ze hem in hebben gelegd om mijn hoofd te schudden om zijn hopeloze figuur. In plaats daarvan nam ik wijn mee en ging naast de brug zitten waar het stroompje zijn water als door een snee in een keel naar de bodem van het dal gorgelt, naar de zich aansluitende rivier die zich snelstromend uitstrekt naar de Iberische vlaktes of de Pyrenées-Orientales en daarna naar de zee en hoeveel jaren duurt het voor hij door de poorten van Gibraltar naar de oceaan is gestroomd en naar de kusten van landen die hier komen om hun mannen aan oorlog en aan deze krankzinnige ronde zelf op te offeren? Ik dronk om de pijn te stillen, om mijn dijen weer gezond te maken. Ze kwam en ging zitten, een naaister, een melkmeisje, een aantrekkelijk schepsel dat wist wat er in mijn borstzakje zat. Dat wat Celia (Celia, ik heb de naam nog niet hardop gezegd) had gegeven in Caen. Het meisje en ik gingen naar deze kamer en we lagen stil, we maakten de fles leeg en ik haalde de zakdoek tevoorschijn en het topette.

We halen diep adem. Haar mooie handen.

‘Ken je Louvière?’ zeg ik.

Haar mooie glimlach.

‘Hij is de koning. In Amerika zouden ze een dollar met zijn beeltenis maken, een automerk naar hem vernoemen.’

‘New York?’ zegt ze.

‘New York,’ zeg ik.

‘New York, New York?’

Algauw snap ik het, algauw raad ik het: ze denkt dat ik een Amerikaan ben. Ik lach en ze kijkt me aan met lange, lange wimpers die wieken als de vleugels van de lome havik die de bergwanden afspeurt naar bloederig aas of een opwaartse luchtstroom om haar ver weg te voeren. Een absolute schoonheid en ik maak een onwaardige vergelijking: wat die arend najaagt is noodzaak en leven, zij is hier alleen maar voor de bedwelming van deze natte lap, en ik heb zeker bewondering voor deze eerlijkheid en precisie.

‘O ja,’ zeg ik. Ik zal de Yankeeformule namelijk lenen als dat betekent dat ik Louvière niet in de ogen hoef te kijken en de gedesillusioneerde grijns niet hoef te zien van een man die spot met het feit dat hij op een fiets rijdt. Hij vliegt terwijl wij in de ondiepten van zijn zog kruipen, en hij weet, hij weet dat niemand van ons ooit echt zal winnen zonder dat hij achter onze schaduw zit. Sterker nog, morgen zullen mensen schrijven dat de aaneengeschakelde gevolgen van noodlot en element de enige man hebben gebroken die de gele trui verdiende (ook al had hij hem nooit gedragen). Ze zullen natuurlijk liegen – maar ze zullen kranten verkopen, en jongens zullen papieren vliegtuigjes van hun pagina’s vouwen en we zullen kijken hoe die zweven en schommelen en bidden dat hun vaart behouden zal blijven voor onze spaken en ons verzet. Dus tegenover het meisje voel ik dankbaarheid, en ik vraag me af of ik haar grotere sommen verschuldigd ben dan de etherdagdromen die ik heb aangeboden.

Kom tegen me aan liggen, zeg ik. Wees dicht bij me.

Ik ben een Tegenvoeter. Geen Yankeeploeg heeft deze ronde gereden, geen Engelse of een uit Whales. Dat heb ik gehoord. Wij zijn Nieuw-Zeeland, wij zijn Australië. Maar ik zal Amerikaan zijn, ik zal alles zijn.

-

14

Tien dagen voordat ze doodging werd mijn zusje wit. Haar gezicht vochtig en haar benen die het begaven in de gang. Ik keek hoe ze viel, terwijl haar handen zich uitstrekten naar de muren en lucht aanraakten. De holte van haar wangen het soort bleekheid dat je nauwelijks met de levenden associeert. Nu staan we te wachten tot de ronde de stad uit zal leiden en de gezichten die ik zie bij kaarslicht in de regen doen gedachten aan haar opflakkeren. Wankele kaarsvlammetjes in de handen van de zusters, de gehabijten die kwamen aanzweven vanuit het klooster dat ons allen gadeslaat vanaf de bergflank. Dit zijn de lichten waarbij we kunnen zien, waarbij we door de spelonk rijden, waarbij onze schaduwen op middeleeuwse constructies spelen, de kapellen en huizen en schuren en bedrijven. Middernachtzonnen, schaduwgezichten die ons licht geven om in te rijden, het wit van hun huid dat overeenkomt met dat van mijn eigen gevelde zus. Zo brengen we dingen met elkaar in verband: kleur, licht, geluid.

Ons nummer is 78. We proppen ons de straat in. Sommigen hebben geslapen, anderen rouwen om de verloren uren die ze te wachten staan; angst lijkt naar massageolie en koffie en melk te ruiken. Iedereen ziet eruit als een soort marionet, nauwelijks moedig en onbezonnen. Voor de gek gehouden door de belofte van roem. Al is het soms de gek die de dingen het duidelijkst ziet. Dat zei Marya een keer toen we op de top van de Egmont zaten en de wereld die we kenden zich voor ons uitspreidde. Terwijl mannen hier op het continent aan het vechten waren, beklommen Marya en ik de berg twee keer met onze vader. Klauterden over de velden van vulkanisch gesteente en brede stukken sneeuw en keken naar de wereld en deden of we daar alles van afwisten. Ze had een gewoonte, mijn zus, om met zulke woorden mijn hoofd binnen te dringen. Ze zit daar nog steeds, roerloos, en nu voel ik haar kijken terwijl we ons opmaken om de heuvels in te rijden met hun hoed van sneeuw. Ik wil mijn hand uitsteken naar een van de nonnen en haar naar me toe trekken en vragen waarom we hier zijn komen vechten. Ik zou geen antwoord verwachten, alleen het geluid van verbazing en verrukking.

Ik probeer me de omgeving van het stadje van de vorige dag te herinneren. Ik weet dat het ommuurd is. Ik weet dat er zich bergen boven uitstrekken, maar dat geldt voor alle stadjes in de Pyreneeën. Ik herinner me alleen nog dat de weg voor me uit geflankeerd werd door bomen die het voetpad en het verkeer scheidden. De vorm van de bergen, de lading sneeuw en hun precieze nabijheid kan ik me niet herinneren. Ik kijk om me heen en als er duizend mensen in dit stadje wonen, dan zijn die allemaal hun bed uit om te wachten op ons grimmige vertrek.

Percy en Bainbridge doen haasje-over om warm te blijven totdat Bruce schreeuwt en de mannen terugkeren naar hun fiets. Monsieur France is ergens. 3.30 en we staan klaar in het donker, tussen de muren van het donker.

We gaan. Stopwatches beginnen te snorren als de torsie van de veer wordt ontspannen en radertjes onzichtbaar vliegen. We kruipen tevoorschijn met het peloton, een begrafeniskoers van rillende mannen. Ja, het is koud en de kinderen die zich met de ouders hebben verzameld zijn in dekens gehuld. Ochtendgezichten. Geen spel, geen bijdehante opmerkingen. Dit is een plechtig begin.

Ik hoor Opperman kalme woorden zeggen. Hij is van plan vroeg op kop te gaan en daar zo lang mogelijk te blijven. Dezelfde tactiek als twee dagen geleden vanuit Hendaye. Die werkte totdat elleboogkrappe bochten en de snelheid waarmee zijn achtervolgers die namen hem in de modder deden belanden: hij viel en viel opnieuw, niet gewend aan de snelheid, niet bekend met de manoeuvres die nodig waren om tijdens de ronde te overleven. Hij is vastbesloten om ze van zich af te slaan, alle mannen die op hem in willen rijden, hem uit zijn zadel willen lichten en hem willen zien falen ten overstaan van hun mindere verlangens.

We rijden, we gaan verder over het platteland. De zusters kalmpjes in het zog.

De klim ziet het peloton uiteenvallen en zich verspreiden over de heuvel. Ik laat renners een voor een achter me. De eerste klim is steil. Zestien procent, velen lopen. Harry loopt, Ernie en Osborne. Ik rijd langs mannen die in hun wielerbroek pissen, de geur en de aanblik ervan. Ik zal weldra hetzelfde doen, dat weet ik zeker. De helling loopt schuin hemelwaarts en ik bevind me in de voorhoede van ploegen die door de verwarring van de start uiteen zijn gevallen. Het is donker, stil en koud. Zoals op de dinsdag dat we als één man uit Hendaye vertrokken, rijden we en masse Luchon uit. Deze dagen zijn geen tijdritten, ze gaan om de plek waarop we rijden als een echt peloton en tonen onze zwakheden terwijl onze lichamen wankelen en zwoegen.

We raken elkaar kwijt terwijl de lange lengte van het peloton zo ver wordt uitgerekt dat het onvermijdelijk zal knappen. Minuten gaan niet voorbij in het donker, net zomin als secondes. We kunnen geen snelheid peilen, net zomin als afstand bepalen. Ik rijd met Harry, maar hij zegt niets. Hij is chagrijnig. Alsof zijn humeur is gekneusd, afgetuigd in de aanloop naar de etappe. We zitten achter Percy en Opperman. We rijden in een naargeestige schemering, als half verblind, en ik merk dat mijn gedachten naar een avond zweven. Een andere avond en een koudere avond in een winter die zwaar was door de aanwezigheid van mannen op het randje. Een openbare hotelbar en de aanblik van mijn broer die op de zwarte lucht in beukte in de onverlichte ruimte bij de achteruitgang die door de vrachtwagen van de brouwerij werd gebruikt om het bier af te leveren.

Het was kwart over zes begin augustus, dat weet ik want dat was het tijdstip waarop ik hem had gezegd dat ik buiten zou staan om hem te halen voor het avondeten. Hij was misschien een week thuis, of twee. Hoe lang dan ook, in die tijd was hij duidelijk het vermogen kwijtgeraakt om raak te slaan zodat hij met dronken armen naar iedereen maaide die een stuk van zijn verhaal wilde. Dat weet ik omdat ik er aan de hand van waarnemingen achter kwam dat deze gevechten zo begonnen. Kwesties van tijd en plaats werden algauw kwesties van heldenmoed. Ik was een jongen toen ik mijn eerste opdoffer gaf, twaalf. Die kwam uit mijn benen, mijn heupen en daarna door mijn schouders zodat het uiteinde van mijn knokkels geladen was met kracht. Mijn broer incasseerde de opdoffer en keek even verbaasd, nam me snel in een hoofdklem en woelde door mijn haar. Hij zei telkens opnieuw: ‘Waar heb je dat geleerd, jongen? Waar heb je dat geleerd?’ Ik had het natuurlijk van hem geleerd en daarom voelde ik me, terwijl ik de auto liet stoppen en de koplampen zich in de melange boorden, een klein beetje op mijn nummer gezet. Hoewel hij klein was, halfback bij de senioren tijdens zijn korte carrière, kon hij forse en goed getimede dreunen uitdelen en was al dit gespartel, al dit gemaai in het rond niets voor hem.

Ik vroeg hem terwijl we naar huis reden met wie hij had gevochten. Hij zei geen woord. Om de waarheid te zeggen: hij had geen woord gezegd sinds hij uit Schotland was gekomen. Amper een woord. Het praten zou later komen. Op dat moment nam ik aan dat hij niet wist wie hij sloeg, zoals hij ook niet wist welke woorden hij kon formuleren. Dat denk ik terwijl wielen tegen de mijne knallen, terwijl sturen mijn heupen kneuzen, en ik zie geen gezichten. Ik vraag me af of het makkelijker is om te vechten als je weet wie je om je heen hebt. Zwartheid en de randen van de duisternis. Stilte daar en de bereidheid om uit te halen naar alles wat in de buurt komt; de eerlijkheid van stilte en hoe die alles overbrugt, overal leeft waar geen woorden zijn. Mijn broer voordat hij weer leerde praten met bloed op zijn gezicht, slingerend. Geweld als remedie tegen de stilte van de eenzaamheid. Ik ontdek dat het bijna ochtend is als ik lek rijd, velen passeren en ik ben alleen.

Het is in het onuitgesproken uur van de dageraad dat ik naast een beekje hurk met gereedschap in mijn handen en met een oudere boer en zijn zoon praat, die zijn gearriveerd met de zwakke zon. Die stralende bol brak door de kluister van de bergen en vulde het dal met een zilveren roze. Ze kwamen van het aangrenzende veld om te kijken hoe ik mijn band repareerde en me water aan te bieden uit de kalebasfles die hij over zijn schouder draagt en het licht van zijn lantaarn. Het smaakt zoet, zo zoet als water kan smaken zonder dat er honing aan is toegevoegd of sap dat uit een vrucht is geperst. Hij spreekt via zijn zoon. De man, van mijn leeftijd denk ik, al hoed ik me voor vergelijkingen, legt uit dat hij in Toulouse werkt als leraar. Zijn Engels is hakkelend maar dat lijkt niet erg. Ik werp een blik op zijn linkerhand; de huid is er diverse malen overheen gevouwen en waar ik vingers verwacht is alleen maar een kronkelend rood litteken. Daarna denk ik dat hij eerder van de leeftijd van mijn broer is dan van mij. De oude man praat snel, want hij kent het gebrek aan tijd dat ik heb te bieden terwijl ik de moeren losdraai die mijn wiel tegen het frame aan houden en de binnenband pak die om mijn schouder zit. Zijn zoon vertaalt snel en zorgvuldig. Er wordt me gevraagd waar ik vandaan kom. Ik vertel het hem. ‘Nouvelle-Zélande.’

De boer overlegt met zijn zoon. Ze praten, de een met zijn hoofd omlaag, de ander met zijn blik op de lucht gericht. Er is een zachtheid, alsof ze uitspreken wat er onder hun huid zit. Ze ruilen van blik, de een omhoog, de ander omlaag. De boer stamelt enkele keren een woord tot ik het begrijp. Hij vraagt me of ik Ernie ben. Er is geen tijd voor correcties dus ik glimlach en houd de naam even vast. ‘Ernie Bainbridge, dat klopt,’ zeg ik.

‘De priester!’ zegt de oude boer.

‘Dat klopt!’ zeg ik. Al is me niet duidelijk hoe je Harry en Ernie kunt verwarren.

De oude man steekt beide handen uit en ik bied hem even de mijne aan om te schudden en hij houdt hem vast, zijn huid onwaarschijnlijk ruw. Hij praat tegen zijn zoon terwijl ik werk.

‘Toen de eerste ronde hier kwam,’ zegt de zoon, ‘mijn vader nooit had gezien een fiets, hij nooit had gehoord een fiets. Hij arm. Zijn moeder sprak geen Frans, weet u? En toen mijn grootpapa doodging wilde ze dit dal verlaten en werd hij bijna het huis uit gegooid om te bedelen. Ze wilde naar haar familie in het noorden reizen.’

Ik kijk naar de boer. ‘Welke taal sprak zijn moeder dan?’

De jongeman hoest een ruw geluid op. Hij zegt dat hij dat niet weet. Dan spreekt de boer, een atavistisch geratel uit zijn mond, en praat tegen zijn zoon die knikkend omlaagkijkt naar mij. Ik steek mijn bandenlichters in de ruimte tussen het rubber en de houten velg waar ik ze uit elkaar duw, die oude-luchtgeur van roest en water. Ten slotte zegt de zoon: ‘Mijn vader. Hij wil weten. Hij wil,’ zegt de jongeman, ‘hij wil weten of u hier eerder kom.’

‘Naar deze bergen?’

‘Nee. Nee, naar Frankrijk. U moest vechten? Dit is wat hij vraag.’

‘Of ik hier was tijdens de oorlog?’

‘Ja. Hij wil u vraag.’

Ik leg de bandenlichters neer en veeg mijn handen af en sta op en hoest om mijn keel te schrapen. ‘Ik was te jong.’ Ik geef iets kleins aan door een hand boven de andere te houden en ze dichter bij elkaar te brengen alsof ik de lucht in een ballon samendruk. Ik steek mijn onderlip uit en schud mijn hoofd. ‘Te klein,’ zeg ik.

‘Ja, ik begrijp,’ zegt de zoon. Hij praat verder met zijn vader en ik laat me weer op mijn knieën zakken en begin de band om het tape te leggen dat het rubber tegen de uiteinden van de spaken beschermt waar die uit de velg steken. De jongeman tikt op mijn schouder. ‘Hij wil ook weten of u noorden zag. Hel van Noorden. Ken u Hel van Noorden?’

‘Sorry? Of ik daar gereden heb?’ Ik kijk hem aan terwijl hij op iets wacht. Ik schud mijn hoofd.

Hij schudt zijn hoofd. ‘Hij zeg u hier eerder. U hier en u vocht.’

Zweet wordt koud op mijn gezicht en in mijn kleren. Ik voel hoe mijn bloed begint te vertragen. Secondes maken hun aanwezigheid kenbaar terwijl water door het riviertje komt waar we ons naast bevinden. Afgezien van de gassen die we inademen is het soms net of alles op deze wereld in een race naar de zee verwikkeld is. Ik kijk om me heen om me ervan te vergewissen dat er niemand luistert die wel beter weet. ‘Ik ben hier geweest,’ zeg ik. ‘Ik vloog in RE8’s.’ Ik spreid mijn armen tot vliegtuigvleugels en duw lucht door mijn lippen zodat ze flubberen en ruften. ‘Vliegtuigen in het noorden. Vloog in het noorden. Ik vloog in RE8’s. Rotvliegtuig, eigenlijk. Traag, moeilijk manoeuvreerbaar.’

‘En u overleef,’ zegt de jongeman.

Ik lach. ‘Nou, dat wel. Ik ben uit de lucht gevallen, uiteindelijk. Maar ik heb het gered. Neergestort in de buurt van de zee. Dat was mijn oorlog.’

‘Maar u leef. Ik blij te horen. Ik sprak eerst Engels met Australiërs, mannen aan front. Zij leerden me zeggen: “Mijn helm, mijn hoofd.” De rest gaat makkelijk voor mij. Ik leer de rest van zusters in klooster. Dan ik geef les.’

‘U doet het prima.’ Ik hoest in de koele lucht. Ik vertel het verhaal van mijn broer. Zo moeilijk lijkt dat niet. Mijn broer, hij was net zo slecht als ik in talenuitwisseling. Hij stortte neer in een duin aan de verkeerde kant van de linie. We bevinden ons tussen weidegrond die een diep dal bekleedt binnen bergen die opdoemen en weinig weerstand bieden aan de lichte maar dominante angst waardoor de logica soms wordt verward als het pad geen uitweg lijkt te bieden. Angst heeft een spookgezicht. Angst handelt volgens zijn eigen regels, alsof hij rechtvaardig en redelijk is. ‘Ik leefde nog,’ zeg ik. ‘Genoeg om weer te wielrennen. Maar ik heb nooit meer gevlogen.’

De oude man praat opnieuw terwijl ik met de band worstel. Hij legt zijn hand op de schouder van zijn zoon en ze lachen allebei. Ik merk voor het eerst dat ze elkaars hand vasthouden. De handen van de jongeman groter en breder dan die van zijn vader. Met zijn vrije hand wijst de boer omhoog maar ik volg zijn gebaar niet. Ik druk het wiel weer op zijn plaats en draai de moeren losjes aan.

‘Mijn vader, hij zeg,’ zegt de jongeman, ‘hij eens zag vliegmachien. Hij noem het vliegmachien. Hij eens dacht hij zag vliegtuig. Hij, boven op de bergkam,’ zegt hij en hij wijst met zijn stomp naar waar zijn vader enkele momenten eerder naar wees. Ik moet over mijn schouder kijken. Daar zie ik een col waar twee bergkammen samenkomen, een kleine duizend meter boven de plek waar de zon tegen de rotsen weerkaatst. ‘Hij dacht hij zag een vliegtuig. Dit is wat hij zeg, hij zeg hij vond twee dode geit op kam en was boos en verdrietig en zat proberen te bedenken wat te doen en hij zag het.’

‘Dode geiten? Dat klinkt, wat? Dat klink onheilspellend.’

‘Ja. Zij bloedig, bloederig. Vers. Dit is wat hij zeg in zijn verhaal. Hij zou kunnen terugdraag over de berg maar ze te zwaar en verliet heuvel pas over week. Hij repareer hekken die waren gevallen voor de winter. Hij vraag zich af over het weer en kijk omhoog. Heel hoog bij zon hij zag schim, een zware schim als kruis en hij zet zich schrap. Hij denk hij zag een vliegtuig. Vliegmachien. Hij luister voor motor en hoor niks. Hij niet weet hoe vliegtuig zou klink maar hij denk omdat het in de lucht was het geluid van de motor gewoon wegvloog. Hij niet wist omdat hij nooit een had gezien. Misschien geluid steeg zachtjes weg. Mmm: damp. Rook. Dat wat hij dacht. Hij spring en hij wuif naar machine, hoop de aandacht van vlieger te trek. Dan machine lijk te draaien en langzaam vallen, hij begon… eh. Zoals een boot omval?’

Ik knik naar hem terwijl ik een laatste hand aan mijn wiel leg zodat het goed is gericht. ‘Kapseizen?’

‘Kapseizen, oké. Goed. Kapseizen. Goed,’ zegt hij. ‘En mijn vader, hij kijk en de snelheid van ding werd groter en groter tot het moest hebben gegild maar niet, het val alleen naar hem toe en dus hij rende en rende naar de hoop stenen en daar hij verstopte omdat hij een grote ontploffing verwachtte maar er kwam niks en hij keek en zag wat hij de hele tijd zag. Arend twee meter boven de grond.’

‘Een arend?’ zeg ik. Ik lach en trek de bus met samengeperste lucht uit mijn tas. ‘Zijn er arenden?’

‘En weet u, hij zat, mijn vader, en keek naar deze arend, iets wat hij vele keren eerder heef gezien. Maar het idee, het idee van het vliegtuig, zoiets sterks om te denken, maar hij keek naar deze arend terwijl die naast twee dode geit op wacht stond. Hij was zo groot als een zwijn, hij zeg graag. En toen kwamen de vossen, en toen kwamen de katten, de lynx. Ken u die?’

‘En toen na twee dagen. Na twee dagen waren die geiten kaalgeplukt,’ zeg ik, om zijn verhaal af te maken. ‘Klauwen als gekromde vuisten.’

‘Ja. Dat klop. U ken verhaal?’ Ze houden nog steeds elkaars hand vast, de vingers van de jongeman om die van zijn vader geslagen, de andere hand gesticulerend naast hem, spookvingers die ergens iets zeggen.

Ik druk de nippel in het ventiel en glimlach naar hem terug. Ik laat de lucht ontsnappen en binnen secondes is de band weer vol, en hard genoeg om mijn gewicht te dragen. Ik draai de moeren nog een laatste keer aan. Ik wuif terwijl ik afzet en begin aan mijn afdaling naar de bodem van het dal van waaraf ik de eerste grote klim zie opdoemen onder de nieuwe zon. Ik zal mijn ploeg inhalen door snel hoogte te winnen, dat is mijn plan. Maar daarvoor zal ik onderuitgaan en opnieuw onderuitgaan en ik zal de hemel afspeuren op schimmen, en op aanwijzingen voor wat die schimmen kunnen zijn. Ik kijk achterom en zou willen dat ik had gezegd wat ik nu denk, wat ik nu in mijn hoofd heb: alle verhalen zijn ritme, en alle ritmes komen terug.

We komen de zigzag onder Portret d’Aspet af. Ik maak vaart door het dorp terwijl het de bocht van het dal volgt, op jacht naar snellere mannen, onder wie Opperman. Een jongen staat naar me te kijken, een jongen die op het pad staat, de weg verlicht door kaarsen, meer kaarsen, maar ditmaal in de handen van kinderen die in de windschaduw van hun ouders kroelen. De jongen staat kalm en vol verwachting, alsof het om een andere renner gaat dan ik, of iemand anders dan wie ik op het pad heb gezien. Ik stel me voor dat mijn gezicht zonder inspiratie of heroïek is. Het zakt omlaag, klettert terwijl ik over de groeven rijd.

Het dorp is in een bocht gebouwd en ik raas erdoorheen alsof ik word opgejaagd door iets gewelddadigs en zwaars. En dat is ook zo, het hele peloton zit me op de hielen. Maar het zijn niet zij die ik me voorstel, het is een schepsel met zwarte vleugels dat van het dak van de hemel duikt. Ik had de boer bedankt voor zijn verhaal, hem bedankt voor het water en zijn tijd. Maar het enige wat zijn relaas me opleverde was dit: zwarte vleugels en de zwarte lucht om op te vliegen. Zware lucht, angst in zijn plooien. Het was zijn vraag in het algemeen, en niet de vraag zelf, maar de herhaling van de vraag. En wat nu? Wat komt er voor antwoord? Hoe dicht zijn we bij het zijn van een ander, bij het zijn van onszelf? Ik voel me niet schuldig dat ik zijn verhaal heb gestolen. Een vlaag van waakzame woorden had zich van binnenuit uitgestrekt, dingen aangeraakt die ik niet moest aanraken. Iemand zijn, wie dan ook, zo lijkt het, is alleen maar een gewoonte waarmee we niet willen stoppen. Op zulke momenten vermoed ik dat huid het enige echte is dat we kennen. Ik voel de behoefte om dit idee opnieuw aan iemand te vertellen. Als mijn nicht toenadering zoekt, zal ik mijn zonde opbiechten en deze gedachten en wachten tot ze me zegt hoe gek ik ben geworden. Alsof dat alles zal oplossen.

Het licht maakt zich langzaam kenbaar, omgeving openbaart zich als groen, een opgetild bos. Boven ons laten bomen hun takken hangen en hun bladeren over het pad slepen. Mijn wangen worden geschampt terwijl takken opduiken en in mijn gezicht striemen. Ik verdring me met renners wier naam ik niet ken. Ik duw en duik ineen in de haarspeldbochten. Ik knijp in de remmen en vertraag mijn benen en sprint dan weer weg als een Belg tijdens een kortebaanwedstrijd in Wallonië. De dorpen komen en ik rijd in mijn eentje hun kasseien op, 100 meter van de renners voor me en 50 van degenen achter me. Ik ben alleen in het dal dat ons volgens mij naar Saint-Girons brengt. Niemand nadert en de kopgroep vertraagt niet. Ik werp blikken naar achter, steeds verwachtend dat Louvière zal volgen en in mijn schaduw zal komen.

Ik kronkel zuidoostwaarts naar de laatste berg. Mijn ploeg ergens op het pad voor of achter me. Dat weet ik niet. Ik schreeuw midden in een dal waar bergen samenkomen. Ik gil de naam van Harry. Ik schreeuw hem vele keren, en die van Hubert, en van Ernie, en van Percy. Ik schreeuw die van mezelf terwijl deze heuvels me steeds verder insluiten en ik heb plotseling het idee dat ik niet meer in Frankrijk ben. Dat de bergen niet meer Frans zijn maar Catalaans. Ik ben in Spanje. Al weet ik, op grond van de kaart die ik gewoon ben uit mijn hoofd te leren voordat de etappes beginnen, dat ik deze grenzen niet moet verlaten. Ik ben bang dat ik een afslag heb gemist. Ik vertraag en versnel. Ik vind een groepje renners. Ze proberen met me te praten maar ik heb niets om terug te zeggen. We rijden samen in een diep dal totdat we afslaan en oog in oog met de bergen komen, het massief op draaien door haarspeldbochten en harde modder.

Een voor een vallen de renners af. Ik passeer mannen langs de kant van het pad, gezichten geruild voor verfrommeld papier. De zon breekt de lucht open en de warmte rijst op uit de aarde. Ik herken een van de ploeggenoten van de jonge Spanjaard die ik in Cherbourg had ontmoet en die met zijn open bidon boven zijn hoofd zit en hem over zijn gezicht laat leegstromen. Even ben ik bang dat ik die jongen volg, dat de Spanjaard in de heuvels is verdwenen op weg naar huis. Ik roep naar de eenzame renner. ‘Bonjour,’ zeg ik. Ik heb geen idee uit welk land hij komt, van waaruit hij rijdt. Iedereen gebruikt Frans, ook al kennen ze de juiste woorden niet. ’s Mans gezicht is gehavend door een open mond en een tiental zwarte tanden. Alle spieren gerekt, een pijn ergens diep vanbinnen die alles overstemt zodat er niets doorheen komt behalve deze grimas.

En God sta me bij als ik niet tot het besef kom dat er iets eigenaardigs is aan mijn rit. Aan mijn houding, mijn gedrag, ik weet het niet precies. Maar het is dit: ik vind de doodsstrijd op de een of andere manier acceptabel. Het is alsof die naast me rijdt en ik hem zie en zijn eis negeer dat ik zijn hand kus. Ik kom niet in zijn buurt. En het ís doodsstrijd, het is niets anders. Mijn gezicht zou zijn portret schilderen, dat weet ik zeker. De uiterste rauwe elementaire pijn die van tenen naar benen naar longen stroomt. Longen in de vorm van harde platte rivierstenen. Pijn die door de hele baan van je lichaam stroomt, een doodsstrijd harder dan ijzer en dieper dan liefde. Dieper dan liefde. Ik zal nooit iets kussen waarvan ik de ogen niet kan zien.

Ik bereik de col en pauzeer om te drinken en mijn achterwiel in het hoogste verzet te wippen. Twee mannen rennen op me af. Ze hebben kranten bij zich. Ik zeg: ‘Wat?’ Ze tillen mijn tricot op en drukken de kranten tegen mijn huid.

‘Contre le froid. Le froid,’ zegt de ene. Daarna rennen ze in de richting van de zon en glippen weg. Ik roep een bedankje en zoek onder me tussen de renners die langzaam naar me toe klimmen. Ik zie er niet een die ik herken. Niemand met wie ik verder kan rijden en praten. Ik hoop dat de jonge Spanjaard opdaagt, dat we samen kunnen rijden. Ik heb hem eerder zien rijden. Hij was taai, één gezichtsuitdrukking voor de weg. Hij leek me goed gezelschap in de plaats van mijn vrienden. Ik klim weer op mijn fiets, ik moet denken aan de boer die zijn water deelde, die zijn verhaal deelde via zijn zoon en ik denk aan die twee geiten op de bergkam, hun ogen helemaal weggepikt door de harde snavel van de arend, gekromd als zijn eigen klauwen waarvan de scherpte de flank van het dier doorboort elke keer als het een stap wil zetten. Ik bedenk hoe weerspannig dit land is, deze bergen en de primitieve regels die we proberen te maken terwijl we het beschrijven met onze rit en onze roep om betere wegen, of op zijn minst wegen.

Ik bedenk hoe een herinnering lijkt op de arend die door mijn hoofd duikt, jagend op aas tussen de spleten in het massief om zich in leven te houden zodat hij zich op een gegeven moment op robuustere prooi kan storten en aanspraak kan maken op vlees van het bot. Hij is altijd hongerig, altijd op zoek naar iets om mee gevuld te raken. Ik kijk omhoog of ik de vogel zie en stel me voor wat die zou kunnen doen met een eenzame renner, hoe hij hem zou kunnen helpen om aan deze martelgang te ontsnappen. Lieve help, wat verstop je je in je eigen gedachten als de dag eindeloos lijkt. Ik besef dat herinneringen nooit helemaal klaar met je zijn omdat ik opnieuw aan die dag in augustus tien jaar geleden denk die er bijna mee eindigde dat mijn broer slecht gemikte stompen aan de lucht uitdeelde maar die op een andere manier afliep, namelijk met een dansfeest waar hij er erbarmelijk aan toe was en Katherine toekeek. Maar de herinnering wordt niet omwille van hen opgehaald, maar eerder voor mijn zus en iets wat ze zei met haar arm door de mijne tegen de kou.

Ik speelde mijn schoolspelletje die ochtend. Dan stond ik aan de zijlijn te kijken hoe de restanten van het seniorenteam van onze club werden verslagen tijdens een wedstrijd die georganiseerd was om geld in te zamelen. We waren een menigte van duizend. Mijn Marya en Thomas stonden roerloos naast me. Elk winterweekend in vredestijd ging ik naar de wedstrijd van dat team kijken. De gelederen ervan uitgedund door de oorlog maar ik geloofde nog steeds, elke week, elke zaterdag, dat het moment zou komen dat voor elk van ons honderden die stonden te schreeuwen aan de zijlijn het gruis en de pijn en de regen op de een of andere manier zouden verdampen, dat er bloed uit onze aderen zou worden gestolen dat plotseling zou worden vervangen door een soort goud. Het gegrom en geknars, de worp, de plaatsing van de bal over een lijn. Hoe het daarvan komen moest wist ik niet, maar we geloofden dat dat moment zou aanbreken en dat al die door regen doorweekte dagen van beproeving voorbij zouden gaan. Alles zou uit de herinnering worden gewist, vergeten worden. We legden ons hart in de handen van jongemannen, leeftijdloze reuzen. Thomas liep met me om het veld heen in de regen. We bleven staan bij de achterlijn van Hawera en de tijd was bijna om. Ons team stond met twee punten achter toen een bom verdwaald raakte. De bal hing in de lucht en stak af tegen de lage zon zodat zijn schaduw over de aarde schoot. Onze fullback ving hem op zijn 22-meterlijn en begon te rennen. Thomas mompelde iets met zijn rubberlaarzen aan. Ik verstond hem niet, ik zei: ‘Wat, Tom?’ Hij gaf antwoord, maar weer was het onverstaanbaar. Overal om ons heen mompelden mannen.

Marya hield mijn hand vast. Ze gleed zo vaak uit dat ik voortdurend bezig was haar overeind te sjorren. Ze schopte tegen mijn knie. ‘Wat?’ zei ik.

‘Hij zei,’ zei ze. ‘“Schop hem gewoon. Lul, schop hem gewoon.”’

‘Gebruik niet zulke taal,’ zei ik en ik ging op mijn tenen staan om over de spelers heen te kijken. De fullback speelde een vleugelspeler aan die zijn man ontweek en de 10-meterlijn bereikte.

‘Dat zei hij.’ Ze was 14 en had iets over zich wat een jonge vrouw wilde zijn. Kinderkleren hadden plaatsgemaakt voor afdankertjes van onze oudere zus. Haar haar zat op de een of andere manier anders, al kwam dat misschien door de veranderende hoeken van haar gezicht. Maar meer nog was haar stem veranderd, niet qua timbre, maar eerder binnen zijn timbre. Was het meisjesachtig dat ze mijn hand wilde vasthouden? Ik hoop het niet. Ik hoop dat ze altijd liefde voelde, ongecompliceerde liefde.

De vleugelspeler dolde er twee, werd onderuitgehaald op de 22-meterlijn. De bal viel op de grond en de jongens schopten ertegen, de voorhoedespelers gingen ervandoor met de bal aan hun voeten. ‘Duik erop,’ schreeuwde Thomas. ‘Duik er dan toch op, godverdomme.’ Een vrouw achter ons sloeg hem met haar paraplu. Hij draaide zich om en fronste naar haar, maakte haar kapot met een blik vol haat. Behalve wat gemompel waren dit de eerste woorden die ik hem hoorde zeggen sinds hij terug was. Ik wierp de vrouw een soortgelijke blik toe, het soort blik waarvan je hoopt dat de ontvanger hem goed zal begrijpen; dat ze een dwaas zijn die geen tong verdient. De bal stuiterde van voeten terwijl volwassen mannen erop los schopten. Het geluid van kletterende schenen, door noppen opengereten knieën, vuisten die in het gezicht van andere mannen knalden. Ellebogen, ribben, nieren. Modder en water omhoog geschopt tot in onze ogen. Ze waren hooguit een meter van ons af. Marya stond pal bij de achterlijn. De hooker van Hawera schopte in het wilde weg, de bal tolde van de zijkant van zijn voet achteruit het doelgebied in. Hij kwam op ons af, op Marya. De bal nog in het spel, de wedstrijd nog open. Vier van onze spelers daalden erop neer, klaar om zich erop te laten vallen, om die drie punten veilig te stellen en de onwaarschijnlijke winst en het heldendom die daarmee gepaard zouden gaan. Hij stuiterde, rolde snel, tolde in het natte gras. Onze middenvelder sprong en stak zijn arm uit terwijl Marya in paniek raakte en ernaar uithaalde met haar voet. O lieve Jezus, als ze hem maar niet raakte en naar de zijlijn stuurde en in het gezicht van een schreeuwende vrouw. De scheidsrechter blies op zijn fluitje en maakte een eind aan de wedstrijd en de hoop en de innige wensen van iedereen. De menigte viel stil en de van modder doorweekte spelers lagen in het gras naar de plek te staren waar de bal zonet nog was. Het ogenblik voordat mijn lieve zusje hem buiten bereik en het spel uit schopte.

We liepen terug naar de auto. Ik startte de motor door aan de slinger te draaien en stapte in. We zaten te zwijgen. ‘Hij ging me raken,’ zei ze. ‘Hij ging me raken dus ik, wat? Ik gaf hem een schop.’

‘Kleine schijtluis,’ zei Thomas.

‘Kalm aan,’ zei ik.

‘Stinkend klein kreng.’

‘Thomas,’ zei ik. ‘Niet doen.’

‘Het spijt me,’ zei Marya. Haar gezicht brak. ‘Ik wou alleen…’

‘Wat ben je nou voor een kleine idioot?’ zei Thomas.

‘Niet doen,’ zei ik. Thomas spuugde en zijn speeksel spetterde tegen de voorruit. Hij sloeg zijn onderarm om mijn nek, drukte me tegen de bank, zijn elleboog ter hoogte van mijn adamsappel. Ik wierp mijn hoofd achterover om me los te wurmen, maar ik kon geen kant op.

‘Kop dicht. Kop dicht en luister naar wat ik te zeggen heb. Kleine klootzakjes. Luister naar wat ik te zeggen heb.’

Marya schreeuwde iets grofs. Ze boog zich voorover en beet in Thomas’ triceps. Tanden in spier. Hij gromde en zijn arm kwam los van mijn keel. Of hij voelde dat ik stikte of niet weet ik niet, maar ik ademde enorme armenvol lucht in terwijl hij zijn gezicht in zijn handen drukte. Hij hijgde zwaar. Zweet stroomde uit hem vandaan, droop van zijn neus en kin. Het geluid van zijn ademhaling was hypnotiserend en het duurde even voordat ik besefte dat hij iets probeerde te zeggen.

‘Vergeet dit. Alsjeblieft. Doe het voor mij. Christus…’ Hij ging verder met een zachte smeekbede aan ons tweeën om te vergeten wat hij net had gedaan. Mijn keel deed pijn en ik legde mijn hand erop om de kneuzing te voelen.

‘Kop dicht, Thomas,’ zei Marya. ‘Dat moet je me niet vragen.’

‘Alsjeblieft,’ vroeg onze oudere broer. ‘Toe nou.’

‘Dat moet je me niet vragen.’ Ze legde haar hand op mijn achterhoofd en fluisterde dat ze naar huis wilde. Ik mompelde en begon te rijden. Wij drieën in een soort schamele hoop dat dit zich niet had afgespeeld, zich niet opnieuw zou afspelen in ons hoofd. Dat was wat ik voor ons drieën dacht. Onvrijwillige verdringing van het geweld dat ons in de Ford had overspoeld. Ik probeer haar gezicht te zien, maar het is verdwenen. Verdwenen in de schaduw van de tijd. Nu vraag ik me af, terwijl ik die middag weer overdenk, of ze niet te jong was om te vergeten, dat ze niets had wat ze wilde vergeten. Ik vraag me ook af of het niet alleen maar deze oudere versie van mezelf is die het weer overdenkt. Maar daarna pakte ze die avond dat mijn broer zichzelf bij het café opnaaide om slaags te raken mijn arm en liepen we door het grind voor het huis.

Ze huilde, een nat gezicht in de zachte vallende dauw. Ze begon te praten: ‘Dat soort mensen. Ik wil hem niet meer horen praten. Laat hem niet meer zulke dingen zeggen.’ Ik omhelsde haar en ze was klein en trilde. We bleven buiten tot we allebei nat waren en ik naar het café moest om hem op te halen voor het avondeten voordat ik hem naar het dansfeest bracht.

Wij drieën, het lijkt allemaal volstrekt onzeker. Alsof elke herinnering die we hebben de kans loopt van het rad van de tijd te glijden en te verdwijnen in de modder. Maar dan denk ik ook dat het niet de tijd is die herinneringen op hun plaats houdt maar iets totaal anders. Hoop, liefde, blinde woede. Dat soort dingen.

Uiteindelijk kom ik de bergen uit en vind renners die zeewaarts ploeteren. Ik haak bij hun groepjes aan, al zijn er binnen gezichtsafstand geen mannen die ik ken.

Bij Villefranche de Conflent scheuren we door een stadje dat zo oud is dat het van puur verleden lijkt gemaakt en van het spul waarvan het verleden is gemaakt, geruchten en stof. Een vestingstadje met muren en bastions en uitkijkposten en reusachtige poorten waar we doorheen rijden als ridders die ten strijde trekken. Muren waarin geen bres valt te slaan voordat de aarde eronder openbarst en de bergen zich nog anderhalve meter hemelwaarts slingeren. Dat is wanneer de geschiedenis zich voltrekt, wanneer het land klaar met je is en de herinnering van de geleerden het zonder deugdelijk advies moet stellen.

De weg naar Perpignan.

-

15

Perpignan. Mannen met ogen die niet meer zien. Sommigen bij binnenkomst nauwelijks trappend. Ze leunen op elkaar bij de controle. Anderen negeren het feit dat ze nog leven en liggen op een hoopje, gooien kleren weg en kijken naar het wenen van hun wonden. De meesten kunnen amper praten. Ik sta te staren in de straat. Ze wankelen alsof ze door een hagel van stenen zijn getroffen, gestenigd wat zoals sommige Bijbelpassages lijken te suggereren een passende straf is voor mannen zoals wij, vol trotse dilemma’s. Geschreeuw komt van de ploeglakeien en gefluister drupt uit mannen zoals ik die nog kunnen staan maar voor wie woorden onsmakelijk zijn geworden: de smaak van onze eigen huid is onze mond binnengedrongen en we hebben amper de moed om te spreken.

In Bagnères-de-Luchon kwam ik als 11de binnen. Ik zat 15 minuten achter Opperman, twee uur voor Bainbridge en Harry en Percy. Hier bracht ik ons thuis. En hier keek ik naar de terugkomst en leek het dat ik deze plaats niet verdiende. Harry kijkt woedend naar de weg terwijl hij van zijn fiets stapt. Hij is totaal op en laat me niet zijn arm pakken. Hij is verkouden en zou niet op een fiets moeten zitten. De rest zit ineengedoken. Ik voel me schuldig alsof mijn bescheiden succes mannen van wie ik houd geweld aandoet. Ergens in de bergen had ik me moeten laten afzakken en bij ze moeten blijven. Maar dat deed ik niet. Ik reed door en ergens in de duisternis passeerde ik Hubert.

Monsieur France komt naar me toe en blijft staan met onze jonge tolk René de Latour, die in Parijs bevriend is geraakt met Opperman. Hij vraagt waar ik was. Ik vertel het hem. Hij vraagt naar mijn tijd en ik vertel het hem. Ik had er 13 uur en 15 minuten over gedaan. Hij loopt weg en ik roep hem na, vraag hem of hij weet waar de Discuter-ploeg logeert. Hij vraagt hoezo en ik haal mijn schouders op. Ik wil de jongen zien, de Spaanse jongen. Maar ik zeg niets meer en begin te lopen. Ik wil zien of hij het gehaald heeft.

In de minuten voor ons vertrek zag ik de jongen met zijn lichaam gebogen alsof hij op een wolk leunde. Ik gaf hem de kans de cocaïne te snuiven die ik van een van de ploegleiders had gekregen. Een beetje in ruil voor zijn charmante aanbod een volle week eerder, van wijn en vriendschap. Hij wrong er een glimlach uit en schudde zijn hoofd. Hij opende zijn pukkel en ik zag dat hij alles had wat hij nodig had. Flesjes dynamiet. De bonussen van goed management. Hij leek blij, zich ervan bewust dat er om hem heen iets gebeurde. Misschien naderde zijn einde sneller dan ik dacht. Zou hij vervangen worden op het eindpunt van deze etappe. Ik zou het kunnen begrijpen als dat zo was. Hij had er dun uitgezien, als een bundeltje stokken. Hij had ook roze wangen en leek er klaar voor alsof de adrenaline het won van zijn ziekte en van zijn behoefte om aan deze ronde te ontsnappen voordat er iets brak. Elke keer dat ik hem op de weg heb gezien glimlachte hij, en dat is nogal wat.

Twee dagen geleden werd ik opgehouden. Ik moest stoppen terwijl ik tussen twee groepjes renners de Aubisque op reed. Ik had mijn nek verrekt, al dagen geleden. Van mijn wijsvinger tot mijn kruin maakte een stroom signalen de kwetsuur kenbaar als volts die door stroomdraad werden gejaagd. Af en toe kneep hij in de spieren die over mijn schedel liepen en deed die verstrakken, en de pijn was snel alsof ergens een spijker in werd geslagen. Ook werd mijn arm slap, alsof de spier was losgekomen van het bot. Ik viel zijwaarts op die onmogelijke berg en in de berm van het pad; de enige renner in de geschiedenis van de Tour die viel tijdens een klim. Ik trok mijn fiets in de smalle tussenruimte tussen de stenen die de route markeerden om de renners die na me kwamen niet te hinderen. Ik deed mijn ogen dicht en liet de pijn zijn gat maken en weggaan. Ik was van plan meteen weer op de fiets te stappen maar in plaats daarvan keek ik om naar het spoor dat we over de flank van die berg hadden getrokken. Een onmogelijke diepte onder me. De kloof van het pad leek hopeloos lukraak, als getrokken door een kind met de punt van een passer. Gekken rijden over zoiets, dacht ik, gekken en ikzelf. Ik bleef maar een paar seconden zitten en was algauw weer aan het rijden en opnieuw op weg naar boven. Ik lachte om de aanblik van dat alles. Maar elk gevoel van vermaak begon te verharden, alsof het om zijn huid het materiaal van een hoorn had ontwikkeld. Ik voelde de woede, dat beangstigende fenomeen dat me zo laat verstarren bij de aanblik van de wereld en mijn rit ook ritme verleent. Ik beval mezelf om tijd te winnen, om de schade van de laatste paar minuten in te halen die door die rotnek van me was aangericht. En ik vond mijn ritme, ik keek achterom naar de 17 haarspeldbochten die ik beneden me kon tellen. Ik had het idee dat ik die lijnen onmogelijk gevolgd kon hebben, dat kinderidee van een koers. Dat zich binnen die lijnen het patroon van een kennis bevond die ik onmogelijk kon doorgronden, briljant als een goede leugen. Maar dat deed ik wel en ik steeg. Ik steeg en voelde hoe ik een groep die voor me reed naar me toe trok. Ten slotte herkende ik ze als de Discuter-ploeg. Ze kropen. Ik reed tussen ze door, er werd nauwelijks een woord gezegd omdat op die hoogte woorden als lucht zijn die je onmogelijk kunt missen.

Alleen de Spaanse jongen had iets geroepen, en dat is wat ik me herinner. Hij schreeuwde een geluid dat mijn naam had kunnen zijn. Het was meelijwekkend, een fragment dat door accent en dialect heen drong. Ik keek pas om toen ik de top had bereikt, de col.

Maar nu zie ik deze jongen niet. Ik heb in elk geval geen vraag voor hem. Ik wil alleen maar zien of hij het gehaald heeft. Dus ik ga weg. Ik loop en vind de vrouw in het hotel waarvan ze had gezegd dat het uitkeek op het paleis van de koningen van Mallorca. Ik verwacht vanuit haar kamer de zee te zullen zien. Ik sta bij haar raam en staar, op zoek naar de kust en de nevelige rijkdom aan flaneurs en gebronsde lichamen bij de Middellandse Zee. Ze vraagt me wat ik zie en ik zeg dat ik niets zie. Er is alleen maar stad en huizen en meer land.

Ze lacht behoedzaam. Celia.

Celia. Op sommige momenten de afgelopen dagen heb ik glimpen van haar opgevangen in de auto. Ze rijdt voor me, of ver achter me, soms dichtbij genoeg om te weten dat zij het is, de gele flikkering van de Citroën. Op sommige tijdstippen weet ik niet wat ik weet en denk ik dat ik haar haar heb gezien in de menigtes die ons vooruit schreeuwen, terwijl ze mijn naam roept. Als ik haar daar zie, zie ik dat ze zich verstopt omdat ze nooit door de menigtes gezien wil worden, zegt ze. Ze zegt dat ze kijkt vanaf de rand en ik staar naar haar terwijl ze schuilgaat in de plooien van de meute, en soms naar haar autoportieren rent. Ik wil wat roepen maar besef dat ze niet zou antwoorden en mijn mond blijft half open. Ze herkent me niet in de melange na elk van de laatste twee benen wanneer allen zich verzamelen en de dagwinnaars begroeten en langzaam onze kleren uittrekken. Ik leer haar kennen door de manier waarop ze ieder oogcontact vermijdt.

Ze zegt me dat ik naar bed moet gaan en mijn ogen dicht moet doen en het licht moet buitensluiten. Ik eet zoveel als ik kan, brood en bonen, kip, bananen. Dan volg ik haar raad op en ga liggen en adem de rook in die verrassend zoet ruikt, en begin te dromen met het laken opgetrokken tot mijn gezicht alsof het de schapenvacht is die ik als kind had en dicht tegen me aan drukte en onder mijn neus wreef. Ze is, zo lijkt het, op dat moment net zo aanwezig als op elk ander.

Ze zegt dat ze uit Algerije komt, hetzelfde land als Louvière, hoewel ze bleek is, van albast, een sjaaldraagster tegen de zon. Algerije, Afrika. Het continent van Arabieren en animisten, Boeren, Egyptenaren en Kenianen en Congolezen, lange mannen die onmogelijk dun zijn zonder schaduwen op de vlaktes, karavanen en kamelen, leeuwen, mensapen en de Maanbergen. Wat weet ik van dat oord? Ik heb er alleen maar een lijstje van gemaakt. De totaliteit, het geheel van mijn kennis op een lijstje! Ze kondigt verhalen en dromen aan over een oeroude stad. Algiers. Algiers de Witte Stad. Ze beschrijft de stad van verre vanaf de wateren van de Middellandse Zee, de gebouwen die de heuvel op kruipen tot aan de kroon van de Kasba, de citadel aan het hoofd van de stad die is gebouwd door de deis in de jaren van het Ottomaanse Rijk. Ze beschrijft het interieur van het huis uit haar kinderjaren, een binnenplaats waaromheen zich het huis uitspreidt, gewelfde zuilengangen die wit glanzen door de porseleinen tegels, met het ingewikkelde rasterwerk van de balustrade waaronder haar vader en haar vaders vader en zijn vrienden zaten te kaarten om geld en oude verhalen over de oude stad vertelden naast het gedruppel van een fontein die fris water aan een bron onttrok totdat alles oud was en het nieuwe alleen maar een inbreuk. Ze vertelt me over haar vader en ooms, haar grootvader en broers, dat ze meubels exporteren, die over de Middellandse Zee verschepen met grote boten zoals de Moren eeuwenlang hadden. Haar vader rijk, in mijn ogen onbegrijpelijk vermogend. Ze vertelt me nu terwijl ik naar het plafond lig te kijken dat banken open- en dichtgaan al naargelang het hem goeddunkt.

‘Maar geloof me niet,’ zegt ze. ‘Het is gevaarlijk om zulke dingen te geloven.’

Ik knipper met mijn ogen en wacht tot ze verdergaat, maar dat doet ze niet. In plaats daarvan liggen we op onze rug tussen denkbeeldige wolken. We liggen binnen dromen, uitzinnige plannen makend in de bloei van volstrekt bewuste geesten.

Later biedt ze potjes pillen aan voor de hele ploeg maar ik wimpel het aanbod af ondanks wat de ronde bij ons aanricht. Hier, ik heb een lijstje voor haar gemaakt:

Verstuikte pols.

Gebroken vinger.

Duim uit de kom.

Gekneusde onderbuik.

Afgebroken tanden.

Tepeluitslag.

Steenpuisten.

Rugpijn.

Diarree.

Grinduitslag.

Geschaafde knieën, ellebogen, onderarmen, voorhoofd, romp, schouder, enkels.

Griep.

Verkoudheid.

Verstuikte enkel.

We liggen in het bed waar onze lichamen zich scheiden in voeten en dan tenen, twintig in getal in de verstilde lucht, de mijne gebogen en in vreemde richtingen wijzend, de hare tenger en klein, de kleine rood en permanent gekruld. ‘Ik ken hem negen jaar,’ zegt ze. ‘Louvière.’

‘Vlak na de oorlog?’ vraag ik.

‘Na de oorlog.’

‘Hoe lang volg je dit al?’

‘Honderd jaar,’ zegt ze. ‘Lange jaren. Ze strekken zich uit.’

‘Alleen de laatste paar jaar…’

Ze knikt en kijkt naar het eind van het laken. Ze heeft een waaier van oosterse origine en ze laat een lange nagel over de ribbels gaan om een verzameling geluiden te maken als een toonloze xylofoon.

‘Wat zal hij doen?’ vraag ik en ik merk voor het eerst dat ze een oog dichtdoet als ze een vraag niet gaat beantwoorden. Een trage onbewuste knipoog en ik moet denken aan ijs en hoe dat valt. Zeven jaar geleden reed ik met Thomas en Katherine langs de westkust van het Zuidereiland in de maand die voorafging aan mijn deelname aan de Timaru Classic. We liepen naar de wand van de Franz Josefgletsjer en hadden ijsbijltjes bij ons voor de show. Katherine had een broek van mijn broer aan en zag er enigszins triomfantelijk uit voor het ijs, dat zich zo’n 30 meter boven haar verhief. De diepte van het geluid terwijl een plak naar beneden viel. Celia knippert met haar ogen en ik moet daaraan denken, het lange wachten tot het ijs uitzet, naar beneden glijdt en ineenzakt in een wit geraas. Ik kijk naar haar en vraag me af of ze op enigerlei manier kan weten waar ik met mijn gedachten zit. ‘Maar je kent hem, toch?’ vraag ik.

‘François? Natuurlijk,’ zegt ze. ‘Ik ken jullie allemaal, elke renner.’ Ze glimlacht naar me, en het is een kleine glimlach, eentje die duidelijk maakt dat ze me verandert in iets waaraan ik met alle geweld zal willen ontsnappen. Ze schudt haar hoofd. ‘Vertel me over de rit. De bergen.’

‘Ik heb een meisje ontmoet,’ zeg ik.

‘O ja,’ zegt ze. ‘Een mooi meisje mag ik hopen?’ Ze wappert met de waaier in mijn gezicht en een frêle windje blaast over mijn hoofd.

‘Wat voor soort is er dan nog meer?’ Ik kijk hoe ze reageert maar ze glimlacht alleen.

‘Er zijn vele soorten meisjes.’ Haar ogen zeggen me dat dit een feit is dat ik nog niet ten volle had begrepen. Ik kijk naar het bewegen van haar mond en voel geen enkele behoefte om uit te leggen dat het meisje mijn aanwezigheid van de hand wees toen ik haar zachte delen probeerde te betasten. Dat ik moest uitrusten op straat voor ik die diepe slaap vond. Afwijzing is de sleutel tot een afgesloten en ellendige kamer.

‘Weet je, ik heb vandaag tijdens de koers gekeken of ik Louvière zag. Ik heb hem overal gezocht.’

‘Hij heeft een rekverband. Ik heb me alles door mijn spionnen laten vertellen.’ Ze kust mijn voorhoofd en fluistert de rook uit de pijp naast mijn mond.

‘Maar voor de oorlog,’ zeg ik, ‘heb je hem toen ook ontmoet?’ Ik lepel woorden op maar ik weet niet of het echt woorden zijn of het geluid dat je maakt als je voor een buitengewone keuze staat. Celia antwoordt, spreekt in een taal die ik niet ken en algauw zweef ik. Ik lig stilletjes en val uiteindelijk in slaap. De morgen gaat over in de middag. Het licht staat naakt in de kamer en ik word gesommeerd om op te staan en te lopen terwijl zij in diepe onbeproefde sluimer ligt. En dat doe ik, ik loop de straten in door het middelpunt van een droom.

Een jongen biedt bloemen aan. Hij praat en ik kan de klinkers of medeklinkers benoemen maar verder weinig. Het is zondag, hij loopt met me naar de kerk en we halen zijn ouders in. Hij pakt mijn hand en noemt me Monsieur. Hij voelt zo licht en klein, een gewichtloze ziel om op te tillen en naar te glimlachen. Ik voel de bezorgdheid van zijn ouders toenemen. Ze kijken hoe ik nader en roepen de jongen bij zich.

Ik sta omhoog te kijken naar de kerk terwijl het gezin zich de straat in begeeft. Een man komt naar me toe. Hij draait zich om en komt heel dichtbij met wijnadem.

‘Bonjour,’ zeg ik.

‘Ik heb uw vader ontmoet,’ zegt hij, zijn gezicht vlak bij het mijne. Zijn ogen gaan over die van mij, over mijn gezicht en de lucht rond mijn gezicht. ‘In Cairo. In de oorlog. Ik heb hem ontmoet, ik ben daar geweest.’

‘Waar?’ vraag ik, behoorlijk geïntrigeerd.

‘1915, ik heb uw vader ontmoet.’

‘Mijn vader. Mijn vader heeft nooit in de oorlog gevochten. Niet mijn vader, niet mijn pap.’

‘Ik heb een man ontmoet. Dus,’ zegt hij en hij kust me op mijn mond. Ik houd hem een goede 10 seconden vast voordat hij me van zich af duwt en wegloopt. Het vraagt enige gewenning, dit gekust worden door mannen.

Ik ga naar binnen om te kijken en gade te slaan. Ik herinner me onmiddellijk de troost, de geur van was en wierook. De geur van tranen. Je vergeet de geur van tranen totdat je ze weer op je wangen hebt. Ik kijk terwijl twee priesters het schip in komen vanuit de sacristie en een dienst voltooien terwijl ik er onbewogen bij zit. Ze bieden elkaar de communie aan, ze eten en drinken zoals alle goede mensen doen. De dingen die we elke dag doen om in leven te blijven. Eten. Drinken. Ik overweeg naar hen te roepen terwijl ze kaarsen aansteken en verzen citeren. Maar ik ben alleen maar een kalme waarnemer. Ze gaan zachtjes van moment naar moment, de wijn, het brood. Ik kijk. Op avonden als deze denk ik bij mezelf: Sommige dagen eet je, sommige avonden drink je alleen maar.

Ik ben algauw weer op straat. Harry is in de buurt. Harry loopt met me weg. Hij brengt me terug naar onze kamers en opnieuw slaap ik. Ik droom en word wakker en droom en daarbinnen ben ik nat van de koorts. Ik krijg van een naamloos gezicht te horen dat ik moet terugrijden naar Luchon. Terug naar de steilte van de Tourmalet en de duisternis en daar moet ik met Louvière praten. Dromen stippelen onmetelijke wreedheden uit. Hoe het komt dat we die volgen weet ik niet.

-

16

We glijden over de vlakte, Harry op kop. Hij rijdt goed, in een vloeiend ritme. Vanochtend hebben we de erelijst van Match l’Intran voor de Pyreneeën gezien. Zijn knappe foto tussen de klimmers en winnaars. Ze zetten graag vechters op hun pagina’s, mannen met een hart. Harry rijdt op kop en ik zit in de staart om daarna, als het mijn beurt is om de kop over te nemen, het tempo te verlagen. Pas ’s middags als ik alleen met Ernie rijd heb ik energie om te praten, om op vragen te antwoorden en te luisteren naar de verhalen van de oudere renner. We rijden in een behoorlijk tempo, genoeg om onze plek in het veld de komende paar uur te handhaven tijdens onze rit naar het noorden. Ernie rijdt een half uur voor me en daarna wisselen we en ga ik op kop totdat mijn benen tegenstribbelen en de veteraan opnieuw in de pijnlijke positie wordt gedwongen mijn leider te zijn.

Velden strekken zich voor ons uit, een aanblik die ik graag op me laat inwerken. Ik zie geen heuvel op ons pad, noch naast ons. Alles is vlak op wat zachte glooiingen na. Ver aan onze linkerhand zijn werkers zichtbaar. Ze leggen de werktuigen die ze in hun armen hebben neer en wuiven. Ik til mijn handen op en leg ze over mijn hoofd. Ernie doet hetzelfde. We beginnen ons langzaam oostwaarts te begeven, een nieuwe scènewisseling in het continue, tot dusver statische kompasballet zodat de bocht van de enorme baai die we urenlang volgen op weg naar Montpellier alleen maar valt af te lezen aan onze verhouding tot de zon. Die zit verkrampt in de hemel, roerloos, getemd door de zomer van zijn eigen makelij, zijn gezicht behoorlijk gekweld. Wanneer zelfs een dag op het platte vlak als deze dramatisch lijkt begin ik me over mezelf te verbazen.

Ik denk dat ik ze zie, de stenen in rijen. Ik buig mijn nek om over mijn schouder te kijken en vertraag, zeker van wat ik heb gezien. Koud bloed stroomt door me heen en ik adem snelle lucht in. Maar ze zijn er nooit, het is eerder het licht op een hek, of een dor bosje bomen, dood door brand na een blikseminslag.

Twee ploegen komen samen op ons af. We blijven een tijdje tussen ze rijden, terwijl Ernie doorpraat ondanks het gezelschap. We houden ze bij tot ik niet meer kan en we moeten lossen. We kijken hoe ze verdwijnen, vreemde dansers die vervagen in het licht. De eerste keer dat dit gebeurde, de tweede, de derde, voelde ik me schuldig. Aan de andere kant van het continent reden renners tussen ons door, een groepje van tien man, JB Louvet; ze reden naar de naderende zonsondergangen, stralend in het licht. Hun ploeg is nu gedecimeerd, gebroken zodat ook zij over de vlakte kruipen. De schuld woog toen zwaar, en vertraagde ons nog meer, omhulde mijn benen met zijn gewicht als canvas. Van terugkomen was nooit sprake en dit werd langzaamaan de realiteit. Maar we houden vol en we laten de lucht van onze trots niet helemaal ontsnappen, we zijn niet de adem van een bokser met zwarte ogen die zieltoogt in de modder. Opperman zit in de top-15, Harry en ik zitten in de top-30. Sommigen zouden zeggen dat we gek zijn, maar deze posities zeggen dat niet, die zeggen iets heel anders. Maar vandaag, vandaag ben ik de koude steen die op de bodem van deze oude rivier valt.

Ondanks deze bedroevende vertoning juichen mannen, vrouwen en kinderen ons vooruit, schreeuwen ze zet hem op. Ik kan ze alleen maar bewonderen, om hun vermogen achter ons te blijven staan. Ik kijk in hun ogen wanneer ik maar kan, zodat ze weten dat ze erbij horen. En daar, twee priesters in zwarte gewaden. Ze staan onder de frontons van een stenen kerk, glimlachend en pratend, kijkend hoe we hun dorp door komen.

‘Vanwaar hun interesse?’ vraagt Ernie.

De ene steekt een hand op en schreeuwt terwijl we in zijn buurt komen. Ik begin te niezen, tranen zijn vermengd met mijn zweet.

‘Hè?’

‘Vanwaar hun interesse?’

‘We koersen, we zitten in een koers,’ zeg ik. ‘Heb je nog nooit een priester gezien?’

‘Ik heb er een heleboel gezien, bij de vleet. Als je aan een oorlog meedoet, is dat iets wat je volop ziet.’

‘Nou dan?’

Een menigte mannen, vrouwen en kinderen terwijl we de hoofdstraat ronden. De stemmen verheffen zich, mannen met bier in lange glazen. Ik wil mijn hand uitsteken en ze pakken, maar in plaats daarvan luister ik terwijl Ernie zegt: ‘Wat me interesseert is waarom. Waarom het hun iets kan schelen.’

‘Wil je dat ik je een idioot noem?’ zeg ik. ‘Dan noem ik je een idioot.’

‘Noem me maar een idioot,’ zegt Ernie.

‘Het is de smerigheid, Ernie. Het is de vuiligheid.’

‘Ik bedoel. Maar we zijn gewoon een stel kerels, een stel kerels met korte broeken en schoenen.’

‘Ze luisteren naar de radio. Ze lezen over ons in de krant. Het komt door de modder op ons gezicht.’

‘Ja,’ zegt hij. ‘Maar waarom? Hoe heeft het in godsnaam zover kunnen komen?’ Hij lacht een beetje.

‘Ze horen onze namen op de radio,’ zeg ik. ‘Lezen over ons in de krant. We kruipen stukje bij beetje voorwaarts.’

‘We zijn nou niet bepaald conquistadors, maat.’

‘Ja, maar wie kan dat weten? We zouden aan een grote tegenzet bezig kunnen zijn. We zouden een tegenzet kunnen doen, we zouden kunnen aankomen door het veld nadat er iets mis is gegaan. Ik ben een held. Ik neem de oude Ernie op sleeptouw naar de finish.’

‘Je zit erdoorheen. Ik sleur jou mee.’

‘Ik probeer alleen tijd te winnen,’ zeg ik.

‘Tijd te winnen,’ herhaalt hij. ‘Ik zal je eens wat zeggen.’

Ik kijk hoe hij lost en achter me glijdt, me schaduwt. We duiken door een doorwaadbare plaats. Het water wordt over onze benen gezwiept en ik voel het langs mijn kuiten en in mijn schoenen druipen. Het is verkoelend, en dat verzoent me met de dag. Maar de fiets begint tekeer te gaan over de weg. Het gekletter en gewicht van een kapotte band. Ik kijk omlaag en zie dat mijn voorband lek is. ‘Godverdegodver,’ zeg ik. We stoppen allebei naast een hek en springen van onze fiets. Ernie helpt me om het wiel eraf te halen. Ik pruts met het gereedschap. Ik bedenk dat ik priesters heb gezien – diezelfde priesters lijkt het altijd – die renners van deze koers zegenden. Mannen knielden, ogen neergeslagen, de padre in gebed, herhaalde en aanbeden woorden. De dingen waarmee een man gevuld kan raken en zoals hij wankelt tijdens de momenten daarna. Dat wil ik nu. Ik vul mijn banden en wil dat een figuur in een gewaad zinnen uitspreekt die ons grootser, fitter, vastberadener zullen maken tijdens onze duurrit. Gezegend en verzoend met de armzaligheid van ons lichaam – zo dun nu dat als er een ziel was we die ongetwijfeld duidelijk tussen botten zouden zien. Maar we zijn alleen, dus ik zeg: ‘Heb je enig idee… hierover?’ Ik trek de pomp uit het ventiel. Het gesis van ontsnappende lucht, ik kijk achterom naar Ernie. ‘Enig idee waar dit over gaat?’

Hij neemt zijn rechterhand en haalt zijn vingers door zijn haar als een grove kam en duwt een smoezelige lok opzij. ‘Ik heb geen antwoord. Maar ik zal je wat vertellen.’

‘Mijn zus zei een keer dat antwoorden voor de zwakken zijn. Ze was een grappenmaakster. Ik weet het ook niet.’

‘Ha. Nou, nee. Ik had het erover dat iedereen keek, zonet, dat iedereen naar ons keek langs de kant van die verdomde weg. Ik keek naar hen en ik realiseerde me dat ik overweeg af te stappen. Ik geef het toe, maat. Ik overweeg af te stappen. Net als jij toch? Jij denkt er toch ook over? Maar ik denk ook aan iets anders. We rijden en het is een voortdurende metgezel, afstappen, maar ik denk dat het dat op de een of andere manier niet is. Iets wat ik een keer heb gehoord.’ Ik wacht op hem, maar er komt niets, alleen een kalme kuil van gedachten. We klimmen weer op de fiets en het trappen begint weer. Het ritme komt terug. Ik werp snelle blikken, vraag me af of hij praat en de geluiden van onze wielen hem overstemmen, maar zijn mond beweegt niet. We gaan door en verder, ik wachtend, hij rijdend. Denkend, en verder rijdend. De weg daalt 20 meter naar rechts, racet dan door een groepje bomen, een beekje in het midden, en we stormen het licht weer in. Plotseling praat hij weer. We dringen door tot de zon en het voelt alsof hij wachtte tot de bomen en hun schaduwen over ons heen waren gegaan voordat hij wat zei, dat hij wachtte tot die kleine mijlpaal voorbij was. Maar nu weet ik niet zeker of het zijn stem is die ik hoor. Hij klinkt anders, een nieuw iemand die in zijn plaats zijn fiets bestuurt. Hij praat, hij zegt: ‘Uitvallen is doodgaan.’

‘Dat klinkt dramatisch.’

‘Heb je dat ooit gehoord?’

‘Ik vind het een rotidee,’ zeg ik. ‘Maakt me smerig. Ermee kappen.’

‘Maar heb je dat ooit gehoord? Ik weet niet zeker of het een spreekwoord is, maar ik heb het een keer gehoord. Twee keer, ik heb het twee keer gehoord.’

‘Weet ik niet zeker. Klinkt als iets wat ik misschien heb gehoord. Klinkt als iets wat iemand misschien heeft gezegd: werd daarna iets wat mensen zeggen. Voor de grap of om dramatisch te doen. Ik weet het niet, Ernie.’

‘Ik heb een man ontmoet in Melbourne, in St Kilda waar ik een weekend was met een paar van mijn maten uit het leger. We hadden elkaar om tien uur ’s ochtends ontmoet in een kroeg en we gingen pas weg toen ze ons eruit schopten. Dat was in 1920, denk ik. Ik was al een tijdje thuis. Maar je komt thuis en dat betekent een tijdje niet veel. Kost tijd. Jij weet dat; je hebt een broer. Maar we dronken en vertelden verhalen. We vertelden ze opnieuw omdat het de verhalen waren die we hebben. We hebben andere, maar dit waren degene die we vertelden als we bij elkaar waren. Zo gaat het nu eenmaal. En ik ga jou mijn verhalen niet vertellen, omdat, nou ja, gewoon niet.’

Hij pauzeert en ik knik in zijn periferie en ik betwijfel of het wat uitmaakt of hij me ziet of niet. Ik doe het gewoon omdat het bij het ritme hoort. En ik zeg het ook omdat het bij het ritme hoort.

‘Maar er was die gast. Hij was dik, dat was mijn eerste indruk van hem. Grote dikke kerel die zijn portie wel had gehad. Hij zat bij ons. Zijn naam heb ik niet gehoord, en als ik dat wel heb, is hij niet bij me blijven hangen behalve dat hij van Ierse komaf was en als dreumes naar Victoria was verhuisd. Maar tegen lunchtijd toen de broodjes werden gebracht was hij aan het praten. Hij praatte alsof hij net had gewonnen bij de paardenrennen en hij was niet te stuiten. Een man en geluk – zo’n godsgruwelijke combinatie, maat. Een winnaar kan je de mond niet snoeren. Maar deze vent, die was helemaal niet zo, niet als je besefte wat hij zei. Hij had het over Turkije. Uitgerekend over Turkije. Ik dacht Gallipoli en het schiereiland en was klaar om weer naar dat alles te luisteren, want dat deden we. Luisterden en vergaten zodat we opnieuw konden luisteren. Maar nee, daar had hij niks mee van doen. Hij was monteur. Hij repareerde vliegtuigen, maar hij opereerde in de Sinaï, en daarna in Kut.’

‘Dacht dat daar alleen maar Engelsen zaten,’ zeg ik.

‘Nee. Helemaal niet. Indiërs, Aussies, en natuurlijk Engelsen. Hij was vliegtuigmonteur. Ik kan het me niet voorstellen. Hoe lastig die krengen zijn. Om iets te laten vliegen? Ik kan het me niet voorstellen. Maar goed, heb je van de Berlin-Bagdad Bahn gehoord? Een spoorlijn van Mesopotamië naar het hart van alles. Wat een ding om te bedenken, maar het werd bedacht en de Duitsers en de Turken, die probeerden dat voor elkaar te krijgen midden tijdens de oorlog. Maakten 12.000 krijgsgevangenen en de rest tot slaaf. Deze dikzak was een van hen. Ze moesten door de woestijn naar het zuiden van Turkije marcheren, en daarna naar Anatolië. 1500 kilometer. Jezus. Dat vertelde hij ons en ik kijk naar die sukkel en denk: tjonge. En hij zegt dat hij erbij zat, dat hij moest lopen. Weken- en wekenlang werden ze vastgebonden en gepord met geweerkolven, telkens opnieuw geslagen. Amper een druppel water. Geen eten. Als ze uit de rij vielen werden ze geschopt tot ze opstonden of ze bleven gewoon liggen. Het was een dodenmars, vertelde die vent me, zo noemde hij het. De mars van 12.000 zowat dooie zielen. Mannen met rottende voeten, voeten met blaren en korstige zweren. Ze gingen door valleien van steen, kronkelige en harde rots. Er waren woestijnen, kapotte plekken zei hij. Maanlandschappen van grijs steen met kraters van ouderdom en de harde feiten van zoveel beleefde dingen. Op een avond viel hij in slaap met zijn hand op de dij van een kerel. De volgende dag werd hij wakker doordat er iets onder hem bewoog. De gast onder hem was dood en hij had een enorme jaap in zijn arm. Een hond rukte aan het been van de man en een andere probeerde wat vlees van zijn biceps te scheuren. Op een andere dag toen ze aan het marcheren waren struikelde er een Indiase officier en viel. De Turken waren er als de kippen bij om hem af te ranselen maar toen ze merkten dat hij niet ademhaalde bleven ze er alleen maar omheen staan en keken elkaar aan. Hij zei dat er een plotselinge vredigheid neerdaalde, een kalme pauze terwijl ze daar op iets stonden te wachten. En nog een keer, en nog een keer. Dood en gewelddadige dood was gewoon een manier. Ziekte en ondervoeding. Verhongering. Hij zei dat hij zijn pijn soms richting ontzag probeerde te sturen, ontzag voor het land waar ze doorheen liepen. De bakermat van de beschaving, van schrijven en getallen, hoeveel religies en hoeveel wonderen. Dat allemaal. Maar hij kon het zich niet voor de geest halen, het betekende niks zei hij. Het betekende niks omdat de beschaving hierop uit was gelopen, hij wilde het niet weten. Het was een plek die ontzet was over zijn eigen hardheid. Zijn woorden. Ik zou zoiets mijn strot niet uit krijgen.

Uiteindelijk werden ze naar het Taurusgebergte gebracht. Daar werkten ze aan de spoorlijn. Ze bouwden viaducten, werkten dagen achter elkaar in tunnels. Een op de vier ging dood, zei hij. Een op de vier. Maar het was vorig jaar toen we bij Dunlop koersten, en daarom zeg ik dit, daarom vertel ik je dit. Toen herinnerde ik me die vent, zo verdomde dik dat je je moeilijk kan voorstellen dat hij ooit bijna was verhongerd. Jezus. Maar ik reed in de zon en verbrandde half. Ik was met Percy en Harry en Opperman en een paar anderen. Zo gloeiend, godvergeten heet. We kwamen langs een meertje dat er koel uitzag en een van ons riep iets en allemaal sprongen we gewoon van onze fiets en doken erin. Jezus, dat is nog eens een mooie herinnering. Ik zou het nu meteen weer doen als ik de keus had. Maar goed, we waren aan het dollen en Percy verloor goddomme zijn schoen. We klimmen allemaal het meertje uit en zijn klaar om weer op onze fiets te stappen, en hij maar naar zijn schoen vissen. We zijn allemaal hysterisch, op het punt om hem achter te laten. Hij en Harry boppen en duiken om te proberen zijn schoen te vinden. We zeggen dat we ze zullen achterlaten en maken aanstalten om weg te rijden. Toen dook Harry onder en hij kwam weer boven met zo’n grote grijns en hij heeft die schoen in zijn hand. Algauw reden we weer, kleddernat maar voldaan. Percy en Harry moesten een kleine kilometer op ons inlopen. Maar algauw rijden we en pesten we die arme Percy door te zeggen dat we hem zouden hebben achtergelaten. Hij werd verontwaardigd, chagrijnig. Hij zei een halfuur niks. Maar toen schreeuwde hij plotseling: “Uitvallen is doodgaan!”’

‘Zei hij dat?’

‘Dat zei hij. En ik zal je wat zeggen. Ik voelde een vreemde schok. Hoe hij erbij kwam om dat te zeggen weet ik niet precies, hoe die woorden van de ene plek naar de andere gingen. Van de ene mond naar de andere. Het deed me eraan denken dat niks wat we zeggen niet ergens deel van is. Dat dacht ik omdat Percy het gilde en ik me plotseling herinnerde dat die gast, die dikke kerel, diezelfde woorden had gezegd in de kroeg. Het was iets wat hij had gezegd. Hij zei: “We werden opgedreven, als beesten de woestijn in gedreven,” zei hij. “Uitvallen betekende doodgaan.”’

‘Er was geen keus.’

‘Nou, nee. Er is nooit keus, niet als je erover nadenkt, maat. Er is altijd één ding, want dat is het enige ding dat je ooit doet. Het idee dat er een keus was, dat is een illusie, maat. Alleen achteraf bezien lijkt het dat je een keus hebt. Weer zo’n trucje van de tijd. Keus is de truc van tijd en geld.’

‘Geld. Ha. En je zegt dat iets willen gewoon niet bestaat?’

‘Niet na wat we zagen. En niet nadat ik dat verhaal had gehoord. We maakten er deel van uit. En als je beseft dat er geen keus is, begin je gewoon te denken dat sommige dingen of alle dingen door het lot worden bepaald. Dat krijg ik niet uit mijn hoofd. Op een dag misschien wel, maar nu nog niet. En denk aan het lot van die vent, die kerel met zijn been dat door een wreed beest werd opgegeten. Ik denk: is het verdwenen? Zo ja, wat kwam er dan voor in de plaats?’

Ik ben bang dat ik tegen niemand in kan gaan die zo op dreef is. Ik betwijfel of hij weet dat ik naar hem kijk. Ik probeer zijn vraag te beantwoorden, ook al werd die niet gesteld om antwoord te krijgen. ‘Spijt?’ zeg ik.

‘Het recht om spijt te hebben. God. Of om te vergeten. De kans om niet te vergeten? Ik weet het niet. En het recht om spijt te hebben. Ja. Maar ik weet iets. Elk moment sinds het eind,’ zegt Ernie, ‘voelt als het vervagen van de laatste scène in de bioscoop. Het is alsof mijn leven en dat van iedereen om me heen – van jou, Jut en Jul, het leven van iedereen – werd geleid tussen de jaren 1915 en ’17. Tussen mijn leeftijd, tussen 26 en 28. De rest is tot dusver zoals ik zei. Een langzaam vervagen. Voor mannen die bleven staan in de kogelregen? Christus. Als je het weten wil, dat is het als je het weten wil: we waren allemaal deel van een meedogenloos lot, als je het weten wil. Dat is de enige manier om ernaar te kijken, anders… nou ja. Jij bent gek: jij hebt het uit vrije keus gedaan, dan ben je gek.’

‘Wat heb je gezien?’ vraag ik.

‘Ik? Niks. Deze ogen zien niks.’

Ik kijk naar hem en hij knikt en dat is het eind van het gesprek. Iets geconcentreerds in zijn aanwezigheid terwijl we rijden, alsof deze nieuwe onthulling Ernie heeft samengeperst in de botten en huid die naast me rijden. Alsof hij door de lens van een camera is gegaan en plotseling in licht en geluid wordt beschreven. Maar we rijden door en ik besef dat ik zijn stem nooit eerder uit andere heb herkend, dat het nooit een stem was die ik uit een menigte had kunnen trekken en had kunnen benoemen. Maar momenten geleden, toen zijn stem zijn vertrouwde bereik weer vond, realiseerde ik me dat er veel meer te weten valt over elke ziel dan alleen hun lange draderige verhalen. Er zijn de verhalen die je niet vertelt, niet prijsgeeft.

De kust komt en we zien hem, de Middellandse Zee. Een enorme bak blauw, schepen op het blauw, wolken die over het verre blauw skiffen, de hemel op het blauw. Lenzen, screecherzeil en aanvaring: maritieme termen. Wit zand en verbrokkelde rotsen. Zeevogels die duiken en met kleine ontploffingen het water raken. Een uitgestrekt stuk water, de grote waterweg; ergens daarginds de sleutel tot de westerse Beschaving. Ik zeg hardop zodat Ernie me kan verstaan: ‘Maar zie je dat, hè? Ouwe man, ja? Zie je dat?’ Hij lacht en laat me de kop overnemen. Ik voel de energie terugkeren terwijl ik het licht in koers dat verderop afneemt ergens langs de rand van de zee. Langzaam schep ik ruimte tussen ons. Hij zegt vaarwel terwijl ik demarreer. Ik draai me om en wuif en hij wuift en we kijken naar elkaar en het geluid van de zee wast en hij glimlacht en wuift, en het is zoals altijd wanneer je afscheid neemt van een vriend: alsof we een geheim hadden gedeeld.

En hij is uit de achterkant van mijn periferie verdwenen en ik haal een banaan uit mijn proviand en pel hem, ik eet hem op en spoel hem weg met de onbestemde vloeistof uit mijn tweede bidon. Ik bijt door het vet van een kotelet heen en kauw zorgvuldig. Ik drink. Het grootste deel van de dag heb ik slokjes uit de eerste genomen en nu neem ik slokjes uit de tweede want het is niet gewoon maar water en algauw rijd ik niet meer helemaal alleen.

-

17

Die avond drinken we. Tenminste, ik drink. Hoeveelheden wijn. Ik hoor Percy jeremiëren over het gebrek aan een biertje om zijn borst te koelen die is verbrand in de witte zon. Uitputting vereist dat we iets vieren, alles behalve de koers. We zitten in een café. André Leducq heeft de etappe gewonnen en piste openlijk vanaf zijn tafeltje op de vloer. Mannen kunnen op de vreemdste manier dingen vieren.

Harry is ziek en drinkt om zijn moraal op te krikken. Hij heeft griep en die manifesteert zich via zijn darmen. Hij schijt aan één stuk door en neemt zout en suiker en water in. Hij pikt het nauwelijks dat ik Ernies verhaal van eerder die dag vertel en we kijken hoe gepijnigde mannen met jongedames dansen. Op het trottoir komt het tot een knokpartij. Twee renners.

‘Ken je ze?’ vraagt Harry.

Ik schud mijn hoofd. ‘Belgen? Ik denk het. Walen. Misschien.’

‘Wil je…’ en algauw staan we allebei en buigen we onze nek om te kijken. Opperman en Percy voegen zich bij ons en we lopen samen naar buiten om te kijken terwijl er smerige klappen worden uitgedeeld. De twee hebben nauwelijks lichaamscontact, maar er zit bloed op hun gezicht. Een gescheurde lip en het rood is ook op de ander terechtgekomen. We kijken hoe ze om elkaar heen sluipen over de kasseien. Armen uitgestoken, gereed om te grijpen. Ik zie dat de ene een kapotte nagel heeft, die hand druppelt op de grond en hij loopt om zijn eigen plasje heen. Ze grauwen, al zou het praten kunnen zijn. De een haalt uit en de ander springt opzij, glijdt uit. Een enkel slaat dubbel en gekreun weerkaatst tegen de muur.

Harry drinkt de cognac en huivert. Hij veegt over zijn mond. ‘Weet je, als we Grieken waren en we zaten in die tijd.’

‘Dan zouden ze spiernaakt zijn.’

‘En wij zouden spiernaakt deze ronde rijden.’

‘God,’ zegt Percy. ‘De genade Gods.’

‘Met onze bungelende zaakjes.’

‘En ze zouden ons na afloop afmaken,’ zeg ik. ‘Leeuwen die ze twee maanden niks te eten hebben gegeven.’

‘Dat waren de Romeinen.’

‘Romeinen, leeuwen. Wat maakt het uit? Het gaat erom dat we spiernaakt zouden zijn.’

‘En daarna zouden ze ons in een hoek zetten en ons stenigen,’ zegt Harry. ‘Ze zouden om ons heen staan en stenen gooien.’

Ik leun op Harry’s schouder. Gegrom, het maaien en meppen van amateurhanden.

‘Niet veel soeps, hè?’ zegt Percy, met een knikje naar de vechters.

‘Denk je dat ze ooit lichaamscontact zullen maken?’ vraag ik hem.

‘Heel wat gewapper wat je daar ziet, armen en haar,’ zegt Percy. Hij schudt zijn hoofd, lichtelijk ontsteld. Ik leg mijn hand op zijn schouder. Hij kijkt me aan en glimlacht, trekt dan een grimas op het moment dat de ene vechter loskomt van de grond terwijl hij een klap probeert uit te delen, het geluid van knieën op kasseien. ‘Hopeloos,’ zegt Percy en hij kijkt naar Opperman. ‘Ik ga. Homerus?’ We kijken naar Opperman, maar die blijft naast de zwetende toeschouwers staan. Gisteren beschreef de Echo de Sport zijn inspanningen als homerisch; Homerus is hij geworden. Zijn ogen zijn toegeknepen, hij is stilletjes gebiologeerd. De rood geworden handen van de Belgen zwaaien voor ons terwijl ze naar een opening zoeken. Eerder op de dag was hij bij de eerste 25 gefinisht en een soort samenzwering had hen ertoe bewogen zich te verspreiden en op hun dooie gemak over de streep te komen, met hun voorwielen op één lijn. Desgrange was ziedend, een dampend gezicht van snor en rioolwoorden. Hij liet ze een rondje over de wielerbaan sprinten om ze echte etappewinnaars te maken. Hij dreigde de laatst geplaatste uit de ronde te zetten als hij het niet probeerde. Dus gingen ze eenmaal de baan rond, als kinderen die een standje hadden gekregen. Niemand van hen weet nog wie waar geëindigd is (behalve Leducq, die vrolijk de overwinning opeiste). In plaats daarvan sloegen die eerste 25 zich eendrachtig op de knieën over hun grap. Percy loopt de menigte uit en is snel verdwenen.

Er wordt een klap toegediend, bloed spat van de vuist en treft een Italiaan op de wang en er is een moment dat gelach de herrie opvrolijkt.

‘Invallers,’ zegt Opperman. ‘Ik denk dat het invallers zijn.’

‘O, van die kutinvallers,’ zegt Harry en hij doet een stap achteruit en ik merk dat ik hetzelfde doe.

‘Invallers van wie?’ vraag ik.

‘Discuter, denk ik,’ zegt Oppy.

‘Discuter. Wat denk jij, Harry?’

‘Ik heb betere gezien op een rugbyveld.’

‘Alles is beter op een rugbyveld,’ zeg ik. Ik kijk naar Harry en besef dat de man geen greintje gewelddadigheid uitstraalt, geen snauw of vuur in zijn trekken. Ik had hem een paar jaar geleden de Priester genoemd, en nu deden de Fransen hetzelfde in de kranten. René de Latour begon ermee, zei dat hij meer op een priester leek dan op een wielrenner en dat praatte zich rond. Mijn geheime naam is niet aangeslagen. Ik zeg ‘Prins’ tegen mensen en ze kijken nors terug.

‘Op een keer,’ zeg ik, ‘waren we aan het wandelen op de boerderij, mijn broer en ik. We liepen door een doorlaat tussen twee weilanden en hij schopt plotseling mijn benen onder me vandaan. Wham. Ik lig op mijn rug in het kuilgras. Je weet hoe dat stinkt. En daarna gaat hij boven op me zitten en ramt op mijn ribben en nieren. Mijn oren zaten vol modder en ik kon niet horen of hij iets zei. Gewoon wham, wham. Jezus, niet te geloven hoe sommige mensen in stompzinnige woede kunnen ontsteken. Later zat hij daar in de modder te huilen. Niet van verdriet, of spijt. Gewoon van verwarring. Verwarring, godverdomme. Ik trok hem overeind en begeleidde hem naar huis. Zoals hij liep.’

‘Je broer. Ik vond altijd al dat zijn manier van bewegen iets gevaarlijks had,’ zegt Harry hoofdschuddend en hij draait zich weer om naar het gevecht. Ik was vergeten dat hij hem had ontmoet, met hem gepraat had. Zoveel van ons leven wordt vergeten, blijft drijven in de zee van verdrongen herinnering. Een knokkel treft een van de jonge Walen en de menigte lijkt even stil te vallen alsof iets wezenlijks eindelijk greep op ze heeft gekregen en hun gegil en geroep doet verstommen.

We lopen door de haven. Al dat oude steen. De Middellandse Zee klotst tegen de zeewal en de boten zijn aan palen gebonden die ouder zijn dan Nieuw-Zeeland en ouder dan de veelvuldige namen van de bergen daarvan. De geur van het zilte water en zoals die dingen overwint. Die geur heeft zoiets vertrouwds, alsof hij speciaal bedoeld is om te zorgen dat we ons weer de oude voelen, dat we waar op de wereld we ook zijn kunnen worden opgelapt door de geur van pekel. Dat zeg ik tegen Harry. Hij is het zowaar met me eens.

Het gevoel van vuist en gezichten. Gezichten die verwringen onder de klap en huid die scheurt op de knokkel. De aandrang om te kijken gaat ongemakkelijk gepaard met de nasleep van walging. Een gevoel dat we in andermans pijn wroeten. Daar loop ik mee, ik loop met de brandende stuwkracht van de efedrine, ik loop met de alcohol in mijn benen. We lopen in de gele nevel van het oude steen dat de haven omzoomt en de gebouwen die hem versterkten in de dagen dat gevechten nog op zee en in havens werden geleverd en in de velden waar het vee was weggehaald en niet de dingen waar mijn broer toen doorheen kroop, het prikkeldraad en het natte zand en de loopgraven van dode Duitsers en hun verrotting. Christus, het is een mooi leven, deze Tour en de rest.

Harry en ik vinden de Spaanse jongen, die alleen in een café zit. Ik ben verbaasd dat hij nog steeds bij ons is. Hij begroet me met een versie van mijn naam die ik niet herken maar accepteer. We gaan bij hem zitten om te praten, om naar het eigenaardige Engels te luisteren dat de knaap brabbelt. Overal om ons heen zijn tafeltjes en glazen wijn en de ruzies van hun eigenaars. Ik ben opgelucht dat ik hem zie, opgelucht dat hij het heeft gehaald. Ik vind het een onverdraaglijk idee dat hij niet zou finishen terwijl zijn einde zo nabij is.

‘Ik heb je niet op de weg gezien,’ zeg ik. ‘Ik heb je gemist op de weg.’ Ik weet niet helemaal wat ik daarmee bedoel en Harry kijkt van opzij naar me.

‘Ik heb jou gemist,’ zegt hij. Hij drinkt uit zijn glas waar zoals ik al snel merk water in zit. Ik lach en hij lacht even met me mee.

‘Maar je rijdt nog steeds?’ zeg ik.

‘Ja. In Nice word ik vervangen.’

‘Nog een dag.’

‘Mmm. Ja,’ zegt hij. Hij klinkt hartelijk en hoopvol. ‘Nieuwe renners.’

‘Nieuwe renners?’

‘Ja,’ zegt hij.

‘Nou,’ zeg ik.

‘Ik heb gestoten…’ hij pauzeert en trekt zijn voorhoofd in rimpels. Ik zie dat hij zijn elleboog aanraakt. Die is bolvormig, opgezwollen door zijn eigen sappen vanwege een gescheurd membraan.

‘Elleboog?’ opper ik en hij knikt.

‘Ja. En ik heb moeite sturen. Dus ze vervangen me. Gracias.’

‘Dank je,’ zeg ik.

‘Inderdaad,’ zegt Harry.

‘Wij zouden ook wel wat vervanging kunnen gebruiken,’ zeg ik. Ik geef Watson een por met mijn elleboog. ‘Wij allemaal, maar vooral hij hier.’

‘De kou die ik had gevat,’ zegt Harry, ‘wat ik dacht dat kou was, is griep. Je kan er niks tegen doen.’

‘Het is geen pretje om hem in je buurt te hebben,’ zeg ik.

‘Kou?’ zegt de jongen. ‘Brrr?’ En hij fronst zijn wenkbrauwen en slaat zijn armen om zich heen.

‘Ehm, nee. Ziek. Ik ben ziek,’ zegt Harry.

‘Si, ik weet. Ik weet.’

‘Griep,’ zegt Harry.

‘Hij geeft over op straat,’ zeg ik tegen de kleine Spanjaard. ‘Kotst. Bòògh,’ zeg ik en de jongen kucht. Hij trekt zijn hemd omhoog en daarna zijn onderhemd om een dik tapijt van korsten op zijn zij te onthullen. Ik knik. Een groepje mannen komt de binnenplaats op en ik wacht even tot ze voorbij zijn, waarna ik op de straat ga staan om mijn broek te laten zakken en de rode bloedplek op mijn dij te laten zien, het resultaat van mijn twee valpartijen twee dagen geleden in de bergen nadat ik over koetjes en kalfjes had gepraat met de oude boer. Hij is langgerekt en voelt als uitgewerkt schuurpapier.

‘Mmm,’ zegt de Spanjaard. ‘Mijn teen. Hij is gebroken. Ze zeggen hij is gebroken.’

‘Percy,’ zeg ik. ‘Onze Percy, zijn enkel is verstuikt, maar ik vermoed dat hij gebroken is. Een van de kleine botjes. Hij kan nog rijden, maar ik denk dat hij gebroken is.’

Harry stoot de jongen aan en knikt naar me. ‘Zijn vader is dokter.’ De jongen knikt langzaam en laat zijn onderlip naar buiten floepen. ‘Hij kan zeggen wat hij wil,’ gaat Harry door, ‘en wie zijn wij om hem tegen te spreken?’

‘Wie zijn wij om tegen te spreken?’ zeg ik. Ik lach, maar het gaat onopgemerkt voorbij.

‘Señor Doctor,’ zegt de jongen.

‘Señor Doctor,’ zeg ik. Ik heb geen behoefte hem te vertellen dat niet ik arts ben maar dat het mijn vader is. Het is veel leuker om iemand te zijn die iemand anders voor je heeft bedacht. Ik zal de varkensboer spelen als ik betrokken ben geraakt bij een gesprek vol misverstanden. Ik zal uren over varkens en hun poten praten als de woorden me te binnen schieten. Eenmaal was ik, voor een gehoor van tantes die niet mijn tantes waren maar van een meisje van wie ik half dacht te houden, een piloot. Een brokkenpiloot. Ik crashte in ’21 in een weiland, aldus mijn verhaal, en liep weg terwijl er een bot uit mijn borst stak en een ander naar binnen was geduwd door de stuurknuppel en tegen mijn rechterlong drukte. ‘Die is nu verschrompeld,’ vertelde ik ze. ‘Als iemand ernaar vraagt, hij is verschrompeld. Ik rijd op één long, de andere trilt in mijn borst als een dor blad. Elke ademteug als een lied. Hier, luister maar,’ zei ik en ik bood een tante mijn borst aan om zich ernaar over te buigen en het te horen. Ik ben de grote zingende wielrenner van de groene Taranaki, vertelde ik haar. Ze zei dat ze niks hoorde en ik veronderstelde dat niks horen iets niet per se onwaar hoeft te maken, alleen maar een beetje intrigerender.

De jongen vist onder zijn stoel naar zijn tas. Hij legt hem op zijn schoot, haalt er een paar dingen uit en legt ze op het tafeltje. Hij zet de tas weer op de stenen. Hij pakt het spel kaarten en verwijdert het lint dat ze bij elkaar hield en ik denk dat we een goocheltruc te zien gaan krijgen. Ik voel een zenuwscheut. Of het van de opwinding is weet ik niet zeker, maar wat het ook is, het gaat met zijn vingernagel omlaag langs mijn nek zodat alle haartjes overeind gaan staan. Hij pakt de kaarten voorzichtig vast en deelt het spel in tweeën en ik kijk hoe zijn handen de kaarten uitspreiden over het tafeltje tussen onze glazen. Harry wijst naar een kaart en zegt: ‘Die. Ik kies die.’ Maar de jongen negeert hem en ik besef dat hij iets zoekt. Ten slotte gaart hij ze weer bijeen, op één na, en legt het spel weer naast het lint. ‘Mijn,’ zegt hij en hij draait de kaart om zodat we de afbeelding van een jonge vrouw te zien krijgen die op het oppervlak is geplakt. ‘Mijn meisje,’ zegt hij onzeker.

Ik staar ernaar en kijk hem aan en hij gebaart dat het oké is dat ik hem oppak. ‘Ze is mooi,’ zeg ik. ‘Harry, moet je kijken. Ze is zo mooi.’

‘Is dat jouw meisje?’ vraagt Harry terwijl hij de foto van me overneemt.

‘Ik zeg haar dat ik terugkom, maar ik weet niet zeker.’

‘Hoe bedoel je dat je dat niet zeker weet?’ zeg ik. ‘Ze is spectaculair.’ En dat is ze. Vertrouwd en afstandelijk. Zoals haar haar zit en de vorm van haar schouders. Ik denk aan de vrouw van mijn broer. Het peinzende gewicht van haar gezicht terwijl ze zich afvraagt of iets haar bevalt of alleen maar amuseert. Katherine en alle dingen die je met liefde verwart.

‘O,’ zegt hij. Zijn huid is glad, zacht en lichtelijk bleek.

‘Hoezo weet je dat niet zeker?’ vraagt Harry, en daarna wijst hij met zijn duim naar mij. ‘Let maar niet op hem, hij is dronken of zoiets.’

‘Laat hem jouw foto zien,’ zeg ik tegen Harry. ‘Die van je vrouw.’

‘Ik laat haar wachten,’ zegt de knaap.

‘Dat is niet zo aardig,’ zeg ik.

‘Ze is aardig maar ik denk misschien niet. Misschien niet mijn meisje.’

‘Dat is verkeerd,’ zeg ik. ‘Schrijf haar en zeg: “Ik hou van jou. Bewaar je lippen voor mij, je mond en ogen, voor mij en niemand anders.” Daar sta ik op. Harry?’

Harry brengt zijn hand naar het borstzakje van zijn overhemd.

Ik pak de foto weer op en kijk naar het meisje. Ze heeft iets eenzaams, een klaaglijke zoekende blik alsof ze iemand in de buurt om medelijden vraagt. Ik knik en zeg: ‘Ze vraagt de fotograaf om haar niet zo aan te staren.’

De jongen kijkt naar mij, dan naar Harry en dan weer naar mij.

‘Ze zegt: “Staar me niet zo aan!”’

‘Ze vraagt?’ zegt de jongen.

‘Wie heeft die foto gemaakt?’ vraag ik.

‘Een man,’ zegt hij. Hij lijkt slecht op zijn gemak en steekt zijn hand uit naar de foto, maar ik houd hem nog even vast. Ik kijk opnieuw naar haar mond, haar lippen, zoals de schaduw zich over haar gelaatstrekken heeft gevormd. Ze kijkt een pietsie omlaag. Ze vraagt iets. Ik zweer het.

‘Een erg gulle man?’ vraag ik.

‘Gul.’

‘Hij moet wel gul zijn om je meisje een foto te gunnen en haar die aan jou te laten geven.’ De Spanjaard is arm, een miserabel gezin met een vader die in een fabriek werkt en een moeder die invalide is. Ik betwijfel of hij de hand kan krijgen van een meisje dat zoveel duiten heeft dat ze die aan een foto kan besteden.

‘Ze heeft me de foto niet gegeven.’

‘Nee,’ zeg ik. ‘Nee, inderdaad.’ Ik kijk naar Harry die tussen de foto’s zoekt die hij bij zich heeft. ‘Nee,’ zeg ik tegen hem over zijn vrouw, over zijn kind. ‘Doe weg.’

‘Wat?’

‘Doe weg,’ zeg ik. ‘Hij wil je foto’s niet zien.’

‘Wat doe je nou?’ vraagt Harry.

‘Doe weg,’ zeg ik.

Hij laat hem aan de jongen zien en zegt hem hoe ze heet. Ze glimlachen allebei en als hij hem vertelt dat ze zwanger is maakt de jongen een gedempt geluid. De foto van de jongen ligt op het tafeltje en ik kan er niet naar kijken. Het is het enige op het tafeltje. Het enige waarvan ik me bewust ben is het meisje op de foto, het felle licht van het flitspoeder en de verschrikte schittering op haar wangen. Ik moet opstaan om niet naar haar te hoeven kijken. Ik voel dat ze naar me staart, de jonge vrouw. Ik wil haar een vraag stellen die de jonge Spanjaard niet kan beantwoorden. Ik wil haar vragen waarom ze in een studio zit om een foto van zichzelf te laten maken. Ik wil haar vragen hoe dat voelt. Ik wil weten hoe het voelt dat deze jongen die zo half verliefd op haar is vijftienhonderd kilometer bij haar vandaan is. Ik wil vragen hoe het voelt om niet hier te zijn.

-

18

Celia vraagt me bij haar op de kamer te komen bivakkeren. Ze had me aangetroffen terwijl ik in mijn wielerbroek met mijn ogen tegen de zon liep te knipperen. Mijn stofbril nog op mijn hoofd, mijn gedachten nog ergens tussen Marseille en Nice. Ze nam me mee naar een kamer in Hôtel de Rue. Nu wil ze dat ik op het bed ga liggen. Ik ga liggen en bestudeer zo veel mogelijk van de omgeving en het dak, van al haar conversatie.

De dag was een bruut. Ik reed ons de bergen op in onbeschaduwde hitte en we raakten verder achterop. Tijdens lunchtijd brak er ruzie uit, we stonden te wachten tot de kwestie zichzelf oploste terwijl anderen weer op hun fiets stapten. Uiteindelijk raakten we betrokken bij een valpartij. Wij vijven samen met 20 anderen. Kleren vielen af en bloed en huid versierden de modder. Ik negeerde de ploeg tijdens de uren daarna. Als Opperman en Bruce het over onze incompetentie willen hebben gaan ze hun gang maar. Celia trof me lopend aan, voelde aan mijn wonden en nam me daarna mee de trap op waarop ik een tijdje onder een ventilator bleef zitten, het marmer koel. De zon was bijna onder tegen de tijd dat we op haar bed lagen.

De kamer staat vol uitpuilende bagage, dingen die vanuit haar auto omhoog zijn gezeuld door portiers met petten en tot de hals dichtgeknoopte blauwe jasjes. Bij elkaar passende exemplaren van Goyard: meer heraldisch handwerk dan gewone koffers. Ze lijken haar af te leiden. Ze loopt erlangs alsof ze van iemand anders zijn en lang geleden op de vloer zijn achtergelaten zonder te zijn opgehaald. Ze zijn vreemd maar vertrouwd, zwaar en nooit aan hun lot overgelaten; als ze de kamer verlaat is het om de weg op te gaan. Ze gebruikt haar maaltijden hier, elk drankje wordt besteld via de hoorn van de telefoon, al het eten en drinken wordt afgeleverd met een karretje. Haar kalme stem bedankt hen.

Haar koffers staan open en hebben vele vakjes waar ze met dunne armen in duikt.

Er valt moeilijk achter te komen wat ze van me wil. Maar sinds ze mijn lichaam languit heeft aangetroffen, kotsend tussen de rozen buiten Hendaye, huid zwart van stof en zon en teer, lijk ik een vast onderdeel van haar programma. Ze volgt in haar Citroën, geel als de bloemen en de zon waarnaar ze vernoemd zijn. Ik ging naar haar toe toen de dag voorbij was en ze nam me mee naar haar kamer in Perpignan en nu opnieuw in Nice. Maar wat mijn doel is, kan ik niet zeggen. Het zou voor de hand liggen dat we onze kleren uittrokken, maar dat doen we niet. Ik heb het gevoel dat ze alleen is, of door anderen gedwongen om alleen te zijn. Terwijl we praten krijg ik het gevoel dat haar jeugd ooit doorvlochten was met ongelukkige dingen, dat ze al wist wat de volwassenheid inhield voordat die aanbrak. Terwijl ik naar haar kijk stel ik me voor dat haar angsten bondgenootschappen aangaan terwijl ze vechten om de zwarte dagen de baas te blijven. Een vermoeden.

Ik ga liggen en ze neemt me in haar armen.

Ze steekt de pijp aan en algauw droom ik met haar. Leun over het bed en doe mijn ogen dicht en hoor de wereld buiten als een huidige regenbui die nadert vanaf de straat. Straatgeluiden, karren en geschreeuw. Stemmen als het geklingel van ricocherend water, fascinerende en zwakke geluiden. De beweging van stemmen komt het steegje op en neer, allemaal heel afzonderlijk, allemaal met een punt. Stemmen worden groter als passerende vissen in het aquarium, krimpend als ze zich omdraaien, uitzettend in de buurt van het glas. Vredige wijze verklaringen.

Celia draagt blauw, de springvloed van haar ogen.

Soms stilte, als uit een bron die diep in de rots voor het bos is gegraven.

Ze fluistert boven het bijna-gezoem van de stad uit: ‘Elk jaar, elke juli kom ik hier. Ik volg jullie vanaf Parijs. Ik kijk. Ik kijk hoe jullie allemaal voorbijkomen, het peloton, de koplopers, de achterblijvers. Dat zweterige vuil van jullie allemaal. Ik schiet achterweggetjes op om jullie te betrappen als jullie voorbij zijn en veranderingen in het veld te bespeuren. Ik kijk of de zwaksten afvallen aan de staart en dan rijd ik verder en zorg dat ik vooraan kom. Ik kijk van achter heggen. Ik draag hoofddoekjes.’ Ze stopt en ik stel me voor dat ze terugwijst in de richting van Luchon en de Pyreneeën. ‘Ik verstop me zodat niemand van jullie me herkent. Ik vind het niet prettig om gezien te worden, herkend.’ Ik raak haar gezicht aan, het lijkt beschermd te worden door een lap gaas, zo is mijn indruk onder de grillige invloed van de opium. We raken dezelfde lucht aan, we spreken met dezelfde stem, onze lichamen maken contact maar ondanks dit samenzijn kan ik niet zeggen dat ik dezelfde verscheidenheid aan gedachten voel als zij. Ik luister als een buitenlander in het lichaam van de wereld. ‘Ik ben degene die jullie de wilskracht geeft om door te gaan,’ zegt ze. ‘Ik ben degene die wil dat jullie allemaal winnen.’

Ik buig me naar haar toe zodat haar haar mijn wang raakt en het voelt alsof het minuscuulste scheermesje over mijn huid valt, en ik adem door de gaten die ze heeft gemaakt en ik luister. Het is alsof ze het over bidden heeft, maar ik vermoed dat ze dat zou ontkennen.

‘Ik hoop en vraag. Ik rijd verder en kijk. Jullie flakkeren allemaal door de straten, de verandering van geluid als jullie die kasseien op rijden. En dan verstop ik me.’

‘Je lijkt niet verlegen.’

‘Niet verlegen, nee.’

En dan lach ik, omdat de rook in mijn neusgaten komt. Zij begint ook te lachen, stilletjes, alsof ze op bloemblaadjes stapt. ‘Ik zat een keer naar een jongeman te kijken,’ zegt ze zacht. ‘De ronde was door Metz gekomen, jullie waren allemaal op weg de stad uit. Aan de rand is een kerkhof dat uitkijkt op de weg en ik durf te gaan zitten om te kijken hoe jullie allemaal zingen. Naast de paar oeroude grafstenen is een grot, met een blinde Maria erin. Het regent elke keer dat ik daar was. Ik heb me verstopt onder de rand en van onder de draperie van wingerd gegluurd die daaroverheen en omlaag is gegroeid als de pony van een mooie jongedame. Ik zat verstopt naast die Maria…’

‘Blind zei je?’ zeg ik. Ik klink vreemd. Het is alsof ik lang geleden gesproken heb en mijn woorden nu pas geluid maken.

‘Blind. Ja. Iemand heeft het marmer bekrast zodat er groeven door de ronding van haar ogen lopen. Hoe lang geleden weet ik niet. Zo wreed. Zo wreed. Elk jaar heb ik haar bezocht en ze is altijd blind geweest. Soms stel ik me eeuwen van misbruik voor. Ik stel me natuurlijke gebeurtenissen voor: water in spleetjes dat ijs wordt. Om dan later in de lente uit te zetten en het marmer mee te voeren als zand, jaar in, jaar uit. Mensen hadden berichtjes op haar achtergelaten. Op haar hele lichaam hadden mensen hun naam gezet. Overal. Namen, zinnen. Kleine herinneringen.’

‘Tja,’ zeg ik.

Ze kijkt me aan. Verkleinde pupillen: twee druppels zwarte inkt. Ze wijst met een vinger als een slagpen. ‘Jullie zijn hier allebei eerder geweest,’ zegt ze. ‘Vochten jullie allebei in de oorlog? Je broer en jij. Zijn jullie hier allebei eerder naartoe gekomen? Misschien ken je Metz. Misschien ben je daar eerder geweest.’

Ik schud mijn hoofd. ‘Alleen ik.’ Ik neem even de tijd om op te kijken. Ik verwacht dat alles zal breken: de kamer, Celia en de manier waarop ze mijn arm aanraakt, de manier waarop die in water zou moeten veranderen. Maar ze kijkt me niet aan en er breekt niets; ze brengt de kop van de pijp in gereedheid. Niemand anders breekt een fictieve wereld dan de auteur ervan, en als hij weggaat verkruimelt alles tot het stof dat het is en altijd was.

‘Dus?’ Ze pruilt en pauzeert – gaat dan verder. ‘Dus ik keek vanuit de grot, terwijl ik naast die lieve arme Maria zat, hoe een renner zijn lekke band repareerde. Alleen repareerde hij zijn band niet, hij rustte alleen maar uit. Het peloton had hem allang achtergelaten in zijn kielzog en hij nam de gelegenheid te baat om te gaan liggen en uit te rusten. Hij zette zijn stofbril af en ging onder een boom liggen en deed 40 seconden zijn ogen dicht. Hij begon te huilen, dus ik wist dat hij niet sliep. Hij barstte in tranen uit. Hij ging rechtop zitten en keek naar zijn handen. En toen, toen leek hij gewoon in de houding te springen en begon aan zijn band te werken. Hij haalde de binnenband eruit en gooide hem in de tuin en propte de nieuwe erin. Vulde hem met lucht uit de compressor. Hij zette het wiel weer vast. De lucht leek heel stil te worden alsof hij alle moleculen een teken gaf dat ze moesten stoppen.’ Ze kust mijn voorhoofd. ‘Daarna gilde hij. Hij schreeuwde het uit. Hij keek precies naar de plek waar ik ineengedoken achter de ranken zat naast die Maria en liet het afschuwelijkste geluid ontsnappen. Hij richtte zijn gezicht naar de torenspits van de kerk en krijste. Hij sloeg zijn been over het zadel en sprong erop en ging op weg. Toen wist ik dat niemand van jullie ooit verliest.’

Ik oehoe, een uiltje.

Ze hoest nog steeds en wacht tot het bedaart. ‘Niemand zal deze idiote ronde ooit verliezen. Jullie zullen nooit verliezen omdat slaven nooit een ereplaats krijgen.’

Ik lach en dwing mezelf tot enthousiasme. ‘Zeg dat maar tegen mijn vader. Die is niet blij als ik verlies.’

‘Ja, ik maak een grapje. Maar hij gilde en gilde maar door. Toen reed hij weg.’

‘Wie was het?’

‘Een renner.’

‘Wie?’

‘Dat eerste jaar volgde ik Louvière.’

‘Louvière? Was het Louvière? Weet je, die had in onze ploeg moeten zitten. Hij had met ons moeten rijden.’

‘Waarom zou hij dat willen?’ zegt ze. Haar gezicht is zo stralend. Als ze lacht heeft ze een prachtige lach, die over het plafond tussen de balken schijnt en naar de ramen glijdt.

‘Heb je Louvière toen ontmoet?’

‘Louvière, ja. Hij is er altijd dichtbij geweest. Hij is er bitter over. Deze valpartij en de rest.’

‘Het voelt nu armzalig. Ik voel me armzalig als ik eraan denk hoe hij die heuvel af schoot.’

‘De vliegende Louvière. Hij is bitter. Ik zeg het nog een keer: het is het juiste woord. Hij vloog van de weg en overleefde het en hij is bitter dat de ronde zonder hem doorgaat. Heb jij het gezien?’

‘Ik zat er een paar honderd meter achter.’

‘Achter. Er zijn er wel tien van jullie die hem een duw hadden kunnen geven. Ik zoek naar mannen die hem een duw hebben kunnen geven,’ zegt ze.

‘Hij vloog gewoon uit de bocht. Er is niet geduwd.’

Ze kijkt naar het raam en fronst haar wenkbrauwen. Ik weet niet helemaal zeker wat dit betekent. Ik hoop op een verandering van onderwerp. Ik wil dat ze verdergaat met haar beschrijving van Algiers zodat ik kan mee knikken met het beeld van haar stem terwijl ik wegglijd in de diepte van de droom zoals wanneer je met je ogen wijd open ligt te dromen. Voor zover ik weet is het maandag en zaterdag heeft ze me de oude verhalen van haar stad verteld. Oude verhalen en de fysieke aard van haar stad, het witte steen en de trappen die overal naartoe leiden en de markten en de moskeeën, de tovenaars en de venters en fossielenjagers en de geur van dat Noord-Afrika dat nog niet is bezoedeld door wereldrijken en republieken en de rest. Het is allemaal woestijn zonder haar woorden. Dat is de illusie die wordt gewekt door deze rook die we inhaleren terwijl ik me Chinezen voorstel die die tot zich nemen in hun kit via de vestibules en leidingen van hun longen en verder in hun waanvoorstellingen in het brute Singapore. Ik voel dat ik hierdoor op de een of andere manier verbonden ben met een zich ontrollende geschiedenis, en met Tao en de Boeddha, met heiligdommen en wijze woorden die ik niet begrijp.

‘Mijn nicht heeft me geschreven,’ zeg ik. ‘Ze zei dat hij een bezienswaardigheid was. Je moet wel kijken. Ik heb achter hem gereden; ik weet wat ze bedoelde. Ze kijken, mensen kijken. Gestaar, gestaar en de vreugde van het staren.’ Celia kijkt naar me terwijl ze haar wijsvinger en duim tegen elkaar wrijft, nadenkend, alsof daartussen mijn geringe kennis van de wereld zit. Ze is minstens tien jaar ouder dan ik en verankerd door een vaardige schoonheid die niet lijkt te veranderen met de uren noch te breken met de dageraad. Ze knipt met die vingers zodat ik uit mijn afwezigheid word opgetild.

‘Maar de waarheid. Zou je de waarheid willen horen?’ vraagt ze. ‘Wil je de waarheid horen over die man?’

‘Over wat er op de Tourmalet is gebeurd? Ik geloof dat hij uit de bocht is gevlogen.’

‘De waarheid. Wil je de waarheid horen over die man?’

‘Waarschijnlijk wel.’

‘Hij is een vuige belemmering voor de voortgang van de evolutie. Hij rochelt en ruft – vogels vallen uit bomen,’ zegt ze. Ze maakt een geluid van ornithologische vertwijfeling. ‘Ze denken dat hij niet voor een ploeg wil rijden omdat hij iemand gekwetst heeft, ergens. Dat hij uit Discuter werd gezet vanwege de liefde van een verlegen meisje met een gebroken hart. Misschien, maar volgens mij rijdt hij voor zichzelf omdat hij er de pest aan heeft het prijzengeld te delen. Ze noemen hem de Eunuch van Parijs. Hij danst niet, hij kust niet, en neuken zal hij ook niet meer.’

Het is de eerste keer dat ik een bemiddelde vrouw dit geweldige woord heb horen uitspreken en ik voel het afstompende instrument van de opium uit mijn lichaam glijden en mijn zintuigen verharden en ik probeer mijn provincialisme niet te tonen, maar ik kan er niets aan doen en ze glimlacht. Haar korte donkere haar springt en ze kijkt treurig en intelligent als een grote kat die iets buiten de schilderijlijst besluipt. Elk schepsel heeft zijn rituelen; aan die van haar komt de pijp te pas en dit moment waarop ze high is en hoog verheven boven de wereldse en bezielde vertrouwelijkheden van zo’n jongeman als ik. Ze raakt mijn gezicht aan en buigt zich over zodat onze lichamen elkaar raken, haar arm op mijn middel. ‘Echt?’ zeg ik.

‘Weet je wat Desgrange zegt? Weet je dat?’

‘Die wil dat we allemaal gek zijn. Noemt ons allemaal gek. Hij gaat over de idiotie.’

‘Het is makkelijker om kranten te verkopen als er sprake is van gekte. Dat houdt het op afstand. Daar geven we graag geld aan uit. Maar nee. Nee, ik heb het over iets anders. Ja, hij bezit de gekte, maar het is iets anders. Hij zegt, hij zegt dat als er maar één overlevende was, het de perfecte ronde zou zijn.’

‘Hij zou mannen in de bosjes moeten verstoppen met knuppels.’

Ze rolt zich uit onze halve omhelzing. Ze pakt de pijp en stopt hem opnieuw en controleert of het daarbinnen schoon is. ‘Jij bent hier voor het ritueel,’ zegt ze, en klinkt dan bijna meisjesachtig, ‘en ik, ik ben hier voor iets anders.’

‘Mm hmmm,’ lach ik.

‘Ja,’ zegt ze. ‘Ik wacht tot jullie dronken worden, dat jullie – ehm – relaties krijgen, op je gezicht vallen. Nou…’ Ze trekt zich omhoog en loopt naar haar kleinste koffertje waar ze een camera uit haalt. Hij is van hetzelfde merk als die waarmee Katherine al die jaren geleden zwaaide toen ik vanuit Timaru reed, een Butchers Carbine. ‘Ga zitten,’ zegt Celia en ik doe het. Ze richt de lens en ze heeft een licht vertwijfelde uitdrukking op haar gezicht terwijl ze iets in beeld probeert te krijgen. Wat weet ik niet. Ik heb me altijd afgevraagd wat mannen en vrouwen proberen te vinden met zulke apparaten voor zich.

Inderdaad, ooit kwam er een fotograaf bij ons thuis met zijn apparatuur en ideeën. Het was de maart voor Servië en alle verwarring. De man bracht zijn statief en camera naar binnen, wij kinderen kregen alle drie de opdracht onze mooiste kleren aan te trekken. Marya droeg een schort en Thomas een das. Van mijn eigen kleren herinner ik me niets, maar wel weet ik nog dat mijn schoenen glanzend voor me waren gepoetst door mijn moeder. De man met de camera was minzaam, een serieuze man met opeengeklemde lippen van wie je zou verwachten dat hij kluisbeheerder was van een bank als hij niet over zulke bijzondere vaardigheden had beschikt. Hij glimlachte om onze vermoeide grappen en grollen, althans tot we weigerden gehoor te geven aan zijn verzoek om op een redelijke manier te poseren. Marya rende net op het moment dat de fotograaf ‘…ennnn’ zei het kader uit. Ze kwam terug met een vaas in de kleur van vochtig zand, een van de aanwinsten van mijn vader uit zijn jaar op de ‘Zijderoute’, zoals hij het graag bestempelde. Ze hield de vaas vast alsof het een baby was en keek in de witgeschilderde klei alsof haar leven daar deel van uitmaakte, en als wezens waren ze meer met elkaar verbonden dan betamelijk was, deelden ze bloed en alle cellen die bewegen en pulseren en kronkelen, alle ziel die familie maakt. Ze was 10 en moest nog beginnen aan haar nachtelijke wandelingen. De man achter de camera weigerde de lampen te laten flitsen en de lens te openen en het beeld vast te leggen. Mijn moeder, een en al stralende humor, vroeg hem wat er aan de hand was.

De foto leeft nu in zijn lijst op de schoorsteenmantel niet ver van waar de primitieve vaas staat. Mijn broer en ik zien er identiek uit. Marya: een betere versie van ons beiden. Mensen glimlachen en vragen of we dat stuk aardewerk nog steeds bezitten als ze voor de foto staan. Marya serieus met haar eigen bron van genot. Ze kijkt de kamer in en zegt me dat ik moet ademhalen.

‘Toen je hier de eerste keer kwam,’ zegt Celia terwijl ze de pijp weer aansteekt, ‘toen je de eerste keer kwam, heb je toen in het noorden gevochten? Of was je in het Midden-Oosten? Jeruzalem?’

‘Ik?’ vraag ik en ze knikt en kijkt uit het raam naar het donker en de geluiden in het donker. Ik voel mijn mond bewegen. ‘Niet als zodanig. Ja, maar niet als zodanig. In het noorden. Daar ben ik neergestort.’

‘Waar? Heb je littekens? Ik ben geïnteresseerd in littekens. Brandwonden, andere tekens. Dat is morbide, hè? Dat ik, ehm, zoiets heb.’

‘Ik ben gecrasht in de duinen in België.’

‘Je praat erover, vertel me erover. Praat erover. Vertel.’

‘Nee, maar… alles wat ik te zeggen heb, is alles wat je al eerder hebt gehoord.’

‘Nee. Dat is niet waar.’ Ze kust vluchtig mijn nek. ‘Als mensen praten, is het altijd een geheim,’ zegt ze. ‘Ik heb niks gezien. Ik weet niks. Ik heb een doodgewoon leven geleid en gewacht tot het naar me toe kwam. Ik heb gewacht tot er mannen naar ons huis kwamen en tot alles veranderde. Tot de deur openging en mannen in de deurpost stonden omringd door licht. Hun gezichten in de schaduw, maar je zou weten wat ze daar kwamen doen. Wat ze zouden gaan zeggen, ook al zouden ze niks zeggen, wist je.’

‘En er kwam niemand?’

‘Er kwam niemand aan de deur.’

‘Had je een broer? Een zus?’

‘Ik had niemand.’

Ik word wakker in het zweet. Al het water van een zomerregen in mijn haar. Geluiden, klanken van voet en klauw. Buiten de kamer lijken dieren te zijn. Celia heeft de dekens opgetrokken tot haar nek. Ze trilt, de wind bonst op een deur. Wat voor wind bonst in de zomernacht? Wat voor verandering in de atmosfeer brengt dit teweeg? Ik denk aan het glas in het raam en hoe dat zou kunnen trillen als de wolken die ik me voorstel zich zouden uitbreiden tot het zwarte uiterste dat door mijn gedroom wordt geïmpliceerd. O, en zoals ik het ergste kan dromen. Als jongen riep ik de demonen op zoals een weduwe de geest van haar meest gehate echtgenoot oproept, een man van wie ik me voorstelde dat hij de achterkant van de opengereten dijen van de onbuigzame vrouw zou geselen; boosaardige mannen waren overal. Boosaardige hemelen wenkten met vuisten in hun duisternis. Celia legt haar hand op mijn borst terwijl ik uit bed probeer te stappen om te kijken wie er is, wat of welk fantoom erop aast onze kamer binnen te komen.

Ik sta. Mijn pik als een geschrokken ganzennek in de bries.

‘Terug onder de dekens,’ zegt ze. ‘Je krijgt kippenvel van de kou.’

Maar ik sta naar het geschraap te luisteren. Een hond met een natte, gefascineerde neus. Een rat. Hoewel het zo’n hotel niet is.

‘Terug, terug,’ fluistert ze en ik begin verliefd te worden op de plooitjes in haar mondhoeken die er, ondanks haar leeftijd, altijd geweest moeten zijn, want haar glimlach lijkt tijdloos, een klok zonder wijzers.

‘Louvière?’ fluister ik. Ik draai me om naar Celia. ‘Hij wil zijn vrouwen terug. Hij wil ze opeten met koffie en truffels.’

‘Vous êtes plein de merde, stomme Australiër.’

‘Daar had je het mis.’

Ze mompelt mijn naam. Ik denk dat het een verontschuldiging is. Haar stem zegt nog wat, hij zweeft.

‘Louvière,’ zeg ik. ‘Wat wil je van me?’ Ik sluip naar de deur. ‘Wil je Celia soms?’

‘Afschuwelijke man,’ zegt ze.

Er is geen geluid meer (als het er al ooit geweest is) en ik draai me om en loop naar het raam. Ik trek de gordijnen uiteen voor de stad en de geluiden van een nabije nacht, een zwakke gloed van de straat die opstijgt als de damp van een rivier die opwarmt in een verre morgen. Mensen roepen in een ander deel van de stad. Aarzelende woorden waardoor vertrouwde klanken worden geprojecteerd die weerkaatsen tegen het geelwitte steen en verzacht en klaaglijk tot ons komen.

Ik moet denken aan uren waarin we voor anker lagen in Ismaïlia, de stad op de grens van de Nijldelta en de woestijn. De Otranto was door het Suezkanaal gevaren; alom werd aangenomen dat we zouden doorgaan naar Port Said, naar de kust van de Middellandse Zee, maar we gingen acht uur voor anker in de haven aan het Timsahmeer waar het kanaal plotseling breder werd, waar het was alsof een zee de omgeving van wit zand dreigde te overspoelen. De avond viel terwijl het schip deinde en we hoorden voor het eerst de oproep tot gebed, stemmen die over de haven schalden vanuit de minaretten die uit een moskee staken die naamloos bleef in mijn gedachten totdat er een Egyptische koopman op het schip kwam en ik hem vroeg me het woord te zeggen. Hij zei het diverse keren maar ik kon de precieze klank van de lettergrepen niet reproduceren terwijl ik ze in gedachten probeerde te herhalen. Ik liet hem het opschrijven in mijn dagboek:

Vaak zit ik naar die tekens op de bladzij te kijken en doe met mijn mond vormen na om te weten wat de koopman zei. Ik maakte een fetisj van zijn krabbel in mijn pogingen de lijntjes en lussen te ontwarren. Het is mooi en onthutsend, net als het geluid van de mensen die naar me toe meanderen in deze hotelkamer van waaruit ik via de rue Massenet naar de zee en de promenade kan kijken. Soms vraag ik me af of schoonheid het effect is van iets wat zo nabij is, zo dicht in de buurt dat we het op een waarachtige en onbezoedelde manier denken te kennen. Ik vraag me ook af of de zielen op straat wisten wie hun geluiden ter ore kwamen, of ze van onderwerp zouden veranderen.

Celia zit rechtop in bed en ik ga terug.

In de uren daarna ben ik bij hem, bij Louvière. Het is alsof ik opnieuw naar het raam loop en het opendoe zodat ik boven de straat sta op het balkon, dat ik mezelf van het balkon naar het volgende slinger door me vast te klampen aan de klimop en mijn benen eromheen te slaan, telkens opnieuw tot ik bij zijn kamer ben, zes verdiepingen hoog. Zijn gordijnen die opbollen terwijl ik zijn vertrekken binnenga. Zijn kamer is koel alsof ik in de buurt van ijs loop. Ik laat me neer naast zijn bed. Het bot van zijn dij glanst en doorboort de lucht met dat puntige uiteinde als een tand die is losgekomen in de mond van een bokser en glinstert. Ik zeg niets en wacht. Het is stil in de kamer totdat ik een hond in zijn hoek zie, een Engelse buldog die ademt door zijn neus.

Er lijkt een uur voorbij te gaan. Plotseling praat hij, maar ik ben niet verbaasd: ‘Wanneer we instorten nemen ze hele stukken van ons mee. Zij, zij nemen ze mee,’ zegt hij. Ik vraag wie. ‘De mensen die roepen.’ Zijn stem tornt op tegen de morfine. Hij praat raspend. ‘De oude dametjes en hun echtgenoten. Mannen die hemden openscheuren en glanzen en roepen. Roepen uit steegje zodra peloton gepasseerd. Haren vergrijsd. Allemaal verwonderd. Baby’s in luiers en de vrouwen die ze in het wiegje laten huilen niet omdat ze me moeten zien. Nee. Maar omdat nodig is er nieuw gehuil uit te laten. Samenscholing klampt zich vast aan balkon en zijn reling en wuift en schreeuwt. Ze vallen op de straat. Zij een hongerige vijver. Kronkelende armen en verdraaide benen geknakt en rafelig.’

Hij knikt naar het medicijnflesje naast het bed en ik knik en haal een injectiespuit uit het borstzakje van mijn overhemd, bind af met een riem en duw de inhoud van het buisje in mijn arm, al ben ik niet wakker om te weten hoe dit gaat.

‘Je moet haar meenemen,’ zegt hij. ‘Je moet haar kop tegen rots rammen.’

Ik blijf tot de ochtend. De kamer ruikt naar warm languit liggend lichaam.

Ze ligt met haar hoofd in evenwicht op haar handpalm. Ze zegt mijn naam – of het hard of zacht is weet ik niet. Door de manier waarop ze haar stem laat veranderen weet ik dat het maar weinig scheelt of ze staat halfnaakt voor het licht van de stralende morgen. Ze wil het alleen gesuggereerd hebben. Haar mond open en haar ogen dwalend onder hun leden. Ik doe mijn eigen mond open om iets te zeggen, om haar de inhoud van mijn droom aan te bieden die als ongerijpte wijn in mijn lichaam zit. Ik zeg niets. Ik eet vijf warme broodjes en klok vijf slokken wijn naar binnen. Ik sta bij het raam. In de straten kun je de restanten van de oorspronkelijke 162 zien lopen. We zijn broodmagere mannen als kaarsen zonder het licht; de helft van ons spoken. Broodmagere mannen, gesnoten kaarsen, plasjes bij onze voeten.

-

19

Op de Otranto maakten we onze lichamen fit door onze fietsen op rollers te zetten en stationair te rijden, kilometers vretend terwijl we doodstil op ons zadel zaten. De verveling was intens. We zaten en keken terwijl de zee weigerde naderbij te komen, peddelden naar de horizon aan bakboord; het enige wat op ons af kwam was de deining en de gedachte dat als die ooit arriveerde het met water zou zijn dat vocht om ruimte in onze longen terwijl het schip naar de bodem van de zee zonk: de plek van alle dingen die we niet kunnen kennen en nooit hopen te kennen.

En nu denk ik net zoiets terwijl we onze stalen rossen richting de Alpen draaien. De Alpen, ver en niet naderbij komend. Ik kom uit een steil land met lagen varen en gras en bos. Ik ben tussen onze Zuidelijke Alpen geweest. Die lijken te zijn opgestuwd door reusachtig geweld, door het opzwellende karakter van de neiging van de aarde om zich te vervormen en verdraaien. Harde breuken die vele miljoenen jaren gletsjer en brokken in één kolossale hand lijken te houden, terwijl de andere vuist naar de lucht uithaalt. Eigenlijk lijken de bergen uit iets anders te zijn ontstaan dan het lavakabaal dat heuvels en damp en nieuwe hete aarde opspuwde die zo kenmerkend zijn voor mijn Noordereiland. En zo lijkt ook hun titel uit andere vormen van vijandigheid te zijn ontstaan. Ik was 19 toen ik ontdekte dat hun naam was geleend, was overgenomen van een ander stel schitterende pieken. Bij deze ontdekking voelde ik mijn knieën slap worden, een bovennormale teleurstelling. Hoe kon je iets unieks op zo’n ongeïnspireerde manier een naam geven? Zo leken ook zij nooit aan te komen, onderschept door idiotie.

Ik was met Thomas en Katherine toen we ze in het zuiden bezochten. We reden langs de kust, de doorgroefde wegen die het westen van het Zuidereiland in kaart brengen. We kwamen bij de pieken die opdoemden voorbij de uitgekerfde valleien. Het witte ijs in een afgemeten val. Al het land van het beginpunt tot de zee leek de neerslag van gescheurde valleiwanden, ontbloot mineraal en zware metalen, van decennia en eeuwen en minuten tussen je aankomst en het uiteindelijke verval van het ontzag voor andere dingen. Franz Josef; een vervoerder van tijd en aarde. Een vervoerder van perspectief.

Katherine en mijn broer stonden onder zijn beginpunt. Het was een maand voor mijn vage triomf in de klassieker Timaru-Christchurch; bravoure moest nog komen en lange stiltes hadden postgevat. De zuilen van ijs, de reusachtige banyanboomachtige structuren die daar instorten om water te worden voor de oceanen en hemel en meren en grenzeloze hydrateringscycli voor idioten als ik om te transpireren en drinken en pissen. Ze hielden elkaars hand vast terwijl ze wachtten tot het geluid hen zou treffen, tot ze een glimp zouden opvangen van de macht die een gletsjer over tijd en het fysieke van tijd heeft. Hij kreunde in zijn diepte en uiteindelijk vertrokken we, langzaam weglopend, onze rug naar dat geduldige ijs gekeerd. Het was essentieel dat we rustig liepen en stil bleven. We zeiden niets, Katherine en ik. We voegden ons bij mijn broer in de diepste stilte. We liepen zachtjes tussen hoge keien en ijs. Een stilte die de maat dichterbij leek te brengen van alle dingen die de gletsjer vertegenwoordigde. We lieten het in ons groeien terwijl we liepen, wachtend op het geluid van ijs dat de bodem van de vallei trof.

Ik koers naar het binnenland, maar in Nice zat ik in het zand, liep daarna de zachte branding in, het water warm aan mijn voeten en benen. Ik probeerde me Katherine daar voor te stellen, een badpak om haar vormen gewikkeld en de rust die ons zou omhullen als de omstandigheden goed waren. Ik probeerde een gesprek te bedenken, een uitbarsting van spraak die we misschien zouden hebben gehad als we in die zoutzware zee hadden mogen zitten en een paar uur samen hadden mogen drijven. Een perfect tij tussen onze twee lichamen. Maar ook al deed ik mijn uiterste best, het beeld bleef niet hangen. In plaats daarvan werd ik naar die andere kust getrokken; vochtig en nat op de oostelijke stranden van Tasman. De westkust. Een echte dag, zij het een die uiteindelijk op leugens uitliep. Of het nu door de lange uren van de rit kwam, of door het de hele dag staren naar het witte blauw van het ijs tussen de schaduwen van pieken, of doordat we geen gespreksstof meer hadden, wist ik niet precies, maar we leken allemaal geschokt toen we ons realiseerden wat voor dag het was. We zaten in de eetzaal van het grote witte hotel dat we in Fox hadden geboekt, en herinnerden het ons.

‘Ik wilde er niets over zeggen,’ zei Katherine, ‘maar het is nu. Het is een feit. Kijk maar.’ Ze wees achter ons waar een kalender op de muur was geprikt.

‘Haar verjaardag?’ zei Thomas, terwijl halfslachtige verbazing over zijn gezicht trok. Of als het geen verbazing was, iets ander snels dat zijn gewicht ontleende aan een plotselinge verandering van emotie. Ik dacht aan de boom waar Marya altijd onder zat midden op de oprijlaan. Een reusachtig geval dat elke herfst zijn bladeren verloor bij de gedachte aan de komende kou.

‘Ik kijk naar data en kijk naar de gaten daartussen,’ zei ik. ‘Ik begin te denken: dat zijn de enige aandenkens, de enige betrouwbare tenminste.’ Ik keek hen aan. ‘Data. Ik heb het over data.’

‘Wat zegt hij?’ vroeg mijn broer aan zijn vrouw. Katherine keek geschrokken bij de vraag. Zijn stem iets zeldzaams dat plotseling klonk.

‘In het verleden,’ zei ik. ‘De hele rest… dat weet ik niet.’

‘Hij denkt dat hij serieus is,’ zei Thomas, met zijn vork tussen zijn aardappels en erwtjes en boontjes en kool.

‘Het is een theorie waaraan ik werk,’ zei ik.

‘Hij klinkt als iemand die door zijn eettafelgrappen heen is,’ zei hij. Thomas’ stem was rauw, alsof zijn stembanden met kleine steentjes waren bekleed.

‘Klinkt als een excuus, bedoel je,’ zei ik. ‘Ik klink alsof ik me verexcuseer.’

‘Waarvoor?’ vroeg zijn vrouw.

‘Het betekent dat niks goed genoeg is,’ zei ik en ik haalde mijn schouders op.

Mijn broer negeerde me terecht en at verder. Het was de verjaardag van een aantal dingen: de verjaardag van de week waarin hij in zijn lage tempo door het huis marcheerde, de verjaardag van zijn pauzes en gehijg, de verjaardag van zijn nabijheid tot mijn zusje. Zoals hij in de gang stond en in haar oor fluisterde. Beiden volstrekt in slaap op hun eigen manier. Maar de datum was niet vanwege deze dingen bekend, maar eerder omdat het de verjaardag van dat lieve zusje was. En de verjaardag van dat lieve zusje was dicht bij haar laatste dag.

Er is geen makkelijke manier om aan die week te denken, de honderd dingen die gebeurden. De auto en haar wens om te worden meegenomen in de auto. We zaten daar allemaal met glazige ogen, sigaretten in de asbak en het eten ongastvrij. Ik begon aan zijn thuiskomst te denken en merkte dat ik hardop sprak, het eind van de winter en de treinen die de gebrokenen brachten. ‘Hij was vrouwloos,’ zei ik, en ik wees met een duim naar Thomas terwijl ik Katherine aanstaarde. ‘Mijn broer. Geen vrouw.’

‘Precies,’ zei ze en ze trok een wenkbrauw op. ‘Wanneer?’

‘Pa en ik haalden hem op van het treinstation,’ zei ik haar. ‘Hij was blauw. Augustus.’

‘Hou je mond,’ zei Thomas.

‘Wat?’ zei Katherine. ‘Waarom?’

‘Hij was blauw. Mensen zien niet blauw, maar hij was blauw. Pa zei dat we een lamspoot hadden als avondeten en we kwamen thuis en ma had het huis in braaddamp gehuld. Hij zei niet veel. Zijn gezicht was als porselein, maar doorschijnend. We konden dwars door hem heen kijken.’

‘Ze lieten me de zon niet zien,’ bracht Thomas in het midden. ‘Ze vonden me te zwak.’

‘Hij droeg een pyjama op het dek van het schip,’ zei ik.

‘Doe niet zo belachelijk. Ik had mijn uniform aan.’

‘Hij droeg een pyjama en hij raakte het vlees niet aan.’

‘Natuurlijk raakte ik het vlees niet aan.’

‘Hij was de vorige avond aangekomen vanuit Auckland, de zee zwart achter het perron. Koude lucht vanaf de Taranakibocht en de verzamelde families gekleed als voor de opera, al betwijfel ik of er in die maanden zoiets was in dat stadje. Hij stapte vanuit een wagon vol steengrijze uniformen dat licht in. Ik raakte zijn arm aan en hij keek naar me, daarna naar mijn vader. Mannen om ons heen omhelsden elkaar in tranen. Katherine was er niet, natuurlijk. Haar twee broers zouden in de zomer terugkomen toen het eenmaal voorbij was, zoals haar vader jaren eerder uit Zuid-Afrika. Somber, een deel in het midden van hen verschroeid door het ongemakkelijke vooruitzicht terug te keren naar een onveranderd huis. Maar er waren dingen veranderd, wat mijn broer later ook zou beweren.’

‘Ik vraag me soms af,’ zei Katherine, ‘alleen maar soms, en niet uit liefde of iets wat daarop lijkt, maar ik vraag me af hoe het bij de Oostenrijkers gaat, of de Duitsers, of die mensen. Hun mannen, broers en vaders die uit de treinen stappen, uit meutes ellendige mannen. Zelfs de Russen.’

‘Wie kan dat nou schelen, waarom kan het jou schelen?’ vroeg Thomas.

‘De oorlog verloren en ze komen thuis; de treurigheid en trots?’ zei ze. ‘Ik vraag me af hoe dat is. Toen mijn vader terugkwam uit Zuid-Afrika, de Boerenoorlog, zei hij dat hij de families miste die hij had ontmoet, de vroegere Hollanders. Hij was grootmoedig genoeg om over hen in te zitten.’

‘Waarom?’

‘En de hopeloosheid. Ik weet het niet. God, ik heb hier nooit echt over nagedacht. Wat hij bedoelde met over hen inzitten. Wat denken jullie? De Duitsers? Ik heb het natuurlijk over de verliezers. Daar heb ik het over. Wij waren zo blij. Zo blij. En zij, nou ja, ik weet het niet.’

‘Hangt ervan af,’ zei Thomas. ‘Dat hangt ervan af. Ik denk niet dat ze zelfs maar geloven dat ze verslagen zijn. Zo te lezen.’

‘Hoe was het om ze te zien thuiskomen?’ zegt Katherine. ‘Gezichten en hoe een verslagen man eruitziet. Hoe was hun vreugde?’

‘Min of meer hetzelfde,’ zei Thomas, ‘alleen in een andere taal.’

‘Deze jongen zei zes maanden lang geen woord,’ zei ik en ik herinnerde me iets en toen waren we allemaal stil. Het kwam door Marya, natuurlijk. Marya die in de gang stond om hem te verwelkomen met haar hand in haar zij, haar nachtpon helemaal scheef. Hij zei iets. Er werd iets gezegd. Er werd iets in haar oor gefluisterd. Hij sprak, stopte iets in haar oor.

‘Wat hebben de verslagenen bij zich?’ vroeg ze.

‘Hetzelfde,’ herhaalde Thomas.

Precies op dat moment arriveerde er een grote trek Engelsen in het restaurant die onder veel kabaal begon te drinken. Eentje had zijn ijsbijl nog bij zich van zijn dag op de Foxgletsjer, hij droeg hem als een bejaagd en geschoten zwijn dat later aan de muur zou worden gehangen nadat de taxidermist het onder handen had genomen. Katherine boog zich over de tafel alsof ze iets wilde fluisteren, of alsof ze wilde luisteren naar wat wij zeiden. Ze rook naar iets warms en zachts en sterks. Niemand van ons zei iets en ze zat daar, versteend in deze houding, te wachten.

Na behoorlijk wat tijd, nadat de Engelsen waren weggegaan, was het overduidelijk dat het laatste personeel wilde dat we de eetzaal zouden ontruimen. Dat deden we; we gingen op de stoelen buiten zitten. Daar keken we naar de vogels die laag over het veld voor ons vlogen en omhoog de heuvels in die voorafgingen aan de bergen, het bos en de bewolkte hemel boven ons. We keken naar de mist in de bomen, het spookbeeld van traag oprijzende dingen en de dreiging van hun val. Geesten en de angst voor geesten. Mist die opklom tot het regen werd; alles is in een wedren naar de zee verwikkeld. Zelfs de bergen. En zelfs de bergen waren verdwenen, hun plaats ingenomen door een lading cumuluswolken. Wanneer je niet meer kunt zien wat er eerst was, is de gemakkelijkste conclusie niet dat het volstrekt verdwenen is, maar dat het is vervangen.

Thomas sprak langzaam. Hij ademde in zijn vuist om zijn handen te warmen. Het was zomer, maar ’s avonds laat koelde het af. Hij zei: ‘Als je je nog steeds afvraagt hoe het met ze is. Als je het je nog steeds afvraagt, ze gaan weer aan het werk. Net als wij. De moffen, boches, Hunnen. Ze gaan de kost weer verdienen. Kinderen maken. Dingen maken. Brood maken, grapjes maken tegen baby’s. Het maakt niet uit of je wint of verliest, alles blijft eender. We eten, we drinken. Op het eind vechten we weer. Op het eind is alles eender.’ Hij keek naar ons en een stralende glans danste over zijn ogen, alsof hij gedronken had en op het punt was aangeland waar alle ideeën goede ideeën zijn en alle ogen gastvrij lijken. Hij ging achterover zitten en leunde naar voren. Hij knakte met zijn knokkels en stak van wal. Hij sprak tot onze glazen werden weggehaald, tot onze glazen gevuld waren teruggebracht en geleegd en weer gevuld door het laatste bereidwillige personeelslid enzovoort enzovoort. Ik leerde alles over de stadjes rond Wissant en Calais. We hoorden over vliegen en het geluid van vliegen, en leerden ook daar alles over. Hoe het kanonvuur overwinningskreten door de propeller timede. Ik leerde over plekken waar hij niet was geweest, leerde over Verdun, leerde over de komst van de Amerikanen. En daarna leerden we over Perzië en de Turken, hoe die India in het vizier hadden, hoe Arabië aan de Arabieren werd beloofd en nooit gegeven zal worden. We leerden over het noorden, de bruutheid van het noorden. We leerden stil te zijn terwijl hij sprak en niet toe te geven aan de behoefte die we allebei voelden om hem te onderbreken. Hij werd een man naast een verlaten restaurant die verhalen vertelde, met ons als publiek, beleefd en zwak.

’s Avonds laat, toen ik Katherine in haar nachtjapon door een zeker licht zag lopen, overwoog ik haar die uit te trekken om haar centimeters witte huid te zien. Later dacht ik aan mijn broer die zich in bochten wrong en pijn had. Ik stelde me het voor omdat het iets was wat ik me kon voorstellen.

En toen nog later. Katherine omhelsde me. Ze drukte me dicht tegen zich aan en fluisterde dingen die niet voor mijn oren bestemd waren, noch, vermoed ik, voor de hare. Ze zei, toen ze eenmaal klaar was, ze zei: ‘Denk nooit. Denk nooit als we dit doen dat het uit liefde is. Dat is het niet, en het zal het ook nooit zijn. Dit gaat over afstand. Afstand van hem. Denk eraan: alleen liefde gaat over liefde.’

En ik zei: ‘Liefde. Dat is nogal wat. Wat voor naam hebben we voor liefde als die er niet is? Dat vraag ik. Wat is de term voor een liefdesdaad als er geen liefde is?’

We stonden maar enkele centimeters van elkaar, het zachte hijgen van onze adem. Alles zo vlakbij: monden, borst, handen, huid. Afstand bestaat in dit geval uit tijd, zoals die de kleinste dingen scheidt. Ze keek meer dan een minuut naar mijn gezicht voordat ze wegging, op zoek naar datgene wat haar in de eerste plaats naar die kamer had doen komen, maar we wisten allebei dat het weg was. Ze liet me achter zonder de warmte van haar lichaam, zonder ook maar iets om me te verlossen van de somberheid die me vergezelt op de vele gescheiden paden van de herinnering.

Dat waren mijn gedachten op het strand, een gesprek van lang geleden en hoe we de precieze manier probeerden te achterhalen waarop dingen veranderden. We probeerden het met onze lichamen, merkten toen dat die elkaar niet konden aanraken. En dat is misschien de reden dat dingen nooit lijken aan te komen, dat alles altijd in beweging is, zich altijd van het een naar het ander verplaatst. En ja, de Alpen komen naderbij, maar ze zullen nooit opdagen, zo lijkt het. We zijn niet in staat om aan de buitenkant te staan en in de dingen te gluren die we maken en waarvan we vergeten dat we ze maken. We geven een berg een naam zodat we de berg kunnen aanschouwen.

We klimmen in lucht die naar ik hoop snel zal afkoelen van de diepe temperatuur van de verhitte zuidelijke steden, maar dat gebeurt niet. We raken al vroeg verspreid. Percy en daarna Ernie lost en laat het afweten als het avond wordt. In Grenoble wachten we op hun terugkeer. De stad ligt in een diep dal, alluviaal en plat. Ooit een plek van rivier en steen.

Percy en Ernie, zij eindigen als laatsten en de Spanjaard is niet langer bij ons.

-

20

‘Weet je wat het is?’ vraagt Louvière.

‘Ja.’

‘Weet je het?’

‘Wat dan?’ vraag ik.

‘Het is de verwachting,’ zegt hij.

‘Waarvan?’

‘Het is het vooruitlopen op wat dan ook,’ zegt hij, en hij knikt met dat kale hoofd. Kaal maar zijn stem klinkt als die van Ernie, Australisch en afgeknepen. ‘Op wat dan ook, dingen, dingen die je niet kan weten.’

‘Dingen die je niet kan weten? Hoe bedoel je?’

‘Die je niet kan weten zonder godvergeten, meedogenloze pijn.’

‘Is dat het?’

‘Dat is gruwel, dat is angst,’ zegt hij.

Ik glimlach naar hem. Hij perst er een lach uit. ‘Waar zijn we?’ vraag ik.

‘We zijn in Hendaye en jij praat tegen me in het café en we zijn dronken. Mannen glijden uit over de kots voor de pleehokjes. Ze roepen naar je. Je komt uit hun mond. Je weet dat je hier bent omdat Harry net is weggegaan en je alleen in dit gesprek zit. Ik kan je ruiken. Je bent “de prins van New Plymouth”.’

‘Hoe is het met je vrouw?’ vraag ik.

‘Ze zet de soep neer,’ zegt hij en Louvière begint zoetjesaan op Harry te lijken. Hij spreekt Arabisch en dan ben ik wakker, of ben ik al wakker en is dit nooit gebeurd. Celia zegt geluidloos bepaalde woorden en ik kan ze niet verstaan. Ik sta op en naast het bed pak ik wat ze voor me heeft overgelaten. Ik loop in het donker het hotel uit om 2 voor de zon.

-

21

We beklimmen de vier bergen, komen op de top van de etappe, het hoogste punt van die verrekte 4800 meter op de Col de Galibier. Er is geen pauze om na te denken, geen bewonderen van het uitzicht, er zijn geen gedachten van begrip en ontzag die bergen zo vaardig bij mensen weten op te roepen, er is alleen een man die staat te kijken naar de mond van de berg.

Vier dagen voordat ze doodging had mijn zus het over de Egmont, over de vulkaan die zich over ons uitzicht aan de andere kant van het gordijn boog. Ze was zwaar ziek en kon nauwelijks een woord uitbrengen. Stervend, onbewust, charmant. Ze vroeg me of ik met de auto van onze vader wilde gaan rijden, of ik ermee naar de heuvels aan de voet wilde rijden zodat ze nog een laatste keer op de berg kon zijn. Ik zei haar dat de weg zo hoog niet ging en ze zei dat ze dat wist. Ze zei dat ze alleen het afkoelen van de lucht en het omsluiten van de bomen wilde voelen. Ze zei dat ze het niet erg vond dat we niet naar de top gingen, ze wilde die alleen dichtbij voelen, het idee hebben dat ze er deel van uitmaakte. Ik dacht hieraan terwijl we wachtten tot we Grenoble zouden verlaten, het trillen van haar stem, de hoop op haar volstrekt asgrauwe gezicht. We hopen op grootse dingen als we gereduceerd worden, gereduceerd terwijl ons lichaam dichtgaat, de periferieën buitensluit. Er is maar weinig over behalve een paar werkwoorden en organen, een paar ogen en hun steeds toenemende tunnelvisie. Om weer te kunnen lopen, het land te zien en een gevoel van omvang te krijgen, maar te weten dat je geen benen nodig hebt om je de reikwijdte van de wereld voor te stellen. Dat zette haar ertoe aan haar verzoek te mompelen. En we reden een oneindig recht stuk vanuit Grenoble. Ik stelde me haar voor in de menigte, wuivend met een slap handje. Ik wuifde naar haar terug, blij om haar mee te kunnen nemen op elke rit die ik naar de bergen maak. Ik neem haar overal mee naartoe, lijkt het. In de slaap en naar deze heuvels en de waanzin die ze teweegbrengen.

Ten slotte sloegen we linksaf bij Eybens en begonnen aan een flauwe klim naar het groen. Daar leek de tijd weer te worden ingeschakeld en ik zei haar dat ze haar ogen dicht moest doen, de aanblik van deze mannen naast me moest buitensluiten. De dingen die we worden wil ik geen geliefde laten zien. We bereikten Vizille. De weg daar de smalst denkbare doorgang door het stadje, maar net genoeg ruimte om met zijn tweeën naast elkaar te rijden. We persten ons langs schreeuwers – ik geloofde dat het dezelfde mensen waren die van gehucht naar dorp naar commune naar stad werden gezeuld. Boven ons, hooguit een meter boven ons, leunden families uit de blinden en gilden. De gewapperde vlaggen van onbekende herkomst, boezems en ochtendschaduw op de gezichten van mannen. De geschorenen en de ongeschorenen schreeuwden. Als ik wist wat ze zeiden zou ik het melden, want de woorden werden almaar herhaald en ze begonnen te neuriën op een dreun die me raakte, al kan ik niet zeggen waarom tenzij ik een nieuwe betekenis aan hun woorden geef: een geluid een zelfstandig naamwoord noem; een ander een werkwoord noem. De geboorte van zinnen die wemelen van het leven.

Algauw reden we langs Les Rivoirands tussen de oprijzende bomen. Toen zagen we het in het maanlicht, het massief. Zwart, wit; een vertrouwd gevaarlijke formule. We zijn een rivier, we zijn een ader, we zijn een ziekte in een ader die de berg zoekt, die de berg wil neerslaan. Doe je ogen dicht, zei ik haar. Sluit het licht buiten.

In slow motion bereikten we Lautaret, sommigen lopend, anderen leunend op hun fiets terwijl we ons door de sneeuw begaven die als kraters in het omringende landschap lag. Gletsjers hingen vallend in de toppen hoog boven de eerste col waar ik een spelletje deed om te proberen Frantz bij te houden tussen zulke immense hoogtes. Hij loste toen Fontan 150 meter onder de top aan een vroege ontsnapping begon en Maurice De Waele met hem meeging. Ik bleef bij Frantz en wachtte om te zien hoe hij zou ontsnappen, om te kijken wanneer hij op zijn pedalen zou gaan staan op jacht naar Fontan. Langzaam begreep ik dat hij wachtte tot we op de Galibier waren voordat hij aanviel. Ik was vastbesloten bij hem aan te klampen als hij ging. Op zijn snelheid naar de top te klimmen, meilleur grimpeur te worden. We zaten in het peloton totdat de weg een muilezelpad werd en mannen begonnen te lossen. In Lautaret stopten we en kregen het teken van een man met een olielamp dat we linksaf moesten; het enige wat ik kon zien was een soort bergpad dat boven de kant van de weg uitstak. We stopten en verwisselden ons achterwiel en renden naar het pad, sprongen de halve meter omhoog naar waar het begon boven de col. Frantz rende 20 meter voordat hij zijn voeten op de pedalen zette. Ik kreunde en spuugde en haalde hem in. We klommen door de haarspeldbochten, mijn longen geteisterd en geranseld. Ik dacht aan George Mallory. Ik dacht aan mannen die het leven lieten – het leek vanzelfsprekend: een van ons moest ongetwijfeld sterven.

Ritme, ademhaling. Op uitputting bevochten concentratie.

Deze weg nauwelijks een weg.

Aansluiten.

Hoofd en gedachte vervagen. Spieren omknellen de hersenhelften.

Opperste pracht, pieken en verte; zand in mijn ogen. Sneeuw.

Aansluiting zoeken, aansluiten.

Mijn fiets, ik noemde hem George.

Een wichelroedeloper over het licht.

Mannen, honderden leek het, stonden langs het pad en schreeuwden, een kwam naar me toe en sloeg me op mijn rug terwijl ik bij Frantz bleef. Ik begon tegen hem te zeggen dat ik huilde, maar realiseerde me toen dat dat niet zo was. Toen realiseerde ik me dat ik niets zei omdat ik niets kon zeggen. Wij noemden onze bergen de Zuidelijke Alpen, maar dat zijn niet deze.

En hij ging ervandoor en ik voelde het knarsen van mijn botten terwijl ik de cranks forceerde. De gruwel van verbrandende spier. Ik zat achter hem en we konden Fontan voor ons zien met de Belg, ze waren het eerst bij de tunnel die het Franse leger in de vorige eeuw had aangelegd, en we naderden in volle vaart. Ik kon zijn monding zien en zoals hij zich opende voor het zwart. Frantz zat drie, vier fietslengtes voor me en zijn snelheid nam toe. Mijn benen leken van hout, mannen schreeuwden naar ons, mannen stonden tussen bergen te gillen, auto’s zwenkten naar de kant van de weg en nauwelijks ruimte voor ons om te rijden. Ik stond op mijn pedalen, mijn hoofd zo vol dat ik mijn slapen voelde kraken en ik liet hem gaan. Ik stopte. Ik stak een been uit en voelde de aarde erdoorheen stromen. Het was alsof mijn ledematen stof waren geworden en alle atomen in angst waren gestort. Ik ging onderuit.

‘Sta op,’ zei iemand in het Engels.

Ik had niets om mee te antwoorden.

‘Sta op. Luilak.’ Een vrouwenstem en ik verwachtte dat het Celia was. Ik lag languit met mijn fiets boven op me te wachten tot iets me zou zeggen dat zij het was. Een zweempje geur, een flardje geluid van haar waaier terwijl haar nagel langs de ribbels ging. Er kwam niets, geen hand om me op te tillen. Ik zakte weg in de vervaging van flikkerend licht. Stemmen, geluid. Wolken in de nabije omgeving.

Maar algauw, zonder herinnering aan hoe, stond ik weer overeind en liep. Ik keek om me heen, de randen van mijn blikveld wazig. De grond werd vlak en ik zwaaide mijn been over het zadel en ik keek om me heen. Ik zag een vrouw met kort zwart haar tussen de in leer geklede Fransen die het tot zo hoog hadden gebracht op motorfietsen en bezopen leken en klaar voor het einde. De vrouw keek niet naar me en ik zette af naar de deuren van de tunnel. Naast de ingang stond de figuur van de tijd.

Ik herkende hem van foto’s, van vluchtige glimpen in de controletenten, van gerucht en film. Henri Desgrange, de wrede bedenker van de Tour, stond daar besnord. Mijn gezicht bedekt met spuug, bloed op mijn knieën en mijn ribben die door mijn shirt heen braken. Ik was de man die hij wilde zien: alleen en gewillig, op weg naar de buik van de berg.

Ik naderde hem dicht. Ik wilde dat de oude man me rook. Ik begon te praten, zei telkens opnieuw hetzelfde woord. ‘Prins,’ zei ik. ‘Prins.’

Uiteindelijk viel ik op het plein van mijn fiets. Ik werd naar de tent geholpen waar een man zich over me heen boog en een fles water uitschudde over mijn romp waar mijn botten uitstaken. Dertienenhalf uur. Ik was verbaasd te merken dat ik ademhaalde, alsof ik me voor het eerst realiseerde dat het lichaam zoiets doet. Ik vroeg en ontdekte dat al mijn ploeggenoten nog in de koers zaten. Ik wachtte op het plein terwijl ik suikerwater dronk en keek hoe de renners arriveerden. Een ongeregelde poging tot een sprint van drie uit verschillende ploegen liep uit op een valpartij onder het oog van de menigte, die alleen maar wilde schreeuwen en juichen. Knieën en ellebogen kraakten. Huid die achterbleef op de kasseien. Opperman arriveerde vijf minuten later. Hij tekende af en vond een bed en ging ernaartoe. Ik zat meer dan een uur bij hem. We zeiden niets.

Uiteindelijk keerde ik terug naar de straten, nam mijn positie in bij het meer en keek hoe de renners terugkwamen. Een onmogelijke vermoeidheid hing als vochtig zand in mijn lichaam. In de buurt zat een man en ik zag hem scheefzakken en daarna indutten. Ik riep hem. Hij deed een oog open en algauw weer dicht. Mijn benen werden stijf. Mijn rug en armen werden hard. Ik werd helemaal van steen. Ik wachtte.

Wachtte.

Daar komt hij aan. Percy bij de finish: een verband om zijn hoofd. Hij overhandigt zijn fiets aan een wachtende helper van Ravat Wonder en blijft dan stilstaan op het plein. Ik loop naar hem toe en loods zijn lichaam naar de bank waar ik zelf een tijdje eerder ben gaan zitten. Achter ons het Meer van Genève en de stilte van oud water. We zitten te wachten tot hij op adem is, tot zijn zweet opdroogt in de laatste zon terwijl hij voortdurend uit zijn fles drinkt. De rest van het veld komt als verspreid grind de stad binnen.

Hij praat langzaam. ‘Wie is…’ probeert hij te zeggen.

‘Wie er nog niet is?’

‘Wie is er nog niet?’ vraagt hij.

‘Wie er nog onderweg is?’

Hij probeert te knikken en zijn hoofd dobbert en zijn kin blijft op zijn borst. Hij wuift met zijn hand alsof hij dronken is en het aan de stok heeft met zijn eigen roes.

‘Harry,’ zeg ik, ‘en Ernie.’

‘Soldaat Ernie Bainbridge. Ouwe Stomp.’

Ik kijk naar hem, zijn ogen grotendeels dicht. Hij knikt bij zichzelf. Zijn verband piept onder de zijkanten van zijn pet uit, die scheef op zijn hoofd staat, het gaas het felle waas van een rondtollende bovenkant die op het punt staat te vallen. De laatste twee ritten was hij als laatste over de streep gezwalkt. Ik denk aan Bainbridge en Harry en ik zeg: ‘Percy… heb je ze gezien, Harry en Ernie?’

‘Ik keek naar de lichtjes,’ mompelt hij, ‘jullie leken wel een zwerm vuurvliegjes.’

‘Wat?’

‘Vanochtend, op de berg.’

‘De koplampen?’

‘De weg omhoog en die bochten door, zoals de heuvels eruitzagen. Weet je nog?’ Hij klinkt alsof hij koorts heeft en zet zijn nagels in zijn baard om te krabben en kijkt naar mijn gezicht met ogen waarvan de kleuren lijken afgekoeld door de lucht vanaf het meer waar de laatste zonnestralen op de toppen van de golven spelen.

‘Ik weet het nog. Heb je ze gezien?’

‘Niet sinds vanochtend. De nacht had iets hards, weet je.’

‘Ik weet het, ouwe jongen,’ zeg ik.

‘Alles voelde vlakbij. Ik keek en alles, alles voelde vlakbij. Zoals, wat?’

‘Weet ik niet, Percy.’

‘Oude muren. Grotwanden. Als de wanden van een grot,’ zegt hij. ‘Die ons waarheen leidden? Hierheen. Naar waar we ook maar naartoe werden geleid. Gladde wanden.’ Zijn hoofd knikt weer zodat zijn kin tegen zijn borst slaat, maar dit keer stuitert het terug alsof het opveert door de herinnering aan metaal.

‘Wanneer? Welke heuvels?’ vraag ik en ik staar terug naar die ogen. We zijn diverse keren ’s nachts vertrokken. Twee keer zag ik het spektakel van lichtjes die de bergpaden op gingen. Twee keer dacht ik aan mijn zus en de rit die we tegen het eind maakten. Maar tijdens de klim van vanochtend zag ik geen lichtjes. Ik zag niets behalve de zwarte gedaante van de heuvel en de rit die we moesten maken.

‘Dat was vanochtend,’ zegt hij, ‘toch? We waren ergens naar op weg.’

‘Dat klopt,’ zeg ik.

‘Waarheen?’ Ik kijk hem aan en besef dat hij onze locatie compleet vergeten is. Hij heeft zijn schoenen uit, over zijn voeten lopen de gebruikelijke strepen van in de verdrukking geraakt leer en bloed van blaren. Hij strekt zijn tenen en ik kan zien dat hij zich daar op de een of andere manier beter door voelt, dat een splintertje van de pijn – die ik ken, die ik zo goed begrijp, zoals ik ook weet dat het verstrijken van deze tijd waarin we vastzitten maar tijdelijk is – eruit wordt getrokken.

‘Hier,’ zeg ik, ‘hierheen.’ Ik lach, in de hoop zijn pijn nog wat verder te verlichten. Ik ben bang dat ik klink als een arts, nerveus naast de patiënt onder de starende blik van de verpleegster die het weet.

‘Waar?’

‘Évian.’ Ik glimlach naar hem. Ik knik naar het meer voor ons, daarginds voorbij de rijen bloemen die buigen in de bries vanaf het water dat door klotsende oevers wordt omzoomd. Percy knikt ook, wijst dan naar het meer alsof het de mening bevat die hij zoekt. Er zijn afzonderlijke witte toppen waar het water is gebroken en zijn golf in tweeën is gescheurd. Ergens daarginds eindigt Frankrijk en begint Zwitserland. Zo’n verleidelijk idee. En ik wil tegen mijn metgezel zeggen: ‘Daarginds, daar in het midden, daar is de grens. Daar zijn we, bij de grens.’ En ik wil een grap maken over een boot stelen en naar het midden van het meer varen zodat we kunnen zeggen: ‘Die lui die denken dat we weer gaan rijden kunnen de pot op!’ Maar ik zeg niets van dat alles.

‘We leken ergens op,’ zegt Percy. ‘Iedereen die omhoog reed. Op iets anders, ik weet het niet precies.’

‘Op iets anders?’ vraag ik.

Hij knikt. ‘We leken op iets anders. Op van die Chinese lantaarns die ze loslaten op de rivier.’

‘Welke rivier?’

‘Weet ik niet precies, alleen dat ze ze laten drijven. Kaarsen in papieren bootjes, gebedslantaarns.’

‘Zoals in Siam, denk ik?’ vraag ik. Ik geloof dat ik foto’s van zulke dingen heb gezien.

‘Misschien wel,’ zegt Percy. ‘Misschien Siam.’

‘Gebeden die op het water drijven,’ zeg ik. Hij knikt en ik kijk de andere kant op. Daar heb ik ergens foto’s van gezien, in een boek in de winkel van mijn oom in Wellington. Misschien in een encyclopedie, het maakt niet uit. Niet zoveel als zijn onthulling. Ik raak zijn arm aan. ‘Ik heb plaatjes van zulke dingen gezien,’ zeg ik.

‘Ik wil er niet aan denken.’

‘Mijn oom heeft een boekwinkel,’ zeg ik. ‘Net of je met een bibliotheek in de familie woont.’

‘Ik heb nooit in bidden geloofd,’ zegt hij. ‘Voor geen centimeter.’

‘Hoe dat zo?’

Hij haalt zijn schouders op en spuugt in zijn hand en wrijft het spul als zalf in zijn onderarmen, die droog zijn als papier. ‘Moet je kijken,’ zegt hij en hij wijst. Hij staat half op en wijst naar het westen langs de quai Baron de Blonay en de flauwe helling waar geradbraakte renners van afkomen. We draaien ons om en ik ga staan. Het gerammel van losse bouten en gekraakte gewrichten. Ze fietsen amper, wapperende benen, scheve knieën, iedere vorm beschadigd door 327 kilometer krakkemikkige weg, stof en kiezel, berg en slimme insecten die dicht bijeenzitten op grijs water, gereed om uit te zwermen en jou en je zweet te volgen. Sommige mannen huilen terwijl ze van hun fiets stappen. Huilen met hun hoofd in hun handen. Er arriveren er meer, trillende benen en lichamen in het krijt bij hun weggevreten spieren en krimpend als oud fruit in een houten kom. Als ik een toffeehamer had en op een willekeurige ledemaat zou tikken vrees ik dat die zou verbrijzelen, met achterlating van alleen de resten van een ooit vitale man die erop gebrand was deze koers der koersen te winnen. De ploegen zijn uiteengevallen en verspreid geraakt. Officials verzamelen zich rond renners en vragen waar hun metgezellen kunnen zijn en ze turen omhoog naar hun gezichten alsof ze zijn overvallen door hongerklop. Een man wordt op een brancard geholpen, niet in staat om te lopen.

De grote menigtes van eerder die middag zijn uitgewaaierd, maar sommigen blijven hangen bij deze laatste rites alsof een congregatie zich vult met de gebeden van wanhopige mannen, waarvan de laatste resten uit hun mond druipen als vloeken of tedere dankzeggingen. Ze kijken en weten dat ze zich de marteling van deze dag niet kunnen voorstellen. Ze draaien rond, ze komen vlakbij. Ik ga staan. Ik draai me om om het gevoel van me af te schudden dat ik word bekeken, en natuurlijk word ik dat. Ik val op. Als ons lichaam eenmaal van onze fiets is zijn we tweedehands vlees, onsmakelijk, onwelriekend.

Ik stel me voor dat Percy ons van onderaf gadeslaat, ons vieren voor hem uit op de berg met de resten van het peloton. De kracht die zich samenbalt in onze benen terwijl het peloton een tussensprint inzet en we ons geleid voelen door een wilskracht die we niet kunnen zien, we kunnen niet ademhalen, alleen reageren. De pijn die diep in onze spieren huist is gecondenseerd tot een scherp deel van de geest en wordt genegeerd, de diepe massage van deze communie, het spirituele kabaal verzacht tot een gemeenschappelijk kloppen van harten. Ik doe mijn ogen dicht als ik rijd, ik doe ze dicht om de aanwezigheid van mijn mederenners te voelen die me leiden met hun nabijheid. Ik bots tegen heupen en schouders en doe ze weer open. Ik rijd opnieuw in mijn hoofd en bij de gedachte begin ik onwel te raken.

Hij tikt op mijn schouder, ik draai me om en zie meer renners. We zijn erop gespitst Bainbridge of Harry te zien, maar geen van beiden zit in het groepje. Zovelen hebben de strijd gestaakt, hun toevlucht genomen tot een volgwagen achteraan, de thuisreis aanvaard naar Parijs of Brugge of Florence of de fles. Zo’n teleurstelling. Van de 162 zijn er nog maar 70 over. Ik kan nauwelijks geloven dat er zoveel uitvallers zijn. Ik voel een lichte walging bij de gedachte dat ze de strijd hebben verlaten waar we 20.000 kilometer voor hebben gereisd. Ik weet zeker dat het door de nabijheid van thuis komt, hun vrouwen en geliefden, het feit dat ze betaald zijn, de feiten, de leugens. Misschien komt het ook door de wetenschap dat maar enkelen kunnen winnen en dat de rest eeuwig verliezer zal blijven. Schuilt er meer trots in terugkeren naar je dorp met verwondingen en pijn op je blazoen dan wachten op het eind om je nederlaag toe te geven? Ik vraag het Percy en hij haalt zijn schouders op.

‘Weet je, het had iets moois om te zien hoe jullie allemaal wegzweefden,’ zegt hij.

‘Wat?’

‘Jullie zweefden de heuvels op. Kleine bolletjes in de lucht.’

‘Weet je,’ zeg ik, ‘ze hebben ook lantaarns. Ik herinner me lantaarns die ze ’s nachts loslaten in de nacht. Met wensen op de zijkant geschreven. Klopt dat?’

‘Gebeden,’ zegt hij. ‘Gebedslantaarns.’

‘Ja.’

‘Gebeden, ze schrijven gebeden op de zijkanten.’

‘Wat een gezicht zal dat zijn,’ zeg ik. ‘Honderd. Duizend. Ze houden het vol tot ze omvallen, neem ik aan.’

‘Ja. En ik zit te denken. Wat is een gebed anders dan hoop. Jullie zagen er allemaal heel onwerkelijk uit.’

Ik kijk naar hem en realiseer me dat de pijn wordt verzwakt door merkwaardige rituelen. Zoals we onszelf verplegen met het vertrouwde hoe merkwaardig of uit zijn verband gerukt dat ook is. Praten. Praten en zoals praten het onbekende naar het echte verschuift. Zo echt als we lijken als een gesprek het gewone herbestemt voor revalidatiedoeleinden.

‘Het is volkomen terecht als je wilt opgeven,’ zeg ik.

Bainbridge arriveert in de loop van de avond, strompelend. Als een na laatste binnengekomen. Hij zit onder de bulten, zijn lichaam huilt. Hij loopt ons met grote passen voorbij terwijl we hem te hulp schieten. Zijn mond open, zijn wangen uitgemergeld en een gezicht vol tranen. Hij loopt amper, die grote passen waar ik het over had zijn eerder geschuifel. Het is belangrijk om hem goed te herinneren. Hij gaat niet naar de controle. Hij weigert onze troost of gesprekken. Ik houd van deze mannen. We bloeden voor elkaar. Deze zal ons niet het gat laten zien dat zijn lichaam uiteindelijk is geworden. Bruce Small brengt hem weg en er schuilt enorm veel weemoed in die handeling, alsof alles op zijn einde loopt.

En Harry is nog onderweg. Ik ben bang dat hij geraakt is. Ik ben bang dat zijn benen onder hem vandaan zijn geslagen en dat hij van de bergwand in een ravijn is gestort waar hij zal rotten en aas zal zijn voor elke op voedsel beluste arend, valk of havik. Ik zeg niets over deze angst. Hij is in geen enkele etappe zo ver achterop geraakt, hij heeft zelfs nooit achter Bainbridge gezeten – maar we kijken naar de weg en we zien niets.

‘Ik zal je wat laten zien. Ik zal je wat vertellen,’ zegt Percy en hij staat op. Hij doet zijn pet af en het verband dat om zijn hoofd is gewikkeld. Hij onthult een verse schaafwond boven zijn oor, haar en bloed. Die is niet diep maar ik kan zien dat er zich iets met kracht op hem heeft gestort; rond de wond zit een donkerblauwe plek. ‘Ik kwam de bocht bij St. Michel uit,’ zegt hij. ‘Ik zat maar 50 meter achter Ernie en ik had de sokken erin. Ik had nauwelijks getrapt sinds de col. Mijn benen draaiden rondjes; het waren gewoon lappen die door de cranks werden meegetrokken. Ik keek achterom. Ik hoopte op Bruce en de auto. Ik moest stoppen, ik moest mijn benen even laten stoppen. Ernie zat voor me. Ik probeerde weer wat tot mezelf te komen en dronk een van mijn bidons leeg en God mag weten wat erin zat. Hoe dan ook, mijn benen kwamen weer tot leven en ik voelde aandrang om bij hem aan te haken, ik ging op mijn pedalen staan en reed, ik sneed de ene bocht na de andere af, de weg werd breder en smaller, weet je.’

Ik knik.

‘Ik had de vaart erin.’

‘Open graf?’

‘Wagenwijd open. Ik had het gevoel dat wanden me insloten en dat ik regelrecht door de kloof reed. Ik had kunnen slapen. In bochten boog ik me dicht naar de weg toe. Ik voelde de nabijheid van het grind. Hoe dicht we bij de dood zijn op zulke momenten, maat, weet niemand. Ik voelde de snelheid alsof het geen getal meer was. Ik reed hard, op topsnelheid, in de perfecte lijn. Toen was het enige wat ik zag de volledige grille van een auto, mijn ogen gevuld door de blauwe motorkap en toen remde ik maar te laat en daar lag ik languit op de grond. Daar lag ik naar lucht te happen. Longen platgeslagen als papieren zakjes en er was geen lucht. Ik zag mijn fiets 20 meter verderop. Het voorwiel leek gebroken, de band was eraf, maar het draaide nog steeds; iets van mijn vaart liet het nog steeds om zijn as schommelen. Ik keek ernaar en maakte een zacht geluid. Eerst wist ik niet wat ik zei. Maar ik praatte… brabbelde. Toen besefte ik het. Weet je wat het was?’

Ik knik. ‘Het was geen gebrabbel.’

‘Precies. Het was een smeekbede,’ zegt hij. ‘Dat was het geluid dat ik maakte, een gebed. En wat vroeg ik?’

Ik haal mijn hand door mijn haar. ‘Ik weet wat je vroeg.’

‘Ik vroeg dat mijn benen gebroken waren, dat ik er niet meer op kon staan en ik naar huis kon. Dat ik terug kon naar mijn vrouw die zo lief is, en zoals wat je over die Franse opgevers zegt. Het is zo makkelijk als ik aan haar denk. Ik duw me gewoon van de wal af in een of andere boot.’

‘Ik weet het,’ zeg ik. En dat is ook zo. Elke dag val ik en hoop dat het voorbij is.

En elke dag ga ik door.

Het is 17 uur geleden sinds we de dag zijn begonnen, het is donker en het is de laatste plaats die Harry veiligstelt als hij eindelijk binnenkomt. Er is weinig aan hem dat echt lijkt. Ik pak zijn arm. Ik verwacht dat die in stof uiteen zal vallen, plichtmatig zal wegzweven op de afkoelende bries richting Genève, of Montreux, of naar de plek waarnaar hij het meest verlangt. Maar hij verlangt nergens naar terwijl ik hem vasthoud, alleen wat er rest van een renner wanneer hem gevraagd wordt de hel uit te peddelen.

‘Hoe lang?’ vraagt hij.

‘Genoeg.’

‘Hoeveel uur?’

‘17.’

‘17,’ zegt hij en hij vloekt. Er zijn tranen die zich een weg banen door het stof. Ik huil.

‘Morgen betekent dat niks meer,’ zeg ik.

‘De laatste plaats is…’

‘Het is een uiterst noodzakelijke plaats,’ zeg ik.

‘…’

‘Iemand moet hem bezetten,’ zeg ik.

Hij glimlacht, hij knikt, hij snuift. Hij huilt en is nu zo dun.

En de tijd is tijdelijk. Dat heb ik al eerder beweerd. Ik beweer het opnieuw omdat we ons secondes zo slecht herinneren, ons uren zo gewoontjes herinneren, als het vallen van druilerige of mistige regen: tegen de morgen is die verdwenen. Alleen de pijn blijft. Op de een of andere manier is dat het bewijs van het verstrijken, de maatstaf waarmee we tellen. We verlaten die stad twee dagen later met weinig anders dan de barsten in onze botten en de laatste grote heuvel die tot herinnering en vergeten gebeden is gereduceerd, het gemompel van gebroken mannen. We zijn een vloed en we vullen de valleien.

-

22

Gisteravond in Évian voelde ik mijn stem veranderen terwijl ik Celia vertelde wat ze wilde weten.

‘Het was niet zo dat ik besmet was,’ zei ik. ‘Ik was niet besmet met een ziekte die ze kenden. Ze dachten dat ik verkouden was, of griep had – maar ik werd ziek van iets anders. Het is nooit benoemd. Ik zat tegen die tijd zes weken in Cairo. Artsen bleven me temperaturen en met hun mond vol tanden staan. Als ik probeerde op te staan, viel ik op de grond, er zat niks in mijn benen. Een verpleegster bette mijn voorhoofd, maar ik was niet warm. Ik had knobbels in mijn nek die waren opgezwollen zodat ik onmogelijk kon slikken. Onder mijn armen, over mijn hele lichaam. De arts begon me gewoon te negeren omdat anderen er slechter aan toe waren, echte koorts hadden. In de mess werd gezegd dat ik helemaal niet ziek was, dat niemand een idee had wat me mankeerde. Er werd gezegd dat ik maar deed alsof.’

‘Je moet me nog vertellen hoe het zat met dat gebroken…’ zei ze en ze wees op mijn been.

‘Ze haalden me uit bed en zeiden dat ze me mee naar de kroeg namen. Alleen maar de messbar, maar ze lieten me opstaan en loodsten me naar de trap en een van hen, hij sloeg me op mijn rug en…’

‘Ze dachten dat je een lafaard was…’

‘… en ik probeerde het op te vangen en de trap af te strompelen om bij hen vandaan te komen. En ik viel en…’

‘… je viel en je brak…’

‘… en ik brak mijn been.’ Ik keek hoe ze naar mijn lippen keek, en keek hoe haar mond mijn woorden geluidloos terugzei. Ze schrok niet, vroeg niets. Ze leek me trouw te volgen als over een pad dat zich verdeelde en afsplitste en weer samenkwam. Al die tijd zei mijn stem haar welke kant ze op moest lopen; al die tijd verwachtte ik dat ze zou stoppen en protesteren dat ze geen stap meer kon verzetten; al die tijd was ik stilletjes verbaasd dat het zo makkelijk was, dit liegspelletje.

‘Dus, wat scheelde eraan?’ vroeg ze. ‘In dat verdomde Cairo. Zo ziek, zo onnoemelijk ziek? Je sliep met een prostituee. Ronddraaiende ventilatoren, flap, flap, flap. Je werd ziek, mannetje werd ziek.’

‘Niet zo vaak,’ zei ik.

‘Jullie sliepen allemaal met ze, zelfs degenen die het niet wilden, ze sliepen met ze.’

‘Tot aan onze oogleden. Wij allemaal.’

‘Overschoenen om ziektes op afstand te houden,’ zei ze.

Ik knikte en lachte, langzaam en dwars door mijn lichaam. Ze legde haar hand op mijn borst.

‘Jongemannen. Er zou een wet moeten zijn. Mannen die om buikdanseressen heen staan en van alles naar ze gooien, kijken hoe de munten het licht weerspiegelen terwijl ze ze van hun duim schieten.’

We zaten er stilletjes bij, wachtend op de zon, wachtend op iets sterks om het gesprek te hervatten. Het gras glinsterde en ik realiseerde me dat de wind van richting was veranderd, dat hij nu vanaf de berg kwam in plaats van vanaf het meer. Ze legde haar hand op mijn arm. Hij was warm, zoals die van een familielid zou moeten zijn, maar nooit verwacht.

‘En toen je gips eraf was,’ zei ze. ‘Toen ze het hadden opengeknipt. En je gezegd werd dat je moest opstaan en je benen helemaal slap waren en je zo stonk en de verpleegsters, en je ging staan en het voelde alsof het iets betekende. Toen…’

‘Ik wist dat ze allemaal weg waren. In Gallipoli. Niet allemaal, maar… ze waren allemaal weg. Dus, wat?’

‘Wat ging je doen?’

‘Wat ik ging doen?’

‘Ze achterna varen op een gehuurd schip?’ opperde ze. ‘Een boot huren en achter ze aan rennen.’

‘Overboord springen bij het zien van land en naar de kust zwemmen, wuivend.’

‘Precies.’

‘Ik wachtte op de krijgsraad.’

‘Maar die kwam nooit?’

‘Nee. Ik papte aan met de Britten,’ zei ik. ‘Geluk en de Britten.’ Ze onderbrak me niet dus ik ging verder. Ze hoorde hoe Thomas vijf Britse militairen ontmoette, variërend van luitenant tot majoor, die de officiersmess in Zeitoun bezochten. Ze hoorde het via mij en er leek geen vraag, ze leek niet te willen weten of ik loog. Ik ging verder en voorwaarts. Ze waren binnengekomen om af te koelen, zeiden ze tegen mijn broer, sommigen van hen verstikten hun zwetende lichamen door ze in lagen katoen te verstoppen. Elke keer als hij me over deze officieren vertelde waren het er meer, maar ik hield het aantal op vijf. Urenlang praatten ze en dronken bier. Op een doordeweekse middag kwam hij ze opnieuw tegen in de soek van Khan el-Khalili. Thomas was uitgedroogd en zat in zijn eentje in een hoekje, daas van het in de hitte lopen zonder water. Ze hesen hem overeind en brachten hem weer tot leven met thee in de beschutting van het dak van een kraampje. Toen hij eenmaal stond namen ze hem mee op hun wandeling door de stad om inscripties in steen te zoeken. ‘Ik liep geregeld door Cairo met een uitgelezen groepje officieren,’ zei ik haar. ‘Mannen die stuk voor stuk leken te weten waar ze naartoe gingen. Ze hadden notitieboekjes en met de hand getekende kaarten en spraken in korte zinnen. Het waren er vijf, soms zes of zeven. Ze leken een agenda te hebben. Wat voor agenda weet ik niet, maar ze waren altijd op zoek naar een gebouw met een of andere naam. Kleine, obscure moskeeën, waarvan ze de geschiedenis behoorlijk goed kenden alsof ze met een oudheidkundige kaart in hun hoofd waren geboren, een doelgerichte neus voor bijzondere plaatsen en mensen. Op een keer zat ik op de kleine binnenplaats van een huis appelthee te drinken en de ene sigaret na de andere te roken toen twee van de Engelse officieren een oude man aanspraken die in de tachtig moet zijn geweest, of ouder. Hij was vriendelijk en werd verzorgd door zijn dochters – of eigenlijk, nee: zijn kleindochters of achterkleindochters. Ze waren jong en mooi, althans in mijn herinnering. Mooie bruine ogen die met lange wimpers naar de plek knipperden waar we onder een vijgenboom zaten die met zijn wortels barsten in de tegels had gemaakt zodat de vloer onrustig leek.’

‘Wie was die man?’

‘Ik had geen idee, ik wist het pas veel later toen ik in Frankrijk was. Maar hij praatte zo zachtjes dat ik nauwelijks verstond wat hij zei, of hij zijn kennis in het Engels of Arabisch deelde. Ik knikkebolde, alsof ik in een lichte slaap viel. Ik verbeeldde me dat ik droomde. Ik weet het nog goed: hij praatte met die stem en de wind ritselde in de bladeren van de vijgenboom en het leek allemaal zo onwaarschijnlijk. Ik zakte weg en voelde iets lichts; als liefde, maar het was alleen maar lucht. De volgende dag nam een van de officieren me voor het eerst mee uit vliegen. Ik was luitenant en er werd me gevraagd…’

‘De luchtmacht?’

‘Het Royal Flying Corps.’ Vanaf waar we op het balkon van de hotelkamer zaten staarde ik naar de heuvels achter de heg. De zon stond aan de horizon, althans iets wat op de zon duidde: een paarsblauw dat zich verhief vanaf de heuvels aan de voet van het gebergte. Na Cairo reisde Thomas naar Engeland. Hij kwam bij het RFC, werd zelfs een van hun piloten. Zo kwam het dat hij werd neergehaald. Dat hij in de duinen terechtkwam aan de verkeerde kant van de modder. Dat hij zeven dagen met de verrotting van de doden leefde voordat hij door angst uit zijn hol werd verdreven en zijn weg naar huis vond. ‘Dat is het verhaal van hoe ik naar Frankrijk ging,’ zei ik tegen haar. ‘Dat is mijn verhaal.’

‘En toen de Fokkervloek,’ zei ze. ‘Zo noemden ze het toch?’

‘Fokkerplaag.’

‘Fokker…’

‘Plaag.’

‘Fokkervloek,’ zei ze.

‘God.’

‘Welke?’

‘Fokkergesel,’ zei ik.

‘Echt?’

Ik knikte en schudde mijn hoofd. ‘Toen stortte ik neer. Uitputting, zo diep, als een uit de hand gelopen droom. Zo drukte het op me. De tijd was ook nog iets, iets wat kapot was. Dat moet ik nog rechtzetten.’

‘Hoe lang?’

‘Dagen in het zand. Twee dagen in een oude mijn.’ Ik zeg het woord twee omdat ik moet liegen. Ik hoef geen medeleven te verwachten met de tegenslag van mijn broer, daar gaat het hier niet om. ‘Toen de Fransen kwamen trok ik twee lichamen over me heen. Ik wist niet of ze Engels kenden en ik was te redeloos om bij mezelf te redeneren. Op de tweede dag regende het en ik verzamelde water op mijn tong en in een Duitse helm. Het smaakte naar metaal.’

‘Bloed?’

‘Metaal.’

Ze knikte.

‘En de officier werd gedood. Degene die me met die oude man liet kennismaken. Maar een paar dagen voordat ik neerstortte vertelde hij me wie die man was. Degene op de binnenplaats met de vijgenboom en de mooie dochters. Hij had meegedaan aan een archeologische opgraving. Daarom gingen ze naar hem op zoek. Daarom gingen ze met hem zitten praten. De archeologische opgraving, die in Hisarlik. Die oude man. Hij was daar in 1894 met Wilhelm Dörpfeld. Heette hij zo?’

‘Wie?’

‘Ik heb het over Troje.’

‘Ik weet waar je het over hebt,’ zei ze.

‘Ik ontmoette een man die daar geweest was. Die op de muren was gestuit. Dat is degene naar wie ze op zoek waren,’ zei ik tegen haar. ‘Dat is degene die we ontmoetten in Cairo. Hij had op de plek rondgelopen en hem in kaart gebracht en er gegraven. Daar kwam ik pas een paar dagen voordat ik neerstortte achter. Een echte plek. Ik vind het bijzonder dat ik die man heb ontmoet, dat hij daar was en dat ik op zijn binnenplaats heb gezeten met zijn kleindochters.’

‘Denk je weleens dat je aan de andere kant van de Dardanellen was terechtgekomen? Dat je in een andere tijd was terechtgekomen en dat dit niet de plek is vanwaar je bent vertrokken?’ zei ze en ze keek naar het Meer van Genève, zo’n beetje als Percy de vorige dag toen hij het over zijn lantaarns had en zich probeerde te herinneren waar hij was.

‘Misschien wel,’ zei ik.

‘En die mannen met wie je was, zij gingen op zoek naar die oude man. Volgde je ze en liep je door de oude stad om hem te zoeken in de straten?’

‘Ik wist niet waar we naartoe gingen. Het was een of andere opdracht, leek het. Iets wat zich naast de oorlog afspeelde. Twee van deze mannen kwamen uit Cambridge; ik neem aan dat ze daar na de oorlog naar terug zijn gegaan. Dit was een oefening, niet om de oorlog te vervangen, of die te vergeten, ze wilden hem legitimeren. Daar ging het om, ze wilden de gesprekken voeren, lange gesprekken die op de een of andere manier moesten beredeneren waarom ze zo lang weg waren van hun kantoor en bureau en de bibliotheken. Donkere bibliotheken, stel ik me voor.’

‘Donkere bibliotheken,’ herhaalde ze. Ik geloof dat ze lachte. ‘En nu? Dit wielrennen, is dat ook een vorm van legitimeren? Dat je hier terug bent?’

‘Ik ben hier teruggekomen om het me te herinneren. Daarom ben ik hier. Bij hen ging het om de gesprekken.’

‘Daar gaat het altijd om.’

‘Dat denk ik ook. Ik denk dat we meestal over dingen praatten,’ zei ik, ‘om niet aan de werkelijkheid te hoeven denken die ging om het doden van mensen. Alles wat we deden ging om het doden van mensen. Alle foto’s die ik vanuit mijn cockpit nam werden in een systeem gesluisd dat was opgezet voor het doden van mensen. We maakten de latrines schoon, alleen maar met het doel om iemand te doden. En het is niet zo dat je aan het eind van de dag tegen je maat zegt: “En, wie heb jij vandaag gedood?” En het is niet zo dat ze dan terugzeggen: “Leonard Braun. Kapitein Leopold Braun.”’

‘Leonard.’

‘Je vraagt nooit of je iemand hebt gedood. Wat op de een of andere manier belachelijk lijkt. Je hoort over vriendinnen en vrouwen en zussen en moeders.’

‘En jouw zus?’ vroeg ze. ‘Heb je jouw zus weleens aan je Britse officieren beschreven?’

Ik schudde mijn hoofd. ‘Ik heb nooit laten doorschemeren dat ik een zus had. Nooit. Zij is de enige, Celia.’

‘Zij is de enige wat?’

‘De enige.’

Ze vraagt het opnieuw, haar stem alleen en afstandelijk, vreugdeloos en talmend. Ze weet dat ik het niet kan zeggen. Zoals Percy had gezegd, het is zo makkelijk als ik aan haar denk. Maar het is zo moeilijk om te praten, zo moeilijk om te zien wat je moet zien als alles over jou uit de woorden van anderen bestaat.

Het leek buitengewoon, terwijl ik de inhoud van dit verhaal uit de doeken deed, dat het echte gebeurtenissen waren, een reeks gebeurtenissen die op de een of andere manier waar was en op de een of andere manier verband hield met mijn tijd hier. Ik had dit relaas gehoord bij het Wanakameer aan het eind van 1921, een paar weken voor de koers vanuit Timaru. Vandaar reden we naar Queenstown en verder naar het zuiden. We maakten een lus richting Mount Cook, en vandaar, Timaru. Hij sprak de hele tijd aan één stuk door. Ik reed langs de oostkust omhoog en zat in die vreemde trance die misschien wel nooit verbroken is, zelfs niet door de vuist die mijn kin trof en bloed en tand in de modder deed belanden. En desondanks gingen we verder en namen het allemaal mee, elk woord dat was uitgesproken, elke poging om te vergeten. Zes jaar later vertrok ik naar Sydney, daarna naar Melbourne, daarna naar Perth, daarna naar Colombo, daarna naar Ismaïlia, daarna naar Toulon, daarna hierheen. Dit hotel voorbij de Alpen, ik kan de naam van de streek niet noemen omdat ik kennelijk vergeten ben me die te herinneren. Het stadje is Pontarlier en ik heb geen behoefte het te verkennen en hier vertel ik het allemaal opnieuw. Celia ligt naast me. Ik weet niet of ze slaapt of zich in zo’n droomstaat bevindt waarnaar je streeft maar die je alleen in de kop van die pijp vindt. Ik heb de energie niet, en ik vecht tegen elke gedachte. In de stilte voel ik hoe iets dieps en onverbiddelijks me bekruipt. Zwaarmoedigheid heeft niet zozeer klauwen, eerder getijden.

We slapen – ik geloof tenminste dat ik slaap – want ik praat tegen hem aan de andere kant van de kamer: Louvière en zijn gezicht verborgen door het vallen van de schaduw.

Dromen zijn zulke leugens dat ik doodsbang ben om ze überhaupt te vertellen. Ik zet hem af en word wakker. Ik lig onder een laken dat mijn naaktheid bedekt maar ik voel geen koele lucht. Celia ademt als volgens voorschrift, alsof ze dagen en maanden heeft geoefend om het juiste patroon te leren alleen voor dit moment. Haar achterste glanst in het matte maanlicht dat binnenkomt door het raam. Ik kus haar heup en verwacht een verandering van houding maar haar buik golft op dezelfde precieze manier. Ik kus de holte van haar taille en hoop dat ze zich zal omdraaien met haar gezicht naar me toe. Maar het ademen gaat door en ik lig op mijn rug en geef me over aan berekeningen, probeer te raden hoeveel bochten en hoeken toevallig volmaakt zijn.

‘Hij schrijft me,’ zegt ze. Ze blijft in dezelfde houding liggen, achterover. ‘Hij schreef vanuit Luchon.’

‘Louvière?’

‘De post is sneller dan luiaards als jullie.’

Ik kijk naar haar in het donker, me afvragend waar haar mond precies is.

‘Hij is er slecht aan toe. Diepe droefenis. Hij hunkert ernaar droevig te zijn. Hij wil weer meedoen aan de ronde – dat schreef hij – op welke manier dan ook, hij wil weer meedoen. Hij vraagt of ze zijn been willen amputeren en of hij dan weer wordt toegelaten. Hij zegt dat hij in de oorlog kameraden kende die een been hadden verloren maar die toch konden rijden, een beeld dat je je moeilijk kunt voorstellen zonder dat je hebt gezien hoe het werkt. Mensen snellen toe om ze voorbij te zien komen.’

‘Waar?’ vraag ik. ‘Dat wil ik zien. Waar moet ik heen…’

‘België. Daar heeft hij vrienden. Wij allebei. Weet je, ik heb gelogen,’ zegt ze. ‘Ik was niet in Algiers. Ik was in België. Daar lieg ik over. Ik weet niet waarom ik zei wat ik zei. Ik was in België gestrand toen het begon.’

‘In België gestrand, wanneer? Toen ze de grens over kwamen?’

‘Ik was in België gestrand, ja.’

‘Hoe dat zo?’

‘Ik gaf les in een klein stadje; een paar meisjes gaven in heel België les. Iets wat voor ons was geregeld door onze universiteit. Tijd in het buitenland om de horizon te verruimen. Zo was ons leven toen, zo leek alles in het teken te staan van iets principieels. Het was zomer, natuurlijk, en de meeste meisjes waren aan het eind van het trimester weer naar huis gegaan. Ik niet, goeie genade. Ik bleef. Ik ben een meisje zonder vooruitziende blik.’

‘Toen Sarajevo?’

Ze zegt enkele ogenblikken niets en ik neem aan dat ze knikt of overweegt te knikken. ‘En we dachten: Rusland. Nadat we al het nieuws hadden gelezen, het mondeling hadden gehoord, dachten we Rusland. Ze zullen het in een paar weken uitvechten en dan keert de rust weer. Niemand zei tegen ons: “Maak dat je wegkomt. Dit gaat erom spannen. Maak dat je wegkomt.” Niemand zei tegen ons, niemand legde uit dat ze via België zouden komen. Servië. Rusland. Hongarije, Duitsland en Oostenrijk. Frankrijk en Groot-Brittannië, absoluut, maar volgens wat ik te horen kreeg, volgens wat er geacht werd te gebeuren… zou het anders uitpakken. Maar ze overdonderden ons in vliegende vaart.’

‘Ik probeer het in mijn geheugen te prenten, wat er gebeurd is. De oorzaken, data, de…’

‘Maar dat kun je niet, toch? Je kunt het niet herhalen omdat er zoveel gebeurde in dagen en uren. Er gebeurde zoveel van tevoren. Er gebeurde zoveel in landen en steden waarvan je nooit had gehoord maar het gebeurde en je wist het niet, en toen wist je het opeens.’

‘Mensen zeiden de namen van hertogen, ze zeiden Belgrado en Sarajevo en noem maar op. Mijn broer was zo opgewonden. Zijn hele team, zijn hele rugbyteam.’

‘En toen kwamen ze. We woonden in het noorden in een grensdorp in de buurt van Luik. Ze liepen Luxemburg binnen. Toen was er Visé. We waren er vlakbij en we maakten snel dat we het dorp uit kwamen naar het zuiden. Dat was op 4 augustus. We dachten niet dat we ver hoefden te gaan. Een vrouw met wie ik reisde had familie in Gembloux, dus daar gingen we heen met honderden anderen. Augustus. Heel augustus daar. En toen kwam september en konden we weg. Het duurde een hele tijd om naar de overkant te komen maar het lukte en we bereikten Engeland vanuit Duinkerken. Klein bootje.’

‘Hoe kwamen jullie naar de andere kant? Van België, ik bedoel de andere kant van België.’

‘Langzaam. Boerderijen en heggen als dekking in de nacht. We probeerden met zijn vieren naar Engeland te komen.’

‘Waarom Engeland?’

‘We dachten dat Parijs zou vallen. We dachten dat het met Frankrijk gedaan zou zijn, en toen. En de. En de dingen. Wat we zagen, we moesten weg. Soms moet je hele grenzen en zeeën oversteken.’

‘Wat voor dingen?’

‘Wat voor dingen? Ze slachtten mensen af: vrouwen, kinderen. God weet wat ze met de mannen deden. Maar ik hoorde wat ze met de vrouwen deden. En ik zag het. Vandaar dus Engeland.’

‘Wat zag je dan?’

Ze zei niets. Ze ritselde met het beddengoed terwijl ze van houding veranderde.

‘Waar was je?’

‘Sommige momenten gaan niet weg. Binnen blijven. Ik was in Gembloux,’ zegt ze snel. ‘Op het marktplein. Een vrouw. Zomaar een vrouw, ik weet niet wie ze was. Zomaar een vrouw, ik kwam niet uit dat stadje.’ Ze gaat rechtop zitten en leunt naar voren zodat ik haar kan zien. Ze pakt mijn hand en haar stem is nauwelijks verstaanbaar en ik denk aan de eerste keer dat we elkaar ontmoetten, hoe iedere scherpte in haar stem op de een of andere manier leek te zijn uitgeroeid, alsof ieder volume dat die eens had gehad was onderdrukt of losgekoppeld. Dingen, gebeurtenissen, iets, misschien deze, misschien een andere dag, hadden iets gedaan. Ik raak haar gezicht aan en verwacht iets anders dan de warme huid. ‘Ze hingen haar lichaam op op de markt. Haar borsten. Haar haar. Afgeknipt. Ze sneden haar borsten af. Verminkt. Haar organen, we konden haar ingewanden zien. En dat, we zagen dat en twijfelden geen moment dat we weg moesten. Baby’s. We staken het front over, dat was het makkelijkste deel.’

‘Baby’s.’

‘We stonden in het gras met onze rug plat tegen het steen van een kolenhok tussen de bramen van een onverzorgde struik, luisterden. Ze waren vlakbij. Duitsers, natuurlijk. Ik heb het niet over Duitsers omdat ik zo nodig Duitsers moet zeggen. Ik heb het over krankzinnige mensen. Zoals ze van normale mensen zulke dingen gingen doen. Ik begrijp het niet goed.’

‘Waar?’ vraag ik, maar ze schudt alleen haar hoofd en dat weet ik alleen omdat mijn hand op haar nek ligt en ik die voel verdraaien.

‘Tussen ons en hen stroomde een smal beekje tussen het huis en het bouwseltje waar we ons verstopten. Ik zag een vrouw het huis uit komen en wegrennen. Haar jurk was half uit, gescheurd denk ik. Ze ging naar de soldaten toe, alsof ze die niet had gezien, en toen de andere kant op. Ze had een baby op haar arm en sleurde een peuter mee. De peutervoetjes in de modder terwijl hij werd voortgesleept. Ze huilde, de moeder. Iedereen huilde: de kinderen en de moeder. Toen zigzagde ze rechtstreeks van ons weg. Na haar kwamen mannen het huis uit. Ze stonden te lachen, eentje in zijn lange onderbroek. Een van de soldaten trok zijn pistool en schoot haar in haar dij zodat ze voorover viel. Toen lachten ze om hoe ze viel en hoe de baby naar voren schoot en op zijn hoofd landde en toen langzaam omrolde en met zijn voetjes in de lucht spartelde. En er zijn dingen die ik vergeet te zeggen, ik vergeet te zeggen hoeveel lawaai er uit de vrouw en de peuter kwam. Ook uit de baby. Maar ik herinner me vooral de geur, die zit op de een of andere manier in mijn geheugen gegrift. De geur van modder en beek, geur van de beek. Maar het is zinloos om daar iets over te vertellen.

En toen, ik weet niet zeker wat ze met de vrouw deden, maar ik kan het me voorstellen. Ze droegen haar naar binnen en de andere soldaten die het huis niet binnen waren gegaan bleven naar elkaar staan kijken. Toen liep er een recht op ons af en ik weet niet waarom maar we bleven daar gewoon staan. Ik weet niet waarom hij ons niet zag. Maar hij kwam tot op een meter van onze plek en zag niets. Er waren dingen die hij zocht in het kolenhok, en hij vond ze. Een doos spijkers en een hamer. Of het zijn bedoeling was die te zoeken, die specifieke dingen, valt moeilijk uit te maken. Maar soms denk ik daarover na. Wat zijn bedoeling was. Wist hij wat hij ging doen voordat hij het deed, of was deze gereedschapskist een soort, ik weet het niet, was het een soort impulsieve…’ Ze pauzeert, niet in staat datgene te benoemen wat ze op het oog heeft. Dan: ‘Ik weet het niet, maar ik zoek tussen de opties, probeer de aard van deze gebeurtenis te bepalen. Ik zoek een motief.’ Ik houd haar arm vast terwijl ze praat, mijn andere hand op haar voet onder het laken. ‘Een oorlog is iets voor dieren, voor grommende, neukende dieren. Waardoor komt het, hoe is het mogelijk dat ze de oorlog kunnen beëindigen en doorgaan? Naar huis kunnen gaan naar gezinnen, naar hun eigen kinderen en weten dat ze op een zaterdag in 1914 bij een boerderij waren en een klein kind pakten en hem tegen de muur van het huis zetten en begonnen te spijkeren. Erop los hamerden terwijl zijn moeder binnen gemarteld werd door pikken en vuisten van mannen. Ze sloegen ze door zijn benen en armen.’ Ze stopte. Ze ademde langzaam, weloverwogen alsof ze een reden zocht om me te blijven vertellen wat ze zeggen ging. Haar stem een trilling, het ritselende gesprek van nabije grassprieten. ‘De baby,’ zegt ze en ze stopt. Ze vlijt haar kin in haar handpalm en zoekt naar een plek in de kamer om haar blik op te laten rusten zonder te worden afgeleid. ‘De baby schopten ze totdat hij geen kik meer gaf en nog een tijdje daarna. Ik herinner me dat een van de mannen zich bukte om hem op te tillen bij zijn voet en dat het been en het lichaam zich scheidden en dat hij het liet vallen. De blik op zijn gezicht, de blik vol plotselinge walging. Hij huiverde en draaide zich toen om naar zijn kameraden en rilde opnieuw voor hen – zijn aanvankelijke afkeer overdrijvend als een pantomime. Hij keek naar zijn handen, alsof ze iets bedoelden of iets zeiden, hij keek ernaar en hield zijn hoofd schuin alsof ze iets eigenaardigs en nieuws waren.’

‘Dat is het belangrijkste, toch?’ zeg ik, terwijl ik mijn lippen nauwelijks beweeg. ‘Het belangrijkste wat je bijblijft.’

‘Zoals hij zich omdraaide en naar zijn vrienden keek. Als het vrienden waren. Doen vrienden zulke dingen? Ik heb geen idee. Zoals hij zich omdraaide. Hij keek, zijn gezicht in de greep van de diepe walging van dat moment, zijn terugtrekkende ogen en zijn huiverende lichaam en zo snel als dat hem verliet toen hij opzettelijk begon te rillen en daarna glimlachte. Ik denk terug en ik denk aan zijn snelle toevlucht tot een glimlach. Ik denk eraan hoe moeilijk het is om zoiets te veinzen. Dus ik geloof dat hij niet veinsde. Wie je wordt valt niet ongedaan te maken. Het zijn de pogingen om te verbergen wie je was, dat is wat mensen definieert. Ik was lerares en…’

‘En de oorlog was nog maar een paar weken oud,’ zeg ik. Ik kijk niet langer naar haar, eerder naar de zoom van het laken die zo subtiel is gestikt, zo fijngevoelig gemaakt door vaardige, intelligente vingers.

‘Tel de weken op je hand,’ zegt ze.

-

23

Frantz sleurt ons achter zich aan over het land. Hij knikt naar me als hij me ziet. We kunnen hem niet inhalen. We rijden nu om andere redenen. Het is duidelijk, is dat al enkele duizenden kilometers.

Ik voel de beweging ernaartoe. De weg buigt zich, we neigen naar het noorden. We bewegen ons in een boog door tijd en geschiedenis. Spoedig zal ik het me moeten herinneren, zal het me moeten heugen. Het lijkt onvermijdelijk: de herinnering moet uit het land komen en deel van deze rit worden. Oorlogen hebben paard en mannen, karren en kanonnen, artillerie en tank en veestapel en zwaard en lans en knuppel en mannen en de nachtmerries waarmee ze sterven al honderd keer meegesleurd over velden als deze. We rijden in hun zog. Ik denk aan de doodsstraf van de oorlog en hoe ondanks de granaten, ondanks het prikkeldraad, de rook en het gas en de longen vol vloeistoffen en de verbrande gezichten en de door dikke kogels in tweeën gehakte benen en het vlees dat mannen worden, hoe mensen doorleven. Ze nemen telkens opnieuw een fysieke vorm aan. Daar ben ik bang voor, dat ik me daar iets van moet herinneren.

Frankrijk. Ik heb ontzag voor dat land. In zijn cafés en bars zoek ik halfgebroken mannen. Ik zoek naar mannen die krankzinnige zinnen zullen zeggen en fluisteren. Ik had nooit de woorden verwacht die ik hoorde toen Celia sprak. Ze zitten in me, in mijn botten alsof merg door ziekte is vergeeld, een zeldzaam misselijk gevoel dat alleen kan worden tegengegaan door hogere rituelen.

We slapen nu niet.

We rijden als een peloton, een eendrachtig viertal. We voelen ons traag, al rijdt de traagste van onze groep niet langer met ons mee. Onze lichamen doen maar weinig om verloren tijd goed te maken. De Alpen hebben ons veel vastberadenheid gekost en die vervangen door een soort grijze stilte. We hadden een dag rust, maar dat was niet genoeg. Een week en we zouden langzaam aan de beterende hand zijn geraakt, maar er werden alleen uren geboden. Ik voel een vertraging in de verbinding tussen mijn armen en het stuur, tussen mijn vingers en de remmen waarin ik hard wil knijpen om de dag te laten eindigen, een vertraging tussen mijn denkvermogen en de gedachte. Ik heb er, vreemd genoeg, schik in.

We komen bij een kerk die we van heel wat kilometers afstand in het oog hadden gekregen, met de torenspits die naar de maan wijst die duidelijk aan de blauwe hemel staat sinds hij ons in de loop van de ochtend heeft ingehaald. Ik hoor dat Percy begint te zingen. Het is een lange melodie, en zijn stem is aangenaam noch goed maar wel vriendelijk en we doen mee. Neuriënd. Er ontwikkelt zich een spel terwijl we de landweggetjes afjakkeren door dit luie wijnland. We herinneren ons om beurten psalmen als we voor ons uit een nieuwe torenspits zien. Ik heb een slecht geheugen voor liedjes, dus ik verzin maar wat. Ontstellende woorden, geleende melodieën. Oppy kan meerstemmig zingen, net als Percy. De anderen zijn afgestompt met tonsillen als ijzerdraad. Zingen is zelfvoorzienend, het is overal, in alle levens, op alle wegen.

En we hadden net zoiets gedaan, Thomas, Katherine en ik, toen we uiteindelijk de Westkust verlieten en over de Arthur’s Pas reden, daarna weer zuidwaarts tot in het merengebied tussen de Zuidelijke Alpen, al was ons lied niet gebaseerd op de plotselinge komst van een kerktoren, maar eerder op de aanblik van een willekeurig gebouw dat we uit het land zagen oprijzen. We zongen lang en in harmonie, althans Katherine en ik. Thomas playbackte de woorden. Hij playbackte en dirigeerde Katherine en mij.

Harry is nauwelijks bij ons: diarree, uitdroging en zweren, die hebben van hem een geest gemaakt die de wielen laat draaien. Ik denk aan wat Louvière afgelopen nacht zei in mijn droom, of misschien geen droom. Ik vermoed dat ik nu heel bewust tegen hem praat voordat ik slaap. Ik doe mijn ogen open en hij is ergens in de buurt. Hij zei dat aan het eind van de rit je hersenen schrijnen, ze doen pijn alsof ze de banen van alle sterren en alle planeten hebben berekend, hun licht en hun toekomst, en dat vervolgens allemaal bondig hebben verklaard. Het is alsof hij dit weet omdat hij de nachtelijke hemel heeft bestudeerd door een telescoop en de betekenis van onze enge horizonten heeft gevoeld. In werkelijkheid weet hij het omdat hij deze rit heeft uitgereden en de verdoving van een geest voelde die van zijn eigen hersenmaterie is beroofd; tegen de tijd dat dit gebeurd is begint het lichaam zichzelf op te eten. En Harry’s tijd in de bergen was een wel heel erg gruwelijke nachtmerrie, erger dan ik me voor de geest kan halen tijdens mijn gesprekken met Louvière. Het heeft hem stil gemaakt als een golfbal die vergeten in de rough ligt. Ik vraag waarom hij doorgaat. Hij schudt zijn hoofd.

‘We stoppen,’ zeg ik.

‘Ik stop niet,’ antwoordt hij.

‘Je neemt de auto naar de dichtstbijzijnde stad. Bruce zal je erheen rijden,’ zeg ik. ‘En dan. En dan neem je vandaar een trein naar een ander station. Je blijft doorgaan, uiteindelijk kom je in Parijs bij de metro. Vandaar ga je overal heen. Je mengt je onder de mensen, de vochtige perrons.’ Ik stop even en breng mijn hand naar mijn ogen. De wind wikkelt zich om ons heen en doet stof opwaaien maar we lijken erdoorheen te rijden alsof het een echte tunnel is en een bescherming tegen alle elementen, inclusief de zon. Hij blijft stil. ‘Je zou bij je vrouw kunnen zijn,’ zeg ik. Ik glip achter hem en benut zijn slipstream. Ik kijk naar zijn rug, zijn hoofd roerloos. Ik denk aan zijn vrouw die thuis is, zo zwanger dat hij vast alleen maar aan haar kan denken, aan haar en aan de komst van het kind. Ik peins over die waarschijnlijkheid, haar gezwollen buik, haar voeten in zijn leren hoge schoenen omringd door sneeuw terwijl ze bij het hek staat en naar de Port Hills kijkt vanwaar hij uiteindelijk zal komen aanrijden. Ik denk aan hoe ze de kar van de melkboer hoort die lawaai maakt verderop in de straat en stel me voor dat ze haar nek uitsteekt om te kijken, maar het is alleen die man maar die langzaam nadert met zijn bussen verse melk voor de weinigen die in deze laatste straat voor de tuinen wonen waarachter Harry’s ouders de aarde omspitten en het zaad planten voor de vegetatie die groeien moet. En ze voelt de zucht van haar kind terwijl het zich omdraait in haar baarmoeder, en Harry voelt die ook, zo stel ik me voor. Knuppel me maar neer als een romanticus, maar ik stel me voor dat hij dat voelt wanneer hij met zijn ogen over de vlaktes kijkt en onze voorwielen naar het zuiden wijzen tijdens de korte momenten dat de weg wordt afgebracht van zijn voornemen om ons naar het noorden te voeren. Er ligt een boot in de haven, klaar, wachtend. Ik stel me voor dat hij dingen kan zien waarover de rest van ons alleen maar kan speculeren.

We rijden door de middag, de dreiging van de heuvels vlakbij. Ze blijven aan onze rechterhand, doemen op terwijl we door dalen koersen en over geruite vlaktes. Soms versluieren de wolken de bergtoppen maar meestal is de lucht helder en koersen we naar de Duitse grens en Straatsburg. We koersen noordwaarts. We zijn de regen in de dalen en we koersen noordwaarts.

In gedachte sla ik hem gade terwijl hij rijdt. Ik voel aandrang om zijn gedachten binnen te dringen en hem te laten stoppen met denken. Hem iets kleins te vertellen. Hem te vertellen wat een honger ik heb. Ik fluit, maar het klinkt zo ijl dat ik me even afvraag hoe echt gefluit klinkt. Hij hoest alleen maar en gaat verder. Ik heb pijn in mijn borst. Rauwe scheuten. Ik concentreer me op mijn ademhaling, zoals me niet zo lang geleden is gezegd, een man in gewaden met een verbazingwekkend arsenaal Engelse woorden voor een monnik. Anapanasati. Anapanasati. We waren in Gangaramaya, een tempel naast een meer. Terwijl ons schip voor anker lag in Colombo, passagierden we in de straten en liepen urenlang in de hitte die ons lichaam alle verschillende geuren liet uitzweten die we hadden opgedaan tijdens onze gruwelijk inactieve uren op de Otranto. Wij drieën stonden voor een reeks jonge Boeddha’s die in een zaal zaten met uitzicht op de binnenplaats. Allemaal van steen, allemaal zittend en naar ons starend. En we staarden terug. We keken alsof ze in een kraampje zaten, misschien alsof ze naar de onafgebroken pelgrimage keken van degenen die kwamen kijken en bidden. Ik werd herinnerd aan het cricketveld iets meer naar het noorden waar we af en toe het gegil en gehijg konden horen. Er kwam een monnik voorbij die ons aansprak in een prettig soort Engels. Toen we hem vertelden wat we deden zei hij dat we op onze ademhaling moesten letten. Anapanasati, zei hij. De fysieke mantra’s die je buiten je huid laten treden en spieren en bloed en organen verbergen. Adem, let op je ademhaling. Anapanasati.

‘Vind je het weleens wonderlijk dat we wielrennen?’ vraag ik. ‘Vind je dat weleens wonderlijk?’

‘Daar zijn we goddomme voor uitgenodigd. We wielrennen omdat we wel moeten.’

‘Maar je vindt het wel wonderlijk, toch? We zouden iedereen kunnen zijn. Iedereen zou ons kunnen vervangen. We zijn hier alleen om mensen eraan te herinneren dat er een ronde is en dat zij daar deel van uitmaken. Wij zijn niet van belang, inwisselbaar. Ruil ons in voor elke willekeurige onnozele schijtluis. Het gaat om de lijn die we rond Frankrijk trekken. Dit is Frankrijk. We zijn alleen maar geheugensteuntjes.’

‘Of we werden gewoon gevraagd en daarom zijn we hier. Het is praktisch om door te gaan. Voel je je benen?’ zegt hij. ‘Ze verdwijnen. Je spieren verwelken, je bent nog nooit zo dun geweest. Nooit. Dat is er wonderlijk aan. Als je vindt dat er iets wonderlijk moet zijn,’ zegt Harry en verder zegt hij niets meer. Hij lijkt er genoeg aan te hebben om in stilte te rijden. Hij staart recht voor zich uit, de weg en meer weg, de zich eeuwig ontrollende weg. Stilte is het recht van alle mensen, stilte en het recht om die te bewaren. We komen door gehuchten en korte vlagen van opwinding. We ronden torenspitsen, we rijden stukken bewolking in en dan licht. Allemaal stil. Maar dan praat hij plotseling, hij zegt: ‘Je bent nog nooit zo dun geweest. Dat is waar. De waarheid is altijd een stuk zwaarder, een stuk kouder dan je wilt. De waarheid is altijd koud. Spieren worden dun. Mijn lichaam eet zijn spieren op om in leven te blijven.’

‘Gemeen.’

‘Je hebt het niet gemerkt. Heb je dat nooit gemerkt?’ vraagt hij.

‘We zijn hier toch altijd maar half,’ zeg ik.

‘Wie heeft dat gezegd?’ vraagt hij en hij hoest. Ik wiebel met mijn hoofd terwijl we worden ingehaald door de Belgen die we in Nice hadden gezien. Ze zitten op snelheid en halen ons in aan de rand van een dorp voordat de weg in kasseien verandert en ons in de bochten dreigt om te kieperen. Ze zeggen iets maar ik heb geen idee wat. Ik hoor het woord Australië en daar blijft het bij. Ze kijken naar ons om, verwachten een antwoord. Oppy zit vooraan en ze wisselen woorden in het Frans. ‘Wie heeft dat gezegd?’ vraagt hij opnieuw.

‘Iemand, ik niet,’ zeg ik.

‘Nou, je moet niet alles geloven wat je denkt,’ zegt hij. ‘Niet alles. Dat klinkt wanhopig.’

‘Ik weet niet eens wat het betekent. Iets wat Marya zei,’ zeg ik hem.

‘Marya? Kleine zusje. Hoe oud was ze?’

‘Ze was ziek. Ze was stervende, denk ik. Dat zouden mensen niet mee moeten maken. Ze zouden gewoon moeten doodgaan. Hoe kan je iemand vertrouwen die doodgaat?’ vraag ik en ik geneer me voor mijn commentaar en mijn gezicht wordt warm. Ik spuug een droge zurige fluim uit. ‘Trek je van mij maar niks aan,’ zeg ik. ‘Ik ben in rouw. Mijn lichaam en de rest.’

‘Mis je je zusje?’

‘Ik mis mijn zusje altijd, ik wil haar altijd bij me hebben,’ zeg ik. ‘Maar in plaats daarvan krijg ik jou. Ik krijg die verrekte Harry Watson. Harry Watson, Kilometervreter.’

Ik kijk hoe hij knikt. Plechtig en in de maat van zijn pedalen. We rijden met zo’n precies ritme. Onze trapslagen allemaal gelijk omdat we in hetzelfde verzet rijden. Verhoudingen die Louvière ons heeft gegeven voor de bergen begonnen. Niet door hemzelf gebruikt, natuurlijk, maar door ons vertrouwd. Als ik aan zulke dingen denk krijg ik het gevoel dat we deel zijn geworden van een groter ritueel. Bloed, wijn. Et cetera. Pijn en herhaalde woorden. Harry houdt even op met trappen om te lachen en dat is een opluchting. Zegt dan: ‘Het voelt als de wraak van iemand, dit hele gedoe. Wat denk jij?’

‘Dat je een beetje stom bent.’

‘Zeg dat niet.’ Ik verwacht dat hij weer gaat lachen, maar dat doet hij niet, in plaats daarvan laat hij zijn krachten exploderen en we komen op volle snelheid een bocht door en de heuvel op. ‘Waar is die vrouw?’

‘We zien elkaar niet elke dag,’ zeg ik. In werkelijkheid heb ik haar vandaag helemaal niet gezien op een ogenblik na, een kort ogenblik terwijl ze zich een auto binnen boog die ik achter Discuter heb zien rijden, die haar helemaal in Caen had opgehaald voor haar hotel. Ik heb haar tussen de mannen gezien die uit dat voertuig stappen, ik heb ze langzaam zien fluisteren. Maar vandaag zag ik alleen haar dunne rug terwijl ze zich naar binnen boog. Ik zoek haar in de menigtes maar meestal is er niemand die aan haar beschrijving beantwoordt. Ik heb haar verteld wat ik haar vertelde, sindsdien is ze afwezig. Sinds ze me verteld heeft wat ze me vertelde. ‘Ik ben bang dat ze met die auto van de weg is geraakt, loodrecht omlaag.’

‘Zo is het hier. Om bang van te worden. Ben je verliefd geworden?’ vraagt hij.

‘Moeiteloos. Kijk naar me, dat is wat ik doe. Ik ben een stel gaten, ik wacht tot ik word gevuld.’

‘Je wilt ze vullen met slechte liefdes.’

‘Ze denkt dat ik ouder ben dan ik ben. Ze denkt dat ik hier eerder ben geweest. Ze denkt, nou ja…’

‘Dat je in de oorlog hebt gevochten?’ Hij lacht. ‘Je lijkt ouder. Sinds ik je voor het eerst heb ontmoet ben je hard in je gezicht geworden. Geen aardige woorden maar…’

‘Dat komt door de wind. Heb je enig idee hoe oud die Spaanse knul is?’

‘Je zegt “knul”, dus…’

‘20.’

‘Hoe oud wil ze dat je bent?’ vroeg hij. ‘Om te hebben gevochten?’

Ik schud mijn hoofd. Ik wil niet meer over haar praten, haar stem in mijn hoofd horen, uit angst dat ik anders alle woorden zal herhalen die ze heeft gezegd. Ik zeg het opnieuw: ze zitten in me. Ik betwijfel of metaal en vlees en gruwel met enige herinnering kunnen worden geëerd. ‘Ik snak ernaar om mijn lichaam te vernielen,’ zeg ik.

‘Hoe houdt het zich?’

‘Het is tiptop in orde. Ik probeer het duidelijk niet hard genoeg. Moet andere manieren zien te vinden.’

Harry lacht en haalt adem. Hij hoest twee keer, lacht dan, en dan hoest hij nog een keer. Alsof er iets in zijn keel is blijven steken blijft hij hoesten. We zweven honderd meter verder en hij hoest nog steeds. De weg als een biljartlaken. Zijn ogen toegeknepen. Hij haalt zijn hand van het stuur, de fiets zwenkt, hij rijdt de weg af richting het hek dat het boerenland voor onze wielen afsluit. Hoestend en nog meer hoestend. Ik schreeuw. Hij komt de andere kant weer op naar het midden van de weg waar het grind in hoopjes ligt. Hij springt van zijn fiets en strompelt verder terwijl zijn fiets zijn weg vervolgt, de cranks nog draaiend. Hij duikt in de greppel aan de andere kant van de weg. Ik hoor hem kokhalzen, maar ik zie niets uit zijn mond komen terwijl ik ook van mijn ros spring. Renners achter ons omzeilen onze fietsen en vloeien weer samen. Ik ren naar zijn lichaam dat gebogen is als een kaart die is gemerkt door een bedrieger, een valsspeler. Hij hoest maar door. Ik sla op zijn rug als ik bij hem ben. Hij stompt in de lucht achter hem, waarschuwt dat ik weg moet gaan. Maar het houdt niet op en ik merk dat de ronde vertraagt vanwege de starende mannen die kijken hoe mijn vriend in de lucht stikt, want er lijkt alleen maar zuurstof in zijn keel te zitten. Hij brengt een scherp geschraap voort, als hout dat over ruwe steen wordt gesleept. Elke keer als ik naderbij kom wuift hij me weg met een hand. Zijn stuiptrekkende lichaam, zijn longen die zich in allerijl met lucht vullen tijdens de korte momenten dat hij zijn gerasp kan laten stoppen, en dan gaat het wrakke gerochel onverkort door als een timmermanshamer, alsof het op zoek is naar een perfecte melodie terwijl het zijn ritme slaat. Hij zit geknield in de greppel, naast hem de botten en vacht van een konijn dat geslachtofferd is door de wielen van een auto die in de nacht naar de kleine oogjes draait die zijn bestuurder bespeurt van achter het stuur en die hem naar dood en bloed en hoon doen verlangen, maar Harry merkt het niet eens want zijn leven lijkt zichzelf in tweeën te breken, of in vieren, of in duizend terwijl hij maar hoest en hoest, dit oneindige geluid dat aan zijn lichaam probeert te ontsnappen om zich aan de wereld te tonen.

‘Hé!’ schreeuw ik tegen degenen die zijn gestopt om te kijken. ‘Hé!’ Ik houd hem vast en ik negeer het bederf naast ons, ik negeer het dompige water. Hij hoest en maakt een geluid alsof hij wat probeert te zeggen, alsof zo nieuwe woorden worden gesmeed.

Tijdens de latere uren zegt hij me dat dat niet zo is. Ik spreek hem tegen. We ruziën in een vreemde taal.

-

24

Luchtschepen komen naderbij. De breedte van hun schaduw buigt zich over het land, een sigaar in de hand van een monster en de wolken lijken op de een of andere manier groter in de aanwezigheid ervan. Een van vele spoken. Ik had nooit verwacht zoiets te zien. Het is kolossaal. Het zal snel vallen als het wordt lekgeprikt, dat is mijn eerste gedachte. We rijden eronder, wij vieren samen en nauwelijks in staat om naar de weg te kijken. Ik kijk omhoog in de hoop de bestuurder te zien, maar er is alleen maar glas dat wordt verduisterd door de middaghemel.

Een machine die is gebouwd voor snelheid is voor altijd mooier dan een die is gebouwd omwille van zijn eigen pracht en praal. Dat had ik eens horen beweren en zeppelins bewijzen de stelling. Al lijken ze te treuzelen, het is de lijn waarin ze over het land vliegen die ze zuiver maakt: machines die door de zee van onbekende dingen ploegen. Ze stijgen langs ons heen als de beladen gedachte dat de lucht op een dag misschien vol zal zijn van deze dingen, lichter dan lucht.

Een uur lang praten we niet, luisteren we niet.

Schoonheid: dat lijkt de grote bestendiger van de herinnering. En soms doen herinneringen er dagen, weken, jaren over om terug te komen. Gisteren toen we in de warme avond zaten en een nacht die mank ging onder een deken van wolk werd ik omringd door enkele resterende touristes-routiers die hun neus ophaalden voor hun maaltijd en grappen maakten over de ploegrenners, zoals wij, die worstelden om te overleven. Het zijn arme mannen, zoals de meesten. Arbeidersklasse, boeren die een manier hebben gevonden om aan hun zware leven te ontsnappen door een ander zwaar leven te leiden op de weg. Profs voor wie elke koers een weg is naar eten, een weg naar slaap. Ze verdringen zich voor een goede plek aan het eind van elke etappe om te proberen nog een franc meer te verdienen dan hun rivalen. Ze verachten Nicolas Frantz, haten zijn achtergrond, zijn rijkdom en bedrevenheid. Mij zouden ze ook haten, als ze zouden weten hoe ze moesten vragen waar ik vandaan kom. Ik ben geen boer en de enige armoede die ik ken is die van soberheid. Het zijn vrome mannen die ik beschrijf; ze hebben gezichten waarover bijna littekens lopen van de diepe groeven die worden veroorzaakt door het fronsen van hun voorhoofd tijdens de race.

Ik zat bij ze en luisterde terwijl ze praatten. Ik kon er woorden uit pikken, zinnetjes, namen. Ik hoorde ze ‘Zeeland’ zeggen. Ik liet ze dat mompelen en lachen. Ik hoorde ze mijn naam zeggen en ik nam wijn uit hun flessen. Ik at een heel brood en een groot rond stuk kaas, waarvan ik misselijk word, maar ik kon pas stoppen met eten toen het op was. Het rook naar urine maar smaakte naar een soort hemel, alsof de koeien uit deze streek elk halfuur van de dag worden gedwongen zout te eten. Ik spoelde het weg met de rode wijn die ze elke avond dronken. Ik voelde me al snel dronken. Namen buitelden door de zaal; ze vertelden verhalen. Oude verhalen. Octave Lapize. Hij kwam als eerste over de Tourmalet, 18 jaar geleden. Daar hadden ze het over. Een van die renners was erbij, een oud wrak van een man met weinig haar en een gezicht als de losse huid van een elleboog. Hij herhaalde de naam van Octave telkens opnieuw, hij wees en gebaarde zich door het ene verhaal na het andere. Ik kon geen onderscheid maken tussen de naam en de gedachte aan twee aangeslagen snaren die een simultane harmonie lieten klinken, dat is onmogelijk en ik vroeg me af hoe zijn naam op de lippen van zijn ouders terechtkwam toen ze hem die gaven. De eerste man over die bult. Christus, en ik bedacht dat ik hetzelfde had gedaan. Dat ik over de top van diezelfde wrede col was gereden en aan de andere kant omlaag gevlogen.

Ik was de kwelling van die dag zelfs vergeten. En ik vraag het opnieuw, is dat geschiedenis? Die weerklank van het verleden in het heden, noemen we dat geschiedenis? Zo ja, dan is er geen circulariteit, alleen een eenstemmig lied dat door de eeuwen heen wordt gezongen.

De avond eindigde met acht van de dronken renners – van wie de helft onthulde dat ze niet meer aan de ronde meededen, dat ze waren afgestapt met minder dan duizend kilometer te gaan – die scheldend en tierend op straat stonden. Twee mannen gilden en haalden onbehouwen uit naar elkaars hoofd. Hun klappen schampten af en verstierven. Ik herkende ze en het waren de Belgen die we in Nice in actie hadden gezien. Ze waren zwak en geen van beiden kon afdoende contact met de ander maken. Ik begreep dat ze renners van Discuter hadden vervangen, de Spanjaard en nog een andere. Ik realiseerde me dat ik wilde dat ze pijn zouden lijden. Ik wilde dat ze bloedden. Ze deelden op goed geluk muilperen uit door met hun armen te wapperen en te zwaaien, maar wisten elkaar zelden te raken. Toch trof hun gewapper op de een of andere manier doel, beiden wisten de neus van de ander te breken, bloed droop op hun shirts terwijl ze elkaar vasthielden, een warme omhelzing maar nog altijd in gevecht. Ik voelde een opwelling van medelijden, van pijn. Er school een woede in mij, een kille ziedende woede. Die leek tegen de Spanjaard gericht, het kereltje uit Catalonië: hoe kon hij afstappen en zich laten vervangen door deze mannen terwijl Harry met de moed der wanhoop moet doorgaan en Louvière op apegapen ligt in zijn bed? Klappen, dronkenlappen. Een man huilde. Daarna greep het om zich heen, vijf van de groep zetten het op een janken. Kleren en gezichten drijfnat. Ik herinnerde me mijn moment in Vannes onder de merkwaardige starende blik van die eigenaardige heilige en hoe het me overviel, een vlaag liefde en diepe smart. Ik vroeg me af: als het moment komt, als liefde pijn overwint, door welke zekerheid worden ze dan gescheiden?

Maar ik had het over herinnering en hoe die door schoonheid wordt bestendigd. In Belfort finishten we als groep, de vier van ons die over waren: 23ste plek voor Oppy, 24ste voor Harry, 25ste en 26ste voor mij en Percy. We kwamen over de finish alsof we aan een soort hyperemotioneel uitstapje bezig waren, we haakten onze armen in elkaar en kwamen met onze wielen op één lijn over de streep. Het was een mooie vertoning en mijn hart werd op dat moment bedwelmd door liefde. De menigte die zich had verzameld schreeuwde onze namen en ik zag Ernie, niet voor het eerst, huilen terwijl hij ons allemaal omhelsde. Ik wil mijn betere ik vanavond delen en ik ga niet op zoek naar Celia ook al weet ik de naam van haar hotel, weet ik de kamer waar ik naartoe zou paraderen als ik dat zou willen. Maar ik wil het niet. In plaats daarvan blijf ik bij de jongens zitten en we kletsen oeverloos over de meisjes, vrienden, geliefden of familie van wie we zo hevig en zo teder houden, en algauw ben ik het die weer begint te huilen. Ik huil om verhalen die de mannen vertellen over geliefden die zo ver weg zijn, zo vlakbij in hun adem dat ik aan Marya denk, aan ons tweeën in de wolken. Ons tweeën op de berg, de vulkaan midden in de Taranaki.

Tijdens een zomer hadden we de kegel daarvan een keer beklommen terwijl de top bijna sneeuwloos was en het land erachter volkomen helder. We zwoeren dat we de rand van het Zuidereiland konden zien, zo licht was de atmosfeer. In het oosten de gigantische kolossen van de Ruapehu, de Ngauruhoe en de Tongariro. Ze wuifden in de thermische krachten die opstegen over het land. Marya trok haar bergschoenen en sokken uit en stak haar handen in de lucht. Ze rekte zich uit, haar voeten en tenen gestrekt als haar vingers, Haar handen boven haar hoofd alsof ze de lucht droeg, of iets groots in de lucht. Ze neuriede en ik zag haar ogen dichtgaan. De onmetelijke verte leek verbroken, al was het maar voor even, een ogenblik, een moment. En een moment dat lang genoeg duurde om iets met volstrekte nauwkeurigheid te weten, dat leek haar gezicht te tonen. Ze hield iets vast in dat ogenblik en liet zich erdoor vullen. Ik herinner me onze keren op de berg moeiteloos met dit als middelpunt; warm, blauw en onsterfelijk. Het was 1916, november. Thomas was bijna twee jaar weg. Nog twee en ze zou er niet meer zijn. Ik huil en de mannen kijken hoe mijn handen beven, trillen door de aanwezigheid van verlies.

We zijn in het land van de eeuwige hoop op hereniging, Elzas-Lotharingen. Vandaag zijn we voor het eerst het front overgestoken, maar dat besef ik pas als Bainbridge erover begint aan de bar. Er heeft zich een oude droefheid van Ernie meester gemaakt, alsof zijn vertrek uit de ronde hem kennis heeft laten maken met de absolute betekenis van de nederlaag. Dat zie ik aan de manier waarop hij de eenzaamheid zoekt door anderen zich alleen door zijn aanwezigheid te laten afvragen wat voor zin het heeft om door te gaan, om vervolgens zelfs voor zichzelf geen antwoord te bieden. Hij informeert ons over onze plaats op de kaart en ik besef dat iets me van mijn stuk brengt.

Het zijn de zacht glooiende heuvels die me de das omdoen, de golvingen waarvan het heel onwaarschijnlijk lijkt dat ze legers en artillerie en kanonnen kunnen verbergen. Ik ben opgegroeid met de namen van bergketens en steden die met inkt in mijn geheugen zijn geschreven: Messines, Vimy, Verdun, Vlaanderen. Ik had me enorme steile landschappen voorgesteld, rotswanden om te veroveren en te versterken, maar ik word eraan herinnerd dat hun aandeel in de oorlog een front van flauwe verhoginkjes was op de voorschoot van een arme boer. Het was de wanhoop die van deze heuveltjes bergen maakte, deze zachte hellinkjes naar reusachtige bergkammen waarop het leven werd bevochten en vastgehouden. Ik zag niets terwijl we erdoorheen reden. Geen teken van leven of dood. In plaats daarvan dagdroomde ik, ik dagdroomde en miste het allemaal.

We arriveerden bij een nieuwe middeleeuwse aanblik. Straatsburg in de namiddag. Nu lopen we over ponts couverts van toren naar toren. We lopen door straten omringd door witte huizen met zo’n kenmerkende zwarte versiering, gebouwen die inmiddels zo oud zijn dat ik vrees voor wie zich hun eigenaar waant. Niemand kan toch zeker aanspraak maken op het bezit van zoiets ouds. Percy blijft naar de rivier kijken; hij blijft zeggen dat het de Rijn is. Opperman spreekt hem tegen en ze komen tot de conclusie dat ze het niet weten. Er zijn overal rivieren en als ze ernaar vragen krijgen ze alleen maar Duits als antwoord.

Ik praat tegen Harry en Harry weet waar we naar op zoek zijn: een gehavend riviertje, een gebarsten muur, alles wat de schoonheid van deze plaats kan verbreken.

De weg lijkt af en toe onderbroken, alsof krijttekens zijn uitgewist door een onzichtbare hand, om vervolgens weer op te duiken, groeven waar de paarden hun karren hebben voortgesleept en mannen ernaast hebben staan schreeuwen in een taal die alleen paarden beantwoorden met geknik en geluiden. We zijn een lied en we rijden neuriënd.

Maar ik blijf achter. Het is een korte etappe maar ik zit op achterstand. 185 kilometer. Ik geloof dat Percy en Oppy vooraan zitten, ergens, waarschijnlijk op kilometers afstand. Maar daar is Harry, hij heeft de achterhoede van de ploeg al vroeg moeten laten gaan. Hij hoest verwoed, ik rijd naast hem, zijn hoofd soms op mijn schouder terwijl ik mijn arm om hem heen sla. Een uur vouwt zich op als in de zwart geworden handen van een letterzetter die de woorden verzamelt terwijl we ze uitspreken, die voor het snijden het octavo vouwt om de bladzij te maken. Aan de rand van Saverne rijd ik lek en zo ga ik drie kilometer door totdat het geluid ervan in de bossen voor de Vogezen te duidelijk wordt. Ik stop pas als hij mijn naam roept. Ik gooi mijn fiets in het zand langs de weg. Hij omzeilt me en ik weet dat hij niet kan stoppen, dat als hij zou stoppen het voorgoed zou zijn. Ik zeg hem dat ik hem wel inhaal. Maar ik haal hem nooit in. Ik lanterfant de heuvels door en vind binnen het bereik van mijn periferie niemand terug om me vooruit te branden.

Geldhof van Louvet is gisteren afgestapt na de rit van Belfort naar Straatsburg zodat de officiële telling nu 60 is, we zijn nog met 60 over, misschien minder, zeker niet meer. Vandaag is het mijn beurt om dat nummer op mijn rug te dragen. Nummer 60.

Ik zie de vorm van een huis tussen puin. Ik zie bomen zonder takken. Ik staar en probeer me de lijnen op kaarten te herinneren die ik dikwijls las en te bedenken waar de artillerie stond die dit alles heeft aangericht. Ik kijk naar bergkammen en groepjes bomen om enig idee te krijgen. Je ziet hoe de natuur haar herinnering begint terug te krijgen en zich een weg naar buiten baant via de spleten en brokken metselwerk, hoe boomtakken zich vanuit zaadjes uit stammen wurmen en met hun bladeren naar de zon wijzen, je kijkt en dan rijd je verder de heuvels in waar ze ooit loopgraven groeven door geul en uitloper.

Aan de rand van de naderende stad houd ik de wake, mijn ogen op de kerken gericht om een grot te vinden, een blinde Maria. Ik hoop dat ik niet van mijn fiets zal springen om naar binnen te rennen en te kijken, maar ik kan mezelf niets beloven. Ik weet dat ik haar gezicht zou willen zien, alleen maar om te zien of er enig verband is tussen de twee: Maria Moeder van God en Marya mijn kleine zusje dat boven op een berg staat, een vulkaan, een zuidelijke Vesuvius. Ze lijken erg op elkaar, dat weet ik zeker.

-

25

Metz en ik komen bij de brug en de tekenen van een stad worden kenbaar. De spoorrails bollen op en laten de fiets rammelen zodat mijn armen verdoofd raken. Een man geeft een teken dat ik moet afslaan en ik passeer rijen huizen aan mijn linkerhand, een hoge bakstenen muur van wat ik me als een gevangenis voorstel aan mijn rechter. Ik ben er heilig van overtuigd dat ik de finish van de etappe niet zal halen. Dat ik beter tegen het steen kan kruipen om er mijn hoofd tegen te laten rusten en me door Bruce en Ernie uit het gras te laten plukken. Ik laat me uitrijden. Ik herinner me de verhalen van mannen in de beginjaren die werden voortgetrokken door ijzerdraad, een stuk ervan stevig aan de achterkant van hun ploegwagen gebonden, een kurk aan het andere eind waarop ze met hun tanden beten. Ik stel me datzelfde voor en laat me voorttrekken door de gedachte eraan, het rubberachtige hout. Ik bijt op de kurk en rijd verder naar een nieuwe rivieroever. Uiteindelijk ben ik de laatste schaduw die de aanblik ervan ziet, de gloed van de Saint-Étienne de Metz hoog boven de rivier. De middag is vol donkere wolken, maar de ramen stralen door de gigantische gloed die uit de binnenkant van de kathedraal komt. Een groots bonzen van licht, gevangen in de bol van een eeuwenoude kapel. Zie dit aan. Treed niet terug. Ik spuug de kurk uit; ieder symbool smaakt zuur bij zo’n aanblik. Ik vraag me af of Louvière dit heeft gezien. In mijn dromen zal ik hem vragen wat hij tegen zichzelf zei bij de aanblik ervan.

Harry en Oppy halen me van mijn fiets terwijl ik nog trap. Ik weet dat ik huil. Ik weet dat er overal om me heen mannen huilen. Ik neem water tot me maar kots het uit. Ze houden me overeind bij de controle en ik teken bij mijn naam. Ik schrijf: ‘Deze Man Is Drie Uur Geleden Gestorven.’ De officials verblikken of verblozen niet bij de extra lettergrepen.

Ik zit met de jongens aan de zijkant van de binnenplaats waar we ons hebben verzameld. Daar open ik mijn ransel en haal er het eten uit dat ik onderweg niet heb geconsumeerd. Ik vind een rauw ei dat nog heel is, ik breek het en slik de inhoud door. In één keer. Ik kom langzaam bij terwijl er water in mijn lijf wordt gegoten. Ik hoor dat Opperman eenmaal lek heeft gereden, Osborne tweemaal, dat ze allebei op de ander wachtten in de berm terwijl de zon groter werd. Dat ze twee minuten verspeelden door een dichte spoorwegovergang. Ze kwamen samen over de finish met hun armen in elkaar gehaakt: 19de, 20ste. Hubert is nu 17de in het Algemeen Klassement, één plaats gezakt. Hoe zou het zijn gelopen als hij een paar echte renners had gehad, niet van die zieke mannen als wij die naar slaap, water, eten, bed en thuis verlangen, die hem nodig hebben om ons naar het eind te sleuren. Daaraan denken is denken aan andere werelden.

Ik hoor dat Frantz is bestraft wegens hinderen, maar toch heeft hij volgehouden en de etappe gewonnen. Hij en Leducq vechten het onderling uit. Ze rijden een andere ronde. Ik heb een foto van hen tweeën gezien van vorig jaar. Hun armen om elkaar heen tijdens het rijden, brede glimlach, dikke vrienden zo te zien. Maar ik weet dat het niet waar is, niet waar kan zijn.

’s Avonds drink ik wijn. Ik lig op een bank en luister naar Oppy. Hij is een vat vol feiten en levert elke dag een nieuw voor mijn wonderboek. Dit is de stad waaruit de gregoriaanse gezangen opstegen, waar stemmen hun inventies vonden achter in monnikenkelen. Hij kijkt lichtelijk verheugd als hij deze weetjes opdist, alsof hij met elk woord aan karma en diepere waarde wint, en ik twijfel daar niet aan. In elke nieuwe stad wordt zijn gevecht om in leven te blijven tijdens deze ronde gevierd, ontelbaar is het aantal lippen dat langs zijn wangen is gestreken. Ik vraag hem hoe ze klinken, deze gezangen. Hij haalt zijn schouders op. Geeft een typisch Frans schouderophalen ten beste met uitgestoken onderlip en Percy slaat zijn arm om zijn schouders. Het is een rustige avond, een avond van kaarsen en schemerlicht.

Morgen is er een korte rit naar Charleville, een afstand van 138 kilometer. We rijden om 10 uur ’s ochtends weg. Een makkelijk dagje volgens bepaalde maatstaven en het baart me geen zorgen dat ik zo laat nog rondzwerf. Ik loop terug naar waar de rit werd afgesloten en merk algauw dat de straat voldoende verlicht is om te weten welke kant ik op moet. Ik loop in de richting van de enorme lantaarn boven de loop van de rivier. Ik kom dichterbij en het gebouw lijkt te groeien, op te doemen als de wanden van een loodrechte vallei die is uitgehouwen door gletsjer en tijd. Vanuit deze hoek lijkt het of de kerk boven op de vijf verdiepingen hoge gebouwen staat die ik onder me kan zien. Ik loop langzaam maar voel mezelf dan de heuvel op stormen; ik ben bang dat de kathedraal op het punt staat haar lichten te doven en haar deuren te sluiten. Ik hoor gezang, de huiverende harmonie van een massaal koor. Het neemt af en rijst op. Het lijkt te zweven, opgetild door zoveel glas, en het lijkt door de lucht te zweven over de rivier. Elke muur opgebouwd uit een spookachtige reeks gebrandschilderde ramen waaruit het licht van ik weet niet hoeveel duizenden kaarsen stroomt. Ik probeer op te schieten als ik bij het laantje kom dat je bij haar deuren brengt.

Ik laat mijn hand over het oppervlak van de stenen buitenkant gaan, bijna een millennium geleden dat die hier werd neergezet, duizend jaar nadat de man die ermee geëerd werd door het woestijnland van Palestina en Judea liep. Ik heb geen idee van geschiedenis, de diepte ervan wil maar niet tot me doordringen. Niets wat zo oud is raakt de aarde in ons land, niets wat wij hebben gemaakt. Alleen bergen en bomen gaan zo ver terug, en zelfs daarvan hebben we andere dingen gemaakt, schepen om ons mee te nemen van het eiland, gebouwen om ons op te tillen. Geen mens had een voet aan onze wal gezet toen dit werd neergezet. Dit steen op steen. Ik raak de deuren aan, ik ga de kathedraal binnen.

Honderden wonen staande de mis bij. Ik heb op de een of andere manier geen moeite om de woorden te verstaan die van de apsis aan de andere kant komen. Ik kijk omhoog in het schip en voel me duizelig worden. Het dak is onmogelijk hoog. Ik loop zachtjes naar de zijbeuk aan de evangeliekant waar maar weinig misgangers zijn, ik heb mijn handen uitgestoken, tastend naar de kerkbanken. Ik ga zitten terwijl de congregatie gaat zitten onder een gerommel van verschuivend hout en schoenen.

Ik kijk naar handelingen, de priesters vooraan die wierook verspreiden en de geur ervan is algauw overal en ik vraag me af waar dit oorspronkelijk vandaan komt, welk deel van de wereld dit ritueel met deze bewuste technologie heeft begiftigd. De liturgie begint, de klank van rijke woorden die zo vaak zijn uitgesproken. Niemand kijkt om zich heen, alle ogen naar voren gericht, al lijken sommigen zich niet te concentreren, hun gezichten slap, terwijl anderen glimlachen en weer anderen nog steeds fronsen, de diepe groeven van intense aandacht, de stemming van velen terwijl we acht slaan op het woord.

Daar, aan de zijkant, zijn de figuren in gewaden; ik neem aan dat het de afstammelingen van Oppy’s zingende monniken zijn. Ze gaan hier op in de omgeving, lijken een vast onderdeel alsof ze standbeelden zijn of uit hout gesneden. Elk gezicht verborgen achter de schaduwen van zijn kap. Langzaamaan realiseer ik me dat je niet naar gezichten zoekt, naar ogen en gelaatstrekken; je ziet ze als een geheel, als een nieuwe massa binnen de massa. Sacramenten op zichzelf. Ze zijn het zachte geneurie als antwoord op de voordracht van de priester die de leiding heeft.

Ik luister en versta niets. Maar mijn onwetendheid is onbeduidend en irrelevant, als het onzichtbare van een kinderklacht. Het gaat erom dat de woorden worden gezegd. Het zijn niet zozeer de woorden; het is het bijzondere feit dat ze op dit moment worden uitgesproken, op dit tijdstip, op deze plaats naast deze sculpturen onder deze ramen in dit licht. Dit fysieke ogenblik. Latijn, Grieks, Frans, ritme en het podium. Dit is het bloed, dit is het brood. Ik blijf zitten tijdens de momenten dat de congregatie zit, ik sta op als zij overeind komen. Het koor staat op en opent zijn mond in harmonie. Kolossaal, massaal. Er zijn jongens die in gewaden zingen. Het hele gebouw dreunt door het geluid. Niets scheidt me van de stemmen, zeker geen begrip, dat is het laatste waar ik me om hoef te bekommeren. Het is op dit moment, dit fysieke moment, dat deze woorden het dichtst in de buurt komen van een relatie met de harde rand van het fysieke. Dat is het effect. Als bacillen, springend van adem naar mond, adem naar mond. Allemaal een remedie tegen mijlen, tegen de onzichtbare mijlen en de afstanden die we afleggen.

Geloof niet alles wat je denkt.

Het gezang neemt weer toe, een zwelling die tot om je heen reikt, de kleine elementen van jezelf vasthoudt in het geheel van de kathedraal. Dit is het geluid van hoop op een schaal die zich schuilhoudt boven bergen en zeeën verdeelt. Religieuze zaken: het zijn de relikwieën van het grote verhaal over verloren liefde. Hoop en gezang en de nabijheid van dromen. Iedereen hier is hoop, hoop omringd door hoop. Het gezang van een duizendtal sterke stemmen dat wordt afgedwongen door de belofte van victualiën en drank, door het bezwijken van de kloof waarover het geloof zijn grenzen trekt. Ergens daarbinnen hoor ik een stem. Een toon waarvan het timbre in zijn eentje boven of beneden, of naast de rest zit. Ik zoek om me heen naar een mond, het gezicht dat zich deze vertrouwde klank laat ontvallen. Het is zo dichtbij, ik speur rijen af, ik tuur over hoofden heen, over families, over jongemannen die gescheiden zijn van de jonge vrouwen en kinderen die zo mooi zijn aangekleed. Ik zie twee renners uit de Tour, ik zie er nog vijf en ik steek mijn hand op om te wuiven, al wuif ik niet. Gezichten flakkeren in het kaarslicht, mannen klampen zich vast aan klanken die ze niet kunnen horen behalve door de massa waardoor ze worden omringd. Dan iets, iets anders. Een oor, een nek, een schouder. Ik hoor een stem apart van de andere, een bres in de zijkant van al dit geluid. Langzaam draait ze zich om, een psalmboek in haar handen, haar mond open zodat ik kan zien dat zij het is die het lied doorbreekt.

De afgelopen drie dagen heb ik gereden zonder witte pillen, de cocaïne, zonder de hulp van de efedrine, en mijn lichaam heeft het gewicht van zichzelf gevoeld, het gewicht van zijn beschadiging. Mijn knieën zijn verzwakt, de spieren vermoeid en (zoals we blijven zeggen) opgegeten door ons onvermogen ze te vernieuwen. Pezen lijken te verslappen en te schrijnen. Ik drink voortdurend om mijn vochtgehalte weer op peil te brengen maar het lijkt geen effect te hebben; de zwakte breidt zich uit. Van Celia moet ik in bed gaan liggen. Ik weet niet meer hoe we hier gekomen zijn, al herinner ik me stemmen. Ze zal zeker hulp nodig hebben gehad: als ik niet liep, zal ze me niet gedragen hebben. Ik heb niet gezegd hoe groot ze is. Maar ze is klein. Om me te hebben gedragen zou ze iets van een monster moeten hebben gehad.

We eten langzaam een maal van fruit en noten en bessen. Ze bestelt een zalm en die arriveert onder een zilveren koepel.

Ik kan me er niet toe brengen haar te vragen of ze ooit in Algiers is geweest, of of dat een soort leugen was om me meer van haar te laten houden.

We praten, ik praat. Ik zeg tegen haar: ‘Tijdens een dansfeest. 1919, denk ik.’

‘Denk je?’

‘Ik geloof het wel. Nee. ’18. Het was 1918.’

‘Ze is je vrouw.’

‘Ze is mijn vrouw.’

‘Een dansfeest, waar?’

‘Buiten de stad, aan de kust in een klein raadhuis. Mijn jongere broer nam me er mee naartoe.’

‘Kleine broertje. Hoe oud?’

‘Hij zette me in de schaduw neer en ik bloedde. Had gebloed.’

‘Laat me zien waar…’ Ze legt haar hand op mijn gezicht.

‘Een uur eerder had hij me uit de kroeg gehaald waar ik aan het vechten was. Buiten, ik was aan het vechten. Hij haalde me op en bracht me thuis en liet me een bad nemen en een pak aantrekken en hij nam me mee daarnaartoe. Hij moet 16 zijn geweest. Ik zei niets, ik kon niets zeggen, nog niet. Praten was koud en liet mijn mond niet bewegen. Katherine was er ook. Ik zag haar in het licht van de danszaal en de band speelde en ze liep rond in haar jurk, door de plooien leek het of ze op lucht liep, wat volgens mij het beoogde effect is. Ik weet het niet.

Het was winter dus het enige wat ons warm hield in die zaal waren lichamen, een stuk of honderd lichamen in dat houten zaaltje met een band met een viool, een piano, een banjo en een jongen met een trommel en een stel brushes. Mijn broer ging eerst naar haar toe. Hij vroeg of ze met me wilde dansen. Heel bijzonder dat een klein broertje dat deed. Hij zat onder de puisten, het soort dat je gezicht later hard maakt als de zweren leeglopen en littekens vormen. Ze zat, dat weet ik nog. Misschien was het uit medeleven maar ze stemde toe, ik weet niet waarom, maar hij pakte haar hand en ze stond op en stak haar arm onder zijn elleboog en hij liep met haar naar me toe. Ze pakte mijn handen en vroeg me of ik wilde dansen. Waarvan ik weet dat het brutaal is, waarvan ik weet dat het niet had moeten gebeuren, maar ze deed het en we dansten langzaam in de zaal. Dat was de eerste keer dat ik haar ontmoette. Ze liet me huilen in haar haar. Of misschien was dat de keer daarna. Misschien was dat in 1919, de keer daarna dat ik haar zag.

Mijn broer nam me mee naar huis en die nacht zag ik Marya door de gang lopen, ze ging de keuken in en kwam er weer uit. Ze leek klaarwakker en ik probeerde met haar te praten, maar ze gaf geen antwoord. Ze was zich mijn aanwezigheid totaal niet bewust. Op sommige dagen wil ik naar haar toe gaan en bij haar gaan staan, maar dat kan niet meer.’

‘Kom met me mee terug naar Engeland als dit achter de rug is,’ zegt ze en ze gaat weer achterover liggen. ‘Kom mee terug en blijf een tijdje.’

‘Dus je komt uit Engeland,’ zeg ik.

‘Uit de buurt. Wanneer ben je getrouwd?’ vraagt Celia, en ze rolt zich om met haar gezicht naar me toe. Ze heeft op haar rug gelegen en ik vond het prettig om in die houding met haar te praten; samen languit liggen lijkt de plek te zijn waar verhalen vandaan komen.

‘Dat was later. Eerst liep de oorlog af. Ik hoorde het op de radiodistributie. Pa en moeder en de rest van de familie waren in Wellington in het huis van mijn oom. Ze waren daar twee weken en ik liep uren achter elkaar alleen door het huis. Ik liep van de hal naar de eetkamer. Van de keuken naar de hal naar de zitkamer, van de eetkamer naar de kamer van Marya. Van mijn kamer naar die van mijn ouders. Van de keuken naar de zitkamer. Van de zitkamer naar de kamer van Marya. Van de kamer van Marya naar mijn kamer. Ik zorgde ervoor dat ik geen enkele variatie oversloeg. Zo bracht ik de dagen door. Tijdens het lopen luisterde ik van twaalf uur ’s middags tot de schemering naar de radiodistributie, het toestel in de eetkamer stond op vol volume. Elke dag maakte ik de reis door het huis, maakte ik de verkenningstocht compleet. Ik luisterde naar de berichten uit Europa, het nieuws van een dag oud. Ik luisterde naar de voorspelde dagen waarop de infanterie zou terugkomen. Ik wachtte op die dagen. Op de invasie van de stad door de inwoners van de stad zelf die al die maanden en jaren weg waren geweest. Ik wachtte op de terugkeer van mannen als ik.’

‘Waar was Katherine?’

‘Ik heb geen idee. Ergens bij haar ouders thuis denk ik. We zagen haar pas weer in maart, ik dacht niet aan haar, mijn broer misschien wel, ik niet, nog niet. Ik wachtte op het eind van de lege jaren van de stad, zo voelde het tijdens die maanden sinds ik terug was uit Schotland. Leeg en wachtend. Wachtend op lege mannen zoals ik. Mijn familie kwam terug en ze sprongen behoedzaam met me om. Dat voelde ik. Het einde was gekomen en ze sprongen behoedzaam met me om. Uiteindelijk kwamen de eerste mannen terug en ik ging naar het treinstation om ze van de rails te zien komen. Mannen als ik. Ik dronk met ze toen ze aankwamen. Mannen als ik. Ik vocht met ze. Ik omhelsde ze, we dronken al het bier in de White Hart dat er te drinken viel. Ik stond op het bovenbalkon en zwaaide mee met mannen die nog steeds wankelden op hun zeebenen. Mannen vol ziekte van het front. Van de schepen. Een heleboel mannen waren ziek, maar wat kon mij dat schelen? Ik sloeg mijn armen om ze heen. We overgoten elkaar met bier, we dansten op onzichtbare muziek die door de menigte stroomde. Als we zongen, herinner ik me geen liedje. Het was zomer toen, en alles verspreidde zich als vuur in struikgewas.’

‘En zo kwam het dat, zo kwam het dat Marya, zo kwam het dat ze doodging? Door de griep?’

‘Jaha. Daardoor ging ze dood. Of, door iets wat erop leek. Onverantwoordelijkheid en idiotie. Twee dingen, die spelen altijd hun rol. Mijn familie was terug. Ik kwam thuis uit de White Hart en ik zal wel gestonken hebben maar ik kwam thuis en ik liep door het huis. Ik begon te lopen zoals ik altijd deed. Ik volgde mijn stappen van de keuken naar de zitkamer en toen zag ik haar. Ze stond midden in de gang en ik weet niet precies waar ze naar keek. Ik liep naar haar toe en bleef voor haar staan. Ik keek naar haar en stak mijn hand uit en ze pakte hem. Ik ging dicht bij haar staan en ik sloeg mijn armen om haar heen en hield haar vast. Dat moet twee volle minuten hebben geduurd. Ik hield haar vast. Ik fluisterde in haar oor en ze fluisterde terug. Ze deed haar ogen open. Ze was de enige. De enige die ik tijdens die hele oorlog bijna heb gedood. Ze noemen het de Spaanse griep, maar eigenlijk moet die hier geboren zijn, hier ergens.’

‘En gilde ze?’

‘Ze gilde,’ zeg ik. ‘Ze gilde en God, als het huis maar niet wakker werd.’

-

26

Ze gilde. Dat zei ik tegen Celia. Maar het is niet helemaal waar. Ik beweerde het voor het effect, voor de klank van het woord, om aan te sluiten bij haar verhaal over Louvière die tegen haar Maria gilde. Zo zuigen we van alles uit onze duim: we stoppen soort bij soort en de rest kan ons niet verdommen. Ik vertelde Celia over de ontelbare uren van Marya’s ziekte, alsof die tot stilstand was gebracht, of vertraagd, over de snelheid waarmee hij tot diep in haar lichaam reikte en de genadeloze afkoeling die trillingen op haar huid veroorzaakte. Ze huiverde als plechtige muziek, een cadens in mineur die zijn coda omsloot, het lied aan het eind van liederen. Ze stierf zo snel dat ik niet kon tellen. Maar Thomas wel. En of ze nu gilde of niet, voor mij klonk het als een regel van een muziekstuk dat nog niet was geschreven.

Ik vertelde haar dit en toen viel ik in slaap. Ik sliep tot 8.30 toen ze me wakker maakte met een hand op mijn rug. De koelte van haar vingers langs mijn ruggengraat. We hadden het niet meer over België, niet meer over de dingen die haar achtervolgen. Eén keer is genoeg, leek de afwezigheid van het onderwerp te impliceren, één keer en meer niet. Ik loop nu naar mijn kamer en raap mezelf bij elkaar, voed mezelf. Algauw ben ik terug bij mijn ploeg. We staan bij de start, wij vieren en Ernie oogt gespannen, al zijn we inmiddels op ons gemak. We hebben nog maar vier etappes te gaan, geen bergen hebben ze ons verteld, alleen kasseiwegen en het eind en de restanten van het eind.

Vandaag staan we als laatsten voor de streep en we kijken hoe de andere ploegen zich voorbereiden op hun rit onder de starende blik van schemerig glas-in-lood dat omlaag kijkt vanuit de Saint-Étienne de Metz. Ik had geprobeerd achter de naam van de mis te komen waar ik de vorige avond was binnengelopen, maar had geen geluk. Vanmorgen lijkt alles leeg, een vuurkuil na het feestmaal. Wat ik ook onderging in het schip onder de stemmen, de ijsachtige roof van mijn hart en gedachten, het was weg, uitgedoofd, verdwenen. La Lanterne du Bon Dieu, dat was alles wat ik achterhaalde over de kathedraal, haar bijnaam onder de plaatselijke bevolking die haar elke dag zal zien en langs haar deuren en lege vleugels loopt.

Een vrouw doet de ronde. Ze heeft een ketel koffie en een paar kleine kopjes waaruit mannen een slokje nemen, waarna ze hun hand tegen hun mond drukken terwijl de vloeistof hun tong brandt. Ik neem een teug en overdrijf en spuug alles uiteindelijk uit op de kasseien. De vrouw barst in lachen uit en zegt iets en ik knik en lach met haar mee en ik moet even terugdenken aan het begin van dit alles, de start in Parijs, de jonge vrouw die zich vooroverboog vanuit de menigte en mijn en onze aandacht trok. Ik vraag me af waar ze op dit precieze moment is, ik vraag me af of ze onze bewegingen heeft gevolgd rond de kaart die ze publiceren in L’Auto, of ze onze namen zoekt onder de foto’s die ze publiceren, of ze ooit in een appelflauwte is geraakt vanwege de roekeloosheid van dit alles. Ik vraag het me af omdat het iets is wat ik onwillekeurig aan het doen ben. Ik denk terug aan de Alpen, de Pyreneeën en dat is alles wat ik kan doen, denken. Mijn verbeelding staat me niet toe het me duidelijker voor de geest te halen dan de dagen van mijn broer in de kuil. De vrouw schenkt me nog een kopje in en ik drink het voorzichtig leeg en glimlach naar haar en kijk hoe ze preuts wordt, gespeeld, zo weet ik zeker. Eentje die is gemaakt om de knieën van een man te doen beven. Alles verandert uiteindelijk in een mythe.

Ze loopt weg en vervolgt haar koffiemissie, lachend en grappen makend met alle mannen. Ik zie Discuter. Ik ben iets van de Belgen gaan begrijpen. De man naar wie Celia toe gaat, die in de blauwe auto rijdt, een Mercedes hoor ik nu, hij gaat over renners en rondes. De Belgen komen onder zijn vleugels als ze niet aan deze ronde meedoen. Ik heb geen naam gekregen, maar Celia heeft uitgelegd dat hij ook heeft gereden, dat hij de Tour heeft gereden, dat hij net zo vaak met Louvière heeft gestreden als wie dan ook. De Belgen staan bij de rest van Discuter. Ik heb ze een paar dagen niet op de weg gezien aangezien we aan weerskanten van het schema zaten. Ik voel aandrang en vraag Percy mijn fiets vast te houden. Ik ren het café in waar de vrouw een paar minuten eerder uit was gekomen. Ik bevind me in het toilet en loos alles in een afschuwelijke vlaag van zwarte duivels scherpe stank. Ik voel me licht in het hoofd en loop het café in waar zich enkele mannen hebben verzameld. Eentje heft als een soort groet een glas rode wijn terwijl ik voorbij kom. Ik knik en grijns en hij geeft de man achter de bar een teken en algauw heb ik een glas in mijn hand. De geur van een diep rijk rood en ik sla het achterover en iedereen lacht en ik schud de man de hand en ga terug.

Ik bedank Percy en hij kijkt me aan en vraagt of het wel goed met me gaat. Uiteindelijk knik ik. Mijn maag speelt op maar ik geloof niet dat er nog meer valt te lozen. Ik durf niet om me heen te kijken uit angst dat ik iemands blik vang, maar dat is precies wat er gebeurt. Het is de jonge Spanjaard die naast zijn fiets staat, een rode gloed op zijn wangen in de frisse morgen. Het snelle sluiten van oogleden als hij iemand anders in de menigte ziet. Hij roept iets naar deze persoon die hij lijkt te kennen, maakt van zijn hand een waaier die wuift. De jongen is terug in de ronde en de lucht is koud. Ik zeg iets maar het is alleen vervormde lucht.

Percy praat en ik luister niet, en dan wel en hij zegt: ‘Neem volgende keer een fles voor ons mee, maat. Ik weet dat het vroeg is, maar Christus nog aan toe.’ Hij kijkt in de richting van de mademoiselle van het café. Ze lacht, laat André Leducq een van zijn grappen vertellen, laat hem vlak bij haar staan met zijn arm om haar middel zodat haar boezem tegen zijn borst drukt. Ik mag Leducq wel. Hij zei een keer via Hubert dat ik hem aan een eend deed denken, een geplukte eend die nog zwom. Ik had net mijn ronde in Marseille voltooid en was high als een arend die zich uitstrekte op de punten van zijn vleugels en dreigend op ons neerkeek. Ik lachte en hij lachte, een rijp en scheurend geluid dat degenen om ons heen opschrikte. Nu kijk ik weer naar de Spanjaard en ook hij kijkt naar de Fransman, maar hij glimlacht niet. Hij heeft me gezien, besef ik, en hij weet dat ik niet lach.

Ik sta te staren van onder de blik van de reusachtige donkere glaspanelen van de kathedraal. Alle ogen op ons gericht, al het gejuich voor onze moed terwijl we op onze fiets stappen om te gaan rijden. Ik werp blikken op Percy, alleen maar om te zien of hij merkt hoe leeg een lantaarn kan zijn als je zijn licht uitdoet.

Vlak bij Charleville merk ik voor het eerst dat er iets raars gebeurt. De geschrokken kleuren van Alcyon-Dunlop: vier renners, drie knechten en de gele trui, Frantz. Ik kan zien dat hij het is, ook al zit ik 200 meter achter hem, de vorm van schouders, de aanblik van zijn gestalte, de glans van geel. Na meer dan 19 etappes, plus de andere gereden ritten, beginnen we de manier waarop mannen rijden te herkennen. Ik ben eraan gewend dit peloton, deze trui tussen vier of vijf mannen van me te zien wegrijden, maar nu komen ze langzaam naderbij. Ik ben een magneet, ik rijd goed, maar toch, dit is net zo onwaarschijnlijk als een beekje dat opwelt in de hitte van een droogte. En daar, voor ze uit, is Opperman. Ik ken zijn eenzame gestalte inmiddels beter dan die van elke andere renner.

Vier uur eerder waren we vertrokken uit Metz en de Ardennen in gereden achter de Discuters, die zelf achter Alcyon aan reden. Ik moet de Spanjaard of een van zijn ploeggenoten nog zien – ook zij moeten dit vreemde schouwspel zijn gepasseerd. Bij het uitkomen van elke bocht lijk ik terrein te winnen. Ik vermoed dat Frantz ziek of gewond is, zijn ploeggenoten helpen hem voort door een bres in de lucht te slaan, een gat waarin hij ongehinderd kan rijden. De griep heeft er heel wat in het peloton gesloopt, goede mannen en geweldige renners voor schut gezet met gekots en hoestbuien; je ziet hoe ze ineen duiken, gezichten vertrokken, stuk voor stuk huilend als een baby die met een schoenlepel in een stijve laars wordt gewrikt. Ik neem aan dat dit Frantz in zijn greep heeft gekregen. Ik verlang ernaar toe te slaan.

Ik forceer mijn tempo terwijl ik naast een brede rivier rijd waarvoor ik nog geen naam heb. Ik recht mijn enkels en doorboor de lucht. Dan kasseien. De rit biedt geen soelaas, pijn die vibreert tot je verdoofd raakt. Desondanks, in weerwil van dit alles, vind ik mijn ritme. Ik ben een lied, ragtime stroomt door me heen.

We bereiken de middeleeuwse nevel van Mézières, de fortificaties die zich naar ons toe buigen over de brug, in het centrum opnieuw een opdoemende kathedraal, maar godlof naderen we die niet maar buigen af naar rechts in de richting van wat overheidsgebouwen lijken. We zijn nu diep in bezet gebied, dit is het kruispunt waar de Amerikanen kwamen en vochten, dit is waar de laatste gevechten eruit werden geramd. Ik ken dit: ik heb gisteravond gehoord dat Mézières en Charleville zich langs deze rivier verenigen. Water en staal versmelten hier en hetzelfde gebeurde met de Duitsers en Yankees.

Nu versmelt ik ook met ze terwijl ze naderbij komen. We kletteren over de kasseien naar het eind en ik voel ze vlak bij mijn wiel.

De rivier lijkt overal in de stad aanwezig, doorsnijdt hem heen en weer, cirkelt rond hopen land en dan onder bruggen door die oud zijn en ouder dan ik zeggen kan, een kanaal voor zover ik het aan mijn rechterhand kan ontwaren. En hier, hier minderen we vaart. Dat het puin van een vermorzeld gebouw deze tien jaar later nog zichtbaar is betekent dat we langzamer de volgende bocht en de bocht daarna doorgaan dan we normaal zouden doen. Bombardement markeert de vorm van een stad en laat weinig anders over. Maar zij blijven, de steden. Zo ook de straten, waarvan de randen zijn weggevaagd, maar ze blijven intact op kaarten die achter slot en grendel worden bewaard in heilige kamers totdat er weer een stad moet worden getekend op verbrand land. Alle perkamentrollen zijn heilig wanneer al het andere is vergeten. We rijden langzaam omdat het moeilijk racen is op een plek vol kapotte dingen.

Weer een brug en een wedstrijdcommissaris wijst een paar zijstraten verderop naar rechts. Ik race weer, in volle vaart de tegenwind in. Alcyon zet druk. De onzichtbare mijl, de verandering terwijl de afstand zenuwen, pezen en bloed wordt. Pijn wordt een mantra, een vingerwijzing die door je lichaam stroomt. Frantz trapt in een merkwaardig hoger tempo. Daar is het kleine stadion; daar roepen stemmen en flikkeren om ons heen. We stormen het bouwwerk binnen en de baan op. Ik rijd in het wiel van Nicolas Frantz en ik hoor het geluid dat ze voor hem bewaren. Zijn zwaartekracht trekt de omringende menigte aan zodat alle ogen en stemmen op ons zijn gericht, elke adem wordt gekalibreerd om naar buiten te schreeuwen, elke iris glinstert en staart. Elk oog kijkt en we worden naar voren gesleurd in een sprint, onze ademhaling gefocust op het pompen van zuurstof in ons bloed en de doorvoer ervan naar onze spieren. Louis de Lannoy zwenkt naar buiten, blokkeert de voorlaatste binnenbocht en mijn hand komt los van het stuur en ik duw tegen zijn heup en trek aan zijn shirt en ik voel mezelf om hem heen gaan, ik kijk niet naar hem maar ik besef dat ik klink als een stier terwijl ik de laatste restjes sap naar mijn ledematen laat vloeien en het draaien van mijn wielen voel. Louesse komt bij me, slingert zodat ik naar de buitenkant van de baan word geduwd, maar ik neem de buitenkant van de baan niet, ik duik de naderende bocht en hun peloton in, vijf man sterk, hongerig en bijna bij het eind. We grommen, maken vreemde geluiden, een scherp gekreun waarvan alleen wij de betekenis kennen.

‘Tyfuslijer, rot een eind op,’ zeg ik tegen niemand. Ik voel pornografie in mijn stem, geschreeuw van schunnige woorden. ‘Kut, kut, kut’, als een slechte trein. Ellebogen rammen in mijn nieren, en het gebrul is overal, het houdt niet op. Vlaggen.

Frantz schreeuwt. ‘Kijk naar me. Kijk naar mijn fiets.’ Ik laat een hand naar achter schieten, eenmaal, tweemaal tegen de mond van Lannoy en ik voel even het harde wit van zijn tanden en zijn tandvlees. ‘Stelletje klootzakken,’ schreeuw ik. Ik voel een nagel tegen mijn oogbal en iemand grijpt naar me. Ik doe mijn ogen dicht. Ik doe mijn ogen dicht en het maakt me niet uit hoe hard ik moet rijden. Ik draai me om en spuug en zie de fluim in het oor van Louesse landen, ik zie hem ineenkrimpen en ik sta op mijn pedalen en Frantz rijdt naast me. ‘Rijden, klootzak,’ zeg ik. De menigte staat, de uitgestrekte mensenzee staat, het wegebbende gerommel van hun stem dat ook staat, alsof het door een dronken priester is gemaand op te staan. Vlaggen. Australische vlaggen. Het geluid van ik weet niet hoeveel duizenden, zoals ze de man naast hen horen, zoals adem stem is en zoals die de lucht kraakt als je de streep over komt en mijn wiel is voor dat van een man die onverslaanbaar is.

We laten ons samen uitrijden, Frantz en ik, we zweven op het momentum van de sprint de baan weer rond. Remmen zou een verwerping zijn van de inspanning die ons hier heeft gebracht. We laten ons vertragen door de zwaartekracht en de lucht in ons gezicht. Onze snelheid neemt langzaam af, de herrie houdt aan op een tribune, de toonhoogte op de een of andere manier lager. Australische vlaggen, honderden. Ik wuif zoals Hubert een paar minuten eerder moet hebben gedaan. Mijn naam, mijn stad: ze worden naar me geschreeuwd en ik lach en wuif en knik. Frantz slaat me op mijn rug en ik voel me genoeg op mijn gemak om naar hem te glimlachen. Ik draai me om en ik kijk. Uiteindelijk zie ik het, ik zie wat hij wil dat ik zie en ik weet plotseling waar hij naar wees en ik hoor de menigte uitbarsten en klappende handen op ons regenen en zoals het langzaam wegvalt en zoals de tijd vertraagt zoals ze zeggen dat hij vertraagt en zoals de maag leeg wordt, zoals de geest leeg lijkt en ik geloof dat ik de holte ken, de kuil waarin mensen vallen als ze volstrekt alleen zijn.

Ten slotte stapt hij af en ook ik stap van mijn fiets en ik loop naar hem toe en ga naast hem staan. We kijken allebei naar zijn fiets, het is geen fiets van Alcyon. Het is geen mannenfiets. Hij lijkt half zo groot, al is hij dat niet. Het is een vrouwenfiets met kleine tandwielen, gemaakt voor het dorp, een eenvoudig stuur om rechtop te rijden, een zadel met veren voor het comfort en een gebogen frame zodat een dame haar eer niet verliest bij het afstappen. Een holte daar, en een holte in mijn lichaam en ik weet niet hoe ik die moet vullen totdat ik me herinner dat ik moet ademhalen en wat de man in Colombo had gezegd. Adem, let op je ademhaling.

Ik stamel mijn naam bij de controle en teken na een lange pauze waarin ik bedenk wat ik nog meer met mijn tijd zou kunnen doen. Al die tijd die ik heb verspild met het veranderen van spier in lucht, van de tijd zelf in snelheid, het veranderen ervan in lange dromen en gebeden tot niemand anders dan mezelf en de doden. De kloof die ik heb gedicht alleen maar een illusie van afgelegde afstand. Misschien zou ik nu vakantie kunnen nemen, misschien op de plekken waar ik langs ben gekomen maar niet heb kunnen beschrijven. De Provence en Nice la Belle en Mouton, Bordeaux heb ik nauwelijks genoemd. Plekken die ik Marya heb beloofd in de uren voordat ze ging. Misschien Engeland, misschien thuis op doorreis naar Noord-Afrika. Ik teken en draai me om en de jonge Spanjaard leunt achter me. Hij reikt naar mijn hand langs mijn zij en ik schrik terug, ik knijp één oog dicht en besef dat ik geen woorden voor hem heb. Ik adem zwaar door de achterkant van mijn sinussen en mijn mond vult zich met slijm. De mensen om me heen blijven glimlachen ook al zouden ze zich eigenlijk af moeten wenden.

Die nacht loop ik door de stad. De bruggen over de rivier keren zich om en opnieuw om voordat ze de Ardennen in leiden. Ik loop in wat ik voor kringen houd terwijl ik een brug blijf oversteken. Ik overtuig mezelf ervan dat ik verdwaald ben, maar dat ben ik niet. Ik overtuig mezelf ervan dat ik spoedig een café in zal lopen en iemand in de ogen zal kijken en ze me zullen steken en ik me zal omdraaien en de deur uit zal vallen en het zal uitschreeuwen, maaiend met mijn armen, en dat er iemand naar me toe zal komen en ik niet meer zal hoeven te koersen. Maar ik ben niet verdwaald en er wacht geen man met een mes, er wacht nergens een man. Ik loop over de plek van het oude stadhuis dat een veld van stenen en metselwerk is. Ik weet niet goed wat ik zoek, misschien het idee van het gebouw. Ik heb gehoord wat hier was, hoe indrukwekkend het was, maar nu is het een woestenij. Ik pak een stuk steen op en kijk nauwkeurig en zie een deel van de rand van een letter. Ik wrijf het schoon en stop het in mijn zak.

Hij reed in volle vaart over de gelijkvloerse spoorwegkruising, Frantz, brak zijn frame. Ten oosten van Longuyon ging hij onderuit. Het ging allemaal snel. Discussies met zijn helpers, met de ploegleiding, met wedstrijdcommissarissen. Op het eind zag hij een vrouw met een fiets en haalde haar over die aan hem te geven onder de belofte van geld. De smeerlap reed de laatste honderd kilometer, twee derde van de etappe, op deze ondermaatse fiets. Zijn voorsprong zakte met 30 minuten, maar hij gaat nog steeds aan kop. Ik versloeg hem maar nauwelijks in de sprint.

Ik word weer verwelkomd door oude gedachten, oude gebeurtenissen: de dag dat mijn broer er een tand bij me uitsloeg op de oevers van een rivier die naar zee stroomde. De dag van de klassieker Timaru-Christchurch. Ik weet nog hoe de wind vat op me kreeg terwijl ik noordwaarts ploeterde richting Christchurch en het vliegveld. Ik vond het op de een of andere manier makkelijker om tegen de storm in te rijden. Ik wist een gelijkmatig tempo te handhaven waarvan ik vermoedde dat anderen het maar moeilijk konden bijhouden. Maar toen de brug en de aanblik van metaal dat op ons af stormde.

De brug was een tweeledig geval voor zowel spoorlijn als weg. Auto’s, paarden en treinen deelden de enige rijbaan. En zo kwam het dat hij ons diende op onze twee wielen die noordwaarts raceten in de verhitte wind. De vrachtwagen die op ons af kwam was op weg naar een plaatselijke boerderij en kwam van een soortgelijk bedrijf iets meer naar het noorden. De wedstrijdofficials hadden geen kans om hem te zien of tegen te houden, noch om hem te waarschuwen voor onze aanwezigheid, noch om ons over zijn nadering in te lichten. Hij kwam recht op ons af. Renners op kop sprongen van hun fiets toen ze de brug op reden. Ze doken in de ondiepe rivier en hun fietsen werden vermorzeld. Het geluid, het scheuren van metaal. Ik week maar net op tijd uit naar het grind aan de rivierkant voordat de vrachtwagen me op zijn radiator kon nemen en opslokken en uitspugen als een pit. Geiten die van de vrachtwagen waren gevallen en maar enkele momenten voordat ik de oever af was gekomen waren geland, lagen kronkelend in het gras. Ik hoorde geen geluid. Ik zag bloed, ik zag bot en zoals dat door hun huid heen stak. Ze waren pas geschoren. Ze bewogen als in een trage, trage tekenfilm, alsof iets de tijd bij zijn nekvel had gepakt en naar achter getrokken. Alles vertraagde, de tijd verstreek steeds langzamer. Ik voelde de lucht dik worden en mijn lichaam licht. Ik kon uitzonderlijke details ontwaren in de lucht naast me, de stofdeeltjes, de insecten die zich door zulke lucht heen vochten. Alles om me heen leek gelijktijdig. Alles leek verbonden met een tijd in de toekomst. Ik week uit en deed mijn ogen dicht zodat de geiten even stopten met bloeden en liet mijn fiets overhellen zodat ik op de rivierbedding terechtkwam naast het stromen van het echte water en reed door totdat ik bij een smal stuk kwam. Ik sprong van mijn zadel en rende het water in met mijn fiets boven mijn hoofd. Ik merkte de maalstroom nauwelijks op, ik vond een pad dat was gebaand door vee en stak de breedte van de waterweg over totdat ik weer aan de andere kant was en ik reed verder in een dodelijk tempo, mijn lichaam gewichtloos, mijn hoofd helder als het onverminderde beieren van een klok.

Mijn tempo bleef stabiel en consistent. Terwijl renners achter me verdwenen, realiseerde ik me dat ik had geteld. Dat er van alle renners die me in het begin van de rit hadden ingehaald – O’Shea, McNamara, Gerry Aintree, de stuk of tien losse deelnemers – minder dan acht over waren. Ik had ze opnieuw ingehaald, ze opgeslokt. Ik zat in een vreemde dankbaarheidszone voor iets. Het was onmogelijk dat ik zo snel was, maar plotseling, en onverwacht, was ik het.

De hele weg praatte ik, de hele weg mompelde ik hardop tegen mijn zus. Ik mompelde telkens opnieuw haar naam. Centimeter voor centimeter, lettergreep voor lettergreep zei ik haar naam. Hij racete met me mee uit die vreemde blauwe lucht alsof ze zou komen en met me mee zou lopen. Toen alles stil werd, toen alles vertraagde, toen die arme dieren te pletter vielen op de rotsen, leek alle herinnering aanwezig en altijd voorhanden.

En dat probeer ik me nu te herinneren: het detail, zoals alles vertraagde en alles licht werd en kracht. Ik probeer het terug te halen en voel dat ik een andere stem nodig heb om het aan me uit te leggen, een andere stem om het voor me te herinneren. Dat denk ik omdat ik me alleen maar kan voorstellen dat ik deze rit ooit zou winnen, dat ik me ooit hoger zou plaatsen dan een verliezer die het tegen een kampioen op een geleende fiets opneemt, als ik daarvoor de herinnering van iemand anders heb. Iemand anders in een andere tijd die zich deze tijd herinnert; deze tijd die altijd aanwezig is in mijn tijd.

In het hotel ligt Harry op zijn bed en ik vertel hem dat Ernie misschien terugkeert in de ronde. Hij zegt niets. Hij schudt zijn hoofd.

‘Wat vind je daarvan?’ vraag ik.

‘Ik vind dat we moeten slapen.’

‘Ik ga Louvière zoeken en hem zeggen dat hij bij onze ploeg moet komen. We zullen een geduchte tegenstander zijn.’

‘Invaliden en oude mannen,’ zegt hij, nauwelijks hoorbaar.

‘Na Parijs gaan ze pensioen uitkeren,’ zeg ik. ‘Je hoeft je geen zorgen te maken over je vrouw en kinderen. Alles is onder controle.’

Hij lacht, maar het is een lach zonder doel tenzij het doel is me het zwijgen op te leggen. Er zijn mensen die ik niets kwalijk kan nemen, die ik niet kan verachten, hoeveel ik ook van ze houd. Een uur later is het donker en til ik hem van het bed. Ik zeg hem dat hij met me mee moet komen. Dat hij moet zien wat we gaan zien.

-

DEEL 3

-

27

Uren voor zonsopgang. We zitten in de auto. De banden hebben moeite om grip op de kasseien te krijgen. We slippen en het voertuig gaat op zoek naar tractie en verzet zich tegen onze glijpartij. Celia zit achter het stuur. Boerenland, dorpen en de geur van dieren. De dreiging verdwaald te raken onder de donkere hemel en het vertrouwen dat ik in haar geheugen stel om ons daar te krijgen en weer terug voordat we van start gaan. Zo rijden we naar het westen, slippend, grip krijgend, op volle snelheid.

Ik lig achterover en staar naar de sterren die met elkaar vechten om ruimte tussen de laaghangende wolken. Ze praat en ik luister en soms geef ik antwoord. Haar gewoonlijk zachte stem vervangen door een schreeuw tegen de wind in. Nervositeit: hoewel ze zich nooit nerveus heeft getoond in mijn gezelschap, is ze het nu wel. Ze geeft het toe: ‘Van sommige dingen moet je gewoon wel de zenuwen krijgen,’ zegt ze. Ze moet boven het rampzalige geluid van de Citroënmotor uit schreeuwen. Haar accent wordt sterker, geforceerd. ‘Ik kijk naar kinderen die in de tram stappen en ik word ergens zenuwachtig van. Ze schreeuwen en zingen en zo zeker als ze lijken. Daardoor komt het waarschijnlijk, zekerheid. Ik ben bang voor zekerheid. Draait het daar niet om in de kindertijd, zekerheid? Volwassenheid is één langdurig van je onwrikbare geloof vallen. We proberen het altijd terug te krijgen, het op de een of andere manier terug te krijgen. Zoeken het lot op de vreemdste plaatsen, maar nee. Poef, het is weg.’

‘Word je daar boos van?’

‘Ik word nergens boos van. Ik ben het gewoon. Dat is Frans.’

‘Jij bent niet Frans, Celia.’

‘Maakt niet uit,’ zegt ze en ze neemt geen pauze om te lachen. ‘Je zegt dat die Spaanse jongen, dat hij weer meedoet aan de ronde.’

‘Heb je hem gezien? Hij is helemaal opgefrist.’

‘En dat is ergerlijk. Ik vind het ergerlijk. Ik ben geen wielrenner. Ik heb geen idee hoe het is. Maar ik vind het ergerlijk.’

‘Als je eruit ligt. Zo simpel als wat, dan lig je eruit.’

‘Dus dat maakt me boos,’ zegt ze. Ze slaat met de muis van haar hand op het stuur. Het lijkt langer te blijven trillen dan verwacht en ze grijpt het vast alsof ze de auto niet meer onder controle heeft. ‘Er zou een regel moeten zijn. Eén regel. Eentje maar. Of je doet mee of je ligt eruit. Eerlijk? Ja?’ Ze kijkt naar me, zoekend naar instemming; ze beëindigt haar glimlach met een frons. Ik heb er niets tegen in te brengen, dus ik knik. ‘Hij verdient een pak slaag. Als mannen als Louvière. Als hij niet kan rijden… nou, je Spanjaard verdient een pak slaag.’

We rijden al een uur, en nu rijdt ze hard terwijl deze gedachte door haar hoofd maalt. Ze is nauwelijks gestopt met praten. Ongewoon voor haar om zo door te gaan, maar het lijkt niet misplaatst. Wat precies het rare is waarvan ik al die jaren geleden mijn broer beschuldigde naast de Waimakariri. Ik beschuldigde hem van praten. Dat is nogal wat. Hij was altijd nors geweest voordat Marya doodging, altijd onwillig om je wat te vertellen voor de oorlog. Maar na dat alles, nadat we haar hadden begraven werd hij iets anders. Hij begon langzaamaan te praten en te gebaren, hij raakte op zijn gemak bij de mensen om hem heen. Misschien na zijn trouwen, misschien was hij toen begonnen met praten, misschien vond hij het toen makkelijker. Het is allemaal niet makkelijk te begrijpen: de data, tijden, de momenten waarop hij van de ene persoon in de andere veranderde. Maar het gebeurde en het was pas na onze nacht in Fox dat ik het begon te merken. Hij leerde praten, op zijn gemak en eindeloos. Bij de rivier gebruikte ik het woord ‘normaal’. Ik zei: ‘Je praat. Je praat en je klinkt, je laat je horen. Ik weet het niet. Mensen praten. Mensen zeggen dingen en ik denk dat ze dingen proberen te maken, ze normaliseren. Dat is wat ik zeg. Mensen herhalen dingen, telkens opnieuw en, en je brengt ongelooflijke dingen op orde, maakt ze gewoon. Zeg niets. Als je niets zegt en het niet zo eenvoudig voelt. Niets ervan is eenvoudig. Niets ervan.’ En dit was zijn reactie. Dit was zijn reactie ik bloedde en strompelde naar voren en zwaaide met mijn eigen vuisten als een lappenpop in de vuist van een idioot. Nu praat Celia en ik vraag me af waarom ik niet dezelfde aandrang voel om mijn adoratie op te offeren door haar te vragen haar mond te houden. Vooral bij de gedachte aan haar en Louvière die samen door België lopen. Dat hij voor de ‘we’ in haar verhaal zorgt. Daar ligt ergens een waarheid in verscholen. Ik stem weer op haar af, kijk naar haar gezicht en dan weer naar het naderende land. Haar stem sterft af en aan weg met het toeslaan van motor en wind.

‘Er was een tijd dat ik lerares was,’ zegt ze. ‘Weet je dat? Ik gaf les op een particuliere kostschool, jonge vrouwen. Ik gaf wiskunde en geschiedenis. Mijn cv is indrukwekkend, als je wilt dat ik het opsom. Het waren deels gruwelijke en deels heerlijke jaren. Dat weet je inmiddels ook, door wat ik je heb verteld. Het is mogelijk, en ik denk dat ik dat heb bewezen, om de liefde van meisjes van die leeftijd te winnen, geloof het of niet. Toen ik 15, 16, 17 was, geloofde ik dat liefde een soort wrede gelofte was, dat het iets was om ons de volwassenheid in te porren, dat bedreigde gedoe aan het eind van die jaren. Dat gedoe aan het eind van de zekerheid. Ik ging op zoek naar mannen om te bewijzen dat ik ernaast zat, stel, weet je dat, dat ik dat deed? Om mezelf in het ongelijk te stellen, alleen maar om naar ze te kunnen wijzen en te lachen. Ik wilde ze in de gaten houden, maar het liep niet goed voor me af. Ik zat op de universiteit toen ik Louvière ontmoette. We reisden met een stel door het zuiden per trein en boot.’

Harry mompelt vanaf de achterbank, een deken opgetrokken tot zijn nek, en wat zal zijn slaap ranzig zijn. Ik leun naar achter en klop op zijn been. Ik draai me weer terug naar Celia, ik kijk naar haar, haar mond, haar ogen. Ik denk aan hoe ze bij het raam stond in Nice, haar lichaam en gebaren, zoals die zo volledig op elkaar aansloten dat ze de indruk wekten van een volwassene die zo ver van haar kinderjaren af stond dat er iets moest zijn geweest wat die werelden uiteenrukte. Ik denk aan de wanhopige behoefte die we voelen om andere mensen te zijn, om hen te worden en daarmee onszelf te worden.

‘En die meisjes die ik lesgaf,’ zegt ze. ‘Ik was zo bang voor ze, dat de dingen die ik ze leerde, dat ze zouden weggaan en ze harten en lichamen en geesten zouden hebben vol feiten voor het mechaniek van het leven, voor de bouwtekening ervan, een soort handleiding, een boek, denk ik, voor de werking ervan. En ik huilde om het enige echte feit dat ik ze kon vertellen: het klopte allemaal van geen kanten. De zinloosheid van al die precisie die ik honderden meisjes had aangeleerd om scherp te blijven, het enige waar het op uitliep was een gebroken hart vanwege de ware werkelijkheid van alles. Dat was alles wat ze zouden vinden en daar huilde ik om.’

‘Hij was de oorzaak van je gebroken hart?’

‘Louvière?’

‘Ja.’

‘Ja,’ zegt ze en ze tikt op het stuur alsof ze een gedachte op wil roepen. ‘Maar ik lieg. Wat ik zeg is een oude leugen. Ik denk nu aan alle dingen die ik ze heb geleerd, hoe perfect die kloppen met de wereld. Alles eraan is even mooi als de wereld. Nu heb ik spijt van die verloren tranen. Huh. Misschien wel, ik weet het niet. Maar kennis, die is even mooi als de wereld.’ Ik raak haar arm aan die naar het stuur loopt, ze werpt een blik op me, een glimlach vol gelach dat ze nog niet helemaal had laten ontsnappen en ik glimlach naar haar terug. Ik weet mezelf in zo’n houding te krijgen dat ik kan omkijken naar Harry en me kan afvragen of hij in zijn half-horende staat bij machte is enige chocola van haar woorden te maken, ze tot herinnering en begrip te verwerken. Elk moment spreekt ze het vorige tegen – elk moment lijkt ze dichter bij het geheel te komen dat iedereen belooft als hij begint te spreken. Hij lijkt bijna dood terwijl zijn lichaam mee hotst met de weg.

‘En dat is me nogal wat, schoonheid,’ zegt ze. ‘Dat is me nogal wat. Weet je wat het is? Wil je het weten? Dit is wat het is, het is de herschikking van de wereld, van alle energie van de wereld, van liefde en hoop, al die dingen, tot een andere nieuwe en ongehoorde…’ ze stopt, pauzeert in een poging zich te herinneren wat ze eerder gedefinieerd denkt te hebben. ‘Energie. Een energie die eerder niet is begrepen of toegelaten. Dat dacht ik, en nu denk ik het weer. Dat is schoonheid, als je het weten wilt. Een nieuwe bloei voor oude rozen.’

Ik zak onderuit op mijn stoel en ik doe de volgende paar minuten moeite om te bewegen. Ze praat verder. Een deel ervan hoor ik, de rest glijdt voorbij. Alles nat terwijl dauw dons aanraakt. Ik droom af en aan. Celia versnelt op een lang, smal recht stuk. De duisternis buigt zich af van de straal van de koplampen. Hekken vervagen en nachtdieren reppen zich weg en de tijd heeft zijn wijzerplaat van alle klokken gescheurd. Ze brengt ons naar het westen, diep het heuvelige grasland van Picardië in.

‘We zijn 14 jaar geleden bevriend geraakt in Aix-en-Provence,’ zegt ze. ‘Louvière. François en ik. Het duurde een maand en toen waren we verliefd. Simpel. We gingen samen naar het noorden naar België waar ik moest beginnen met lesgeven.’

‘Liefde.’

‘Maar hij is getrouwd. Hij is getrouwd sinds 1910. Hij was 19, dat was toen hij naar Luchon verhuisde. Om bij haar te zijn. Hij was bij zijn terugkomst uit de oorlog heel verbaasd dat hij nog getrouwd was. Ze is vijf jaar jonger, 15 toen ze trouwden, kun je het je voorstellen? En hij komt terug uit de oorlog en ze is gewend alleen te zijn. Ze is gewend bij haar familie te zijn, bij wie ze toch maar een paar maanden was weggeweest. Naar ze teruggaan, leek haar, was naar huis gaan en er zou nooit een ander thuis meer zijn. Maar hij kwam thuis en dat was hun leven. Hij begon te fietsen, serieus te fietsen in de bergen. Je hebt de bergen gezien, je weet hoe ze zijn. Ik ontmoette hem in de lente van ’14. Zes jaar later ontmoette ik hem opnieuw en zo aldoor maar door. Het gaat door.’

‘Heeft hij weer geschreven?’

‘Louvière. Nee. Maar ik heb navraag gedaan.’

‘Wat is het nieuws?’

‘Ze willen het eraf halen. Zijn been. De dokters willen het eraf halen. Ze maken geluiden dat het eraf moet. Maar hij maakt geluiden naar ze terug. Hij ligt in het ziekenhuis met een rottend been terwijl renners komen en gaan. Vrienden, oude vrienden. Renners die niet aan deze ronde meedoen. Familie. Familie van zijn vrouw. Kinderen die zich verstoppen, staren. Dat stel ik me voor. Dan: verrimpeld weefsel, doorgeknipte zenuwen. God… weet je? Er is altijd iets. Een deel van je, dat verandert altijd in een geest.’

We rijden door een dorp en de morgen begint uit het boerenland te groeien, het silhouet van de gebouwen tekent zich af. Ik geloof dat we verdwaald zijn. Ze wil niet stoppen om met de mannen te praten die bij hun paarden staan, sigaretten rokend in de blauwe morgen. Ze slaat links en dan rechts af zodat we in een hoek weer bij de weg naar het dorp uitkomen. De lucht lijkt weg te krimpen in de oostelijke hoek van het laaghangende wolkendek, de hemisfeer versmelt met zonnestralen. Alles begint klein, alles begint aan de randen.

Ze begint namen te zeggen: Roisel. Moislains. Marquaix. Om de paar kilometer een nieuwe naam. Tincourt-Boucly. Een stel verspreide huizen, gescheiden door hooibergen en omgeploegde grond. Rood bakstenen huis. De houtopslag, het stro en aanmaakhout ligt in het gras. Een stuk verbrande aarde waar afgemaaid struikgewas in brand is gestoken. Buire-Courcelles. Doingt. De torenspits, altijd de torenspits. De helling in elk gehucht. Winkels en opslagplaatsen. Hek en heg. Snuffelende honden. Bomen, hun toppen geknot. Mensen die langzaam opstaan uit hun bed en de ochtendrook in de schoorstenen voor koffie en brood. Luiken opengeduwd om de zon binnen te laten. ‘Péronne,’ zegt ze.

De hoofdweg is een verzameling kapotte dingen, stukgeslagen en gebombardeerd en in brand gestoken. Hier een bakstenen oven, daar een koperen knop, verderop een hoop as waar mensen nadien naartoe zijn gekomen en hebben verbrand wat ze liever niet willen bewaren. Balken en steen, de vorm van huizen en bedrijven. Dingen blijven maar hoeven alleen maar een zetje te krijgen om ze op weg te helpen. Het is alsof dit hun ware staat is, waartoe ze zijn teruggebracht om ons de materialen van elk oud bouwwerk te laten zien, hoe eenvoudig ze eigenlijk zijn. Sommige huizen staan nog overeind, zijn nog bewoond en houden tradities van leven en gewoonte en de rest in stand, maar het zijn voornamelijk puinhopen en de skeletten die zo eenvoudig tot hout en baksteen lijken te herleiden. Als je ernaast ging staan en de juiste frequentie zou fluiten zou alles tegen de vlakte gaan. En wat zou het eenvoudig zijn om alles te zien instorten. Maar niets ervan is eenvoudig. Eenvoud is alleen maar ons verlangen naar compositie, naar dat dingen waar zijn.

Winkelborden nog leesbaar, eentje klampt zich vast aan het geraamte van een bakkerij, een ander aan wat een apotheek was. Ik zie honden en katten en paarden en vogels, de geluiden van vogels.

We bevinden ons naast een vrouw van middelbare leeftijd. Haar handen zijn met stof bedekt. Celia praat. De vrouw negeert ons, gaat schuifelend haar gang totdat ik het vertrouwde ‘Nouvelle Zélande’ hoor en ze stopt. Ze stamelt. Ze laat ons haar handen zien, vingers die gewend zijn aan graven. Ze zegt tegen Celia, en Celia vertaalt voor ons. ‘Ze zegt: “Ik kom hier meestal ’s morgens. Ik was daar, aan de overkant van de weg toen de granaten insloegen. Mijn dochter was hierbinnen. Ik rende naar de vuurzee, een dwaze vrouw.” Ze zegt: “Ben ik dat niet, een dwaze vrouw die naar de vuurzee rende?” Dat is wat ze zegt.’

Harry vraagt of ze hier elke dag komt en Celia wendt zich tot de vrouw en praat opnieuw. Ik luister naar hun gepraat, naar hoe Celia de ander wordt in haar ommezwaai van taal. Ik realiseer me dat beide vrouwen misschien wel even oud zijn, gescheiden door de gevolgen van omstandigheid. ‘Ze zegt: “Nee. Misschien een paar keer per maand. Een keer per maand, twee, drie. Hangt af van de tijd van het jaar.” Ze woont met haar broer in Driencourt, wat vlakbij is.’ Celia kust de vrouw. We kussen haar wang allemaal vier keer. We houden haar in onze armen, een rustige warmte via haar boezem en het gevoel dat we hier zijn en hier nog enige tijd zullen blijven. Harry staat roerloos naast haar. Ze kijken naar elkaar, zich langzaam ontwarrend uit de complicatie van wat het betekent om te staren en terug te staren. We vervolgen onze weg door de straat en wat er over is van het stadje. Kapotte dingen en opgestapeld tot hopen die ver uit elkaar liggen. Ik ruik beboterd brood en ik ga terug naar de auto en de anderen volgen. Het is alleen maar een geest, maar ik kijk om naar het bord van de voormalige bakkerij. De vrouw kijkt naar de grond, knielt geïnteresseerd neer.

Het kost tijd om hem te vinden, al was hij altijd vlakbij. De rivier, de echte rivier waarnaar dit alles was vernoemd. Hij is mooi al vermoed ik vol andere kapotte dingen. Troosteloosheid in de stilte en wilg. Ik heb gehoord dat het land verborgen dingen onthult die ooit zijn verloren in de modder: geweren, granaten, artillerie, een vrachtwagen die is weggezonken in het afstortgat. Er komen mannen met soldeerlampen om met metaal aan de haal te gaan. Niets wordt in één stuk verplaatst. De rivier is een diep kronkelend geval. Bomen laten hun takken laag hangen zodat ze zijn veranderlijke water raken. Er is niemand die kan zeggen wat eronder zou kunnen liggen. We staren lange tijd. De bron van een naam, en een naam zo kalm en mooi als de Somme.

En dat is wat we aan het doen zijn in het uur voordat we terug moeten: we staren, staren naar velden en heuveltjes, staren naar doorploegde grond waar vee loopt en kauwt. We zoeken naar loopgraven in de weilanden en naar bewijs maar elk van ons is onzeker en niet bereid het een of het ander te beweren. Ik maak mijn eigen slagveld. Hoe langer ik staar, des te langer ik naar velden kijk waarvan ik de naam niet ken, waarvan ik de bewuste strijd niet kan benoemen, waarvan de data niet in de wei zijn geschreven, des te duidelijker het wordt: ik weet niets, en het land zal het me niet vertellen zoals ik had gehoopt. Ik ben even onwetend als het leger van Kitchener in die eerste oorlogsweken toen ze zich verzamelden, samen naar de stadhuizen marcheerden. Naar de plekken liepen waar onderwijzers en leerlingen, bakkersknechten en vuilnismannen, slagers en kruideniers, schaapherders en scheerders, schoenpoetsers en loodgieters, studenten en doodgewone smachters maar één ding wisten: hier komen, om te vechten. Amper iemand wist wat dat zou betekenen. Zulke schaarse kennis en de enige kennis die ik meebreng is de gedachte: Hoe hadden ze het kunnen weten?

Het duurt minuten voordat ik iets anders zie dan de woorden en de woorden van geschiedenissen en krantenkolommen en tuig. Het hele tafereel voor me beschreven, details van heuveltje en rook, wapen en getroebleerde grond, en het voelt alsof ik niets weet.

Al weet ik best dingen. Een soort van weten. Ik weet dat na weken van eindeloos, onophoudelijk bestoken van de Duitse linies de Britten 10 minuten pauzeerden, 600 seconden wachtten, hun tegenstanders voldoende respijt gaven om op adem te komen voordat de geallieerde kapiteins op hun fluitje bliezen en hun mannen over de top stuurden. Een van de uitdrukkingen die de oorlog hebben overleefd: over de top. Over de top. Herhaal het opnieuw en opnieuw en luister naar de machinegeweren die de Hun snel weer had bemand en kijk hoe mannen op merkwaardige manieren omvallen, scheef, hoofd verdraaid, armen afgerukt, knieën verbrijzeld zodat het been naar achteren buigt. Stel het geluid voor, in een pauze tussen de kogels en granaten, het koor van de doden in niemandsland. Een voortdurende herhaling, mannen die naar voren lopen en vallen. Lopen en vallen. Lopen en vallen. Zeg het 100.000 keer. Lopen en vallen. Lopen en vallen. Herhaal het tot het een mantra wordt. Herhaal het en uiteindelijk vervaardigt het zeggen ervan wankelende mannen en zie je ze zonder je ogen. We staan naar het noorden te staren, de zon rechts van ons, onze handen bij onze ogen als een saluut waarvan geen van ons beiden zich bewust is, steenkoud in de morgen, grijs ademend.

En dit alles, alles: het lijkt zo lang geleden dat het niet maar een decennium kan zijn. Maar dat is het wel en daar, als om het te bewijzen, zijn de bomen, de dode bomen die het land bestoppelen als maisstengels na de oogst. Rijen dood hout dat nog niet verrot is. En daar ergens is de bergkam van Thiepval en een chateau dat eens over veel vrediger land uitkeek. Maar ik zoek naar dingen die niet langer de fysieke trekken hebben waaraan ze hun naam ontlenen en ik ben bang dat ik stapelgek zal worden als we nog langer blijven. Lopen door de spookherinnering van wakende dromen.

Uiteindelijk merken we dat anderen hetzelfde doen als wij: hun auto parkeren en uit hun voertuig komen en een paar stappen het veld in lopen en staren, allemaal wachtend op de dag, op het licht dat de duisternis zal openscheuren en ons het gewicht zal tonen van wat hier is gebeurd. We zijn niets meer dan pelgrims, tot zwijgen gebracht door een onwillig land terwijl we langs de Somme drentelen. Er is geen kerk, alleen 300.000 doden. 300.000 en het gevoel dat als we hier blijven we steen zullen worden. Harde zuilen die in het land zijn gewrikt, wachtend op het werkelijke. Wachtend tot de tijd opnieuw begint.

We rijden terug door de schamele uren die ons resten voor de start van de etappe, en ik weet dat ik zijn herinnering nodig heb. Ik heb Thomas nodig en de herinnering die hij ooit had aan deze plek, dit continent. Die lange maanden dat hij naar het raam staarde, dat hij naar de haard staarde, dat hij naar de wind staarde die problemen zocht met de bomen die langs de oprit van het huis van onze ouders staan, dat hij naar de ruit staarde waarop zijn focus destijds leek te rusten – ik keek en probeerde me woordeloos met hem te herinneren wat hij zag. Alle vernieling, alle schade. Toen op dat moment in Fox onder het bergspook van vochtige hemel, regen en nevel, liet hij het allemaal de lucht in stromen. Op dat moment, het moment dat hij begon te praten, werd het materiaal van zijn stilzwijgen geruïneerd. Muren leken te versmelten en daarna in te storten. Er liep iets leeg, er vulde zich iets. Ik besef dat ik het verstrijken van de stilte heb betreurd en ik praat nu ineens. Ik voel Celia’s ogen op me gericht en hoor het geluid van mezelf die woorden maakt uit wat alleen maar altijd dromen hebben kunnen zijn.

‘Het was lente, niet lang nadat de winter was gaan afnemen. April. Ons vliegveld was een stuk ten westen van Ieper, Pieper, wat voor flauwe grappen we er ook over maken. Ik zeg Ieper omdat ik het gevoel heb dat ik daar goed aan doe, maar andere keren heb ik het tegengestelde gevoel. Ik heb de verkeerde geluiden, en dat weet ik, maar ik blijf het gebruiken. We waren in Saint-Inglevert. 21ste eskader. Dit was aan de kust. Die vliegtuigen, de RE8’s waarmee we vlogen, waren slecht in de lucht, lieten zich besturen als slechte lucht zelf, als wind die papier op laat warrelen: vreselijk om te landen en onhandig om te draaien. Maar het waren onze kisten. Niemand kon ons beletten om te vliegen. Wat we konden doen, waar maar zo weinig anderen evenveel recht op hadden, was vliegen.

We vlogen 3,5 kilometer boven het front en zagen de strijd, zagen hem zich in stilte voltrekken. Ik had een gewoon geweer tussen mijn propellers gericht en de fotograaf achterin had een machinegeweer. We schoten op wat we maar wilden. Ik heb nooit wat geraakt voor zover ik weet.’

‘Heb je nooit hier gevlogen?’ vraagt Celia.

Ik schud mijn hoofd. ‘We zaten een maand in Saint-Inglevert toen ik neerstortte in de duinen. Af en toe leek de oorlog te kalmeren. Elke keer als we dat dachten hadden we het mis. Het was begin maart, voor de aanval van Ludendorff. We gingen onopvallend te werk, vlogen laag over het kustgebied en speurden naar beweging in de duinen. Mensen lijken net muggen. Je gaat naar het strand en muggen kruipen uit het zand en vliegen. Frustrerend en je moest slaan. Maar je kon altijd iemand ontwaren, er is altijd iemand die blijft staan en omhoogkijkt. Ik weet niet wat ze willen dat we zien. Weet je aan het begin van de oorlog had niemand behalve de Fransen en Duitsers veel op met vliegen, wat voor nut het in een oorlog zou kunnen hebben. En zelfs de vastelanders wisten niet precies wat ze moesten doen. Het eerste contact was tussen mannen die naar elkaar wuifden, naast elkaar vlogen en hallo gebaarden. De escalatie kwam tot stand met handgebaren, mannen met katers die twee vingers opstaken. Daarna kwamen rotsen en steen. Mannen die dingen naar elkaar gooiden. Stel je eens voor, stenen gooien terwijl ze elkaar passeerden met 240 kilometer per uur. Daarna pistolen, de verkenner achterin met een pistool. Daarna gewone geweren en toen machinegeweren. Daarna machinegeweren die zo waren getimed dat ze tussen de propellers door konden schieten. De geschiedenis van de luchtoorlog in een notendop. Ik ken mannen die dat hele gamma hebben overleefd: ze vliegen in machines met maar één doel voor ogen, doden en voorkomen dat je gedood wordt. En weet je, ik vind het treurig, op een terloopse manier, dat de meeste mensen pas voor het eerst een vliegtuig te zien krijgen als het een machine is die eropuit is ze schade te berokkenen, hun leven te beëindigen. Het zouden wonderbaarlijke dingen moeten zijn.’

‘Hoe werd je geraakt?’

‘Grondgeschut. Hetzelfde dat de Baron neerhaalde, maar ik was hem niet. Ik ben er eigenlijk niet eens zeker van dat ik een bijzonder goede vlieger ben, maar als je in de lucht blijft, blijven ze je de lucht in sturen. Ik hield het twee jaar vol, wat best goed was. Geluk, denk ik. Geluk en een goede staartschutter. Ik had er vier, verloor er twee aan luchtgevechten, hondengevechten. Eentje aan ziekte en de vierde ging dood toen ik de duinen raakte. Gebroken nek, inwendige verwondingen. Trauma. Dat neem ik aan want ik heb hem nooit meer gezien. Ik heb mijn vliegtuig nooit meer gezien behalve als een wrak.

We kwamen terug van Middelkerke en zagen een eind uit de kust een bevriend vliegtuig boven Het Kanaal. Ik helde over en markeerde al vliegend een plek in de lucht waar we elkaar konden ontmoeten. We vlogen in formatie verder en gaven elkaar tekens met onze handen. Duimen omhoog. Het liep tegen de avond en we vlogen richting zonsondergang, wat stom was. Drie Duitsers kwamen er regelrecht uit vandaan, Fokker DrI Dreideckers. In een ommezien hadden ze ons uit elkaar gedreven. Ik zwenkte mijn kist naar bakboord en in de richting van het bruggenhoofd en de duinen die overdekt waren met prikkeldraad en vergeven van de mijnschachten. De uiterste grens van het Westelijk Front, het eind van de linie. God, weet je, maar dat is niet echt zo. Het front liep door via Het Kanaal, mijnen, de andere soort mijnen, jagende schepen en mannen zoals wij in de lucht en klaar om te schieten op iedereen die het verste punt van de linie probeerde te ronden. In theorie ging die verder via Engeland, Schotland, naar de pool. Ik werd achtervolgd door twee Duitsers. Ze speelden met me. Kwamen tweemaal langszij en staarden terwijl mijn boordschutter probeerde te richten, om vervolgens te klimmen, om hun as te draaien en me op mijn hielen te zitten terwijl ze een waaier van machinegeweervuur door de schoren joegen. Ik zette een duikvlucht in vanaf 2100 meter. De kist sidderde terwijl we in koude lucht kwamen. Gilde, alsof ik zijn huid van zijn spieren scheurde, centimeter voor…’

Dit is het geluid van mijn stem. Mijn stem die voortrolt over de top van het leven van mijn broer naar wat het einde had kunnen zijn. Wegstervend door de aanblik van een vliegtuig dat uit de lucht wordt gehaald, uit de lucht wordt gescheurd. De herinnering aan weer een verknoeide voortgang. De poging om herinnering te maken in de vorm van de ander om zijn verteller te worden. Hier censureer ik mezelf, want er is geen reden om dat niet te doen. Geen noodzaak om een amusant slaatje uit zijn trammelant te slaan. Al hoorde Celia het allemaal. Harry ook. Ik ging verder het zand in en het klamme water en de modder en het prikkeldraad en kogelgordijnen en zes dagen kruipen en wachten.

‘… ik besefte dat ik mijn leren helm nog op had, rukte hem af, zette hem op het hoogste punt van de krater en keek hoe kogels erdoorheen floten. Ik liet hem daar staan en begon te kruipen en terwijl ik kroop kwam er mist opzetten, die zich losmaakte van de zee en de duinen in rolde. Het zand was vochtig en ik baande me blindelings een weg totdat ik willoos rolde.’

‘Hoe lang was hij daar?’ Het is Harry. Hij is wakker geworden of was al een tijdje wakker. We zijn in een stadje, Celia laat de auto stationair door de straten rijden, raakt het gaspedaal nauwelijks aan. Hij klinkt half geradbraakt door de slaap waarin hij heeft verkeerd sinds we de rivier en de omringende velden verlieten.

‘Wat?’ zeg ik.

‘Hoe lang was hij daar? Je hebt het over de greppel. De greppel van Thomas.’

‘Zes dagen, durf ik te denken,’ zegt Celia. Haar stem heel plotseling, heel erg veranderd. Afgeronde klinkers, het hakkelende geluid van Kents Engeland. ‘Zes dagen voor zover ik weet. Dat heb ik gehoord. Je ouders stuurden brieven. Ze hadden het over zes dagen.’

‘Zes dagen,’ zeg ik. Ik kijk naar Harry die naar Celia kijkt, naar Celia’s mond. Naar de mond van Alice.

‘Zijn ouders. Die schreven dat Thomas zes dagen nadat zijn vliegtuig was neergeschoten werd gevonden,’ zegt ze en ze kijkt me aan. Ze slaat haar hand voor haar mond.

‘Ik had iets geraakt,’ zeg ik. ‘Mijn hand in iets nats en draderigs. Ik tilde mijn rechterbeen op en keek om me heen. Ik lag in een greppel, heel diep. De wanden zo’n tweeënhalve meter hoog. Behalve ikzelf waren er twee lijken. Het ene tot zijn middel begraven, het andere op zijn zij, half bedekt met modder en zand. Er waren houtsplinters, spijkers en een lantaarn met gebroken glas. Het was een ingestorte mijn. Ik probeerde niet naar de mannen te kijken. Ik was me van hun aanwezigheid bewust, hun nabijheid en locatie ten opzichte van mij en van elkaar. Allebei morsdood.’

‘Allebei morsdood,’ zegt Harry tegen me terug.

‘Ik was me ze alleen maar bewust.’

‘Iets nats en draderigs,’ zegt Celia.

‘Het was de man die lag. Ik raakte een deel van hem aan. Een deel dat ooit van hem was. Huid. Huid die van zijn been was getrokken, zijn dij. Opgestroopt vanaf zijn knie.’

‘Mijn neef heeft me eens geschreven, Harry,’ zegt Celia. Haar stem koud, kleurloos. Ze gaat rechtop zitten en knijpt haar ogen toe tegen de late zon. Ze kijkt een keer naar mij. ‘Hij heeft me geschreven. Deze man hier,’ zegt ze, zich omdraaiend naar mijn vriend achterin en wijzend naar mij. Ik staar naar haar mond, haar stem. ‘Hij heeft me een paar keer geschreven. Ik woon het grootste deel van het jaar in Londen, ik kom uit Margate, maar daar woon ik. Daar heeft hij me geschreven.’ Ze stopt en kijkt me aan.

Ik voel de paniek, de spanning tussen stilte en spraak. Ik ga verder: een Judas in weerwil van mijn neiging om te stoppen.

‘Toen viel ik in slaap,’ zeg ik. ‘Ik begon te slapen en te dromen. Ik lag daar op mijn zij na de schok van een artillerietreffer. Ik was beurtelings bij en buiten kennis. Rook rolde over me heen. Zwarte rook en toen was het zwart omdat het nacht was. De dagen bleven in nacht veranderen, het bleef doorgaan. Honger drong in alles door; ik zocht in mijn zakken naar iets om in mijn mond te stoppen, iets om op te kauwen. Er was nooit iets. Ik beet op mijn nagels, tot het vlees aan toe, ik kauwde op de binnenkant van mijn wang. Ik staarde naar de dode mannen, wachtend tot ze zouden ophouden dode mannen te zijn en alleen maar mannen zodat ik hun kleren zou kunnen doorzoeken op wat dan ook. De lucht was ondoordringbaar blauw die ochtend, zonder wolk en zwaar alsof hij zou kunnen vallen. Ik herinner me luchten om me momenten van verandering in mijn leven te herinneren. En toen kwam ik op het idee om om me heen te graven, in de aarde te schrapen, want dit was ooit een mijn en in mijnen kun je van alles vinden. Ik gebruikte een stuk hout om zand en modder weg te schrapen en te kijken. Het was zinloos, natuurlijk. Totdat ik iets vond, was het zinloos. Ik stuitte op een blik rundvlees, cornedbeef. Hoe open je een blik cornedbeef in een greppel? Ik zocht naar iets van metaal en zag niets totdat ik de houten greep van het dienstpistool van een van de mannen in zijn gordel in de gaten kreeg. Dat was toen ik het lijk aanraakte, mijn eerste lijk. Ik raakte zijn hand ernaast aan en voelde de dode kou. Ik pakte het pistool. Weet je, een wapen dient alleen maar om schade aan te richten. Dat weet je beter dan ooit als je het gewicht ervan in je hand voelt. Het zijn weerzinwekkende dingen waarvan geen man zich ooit de trotse bezitter zou moeten voelen. Dus ik gebruikte het, ik gebruikte het als blikopener. Ik hield het blik voor me en richtte de loop omhoog en van me af naar de rand van het deksel en schoot en het hele geval sprong uit mijn hand en ik ging het zoeken in de modder. Ik vond het en zag dat de kogel het deksel had opgetild zodat ik er mijn vinger in kon krijgen en het vlees eruit kon pulken. Het smaakte. Het smaakte… ik weet niet hoe het smaakte.’

‘Hoe oud was je toen je hierachter kwam?’ vraagt Celia.

‘16. Leeftijdloos. 21. Ik kijk ernaar terwijl het tot leven komt. Ik herhaal niets. Er is geen herhaling.’

Celia kijkt achterom naar Harry en Harry zegt niets. Ik kan niet naar zijn ogen kijken, niet naar de volle kracht ervan. Ik wacht. Wacht tot ik gedwongen word om te kijken. Door zijn stem of hand, hij zal me een blik laten werpen en ik zal iets zien. Ik zal een gezicht zien, een blik die niet bereid is toe te geven aan mijn stem. Hij is zo dichtbij en ik kan niet kijken… ik ben bang voor hoeveel die ogen de afgelopen minuten hebben gereisd. Hoeveel kilometer ze hebben doorkruist, hoeveel bergen en vlaktes en door hitte omsloten stroken lucht die de adem uit onze mond halen en alles bakken tot het hard is. Ik ben bang voor hoe weinig hij van me weet, hoe weinig hij in de toekomst zal geloven.

‘En ik praatte tegen ze, weet je. Ik praatte dagenlang tegen ze totdat…’

‘Ze begonnen terug te praten,’ zegt Harry.

‘Ze begonnen terug te praten,’ zeg ik. ‘Geen lettergrepen. Lettergreeploze zinnen. Misschien zongen ze, misschien zeiden ze alleen maar dingen die ik niet begreep, niet kon begrijpen. Zij hadden tenslotte de oorlog meegemaakt en ik had nooit een oorlog meegemaakt.’

-

28

We zijn zonder tijd, zoiets zijn we voorbij. In Malo-Les-Bain finishen Opperman, Watson en Osborne anderhalf uur van het front. Ik kom als een van de laatsten binnen. We zitten nu onder de linie, we zijn ergens ten westen van Lille weer naar de andere kant overgestoken via niemandsland, de Republiek in. Ik zei niets, al merkte Hubert ’s ochtends op dat iemand wel iets zou kunnen zeggen. Natuurlijk, ik heb al genoeg gezegd. Ik ben gestopt met het beschrijven van de inhoud van mijn toespraak, de rest blijft in de Citroën buiten Charleville. Ik ging door, ik ging almaar door. En hoewel ze het wisten, hielden ze me niet tegen.

Mijn broer lag dagenlang in die mijn, een hele week, al maakt het niet uit of dat zes of zeven of vijf of acht dagen zijn. Hij lag daar met zijn twee metgezellen totdat hij helemaal gek werd, geloof ik. Totdat een verkenningspatrouille hem half verhongerd aantrof, mompelend zonder enige samenhang. Maar dat weet ik niet, niemand heeft het me verteld. Het is alleen maar de fantasie van een tiener die vanuit de deuropening toekeek terwijl kapitein-vlieger Thomas de gang in liep en mijn zusje vasthield terwijl ze droomde. Van de honderden uren die hij gesproken heeft is er niet een die het aantal dagen in de mijn aangaf. Al het licht erop: dat komt uit mijn koker.

En ik hoor haar stem. Haar stem die bezig is met het uitkleden, het onthullen van het district, de stad, het dorp en de straat waar ze is grootgebracht, en mijn lichaam in paniek, de moeite verzoenend die het kostte om een ander te worden, het gekibbel dat nodig is om een eind te maken aan de na-aperij. De naaktheid van haar stem. De huid ervan ongekust en wachtend op de mond van een ander. De mond van een ander om het allemaal tegen haar terug te zeggen. Ik word langzaam bij mijn poging dit te begrijpen. Gammel, een relikwie. Overal passeren me mannen.

Ik loop hier alleen, meanderend, op zoek naar een gebouw, een groepje gebouwen eigenlijk. Een wirwar van huizen waarover mijn nicht schreef voordat ze de vrouw was die ik nu ken. Ik heb haar niet gezien sinds we gestopt zijn met praten. Ik stapte uit de auto en liep stilletjes het hotel in waar ik een uur lang sliep en van haar droomde, de haar voordat ze mijn nicht werd. Mijn nicht die lesgaf op scholen, die van hot naar haar heeft gereisd. Ik weet het een paar dagen. Dat Celia en Alice, dat deze namen bij dezelfde persoon hoorden. Niet alles wat ik zeg, niet alles wat ik weet weet ik. Maar één ding weet ik wel. Tijdens de momenten nadat ik stopte met praten was er geen zweem van een oordeel. Geen andere afstand dan de behoefte die ik had om aan haar aanwezigheid te ontsnappen.

Ik heb een paar uur geleden burgerkleren aangetrokken en ben hierheen getogen, naar de waterkant. Nerveus, de kalmte uitgezift door de doorsijpelende herinnering aan wie ik was geworden. De heftige aard van het een uur lang een ander worden, twee uur. Ik worstel om me het geluid van mijn stem te herinneren op de momenten dat ik sprak terwijl de Citroën ratelde.

Het strand is vol, het wonder van schreeuwende families en naakte lichamen, amoureuze jongens met armen om elkaar heen en ogen op de vorm van vrouwen gericht, de welvende gebruinde borsten en licht opbollende buiken. Ik loop maar heb het gevoel, zoals eerder, dat ik gevolgd word. Ogen in mijn rug; de trilroes van de cocaïne maakt je ook beducht voor blikken die zich vlakbij schuilhouden. Mussen op het ijzerdraad dat tussen lantaarnpalen is gespannen; ze wachten tot de menigte weggaat alvorens af te dalen naar het zand en alle resten tussen de korrels vandaan te pikken.

Ik heb door zoveel steden gelopen, zoveel kilometers en gekeken naar verwoeste gebouwen en het overvolle wonder van architectuur en structuren die gemaakt zijn door geniale mannen met een goed begrip van de manier waarop we ontzag voelen en ik begin opnieuw, kijkend. Al zal niets zo grandioos zijn als de staande stenen, de menhirs van Carnac, zal niets hetzelfde effect hebben als hun formatie, staand, terugstarend naar 5000 jaar onaangeroerd verleden. Een verzameling gebouwen met uitzicht op zee; Alice heeft ze een tijd voor deze ronde beschreven, voordat ik kennismaakte met de pijn, de vorm die doodsnood aanneemt bij alle mannen die hem najagen, voordat ze tevoorschijn kwam uit de echo’s buiten de abdij om contact te maken. Een groepje huizen en zoals hun hoeken hun aanwezigheid compliceren vóór de zee. Ze had over veel dingen geschreven die ik tot dusver heb gezien en ik voel nog steeds aandrang om er meer te zien, ondanks de onzekere gevoelens die ik over haar heb en de verzinsels die we in elkaars aanwezigheid hebben gedebiteerd.

Ik merk dat ik gepikt word door mijn eigen larie, al deze uit de hand gelopen onzin. Het is een kleur: blauw voor de droeve tonen die ik in het gesprek van de jongens 20 meter verderop hoor, en rood voor de tanden van kibbelende mannen achter me. Ik loop en knijp mijn ogen toe tegen de afnemende zon. Ik ben aan de kust van Frankrijk en ik loop over zijn stranden.

En deze westelijke stranden, ik verwacht half dat mijn broer bij een lantaarnpaal zal staan, leunend, rokend, een antwoord verwachtend op waarom ik besloot hem te zijn. Maar er is niemand behalve ikzelf en mijn fantasie, de gebouwen en het idee dat als je maar lang genoeg kijkt je de architect zult zien en alles waarom hij vroeg.

Vannacht heb ik met Louvière gesproken. Ik vertelde hem over die avond bij de rivier in 1921. Hoe we ruziemaakten en ruwe stompen uitdeelden. Ik vertelde hem over Thomas, dingen over Thomas. Ik legde uit dat na die naargeestige verjaardag in Fox, dat hij over oorlog begon te praten. Dat hij hard begon te werken. Dat hij dronk, dat hij in weekends de rugbyvelden afging, dat hij een paar vrienden had en ze samen naar wedstrijden keken, dat hij zelden te dronken werd, en niet langer vocht. Dat hij mensen in het huis ontving waar Katherine kookte. Dat hij lachte met een onbehouwen geluid, terwijl zijn korte lichaam schudde. Dat vertelde ik Louvière. Dat hij over zijn tijd in Cairo praatte, in Frankrijk, over Parijs. Hij decanteerde de uren die hij over de slagvelden vloog met zijn camera en zijn nauwelijks stabiele vliegtuig. De moeite die ze hadden om te blijven vliegen, het fluiten van kogels terwijl ze contact probeerden te maken met de romp, vleugels, motor, of de vliegers zelf. De paniek van over boomtoppen scheren wanneer de motor afsloeg en kuchte en weer tot leven kwam, het merkwaardige effect van luchtdruk op zijn oren en dat hij gemakkelijk buiten adem raakte als er eenmaal bepaalde hoogtes werden bereikt. Dat hij over zijn overplaatsing naar de kuststreek van België praatte, de dag dat zijn motor in brand raakte door lichtspoorkogels en hij als een geteerde en vurige pijl door de avond vloog.

Dat was waar het stopte. Dat is waar hij alleen is. Ik legde dit aan Louvière uit. Mijn broer, vertelde ik hem, hij sprak nooit over mensen doden. Dat deed niemand, niet tegen mij. Niemand sprak over een man in zijn hoofd schieten, zijn longen, over bloed en lucht die ingangen vonden waar spieren en aderen hadden moeten zijn. Dat was voor mij de plek om over te fantaseren, de gruwel van bedgepieker. Ik legde zijn brute instinct om te kwetsen uit, om te vechten en te koeioneren. Maar, zei ik hardop, ik zweer dat ik het hardop zei, het enige wat ik had hoeven doen was me herinneren hoe hij in de gang stond met Marya, want dichter bij het doden van iemand is hij nooit gekomen. Zij was de enige. Hij had zijn vrienden nooit hoeven vertellen over doden met een wapen; hij had zo’n ding nooit echt opzettelijk afgevuurd. Het enige waarop hij schoot waren beelden van Frankrijk en België, van troepenformatie en loopgraaf, van artillerie en camouflage, van de verborgen dingen waar mannen in hutten met gerichte lampen en vergrootglazen op schenen, de stippen tot beelden verzamelend die het brandpunt van het verlangen van de vijand aangaven.

Stenige stiltes, vertelde ik Louvière, weken als onkruid dat over maanden en daarna jaren groeide. Dat was wat ik wilde, wat ik verwachtte. Ik had dit op een platvloerse manier nodig: een teken van genezende instorting, van schade aan zijn zelf, een onvrijwillig toegeven dat hij aan de oorlog had meegedaan en deze stilte mee naar huis had genomen. De schaamte en het schuldgevoel over iemand te zien sterven, ik had iemand anders nodig om die op zich te nemen. Dat was wat ik toegaf. Ik geloofde dat alles waar Thomas recht op had stilte was en het schrijnen van stilte gevuld met Marya en dingen van Marya.

Louvière keek me aan, hij keek me dreigend aan totdat zijn ogen begonnen te praten. ‘De wandelaar? Slaapwandelaar?’

‘Mijn zusje.’

‘Ze sterf in haar slaap?’

Ik haalde mijn schouders op. ‘Ze zat naast me, naast me in de auto te ademen totdat ze dat niet meer deed. Totdat ze niet meer ademde. Ik was de macht over het stuur kwijtgeraakt op de terugweg door het land vanaf de berg. Ik raakte een hek. Het stelde niet veel voor. Alleen maar een hek. Palen schoten de lucht in. Ik had haar meegenomen naar de heuvels. Ze voelde zich half goed en wilde haar bed uit en de heuvels zien.’

Hij bleef lange tijd stil en ik begon me af te vragen of ik echt wakker was en alleen maar naar het gat in de ruimte staarde waar ik geloofde dat hij was. Maar toen begon hij weer.

‘Er is altijd leven, en er zijn altijd mensen. Dus we denken aan mensen. Mensen die weg zijn. En als ze weggaan,’ zei hij, ‘als mensen weggaan, als ze worden weggenomen of er iets tussenbeide komt, dingen. Ehm, belangrijke dingen, dan vertrekken ze, toch? Ze verdwijnen. Iemand, een geliefde, een maîtresse, je tienerliefde in vergelijking waarmee elke andere liefde wat is? Ongeldig? Ja. Een echtgenote, een vriend die dingen deelt. Dingen die geen geliefde zou kunnen. Als ze weg zijn, als dit gebeurt dan zijn de onzichtbare dingen van de liefde, ze zijn verloren. Nee? Dat weten we. Het ligt voor de hand. Maar wat is het? Wat is het? Het geluid van hun stem? Het, ehm, op en neer. Le cadence. Cadens van stem, hun ademhaling, zoals zin begint en eindigt. De lichtheid van huid. De lach. Alles. Zoals ze de rug van je hand kussen want dat doen ze. Het evenwicht van idee. Dat wordt het verdwijnen. Dat weten we, toch? Maar het is herinnering. Herinnering is wat verloren is. Gedeelde herinnering, de herinnering die er alleen tussen twee mensen is, alleen tussen twee mensen bestaat, de herinnering die zonder beide mensen niet kan functioneren. Alleen de damp van een doorgebrachte ochtend, dat is wat verloren gaat en dat doet het meeste pijn. Herinnering die door twee geesten is gevormd, door het geluid van hun spraak, door hoe ze reageren op woorden, licht, muziek, hoe ze samen dansen, hoe ze samen dronken zijn, hoe hun lichamen bewegen als het warm is en ze elkaar nodig hebben. Herinnering die weggaat; dat is de langste, ergste pijn.’

Ik dacht dat ik hem aan het eind van het bed kon zien, trekkend met zijn mond. De hoek van zijn neus, zijn kale hoofd, de vorm van zijn kin: een silhouet van mijn makelij. Geen licht komt tussenbeide, geen geluid vanaf de straat. Het echte van een droom; blauwer dan blauw, zwarter dan zwart, stiller dan leisteen op de bodem van de oceaan onder al het slib. Hij maakte een geluid alsof hij wakker was in zijn slaap, zijn keel benam hem de adem.

‘En, weet je,’ ging hij verder, ‘als ze weg zijn, die herinneringen, niet meer. Ik geloof dat dat waar is. Er is geen weg terug, mmm? Geen weg terug, behalve naar een zwijgende geest.’

Ik wachtte tot duidelijk werd dat hij was uitgesproken, tot het leek dat hij klaar was. Maar ik was er niet zeker van, dus zei ik niets terug. Wat zou het voor zin hebben gehad iets terug te zeggen tegen een geest, vooral tegen de geest van iemand die springlevend was op duizenden kilometers afstand in zijn eigen bed? Ik wachtte, wij allebei kalm. De nacht stokte alsof hij wachtte tot iets hem door elkaar schudde. Toen boog hij zich voorover, hij glimlachte. Ik wachtte tot mijn spookachtige vriend nog iets zou zeggen. Maar dat deed hij niet want het was ochtend. Er was licht in de kamer. Het drong binnen, een vreemdeling die zich een weg baande door een donkere straat. Ik bleef naar de plek staren waar de Algerijn had gezeten en dacht aan wat ik had moeten zeggen. Aan dat ik had moeten protesteren dat mijn verlangens allemaal scheef waren, verkeerd uitgelegd, dat ze tekort was gedaan. Dat iemand iets moest doen. Maar tegen die tijd was ik wakker en was hij weg.

Nu kruipt de zon naar het eind van de dag, het moet na negen uur ’s avonds zijn. Het witte zand begint een gloed te krijgen, een lange schaduw van een ligstoel lijkt op de kunst die ze uitventen in Parijs. De mensen een bouwval in hitte en zon. Ik blijf in beweging, er nooit zeker van of ik gescheiden ben van de kust in de buurt. En hier een rivier, een zeiknatte strook die uitloopt in het kanaal waar de weg zich omheen buigt, en ik volg hem zo kort dat ik opnieuw landinwaarts loop totdat een brug me laat oversteken. Halverwege stop ik, ik treuzel en kijk omlaag naar het water, naar het stromen ervan, naar hoe het geen keus heeft wat zijn richting betreft; het moet omlaag – altijd en eeuwig. Ik loop verder.

Aan de andere kant van de brug lijkt de stad verder te gaan maar een bord zegt me iets anders. Er staat Duinkerken op en ik weet dat haar hotel vlakbij is. Ik loop totdat de gebouwen minder schaars worden en ik op een soort boulevard ben. Voor me staat duidelijk een gedenkteken, een sokkel en zuil en een standbeeld met een engel erbovenop. Als ik vlakbij ben zie ik het opschrift: ‘Monument de la Victoire de 1793’. Ik blijf staan en bewonder een paar minuten het formaat ervan voordat ik doorloop. 1793. Deze monumenten zijn door het hele land te zien. Een jaar van gruwel en het afslachten van koningen en hof. Hoe lang doet een stad, een dorp, een gehucht of zelfs een familie erover om goddeloze daden te rechtvaardigen?

Ik sta in de kring voor het hotel. De zon leunt op me en ik moet gaan zitten voordat ik naar haar kamer ga. Het gewicht van dromen en zoals ze de hele dag bij je blijven. Ik lees het bord. Hôtel Aigle Bleu. Ze is hier voor de laatste dagen, de op een na laatste nacht voordat we naar het einde koersen. God, de dag is zwaar. De zon, het gewicht van de zon en het licht en deze avond en alle herinneringen die ik heb laten komen en die op me drukken. De pluim boven de blauwe luifel, een onschuldig ogende, in chroom uitgevoerde vogel kiepert zijn schaduw op de grond en ik voel hem op me vallen. Ik ga zitten. Ik zit nog maar net of er komt een portier aan die me optilt bij mijn elleboog.

De man zegt iets en ik haal alleen mijn schouders op zoals ik heb geleerd. Ik kijk naar de koperen knopen op zijn jasje, zoals ze glinsteren en zijn aanwezigheid prestige verlenen, alsof hij degene is die hier de scepter zwaait, de enige. Hij begint opnieuw iets te zeggen en trekt aan me en ik sta opnieuw in de volle gloed van de zon.

‘Rot een eind op,’ zeg ik en ik glimlach en geef hem een hand.

‘Geef het op,’ zegt hij en ik kijk over zijn schouder. Twee mannen kuieren het hotel uit.

‘Nee, nee,’ zeg ik. ‘Gaat heel goed.’ Ik kijk naar een van de mannen en krijg langzaam het gevoel dat ik hem herken. Hij loopt op een drafje naar de auto die op ze wacht. Het is de naamloze man die telkens weer opduikt. Al een maand zijn deze mannen aan het volgen. Rijdend in het kielzog van Discuter. Een stuk of vijf, afgestompt door hun dagtaak om langzaam achter uitgeputte mannen aan te rijden.

De portier begint iets te zeggen maar ik hoor een andere stem, een vrouwenstem, de stem van mijn nicht en ik word begroet in het Frans en ik draai me om. Ik geef de portier een knipoog en loop naar haar toe. Ze staat in de ingang en haar haar is springerig aan de zijkant en ik vermoed meteen dat ze de hele avond geslapen heeft. Haar kleren zitten niet recht. En ik besef terwijl ik mijn mond opendoe dat ik niet weet hoe ze heet. Mijn mond is leeg, een kleine spelonk aan de rand van het denken. Alle kleine dingen die ik me van haar herinner, al het stof en alle stukjes oud verhaal en mysterie leggen me niet uit hoe ze heet. Ze is zo klein nu en ik strek mijn hand naar haar uit.

‘Vandaag is het vrijdag,’ zeg ik vanaf het bed waarop ik zit.

‘Woensdag,’ zegt ze, staande bij het raam. ‘Het was woensdag. Zijn vrouw was bij hem. Zijn vrouw hield zijn handen tegen haar borst, keek hoe hij ademde, keek hoe hij ademde en het gehijg en zoals dat versnelt op het eind. En toen voelde ze het ophouden. Jezus. Zo snel voelde zijn vrouw het toen ophouden.’ Ze wijst naar me, naar waar mijn benen op het voeteneind van het bed liggen. ‘Ben je weleens in een kamer geweest waar iemand doodging?’

Ik knik.

‘Elke dag gaat er iets dood,’ zegt ze. ‘Aan het eind van elke zin gaat er iets dood. Zeg iets; er gaat iets dood. Maar zoals hun lichaam steeds gejaagder wordt. Sneller, racend, elke hijg ondieper en ondieper. Je knippert met je ogen. Doe ze dicht. Elke keer als je ze opendoet zijn ze dichter bij materie, harde materie. Bij calcium en koolstof. Dichterbij dan ze ooit zijn geweest. De hele dag,’ zegt ze, ‘alle uren vandaag heb ik op dat matras gelegen. Ik heb telkens opnieuw naar hem gekeken. Uit het raam gestaard, gestaard naar wat dan ook, naar hem gekeken. Telkens opnieuw. Zij beiden, hij en zijn vrouw. Bedenk een manier om ze te vragen om te stoppen. Dat bleef ik maar tegen mezelf zeggen. Bedenk een manier om het te vragen, vraag het.’

Ze blijft een tijdje bij het raam staan dat open is om de zeewind binnen te laten. De zilte lucht en de gedachte aan kustlijnen en oceaan en ontsnapping en afstand die die met zich meebrengt. Niets daarvan kan de doordringende geur van mannenreukwater uit de kamer verdrijven die onmiskenbaar was zodra ik er binnenkwam. Ik vermoed dat hij degene was die het nieuws bracht, de man uit de auto die het als een vaas kapotsloeg op Celia’s hart en haar haar zo in de war hielp.

‘In bed. In zijn bed,’ zegt ze. ‘Ging dood in zijn bed. Christus, die weken, die dagen, al dat verstoppen. Ik neem aan dat je het weet: België is maar klein. Een klein land, meer grens dan strand. Maar als je eruit probeert te ontsnappen is het alleen maar gigantisch. Je bent verblind door slaapgebrek en trilt en je probeert te ontsnappen. Ken je die trilling, die lichaamstrilling die door alles heen loopt? Zoals we ons verstopten in modder en ons tussen lichamen verstopten. Luister. We vonden een stapel doden in een doorlaat en trokken ze over ons heen terwijl de Duitsers erdoorheen kwamen op jacht naar iedereen van wie ze dachten dat hij er niet hoorde en die ze aan hun bajonet konden rijgen. Verrotte kleren en vlees tegen bederven aan. De lege ogen die ons recht aanstaarden. Hoeveel geuren blijven ons bij? Hoeveel uren bleven we wakker? Hij nam me mee die velden over, van boerderij naar boerderij, schaduw naar schaduw. We zagen ledematen in bomen hangen waar de artillerie was ingeslagen. De rest van hun lichamen, God mag het weten. Een paard waar de ingewanden uit waren geschoten maar dat nog steeds kwijlde terwijl het wachtte op de dood. De dood. Overal. François pakte mijn hand en rende met me door velden. Er waren dagen dat er niets was. Heldere zomerdagen, het kalme opstijgen van rook uit een schoorsteen terwijl er brood werd gebakken. God, we werden slechte dieven. We werden door alles en iedereen beschoten. Nooit raak. En nu, nu is hij dood door een stomme fiets. Ligt in bed met zijn vrouw die nooit de gezichten heeft gezien die ik heb gezien: alle andere gezichtsuitdrukkingen verdwenen, allemaal verdwenen behalve doodsangst. De gaap van de doodsangst. Jezus, wat een uitdrukking.’

‘Hoe is het gebeurd?’

‘Hoe lang woon ik hier nu? Ik ben in 1918 teruggekomen. Op het eind ben ik teruggekomen en naar hem op zoek gegaan. Toen we in Frankrijk kwamen ging hij in het leger en deed zijn best om te sneuvelen. Hij schreef me brieven. Die arriveerden binnen uren, van het bloederige front tot Margate. Hij had het over liefde. Hij had het over dood en hoe als het voorbij was hij een belofte zou worden, zichzelf in een envelop zou vouwen en Het Kanaal over zou fluisteren en we samen zouden zijn. Maar wat denk je? Dat gebeurde nooit. Nooit. Hij ging terug naar zijn vrouw want hij bleef namelijk leven. Ik denk niet dat hij verwachtte te blijven leven. Hij verwachtte dood te gaan en alleen maar die ongewisse beloftes te worden die in de zon lagen te wachten tot de wind ze tot stof zou blazen. Christus. Nu is hij dood. Die jaren dat ik dit heb gevolgd om maar bij elkaar in de buurt te kunnen zijn. Mijn leven in dat van een ander heb veranderd om maar dicht bij elkaar te kunnen zijn. Ik ben al 14 jaar niet dat meisje uit Margate. En nu? De rest van jullie staat het allemaal vrij om…’

‘Hoe?’

‘Sepsis, als je weet wat dat is.’

‘Dat weet ik.’

‘Dat weet je,’ bevestigt ze kil. Haar gezicht versmalt. ‘Hoe weet je dat?’

‘Hoe denk je?’ vraag ik. ‘Hoe denk je, uiteindelijk, dat ik dat soort dingen weet?’

‘Je broer. Wat een ezel ben je,’ zegt ze en ze knippert op die langdurige trage manier met haar ogen. Ik hoor haar nauwelijks. Mijn nicht Alice. Celia. Louvière is dood en zij zegt dit. God, om zo’n trucje te ontrafelen en dan dat in de kern te vinden: de doden. Wat een ezel ben ik. Hoeveel jaren heeft ze deze ronde gevolgd, hoeveel jaren heeft ze toegekeken terwijl Louvière in zijn eentje reed. Hoeveel jaren heeft ze gewacht op het moment dat hij bij haar zou terugkomen, met haar terug zou lopen over die velden, terug naar de onbedorven stad voordat de oorlog begon waar ze lesgaf en zichzelf liet proberen de wereld en de dingen van de wereld te begrijpen: schoonheid, liefde en het precisiemechaniek van de liefde zelf, hoeveel jaren?

‘Het spijt me,’ zeg ik.

‘Schei uit. Thomas. Thomas, Thomas, Thomas.’

‘Je weet hoe ik heet.’

‘Wat maakt het uit hoe je heet?’ zegt ze en ze staart me aan, daagt me uit. Om hetzelfde tegen haar te zeggen. Dat wrede, dat wat alles leegmaakt, dat wat haar de inhoud van haar gekwetste zelf op de vloer zal doen verliezen. ‘Niet doen. Alleen hij…’ begint ze.

‘Alice,’ zeg ik.

‘… alleen hij noemt me zo. Jij noemt me niet zo.’

De manier waarop ze huilt verschilt van andere. Het is luider dan haar stem. Luider dan spreken, luider dan alles wat we ooit tegen elkaar hebben willen zeggen.

-

29

Ploegen zijn inmiddels uit elkaar gevallen. Vijf over van Alcyon. Louvet niet langer in de ronde. Wij vieren doen nog mee ondanks het gebrek aan een duidelijk belang. We rijden in een definitieve lijn zuidwaarts richting Dieppe. Hubert sleept ons al ik weet niet hoeveel duizenden kilometers voort die we niet eens meer tellen. Maar we doen nog mee. Van Discuter zitten er nog vijf in de koers. Door hoevelen is aan de lange marteling ontsnapt? 120. 120 deserteurs. We rijden zonder dat hun kielzog ons meesleept. En we weten waarom we hier zijn: als we afstapten zouden we een legende achterlaten die onware mythes verspreidde over laffe, zinloze verspilling. We willen niets in de plaats van ons verhaal behalve dat wat we hebben gemaakt.

Buiten Duinkerken, nog 70 kilometer te gaan, laat Oppermans voorvork het afweten. Hij begeeft het op de kasseiwegen. De rammelende hel daarvan. We zitten 40 minuten langs de kant van de weg terwijl hij een nieuw frame aan zijn wielen en ketting bevestigt. We zitten bij hem, en toch lijkt hij zo alleen. Zo ver voor ons uit, zo ver achter de leiders. Hij lijkt gevangen in een ruimte zonder eigenaar, voorbij onze horizon maar onmogelijk genoeg naast ons. Ik kijk naar hem en kan me niet voorstellen dat hij ooit niet aan deze ronde heeft meegedaan.

Ik pis tussen de bomen en stop twee pillen in mijn mond. Ik wacht op de trillende opwinding van hun effect. De zakdoek die Celia me een heel eind terug in Caen heeft gegeven, meer een vod nu. Ik druppel ether op het smerige katoen en snuif hard en hoop op alles waarop we tegen het einde hopen. Ik blijf uitkijken naar haar auto, naar haar korte haar en dat wapperen van haar sjaal. Ook kijk ik aandachtig uit naar wat ze zou kunnen meebrengen. De dingen die diep in mijn binnenste slapen, tussen mijn hoofd en mijn borst, ingeperst tussen mijn slokdarm en vel: angst en de vorm van angst die uit alle macht probeert te worden doorgeslikt.

Ten slotte heeft Hubert zijn fiets weer in elkaar en hij roept ons. We staan om hem heen te staren. Van de uitlijning klopt geen donder, de fiets is krom. Als dit het einde is, is het einde ondiep want ik voel weinig anders dan de geur van zout water in de lucht die me meesleept over de diepte van oceanen naar mijn eigen stad aan zee onder het gewicht van de berg. Mijn lichaam verstrengeld met de schaduw van de gedachte dat het is afgelopen. Een ochtend die vrijwel op zijn eind loopt. Een veld dat vrijwel oninzaaibaar is vanwege de zilte bries. Ik verwacht dat Celia langzaam zal komen aanrijden, haar ogen op ons gericht als om iets te bewijzen. Ze zou niets zeggen als we het opgaven en in haar Citroën stapten en de auto voelden wegrijden van de ronde. Maar er is niemand, niemand behalve twee burgerrenners die emotieloos toekijken. Toeristen die op hun eigen fiets leunen. Ze lijken er geen dringende behoefte aan te hebben dat we doorrijden. Staan toe te kijken.

‘Wat denken jullie?’ zegt Harry.

‘Wat?’

Hij knikt naar de toeristen. Een heeft een Union Jack op zijn fietstassen. Hij roept. ‘Als we jullie fiets eens leenden? Wat denken jullie daarvan? We lenen hem en jullie treffen ons weer in Parijs.’ Hij wendt zich tot mij. ‘Denk je dat ze Engels spreken?’

‘Laat ze met rust,’ zeg ik.

‘Wat denken jullie daarvan?’ roept hij.

‘We willen hun fiets niet,’ zeg ik. ‘Kijk maar eens goed.’

Ik kijk naar Opperman en houd vragend mijn hoofd schuin. Hij beweegt niet en zegt ook niets. De mannen komen naar ons toe, langzaam. De ene zegt iets maar ik kijk nog steeds naar Oppy, wachtend op wat hij gaat zeggen. De fiets is grijs geverfd, vol steenputten en ik zie twee gebroken spaken die uit de velg hangen.

‘Gaan jullie door naar Dieppe?’ vraagt de man.

Ik kijk naar Hubert. Hij beweegt niet, zijn ogen op de fiets gericht. Het is een zwaar geval met een klein verzet, ongeschikt voor wegwedstrijden. Hij staat te wachten, zijn mond dicht. ‘Die moet je niet nemen,’ zeg ik. Maar Harry neemt de fiets al van de mannen over.

‘Hoe weten we dat we hem terugkrijgen?’

Opperman knikt nauwelijks, maar hij doet het wel en dan valt het van hem af, het gewicht dat om hem heen lijkt gewikkeld.

‘Hoe weten we…’ begint de man weer maar hij maakt zijn zin niet af. Ze kijken hoe we op onze pedalen gaan staan en aan de kilometers beginnen die wachten.

Hubert trapt zo hard als hij kan maar houdt ons nauwelijks bij. We geven het tempo voor hem aan. Renners rijden tussen ons door. Er wordt weinig gezegd. Het regent en de modder op de weg wordt grijs. Gesprekken worden niet hervat en er wordt niet geknokt. Ergens in het peloton wordt getraineerd, een protest misschien, een lang traag saluut aan Louvière. Moeilijk te zeggen. Zijn naam wordt niet genoemd. We rijden verder. Het rauwe geratel van Oppermans geleende brik, een gemeen geknars van een ongesmeerde ketting.

Er staan nog steeds mensen langs de wegen. Maar er heerst nu een ontzag dat toeneemt op een manier die me zorgen baart. Ze lijken alleen samen te smelten omwille van hun eigen samenscholing, en ik kijk toe, bang voor wat er zou gebeuren als we gewoon zouden stoppen en van onze fiets stappen. Natuurlijk doe ik niets anders dan doorrijden binnen mijn wezenloze gestaar.

Van degenen van ons die over zijn hebben de meesten maar één kans op een victorie: de overwinning op angst en pijn. Dat is het enige waar we voor vechten. De diepe ploeg van de vertwijfeling graaft zich in ons lichaam. Ik kijk naar Opperman op de geleende fiets, rijdend zoals Frantz twee dagen geleden. Maar niemand daagt hem uit voor een duel, geen dwaas is uit op een knokpartijtje in de hoop op valse roem. Hij is volstrekt alleen naast nullen als wij, hijgend, zichzelf slopend in de nattigheid. Zo’n teleurstelling om op die manier te finishen. Zo’n manier om afscheid te nemen van een legende. De man is dood en op de een of andere manier is dit het enige wat we voor elkaar krijgen: een rit op geleend materiaal, met gezichten die onze laatste huid verliezen in de zon, en Hubert op een fiets die voor toeristen is gemaakt.

Niets is ooit echt.

We bereiken de laatste stad. Pijn klampt zich vast aan mijn hoofd. Onze namen geschreeuwd in de echoënde straten, substantieven als spijkers. Elke geschreeuwde naam een kleine dood voor de dingen die we zijn. We rijden de boulevard op die uitkijkt op het kanaal, gebogen gezichten, wijd open ogen, de glimp van vlaggen. Het ontzag neemt toe. Het is voor hun eigen samenscholing – een lofzang op henzelf. Een vrouw schreeuwt: ‘Aller à cheval! Aller à cheval!’

Ik ruik de wierook van een vreugdevuur bij de ingang van een park op nog geen honderd meter van het strand van Dieppe. De zweem van rook. De geur van zomeravonden langs de rivier met sodabrood en verhaal. Het bier en de walm van schapenvlees komen aangestormd. De rooklucht in mijn kleren op de een of andere manier aangenaam de volgende dag en de dagen daarna.

Ik zie diverse racefietsen tegen een hek staan. De man van de auto die Discuter door het donker volgt, dezelfde auto waar Celia naartoe gaat als haar voorraad opraakt, staat te kijken. Ik knik in zijn richting en loop dan naar bomen die hun lange armen over groen en weelderig gras laten hangen waar rook worstelt. Ik loop tussen de bomen door en voel een aangename bries in mijn warme gezicht. Verderop een groep bij het vreugdevuur dat ik al van een afstandje rook, een kring mannen en kinderen en vrouwen en renners en wie nog meer heeft besloten hier samen te komen. Ik hoor het vertrouwde gegrom en verdwaasd gepets van handen tegen vlees, het geluid van inspanning en kracht, van dingen die kapotgaan. Ik hol naar de rand van de mensen daar en tuur erdoorheen. Ik vang een glimp op van de Belgen, die eeuwig bebloede mannen. De ene maait met zijn hand naar een onzichtbaar lichaam of hoofd. De menigte mompelt, dronken opwinding terwijl ze toekijken. Een man draait zich naar me om en we lachen, allebei tegelijk. Ik glimlach en gluur om hem heen. Ik verdraai mijn hoofd in de hoop die mannen weer in het oog te krijgen. Het is een heel ritueel geworden, die Waalse klootzakken en hun vuisten.

Eerder stond ik tussen de kiezels die de uitgestrektheid van het strand vullen. Het was breed, 50 meter vanaf de parasols langs de weg naar de zee. De stenen golfden onder mijn schoenen en ik dacht aan stenen in de mond van kinderen die een spelletje zonder naam doen. En nu stel ik me die Belgen voor. Ik denk aan die mannen die mompelen als ze wordt gevraagd wat ze met elkaar doen.

Ik dring de kring binnen en twee mannen wiegelen met hun schouders om me door te laten. Een bebloede figuur. De twee mannen hebben een partner voor hun vechtpartij gevonden. Hij waggelt in het rond, de sloeber is er slecht aan toe. Geen van de Belgen kijkt naar de ander, eerder naar de figuur die wankelt op zijn benen en bloed op de grond druppelt. Een van de Belgen ramt zijn vuist in ’s mans middenrif. Hij hoest en begint te vallen en houdt zich staande voor hij kotst. Bloed en slijm. De andere loopt naar hem toe en maakt een trapbeweging naar de man, die totaal geen ervaring lijkt te hebben met deze walgelijke vertoning. De trap wordt niet doorgezet en alles komt even tot stilstand. De handen van de man gaan naar zijn knieën en ik zie iets bekends, iets in het profiel en het schone stukje van zijn huid waar geen bloed zit. Ik zie het en ik zie de gestalte van de jongen. De Spanjaard in het midden, de knul die in Metz weer aan de ronde was gaan meedoen. Ik doe een stap achteruit. Zijn hoofd bloedt, er loopt een straal langs zijn shirt dat half van zijn lijf is gescheurd. Ik zie hem waggelen en een van de Belgen rent naar hem toe en slaat hem tot twee keer toe op zijn nieren en lever. De andere nadert hem zijdelings en beukt met de punt van zijn elleboog in zijn nek. Daarna lopen ze weg. De jongen valt en rolt zich om zodat stof en bladeren aan zijn gezicht en huid blijven plakken. Hij begint te kruipen. Zich langzaam naar de rand van de kring te begeven. Ik zie een voet uit de menigte komen die hem terugduwt als hij probeert op te staan. Ik schreeuw en zoek naar een gezicht, een bezem met bekend haar omdat ik weet dat ze hier ergens is. Dan nemen de Belgen hem opnieuw te grazen en ik besef dat dit geen gevecht is, het is nooit een gevecht geweest.

De menigte gaat uiteen. De Belgen lopen naar het hek waar hun fietsen tegenaan staan en gaan er behoedzaam vandoor als ze zich realiseren dat er niets meer over is van de jongen, hun ploeggenoot, om te slaan. Ik betwijfel of enige pijn in hun lichaam veroorzaakt kan zijn tijdens de aanval. Ik zoek naar gezichten om in te kijken, om te zien wat voor woorden ze zouden kunnen zeggen maar ik zie alleen wezenloze ogen, geen glimlach, geen tranen, en voor het eerst in dit land zo vol liefde en haat en vreugde en uitgeschreeuwde ogen en longen voel ik een vreemde leegte, een uitgeholde grimas die met zijn rug naar me toe wegloopt. Dan zie ik haar. Ik zoek naar lichamen om me achter te verschuilen als Celia zich door de menigte begeeft. En dan zie ik haar niet meer. Ik rek mijn nek uit. Ze is klein tussen de menigte en is verdwenen.

Welke naam zou ik trouwens schreeuwen? Alle namen zijn geleend, vooral als je een dief bent en die van een ander neemt, alleen maar om te zien hoe die rijmt met je lichaam.

Ten slotte vind ik haar weer, ze staat bij de auto, de blauwe auto die ik de hele tijd heb gezien. Hij staat met stationair draaiende motor op het gras. Celia buigt zich door het raampje. De man van het hotel, dezelfde kaak en donkere ogen.

Twee mannen en een vrouw lopen naar de Spanjaard toe. Ik sla hem een paar seconden gade en kijk dan weer naar mijn nicht die zich in de auto buigt. Ik voel een golf van misselijkheid door mijn lichaam trekken. Ik schreeuw haar naam, maar er komt geen reactie, ze buigt zich nog steeds door het autoraampje. Ik draai me om, ik hol naar de jongen, naar waar hij ligt. Zijn gezicht opgezwollen en gehavend, zijn neus platgeslagen en zijn wangen gebarsten waar ze hem telkens opnieuw hebben geschopt. Aangekoekt bloed in zijn lange snor. Ik kom dichterbij. Een van de mannen tilt hem op zodat hij op zijn hurken komt te zitten als een hond. Hij kijkt op, ogen zo rood dat ik niet denk dat hij kan zien; ik kniel neer en staar hem aan. Seconden, minuten, zijn gezicht een janboel en ik zou niet weten dat hij de Spaanse jongen was die me zijn foto’s liet zien, die me zijn wijn aanbood, die weer was gaan meedoen aan de ronde, die ik wilde slaan of geslagen zien worden. En nu mijn wens is ingewilligd weet ik niets te zeggen. Een van de mannen heeft een wijnfles en hij keert hem om boven het hoofd van de jongen en ik zie dat het water is. Ik kijk hoe het omlaag stroomt en bedenk dat een zoon van een dokter hier iets van af zou moeten weten. Maar niets, alleen de leugen, de leugen dat ik de handen van mijn vader had en hoe nuttig die nu zouden kunnen zijn.

In een soort laatste bedrijf komen mannen uit de auto de deuren uit en lopen naar de jongen en nemen hem mee. Ik kijk rond of ik haar zie, Celia, maar er is geen spoor, geen aanwijzing dat ze in de buurt is. Alleen het gevoel dat ze iets te maken heeft met het in elkaar slaan van de jongen. Ik wil naar haar kijken, ik wil haar van top tot teen bekijken, dat ze weet dat ik haar van top tot teen bekijk, dat het niets te maken heeft met haar figuur, niets met haar heupen en benen. Ik zou haar in de ogen kijken en haar laten zien wat voor stenen we zijn geworden. Maar niets, ze is weg. Ik val op mijn knieën. Mijn arm verdoofd. Ik adem door mijn tanden. De ruwe greep van pezen in mijn nek.

De fiets van de Spanjaard staat nog tegen het hek. Niemand raakt hem aan. Pas als er een paar uur voorbij is en er misschien iemand langskomt, een kind misschien, een jongen die zo’n ding wel kan gebruiken om door de buurt te rijden, naar de meisjes en de rest te wuiven, pas dan zal hij worden meegenomen.

-

30

Ik draai me om naar de stad. Ik begin te rennen. Ik strompel op benen die zo ongewoon zijn aan deze beweging, maar ik ren, mijn arm slap. Ik hol en pauzeer en voel de zweem van ongewone vermoeidheid. Ik begin weer te rennen. Mijn longen zwoegen en ik overweeg uit te rusten langs de kant van de weg, te ademen en me door slaap te laten overmannen. Ik wil een bal zijn, opgerold en warm, het middelpunt van een streng, het licht gedempt door kleurstof en wol, de smaak van een onbekend dier in mijn mond. In plaats daarvan loop ik door de tunnel midden in een wazig en verwrongen blikveld. Ik keer terug naar mijn hotel. In de hal loop ik Percy tegen het lijf. Hij kijkt me aan, een hand door zijn dikke haar, vervellende lippen getuit en eventjes fluitend. Hij pakt mijn arm, voelt het trillen en algauw lopen we de trap af en de straat op. Ik zeg tegen hem, ik vertel hem dat ik mijn nek heb verrekt. Mijn arm is slap en mijn nek is verrekt. Hij zegt niets. Mijn nek was in die hoorbare knars geschoten terwijl ik Celia zocht. Een tussen bot beklemde zenuw. Pijnscheuten met een hoog voltage. Ik blijf even in het oog van een ezel staan kijken die voor een kar is gespannen met hoog opgetaste bloemen en hun lange stelen. Ik ben een moment in de war, bezorgd over wie dit allemaal moet kopen. Hij loodst me via een glimp van duiven die zaadjes tussen de kasseien uit pikken het café onder het hotel in. Ze kiezen het luchtruim en laten vloeistof vallen op het steen achter ons. Lawaai en lachsalvo’s. Mijn ploeg, mannen tijdens de nieuwe momenten van de laatste avond. Met een wit, door wind gebarsten gezicht blijf ik staan.

Ze eten, vis en eieren en brood. Ze praten verder en glimlachen. Grappen. Mannen die geamuseerd willen worden, op de been gehouden door de gedachte aan de laatste uurtjes die zullen slinken tot een puntje aan het eind van het parcours waarlangs zoveel duizenden staan. Harry’s ogen springen naar de mijne en ik vermoed angst en een angst vanwege het gebrek aan lichtheid in mijn gezicht. Ik probeer eten in mijn mond te stoppen maar krijg mijn vork nauwelijks omhoog. Een pijn diep achter mijn linkeroog als een verhitte spijker. Het vertrek is een en al tafelkleden en kaarsen en strooibussen voor zout en mannen in de hoeken die in soep mompelen. Ik heb een broodkorst in mijn hand. Niets lijkt op eten.

‘Eet,’ zegt Percy. Zijn blik vangt de mijne bijna per ongeluk, zijn ogen zijn monosyllabisch en volstrekt afdoende. Eet, zeggen ze.

‘Bedankt.’

‘Eet op,’ zegt Ernie. ‘Als je ook maar een moment van je stoel opstaat, is het weg. Is dat daar op je bord weg. Opgelikt.’

‘Heb je over Louvière gehoord?’ vraagt Percy. ‘Je hebt het vast gehoord.’

Ik kijk naar hem op. Met een bepaalde defensieve ruk.

‘Je hebt het vast gehoord.’

‘Wat?’

‘Heb je het gehoord?’

Ik knik maar heb het gevoel dat ik daarmee geen informatie verschaf.

‘Hij is dood. Dat moet je ter ore zijn gekomen.’

‘Natuurlijk is hij dood. Hij is al dagen dood.’ Ik gluur naar hem en probeer te peilen hoe misplaatst dit gesprek eigenlijk is, hoe ver het af staat van de werkelijkheid van wat hij denkt te zeggen. ‘Ja toch?’ zeg ik. Ik staar hem aan, naar zijn vork bij zijn mond, zijn eten.

‘Ik zeg het alleen maar,’ zegt hij. Hij veegt met een stuk brood door zijn kom. Er rest een eenzaam stuk kippendij. Hij steekt zijn vork erin, brengt het vlees naar zijn mond. Eiwit, smaak. Hij zegt dat dat het enige is waar hij om geeft. ‘Eet.’

Mannen die zich vullen. De beschutting van een vertrek dat alleen maar is gemaakt om te eten, het is de perfecte schuilplaats om de uren te herhalen en herinneringen in elkaar te zetten, ze samen te lussen tot wat in de toekomst de dag zal worden. Op dit moment is alles doorzichtig. Ik kijk naar elk van hen, elk in zijn eigen heimelijke strijd verwikkeld om dit te laten gebeuren.

‘Toen in Luchon. Weet je Luchon nog?’ zegt Percy. ‘Ik heb geen idee waar dat was. In de bergen. Ik weet dat je dat gaat zeggen maar… ik heb geen idee. Echt niet. Maar daar dus.’

We hadden de hele dag gereden en de hele dag geloofde ik dat we in de trance van een dodenmars reden. Ons armzalige tempo een elegie voor, een ode aan de laatste beproevingen van Louviére. Niets is zoals je wilt dat het is en Percy bewijst hoe ver ik ben afgeraakt van de duidelijke doelstellingen van de ronde, hoe ver ik ben afgeraakt van winnen. Volgens deze berekening ben ik gedoodverfd als laatste, ik kelder in het klassement. ‘Ik moet weg,’ zeg ik.

‘Dan wordt je bord schoongelikt. Reken maar.’

‘Dat moet echt. Ik moet opstappen.’

‘Waarheen?’ vraagt Percy.

‘Ik moet opstappen uit de ronde.’

‘Dat is geen optie,’ zegt Percy. ‘Kijk naar Ernie hier. Hij snakt ernaar om weer mee te doen maar hij is te oud. We laten hem niet meedoen ook al smeekt hij ons.’

Ik kijk naar Harry en leg mijn hand op de tafel in zijn richting. Ik val stil. Ik voel de tafel zich vormen en bewegen, mijn ogen niet in staat contact te maken met het oppervlak en te focussen.

‘Hoezo?’ hoor ik Percy vragen. ‘En zo niet hoezo, waarom?’

‘Ik voel me niet goed. Ik ben niet goed geworden. Alles. Ik ben niet goed geworden.’

‘Hoe dat zo?’ vraagt Percy. ‘Jij bent fitter dan ik. Ik doe nog mee. Ben je opeens een… een mietje geworden?’

‘Laat hem maar,’ springt Harry me bij. Hij kijkt niet naar me, alleen naar Hubert.

‘Er gaat iets gebeuren,’ zeg ik. ‘Iets…’

‘Zeg op,’ zegt Percy. ‘God nog aan toe, het is nog maar 320 kilometer. Zeg op.’

‘Er gaat iets gebeuren en ik moet opstappen.’

‘We rijden 16.000 kilometer en dan zijn er nog maar 320 te gaan en besluit je opeens dat het niks voor jou meer is. Zit het zo? Niks voor jou meer? God zal me kraken.’

Ik weet niets te zeggen. Voor het eerst in mijn leven is er niets. Harry kijkt me aan. Ik voel mijn mond opengaan. Wat ik te zeggen heb zit in mijn borst, pieperig, wachtend op dunne adem om naar de oppervlakte te liften. De Spanjaard en de rauwe zekerheid dat het door toedoen van Celia is, dat het haar plannetje was dat die dol geworden Waalse renners hun vuisten gebruikten om zijn lichaam zacht en bloederig te beuken. Haar wil. Dat het haar wil is dat mijn ogen krimpen en afbladderen voor de zon alsof hun leden met een dun slagersmes zijn verwijderd. Ik ben bang dat de tol van het hardop verkondigen van je angsten is dat ze bewaarheid worden als je ze uitspreekt. God, houd me rustig. En ik blijf kalm. Ik blijf rustig tot ik zeg: ‘Ik moet niemand zijn. Een dag. Een week. Ik moet niemand zijn. Gewoon. Een of andere gast. Een paar dagen. Ik zal dronken worden en mezelf ervan overtuigen dat ik hier nooit ben geweest. Een paar dagen.’

‘Waarom?’ vraagt Percy.

‘Als hij per se weg wil,’ zegt Harry.

‘Waar moet hij heen? Dit is waanzin. Een soort hondsdolheid.’

‘Hij gaat weg,’ zegt Harry. ‘Iedereen heeft het recht om gek te zijn. Om gek te worden. Om naar gekte te neigen.’ Hij lacht, houdt zijn arm schuin en drinkt.

‘Ik voel mijn arm niet meer,’ zeg ik. ‘Ik ben niet gek. Er zit niks in mijn arm.’ Ik merk dat ik opnieuw naar Oppy kijk, probeer te zien wat hij hiervan zou kunnen begrijpen. Maar hij zwijgt en ik krijg er opnieuw van langs van Percy. Ik kijk door het lawaai van zijn stem heen en zie Huberts mond bewegen en langzaam komt zijn stem naar buiten. Hij spreekt en ik merk dat hij geen oogcontact kan maken. Hij kijkt mijn kant op maar zijn pupillen wijzen als spelden naar de muur aan de andere kant van de taverne waar schilderijen van beboste valleitjes en landhuisjes er oud uitzien, ouder dan ze waarschijnlijk zijn. ‘Er bestaat niet zoiets als gewoon,’ zegt hij. ‘Dat is iets wat je leert. Wat wij leren. Zoiets bestaat niet.’ Hij lijkt er geen enkel plezier in te hebben om me dit mee te delen. Plotseling voel ik diepe bewondering voor hem. En niet omdat hij op mijn gebrek aan bewustzijn heeft gewezen, noch omdat hij geen enkel plezier aan het moment lijkt te beleven, maar meer omdat ik het fijn vind dat hij weet dat het belangrijk is me niet uit het café te laten vertrekken terwijl ik denk dat gewone mannen zelfs maar bestaan. Ik kijk naar hem en wacht tot zijn ogen langzaam toegeven en kijken, omdat ze wel moeten kijken, uiteindelijk.

En dan zegt Percy, als alles eenmaal is opgegeten, alles is gezegd: ‘Ach, je bent een stomme klootzak. Zet hem op straat. Zet hem buiten bij de bedelaars.’

-

31

Ik stop mijn kleren bij elkaar in de rugzak die ik uit het voertuig van Bruce Small heb gered. Ik prop er zo veel mogelijk in en pauzeer voor het raam terwijl Harry door de kamer loopt. De gordijnen wapperen, een briesje vanaf de Noordzee in de ochtendzon om allen te helpen op de weg naar Parijs. De menigtes verzamelen zich, het trage meanderen om afscheid te nemen van de restanten van de ronde. 42 renners waar er eens 162 waren. Dat is de tol.

Duizenden zullen zich verdringen in de straten om mijn tegenstanders voorbij te zien komen, ze zullen roepen, zoals ze in elk stad hebben gedaan die we zijn binnengevallen met onze olieachtige muziek en vervolgens weer hebben verlaten terwijl onze geur diep was doorgedrongen in de kleren van degenen die we hebben gekust, of omhelsd, of geneukt. Mannen met buikjes die achter Oppy aanrennen en zijn naam schreeuwen. Vrouwen die op Frantz azen. Mannen die op Frantz azen, die nabijheid zoeken en iets wat ze niet kunnen benoemen. De drie van onze ploeg die nog over zijn zullen naar het eind rijden. Bloemen zullen voor banden worden geworpen. Dan, tijdens de laatste uren voor Parijs, zal de hemel barsten en de regen komen. Dat soort dingen. Ik zal het niet meemaken.

Opperman blijft 17de, Harry 28ste. Ik, dat weet ik niet, en het doet er ook niet toe. Ik zal niet meetellen, zoals Ernie ook niet zal meetellen. Ik kijk hoe Harry zich organiseert. Ten slotte staat hij bij de deur.

‘Klaar voor vertrek?’ vraag ik.

‘Dit is het eind,’ zegt hij.

‘Het eind. Wat er bij het eind hoort.’

‘Wat we zeggen op het eind,’ zegt hij. ‘Ga je terug naar het noorden? Is dat je plan? Is dat de bedoeling?’

‘Wil je dat ik iets zeg?’ vraag ik. We blijven stil, de maten van de kamer tikken af tot de volgende man spreekt. Geluiden van buiten dringen binnen, een kar die over de kasseien rijdt, zijn paardenhoeven die zo’n gekletter veroorzaken maar dan is het weg. Dan een lachende man op de straat. Een sukkelig stom gelach dat omhoog reikt, dat ons stilzwijgen verlengt zodat we onwillekeurig dingen denken die we niet willen denken. De sukkel stopt en ik zeg over de pijn in mijn nek: ‘Mijn arm is weg. Mijn greep. Ik kan amper het stuur vasthouden. Niet genoeg om te koersen.’

‘Dit is het eind,’ zegt hij. ‘Zeg wat je zeggen wilt.’

‘Wat wil je?’

‘Je hebt geen problemen met praten. Daar zit je niet mee; het kost je geen moeite om te zeggen wat je op je hart hebt, ongeacht je gekte. Wat dan ook.’ De man op straat hoest en lacht. Een armzalige lach, de lach van een man zonder capaciteiten, zo is de sukkelige, zich herhalende aard van zijn werk. ‘Luister, het kan me niet schelen wie je moet zijn om hier te finishen. Finish gewoon.’

‘Gekte? Dat is een woord.’

‘Ik probeer je uit. Ik wil gewoon dat je finisht. Daarna ga ik vragen wiens idee het was om af te stappen. Die vrouw? Haar idee? Dan ga ik vragen of je hier wel goed over hebt nagedacht. Ik zal geen antwoorden verwachten. Ik wil alleen dat je overdenkt wat je antwoorden, als je al antwoorden hebt, wat ze zouden kunnen betekenen. Meer niet. En ik ga kijken hoe je het doet, kijken hoe je één ding probeert te zeggen zonder dat je in een kuil valt van een of andere onbezonnen… langs een of ander pad, steeds maar verder. Ik ga kijken hoe je de kloof probeert te dichten.’

Ik kijk naar hem, een lang afwachtend staren. Zijn ogen gaan van mijn mond naar het raam naar de wastafel waar mijn scheermes in schuim ligt, zoekend naar tijd, naar een excuus om weg te gaan omdat de tijd om is. Dan weer het gelach, een soort grove interruptie, het soort dat je zou verwachten van een hond die snakt naar je aandacht, ook al komt die aandacht neer op de achterkant van je vuist tegen zijn kont. Ik spuug in mijn hand. ‘Eén ding?’

‘Eén ding,’ zegt hij en hij ziet er moe uit, te moe voor de dagrit naar Parijs. Maar ik weet dat hij het zal doen, ik weet hoe ver hij kan rijden als het moet. Hoeveel meer kilometers hij nog zou kunnen rijden. Hoeveel meer landen hij nog zou kunnen doorkruisen. ‘Ik ben zo… God. Wat? Ik ben zo bijna niks. Ik ben vel en been en vermoeidheid. Ik wil dat je me één ding vertelt. Ik wil dat je zegt hoe diep het gaat, hoe diep vermoeidheid gaat. Dit allemaal. Hoe ver het binnendringt. Dat zou nuttig zijn. Voor mij zou het nuttig zijn. Laten we daarmee eindigen. Als je me dat kunt vertellen, als je dat kunt uitleggen, zou je van enig nut voor me kunnen zijn. Maar nu, nu ben je een leeg vod.’ Hij snuift, schraapt slijm achter uit zijn keel, het vroege-ochtendmengsel van fluim en stof, het spul dat hij heeft meegezeuld sinds Parijs en daarvoor. Hij tuurt naar het raam. De man lacht nog steeds, een gekakel vol pens en spuug. Harry krimpt ineen, het totaal aan energie dat hij aan de ergernis wenst te besteden. ‘Kop dicht,’ fluistert hij.

Ik schud mijn hoofd. Ik schud het en draai me naar het raam. Ik voel Harry’s gestaar in mijn nek, de rand ervan: een gloeiend hete staaf die dwars over mijn huid ligt. Ik duw tegen het raam zodat een stroompje lucht me verfrist en ik zie de man lachen. Ik zie hem en ik schreeuw. Mijn stem breekt, hij kraakt en echoot tegen de muren en gebouwen links en rechts in de straat. Een hard krakend geluid als een uitgegleden paardenhoef, niet menselijk, geen spraak. Tien, twintig mensen kijken omhoog: allemaal buigen ze hun nek achterover om te zien waar het geluid vandaan kan zijn gekomen, speuren ze de hemel af op iets anders dan mij.

Bewolking draait langzaam rond boven ons hoofd, witte bollen die zullen wegbranden naarmate de dag warmer wordt, langzaam afnemend terwijl afzonderlijke luchtdrukzones hemelladingen lucht naar andere delen van het continent verplaatsen. Ik rijd naar het oosten. Ik rijd het kielzog in van degenen die me zijn voorgegaan, namelijk ikzelf en anderen. Ondanks mijn nek rijdt de fiets onbelemmerd zonder het gewicht van de ronde, al kan ik niet zeggen welke snelheid ik weet te bereiken terwijl ik me losmaak van de kust en meestroom met een rivier door een ondiep dal. Hoe stiller het lichaam des te beter je momentum. Ik zit niet in een sprint. Ik glijd naar het noordoosten, niet zeker van de echte richting die ik zou moeten volgen, ik zit niet in de ronde. En ik volg niet de wegen van gisteren. Ik rijd naar het binnenland voor een nieuwe beleving van dit land. Ik zit niet in een peloton, noch wordt mijn tijd bijgehouden. Ik rijd door de lange schaduwen van hoge overbuigende bomen die kijken hoe de rivier in tegengestelde richting stroomt. Het loopt geleidelijk omhoog, een uiteindelijk winnen van hoogte, minder dan een paar voet per 50 meter. Kilometers lijken te verdwijnen.

Ik glijd, al malen mijn benen verwoed onder me. Ik merk dat er bananen in mijn rugzak zitten en ik eet ze op en ze voelen als een prop zijde die smelt in mijn mond. Ik tel de tussenruimten tussen de bomen. Elke, geloof ik, staat 10 meter van de volgende. 10 is 100 meter. 100 is 1000. Een kilometer. Nog een kilometer verder bij Celia vandaan. Nog een kilometer die ze zou moeten afleggen om me te vinden.

Ik overdenk wat ik tegen Harry heb gezegd terwijl hij bij de deur stond en de man beneden eindelijk wegslenterde, met medeneming van zijn gelach en het almaar kleiner makend totdat alleen wij tweeën nog naar de ruimte achter het raam stonden te kijken. Harry en alles wat ik hem verschuldigd ben. Ik vertelde hem dat ik naar het noorden zou gaan naar waar mijn broer is neergestort, waar hij lag. Ik vertelde hem dat ik geen keus had, dat ik het moest zien. Ik sprak niet over Celia. Hij wilde over vermoeidheid horen. Alsof ik bij onze terugkeer van de Somme iets geleerd had wat ik niet al eerder wist.

‘De nacht voordat ze doodging, mijn zus, zat ze rechtop in bed,’ vertelde ik hem. ‘Misschien voor het eerst. Ik weet het niet precies, het was twee uur in de ochtend en ze zat rechtop en ik keek hoe ze gaapte en spieren strekte die tijdens de week van haar koorts hadden geslapen. Ze zat rechtop en haar gezicht, dat was uitgezakt van traagheid. Van vermoeidheid. Als je over vermoeidheid wilt horen, haar gezicht werd omlaag getrokken door het volle gewicht ervan. Ze had geen gezichtsuitdrukking. Een gezicht zonder uitdrukking hangt aan je botten tot er iets komt wat het wakker maakt. Ik vroeg haar of er iets was wat ze wilde eten. Dat was het eerste wat in mijn hoofd opkwam, eten. Ik vroeg haar of ze een kop thee wilde. Een zoete kop thee met romige melk recht uit de koe vandaan. Het duurde lang voordat ze iets zei, voordat ze uit dat alles wakker werd. Ze strekte haar armen boven haar hoofd. Dat deed ze een paar keer. Haar stem was zwak, maar ze vroeg om een kop thee. Die bracht ik haar. Ze vroeg om eten, om een boterham met boter en honing. Ik ging naar de keuken en bracht hem haar. Dik wittebrood dat ik afsneed met een groot mes en ik keek hoe ze at, keek hoe haar gezicht het gezicht van Marya werd. We zaten daar een uur. Kijkend hoe ze kauwde, kijkend hoe de vermoeidheid verdween. Ik vroeg haar waar ze heen was gegaan. Ze kauwde en uiteindelijk begon ze te knikken. “Ik ging ergens heen waar het wit was,” zei ze. “Ergens waar ik niet verwachtte weer weg te gaan. Maar wat voor keuzes hebben we, lieve broer? Welke zijn dat?” Ze zei dat ze regelrecht de kuil van vermoeidheid in was gegaan, heel diep, ze zei dat ze de uitputting zo nabij was dat ze niet zag hoe ze moest wakker worden. Het was geen bepaalde plek maar overal. “Het is er nog steeds,” vertelde ze me. “Het zit nog in me, maar kijk, mijn armen bewegen. Nauwelijks, maar ze bewegen. Mijn tenen bewegen. Zo perfect mijn tenen. Ik kan het je niet zeggen,” zei ze. “Ik kan je niet zeggen waar het leeft, waar het van gemaakt is. Ik kan weinig anders zeggen dan dat het er is. Vermoeidheid: die is er nog steeds.”

Dus vroeg ik haar hoe ik kon helpen die te laten verdwijnen. Ze keek me alleen maar aan en zei: “Waarom denk je dat ik die wil laten verdwijnen?” Ik lachte totdat ik besefte dat ik het bed liet schudden en ze stak haar hand uit en ik pakte haar hand en hield hem vast. Toen vroeg ik wat ze wilde doen. Ze trok haar wenkbrauwen naar me op en knikte. “De berg,” zei ze langzaam. “Laat me de berg zien.”’

Harry onderbrak me. Hij leunde tegen de deurpost. ‘Wat heb je gedaan?’

‘Ik sloeg dekens om haar heen en tilde haar op alsof ze een kleed was en droeg haar naar de veranda. Ik zette haar op het tweezitsbankje en vroeg of ze hem kon zien. Het was vier uur tegen die tijd, dus het begon licht te worden. Ze zei dat ze hem niet zag. Ze zei dat ik haar erheen moest rijden, dus reed ik haar erheen. We reden heuvels in, zoals het golfde voordat de weg gestaag begonnen te klimmen zodat we op de helling van de vulkaan kwamen. We kronkelden door inheems bos, dicht bos. We gingen zo hoog als de weg ons kon brengen. Ze vroeg hoe we er van beneden af uit zouden zien. Ik zei haar dat we eruitzagen als een auto. Een auto en een stel idioten in de ochtend. En toen, Harry, vroeg ze of ik geen betere antwoorden had: ze vroeg me betere antwoorden op haar vragen te geven. Dus ik ga op zoek naar betere antwoorden.’

‘Dat klinkt redelijk,’ zei Harry. ‘Dat is een redelijk verzoek.’

Ik knikte. Het punt was dat ik zou willen dat ik toen Percy’s verbeelding had gehad; ik zou willen dat ik haar had kunnen zeggen dat we eruitzagen als lantaarns in de hangende nacht. In plaats daarvan zweeg ik alsof ik haar gadesloeg in de dageraad, de dageraad en de geluiden die we maken als we de dageraad te zien krijgen.

‘We kwamen de heuvel af,’ zei ik. ‘Marya en ik. Ik reed voorzichtig. De lampen van de auto waren zwak, amper in staat de duisternis terug te duwen, laat staan om ons de weg te wijzen. Dus ik reed voorzichtig. Maar heb je ooit weleens in zo’n auto gereden? Een T-Ford? Ze hebben twee versnellingen: laag en hoog. Weinig daartussen. Een schok bij het optrekken die je de stuipen op het lijf jaagt, of die remmen die je tegen de voorruit smakten. We kwamen de heuvel af. We zaten niet hoog. De weg ging niet erg ver, maar ik had hem tot het eind gevolgd waar hij eigenlijk alleen nog maar een pad was. Maar ik ging omhoog en nu kwam ik weer naar beneden. Marya had niet veel gezegd. Ze was de hele rit nogal stil. Maakte alleen de gepaste geluiden bij het zien van de opkomende zon. De kleuren en zo. En ik kwam de berg af en ze was heel stil. Stiller dan eerst. Ik kon haar niet horen ademen, vanwege het geluid van de motor. Maar ik kon haar adem ook niet voelen. Het was koud, kouder dan toen we op weg gingen. Ik weet niet waarom, maar het was kouder. Ik begon in paniek te raken. Eerst zei ik haar naam. Ik zei een paar keer haar naam en ik hoorde niets. Dus begon ik harder te rijden. Ik begon die auto snel de bochten door te jagen. En dat was niet leuk. Het was prima om dat te doen als ik alleen was: ik genoot van de opwinding als ik zo in mijn eentje reed. Dat ken je toch wel? Jij houdt net zo van snelheid als ik. Maar met een passagier werd ik onzeker. En een passagier. Was ze nog een passagier? Dat was wat ik niet wist. Ik zei telkens opnieuw haar naam. Ik had moeten stoppen. Ik had moeten stoppen en aan haar voelen, een hand op haar moeten leggen, maar ik was doodsbang dat ik koude huid zou voelen. Doodsbang dat ik alleen maar winterachtige huid zou aanraken. Dus ging ik sneller, probeerde ik haar terug te brengen, terug naar het huis waar iemand anders me zou kunnen vertellen of ze koud was of niet. Of ze nog ademde. Ik ging hard de bochten in en versnelde als ik ze door was, terwijl de wielen spinden in de modder en ons er met grote snelheid doorheen sleurden. Snelheid is iets speciaals, Harry. Het is plooibaar, weet je dat? Hard, zoals rubber of kurk. Ik dacht dat snelheid haar wakker zou maken. Ik dacht dat snelheid alles echt en snel zou maken. Jezus.

En toen een hek, Harry. Ik raakte een hek. Ik raakte het. Alles vertraagde en ik raakte het met zo’n snelheid. Alles vertraagde. Alles werd gemakkelijk, mijn gedraai aan het stuur, mijn voeten, mijn handen aan de hendels, mijn blikveld. Ik kon alles zien. Ik kon het licht aan de horizon voelen opkomen. Ik kon een koe in de wei zien die opkeek van het gras. Ik kon de vliegen van de palen zien opstijgen waaraan een lamsvel hing, ik kon mijn zus heen en weer zien slingeren terwijl ik weer controle probeerde te krijgen. De auto raakte het. Ik had alles onder controle, elk stofje in de lucht, alles, elke spier in mijn lichaam en de beweging van de auto en zoals mijn zus slingerde. Ik had alles onder controle totdat we het raakten. Het hek explodeerde over ons heen en de auto ging op zijn kant. Een wit waas en de palen vlogen over ons heen en we rolden en mijn zus werd omhoog gesmeten en over de rugleuning zodat ze, toen de auto weer recht stond, op de achterbank zat, langzaam wiegend terwijl het momentum van de rit door haar heen voer totdat het stopte en zij stopte en alles stopte.’

En ik vertelde Harry, ik vertelde hem dat ik niet wist hoeveel minuten ze nog leefde nadat de auto het hek had geraakt. Ik legde uit hoe hij was terug gekanteld, hoe het dak eraf was gescheurd en we in de auto zaten die wiegde op zijn ophanging. Haar nek was helemaal verbogen, ogen die me op een vreemde manier aankeken. Ik vertelde hem dat ik daar een uur lang zat, een halfuur, en uiteindelijk raakte ik haar wang aan voordat ik de motor probeerde en hem weer hoorde aanslaan, hoe we terugreden naar huis. Ze was in elk geval koud tegen de tijd dat ik daar met haar aankwam. Ondanks de opwarmende morgen was ze koud en niet meer in staat om te rillen. Zo was het ik weet niet hoeveel uren met ons gesteld. Onze beide lichamen die steeds kouder werden. En toen de zon die het boerenland verwarmde en de lucht en de motorkap van de auto en toen ik die warmer werd en zij kouder. Daar was geen houden aan.

En ik vertelde Harry dat ik niet wist wat er na afloop werd gezegd, welke woorden er uit welke monden kwamen. Tenminste niet totdat ik met Thomas bij de rivier was. ‘Maar één ding weet ik wel,’ zei ik. ‘Ik weet dat toen mijn vader haar uit de auto tilde, haar naar het huis droeg in al die dekens, dat het tegen die tijd was dat ik begon te haten, dat het tegen die tijd was dat mijn woede een maatstaf vond om zichzelf in banen te leiden.’

Harry knikte toen, en hij pakte zijn tas en hield hem tegen zijn borst en bleef staan wachten.

‘Dus gaf ik Thomas daarvan de schuld. Ik gaf hem de schuld van haar. Van alles, ik gaf hem de schuld van haar, van dat hij probeerde te verdoezelen wat er met haar gebeurd was. Dat ze was doodgegaan door zijn schuld. Ik zat in die auto en ik keek naar haar en wist dat ze er niet meer was en ik gaf hem de schuld. Dat zei ik, jaren later. Dat zei ik, en hij sloeg me. Hij sloeg er een tand bij me uit. En ik ging hem te lijf. Ik ging hem te lijf met snelle handen. Jezus. Hij tuigde me af en stond over me heen gebogen en hij zei dat ik degene was die haar tegen een hek had gereden en ik gilde tegen hem. Ik verweet hem dat hij tegen haar gefluisterd had in de gang. Tegen haar gepraat had in de gang. Hij stond naast haar en fluisterde wat hij ook in haar oor fluisterde en wat al niet meer. Alles wat er nog meer in zijn adem zat. Dat had doorgegeven. Toen gingen we er weer op los. Het houdt nooit op.’

‘Nooit.’

‘Maar het punt is, Harry. Het punt is. Ik weet het niet meer. Wat ik me zou moeten herinneren weet ik niet meer. Ik kan je niet zeggen hoe het was toen ze doodging. Ik kan het niet zeggen. Het is er niet. Ik probeer het me te herinneren en het enige wat ik zie is de berg en de tekens van ons die omhoog reden. Meer niet. Berg en licht.’

Hij knikte langzaam, wachtend op zijn gedachte. ‘Dus, hoe verdoezelde hij haar? Is dat iets wat we doen?’

‘Als je begint te praten, Harry, wie van ons dan ook… als je begint te praten gebeurt er iets. Wordt er iets geblokkeerd. Denk je niet? Je begint te praten en aan de kern van de zaak wordt voorbijgesneld. Je praat eroverheen. Het is proberen te praten, maar je praat eroverheen. Buigt mee. Het is adem. Zodra je iets probeert te beschrijven verstopt het zich. Het wordt ergens door vervangen, door iets wat er eerst nog niet was. Zo gaf ik hem de schuld: ik zei dat al dat gepraat van hem, al zijn oorlogspraat en zijn vertrouwdheid met al zijn oorlogspraat, ik zei dat dat allemaal was om te verdoezelen wat er met haar was gebeurd. Hij had zijn mond moeten houden, dat is wat ik zei.’

‘Dat is geen verdoezelen. Dat is het leven,’ zei Harry. ‘De kardinale fout van het leven.’

‘Fout. Jij zegt dat het een fout is.’

‘Het leven zit vol fouten. Maar dat is geen excuus. Ik heb naar je geluisterd. Ik heb naar je verhaal geluisterd. Ik heb geluisterd terwijl die vrouw reed en jij praatte en maar doorging. Ik heb geluisterd en ik voelde, wat? Weerzin, dat is het woord. Ken je dat, maat? Weerzin. Walging. Dat is een woord, als je een woord wilt. Op welk moment wordt het oké om zulke dingen te zeggen? Zulke taal uit te slaan. Gepraat over oorlog, bloed en hoe bloed naar buiten komt: het is goedkoop, voor een dubbeltje op de eerste rang, maat. Neem het terug en vergeet het.’

‘Hoe?’

‘Het zijn tietenplaatjes. Een peepshow.’

‘Hoe neem ik het terug?’

‘Tieten en sluwe gezichten. Zo klonk je. Je neemt het niet terug. Maat, ik haal mijn schouders op. Ik voel mijn schouders omhooggaan. Stap op een boot, ga te water, ga naar huis. Jullie hebben haar allebei vermoord, als je het weten wilt. Als je een antwoord wilt. Jullie hebben haar allebei vermoord. Ga naar huis.’

En ik rijd op louter lucht. Celia had gezegd dat mijn lichaam zou verdwijnen. Ik zou de damp worden waar anderen doorheen zouden rijden, dat zei ze. Ze had volkomen gelijk. Er is weinig tussen mijn botten en de huid die ze herbergt. Ik ben de lucht en het water dat ik naar mijn lippen breng. Ik zie vogels kibbelen in de aarde. Ik proef het stof dat wordt opgeworpen door levende dingen. Ik rijd van haar weg. Naar Thomas rijd ik en ik rijd van haar weg en van welke ziekte ze me ook heeft voorgeschreven. Ik rijd door lange lijnen van velden en langs hekken, allemaal eindeloos herhaald sinds de start. Weiland, dieren, vee en bomen. Telkens opnieuw, alles groen of van steen.

Er nadert een auto, getoeter. Ik scheld als antwoord, schreeuw het uit. Eentje buigt zich uit het raam en blijft de hele lengte van de weg naar me staren totdat ze uit zicht zijn. ‘Eikels!’ schreeuw ik. Dat is een goed woord om te schreeuwen, klinkt als een kromgeslagen spijker.

Dan rijd ik in hun kielzog. 10 minuten, 20. Een lege weg op de schaduwen van platanen en eiken na. Het fysieke gewicht van geschreeuwde woorden in mijn hoofd. In mijn mond, op de plek waar van dingen herinneringen worden gemaakt.

‘Geef betere antwoorden,’ had Marya gezegd.

‘Geloof niet alles wat je denkt,’ had Harry gezegd.

Ik val voor sentimenten, niet omdat ze waar zijn maar omdat ze waar lijken.

Het dal opent zich wijder, al zegt de logica dat het zich zou moeten vernauwen. Verre en vage heuvels. De enige schaduw is onder de bomen en ik voel mijn lichaam verslappen. Ik rust uit onder een boom waarvan de wortels in de rivier bungelen waar het water zich zo gemakkelijk scheidt en weer samenvoegt. Door mijn hele lichaam voel ik hoe de pijn het effect van de ether wegtrekt en zich laat gelden. Pijn diep tegen het bot.

Ik verzamel de spullen van Celia en breng ze in gereedheid. Ik was de injectiespuit in water. Het poeder kook ik in de lepel boven een kaars. Het water borrelt en het poeder lost op en bindt tot een nieuwe vloeistof. Het koelt af. Ik zuig het in de spuit via de naald die op een prop katoen rust die is afgescheurd van een kussensloop in een andere hotelkamer in een andere stad in een tijdperk voor deze nieuwe tijd. De vorm van het groepje bomen lijkt weerspiegeld door gepoetste en ronde deurknoppen. Er zit een klein sliertje bloed in het buisje als ik de zuiger induw. Het zwemt als een kronkelende slangenkop voordat het zich verspreidt en de vloeistof een lichte kersentint geeft. Mijn tanden laten mijn riem los die om mijn biceps is gespannen. Een smaak van zilt leer in mijn mond. Algauw duikt het bloed weer onder mijn huid naar de ader waaruit het afkomstig was. Ik raak meteen weg.

Het geluid van water, van bladeren en hemel en lucht.

Ik slaap. In mijn droom ritselen auto’s over een weg van papier, een kaart die over een enorme tafel is geworpen in de kamer vol landkaarten diep in de gewelven van een fort op een bergtop dat, zo durf ik me voor te stellen, van zulk dik graniet is dat niemand zijn leeftijd kan bepalen. Ik droom van gezichten rond de tafel. Uitdrukkingsloos, geconcentreerd. Ik zie hoe de vorm van mannengezichten zich omhoogduwt onder het papier om heuveltje en berg aan te brengen in de cartografie. Neuzen en voorhoofden en kinnen. Ik droom dat hun monden meren zijn, hun ogen vijvers van blauw water bevolkt door haai en walvis. Er varen geen jachten op want de mensheid heeft zichzelf nog niet uitgevonden. Ik droom van de plekken waar mensen zullen samenkomen om steden en beschavingen te vormen, kijk hoe ze tevoorschijn komen uit de handen die verschijnen aan de randen waar ze het geheel van het oppervlak van de zware eikenhouten tafel proberen te rukken waarop het ligt. Lichamen kronkelen, landen scheiden zich en de aarde wordt smerig door de zwetende ledematen van godvergeten heuvels. Renners. Sommige kijken over de schouders van de chefs van de kaartenkamer. Louvière ontbreekt in de kamer. Natuurlijk ontbreekt hij. Een man die er nooit was, niet in de zin dat hij enige keus maakte om er in mijn dromen te zijn. In deze kamer zijn alleen Celia en ik. Ze glimlacht naar niemand. Ik veeg haar uit haar gezicht en ze toont de wortel van haar verdorven temperament. Haar gezicht niet bereid te verzachten. Hoeveel van haar plezier om mijn leugens is omgeslagen in woede? Ze is jonger, en ze fluistert. Ze zegt me dat ik moet rijden. Ik vraag waarvandaan en ze gilt, haar voet port me om op te staan of te vallen en ik ben opgestaan en rijd opnieuw door hangende takken en schaduw en zon.

Takken tegen mijn gezicht en bloed rimpelt op mijn huid. Ik rijd hard. Mijn hoofd boordevol bloed van de inspanning. Ik heb geen auto meer gezien sinds ik grappen en grollen heb gemaakt met die mannen. Ik heb een kar gezien met een vrouw op de bok terwijl een man naast het paard liep, de leidsels in zijn hand. Zoemende vliegen om de ogen en oren van de knol, stukken leer die trillen en luisteren. Ik heb een visser gezien met zijn lijn in het water, de kleine rimpelingen waar die verdwijnt op het oppervlak. Ik rijd en ik voel amper mijn benen. Ik heb een jongen gezien, zonder hemd en zingend in zichzelf. Niemand herkent me, ik ben een renner in een dal.

Hier een rivier, eenmaal in de buurt van een gletsjer: hoor hoe dat alles bergen naar de zee draagt.

Ik minder vaart want ik moet de bergkam beklimmen die oprijst boven het dal. Ik heb het punt bereikt waarop het zich versmalt en de rivier snel wordt terwijl hij tussen twee steile rotswanden door stroomt die ooit een kolossale kei waren die uit de bergen omlaag is getuimeld, meegesleurd door de gletsjer en hier neergelegd en gespleten door tijd en water. Ik klim tientallen meters. Algauw wordt de weg vlak en rijd ik boven het razende braaksel en het huilt en smeekt de beweging om te stoppen en haar hoofd neer te vlijen terwijl het zich op de rotsen te pletter slaat. Water rijst hemelwaarts. Ik voel het op mijn gezicht, het is een gezicht dat het vocht nodig heeft en even glans ik. In mijn periferie vang ik flitsen geel op terwijl ik door zich versmallende bochten jaag waar deze weg is gaan kronkelen. Alsof een droom opnieuw is wakker geworden en me heeft meegenomen naar die velden waar zonnebloemen over een zee van zichzelf staren.

Ik glip door schaduwen. Allemaal een koele vijver terwijl ik uit de zon glip. En terwijl ik uit een dal klim via een reeks bochten die zijn uitgehouwen in rots denk ik aan het zuiden waar deze nachtmerries begonnen, een terugkeer naar het zuiden – maar er zijn geen momenten om na te denken want nu komen ze op me af. Ze zijn teruggekomen, een uur, 80, 90 minuten, ze zijn teruggekomen. Ze cirkelen rond door het stof en rijden naast me. Ze schelden, ze spugen naar me. Ik doe hetzelfde. Als dit de ronde is die ze willen… dan spuug ik, dan scheld ik. En ik staar, mijn bovenlip als een litteken. Ik sta op mijn pedalen en race. Algauw is hun bumper een paar centimeter van mijn achterwiel. Ze plagen het, botsen ertegen, maar ik rijd door.

En algauw wil het geval dat ik omlaag rijd, snel nu, opnieuw afdalend naar het dal waar klavervelden lijken te glinsteren in deze zomerlucht. Ik trap en krijg enige snelheid maar ze zijn nauwelijks vijf meter van mijn achterwiel. Ik neem de bochten snel, ik neem ze op zo’n manier dat mijn knieën het grind nauwelijks missen terwijl ze erdoorheen gaan en ik zit in een slip die ik nauwelijks kan beheersen en ik weet dat een auto niet tegen dit soort waanzin op kan omdat een auto niet zo intiem menselijk is. Ik hoor zijn banden over het grind glijden en wolken naar de hemel sturen en enorme handenvol kiezels naar het dal terwijl de auto zijn passagiers dreigt te vermoorden, wat voor idioten het ook zijn. Ik gooi me bochten in aan de kant die de weg me gebiedt. Een rode Lagonda die me tegemoetkomt aarzelt als hij me ziet en lijkt zijn acht zuigers in te houden. Mijn linkerpedaal trekt een groef in het lakwerk en iemand zal de verlokking van de vreedzame geboden van dit dal betreuren. Ik raak mijn achtervolger kwijt als ze pauzeren om zich langs de auto te wurmen die bijna de vorm van mijn huid tegen zijn carrosserie gespietst had gekregen. Ik sprint, maar het is geen sprint. Ik meet mijn snelheid af aan het waas langs de kant van de weg, aan het hijgen van mijn longen terwijl ik naar het rechte stuk voor me raas. Ik zoek in mijn borstzakje naar het flesje als de weg recht wordt. Het is weg, verdwenen. Ik voel de fiets vertragen terwijl het hoogteverschil afneemt totdat ik opnieuw over het platte stuk van het dal rijd, de oeroude keien achter me, alleen de flauwe helling van de rivier naar de verre heuvels die zich een dikke blauwe lucht in buigen waar de ochtendwolken langzaam wegbranden, slinkend tegen de zon. Mijn handen trillen.

Ze komen.

Ik probeer me voor te stellen dat ik uitwijk, het stuur heen en weer trek. Het lijkt dwaas en ik zoek andere opties in het geruis van het trage water als de ontploffingen van de motor mijn oren binnendringen terwijl ze vanuit de heuvels in een rij achter me komen rijden en een voet op het gaspedaal zetten en meer grind uit zijn houvast in het stof trekken. Ik volg de weg naar links om een veld heen dat, als het in de buurt van een stad lag, ongetwijfeld vol picknickende mannen en vrouwen zou zitten, snakkend naar de zon. De auto is nog maar enkele tientallen centimeters achter me en ik heb niet het lef om het hunne op de proef te stellen omdat ik geloof dat ze me met liefde van de weg zullen rijden. Ik rijd het ruwe terrein op en over een stuk dik gras. Ik zou van de fiets gegooid moeten worden, maar hij rijdt door en ik vind de droge en gladde bedding van een riviertje. Ik werp een blik en zie voor het eerst hun gezichten. Ik heb niets wat me zegt wie ze zijn, alleen angst. Ze schreeuwen dingen. Ik heb geen idee wat voor taal ze gebruiken want die zit vol woede. Eentje heeft een fles en die probeert hij naar me te gooien, of naar mijn fiets, ik weet niet wat – al zijn we voor hen één pot nat. De fles verdwijnt in het gras onder me.

Een van hen schreeuwt mijn naam maar ik geloof niet dat hij mijn naam kent.

Honderd meter verderop wordt het veld kleiner en voegen de weg en rivier zich weer samen. De auto rijdt voor me. Gezichten staren naar me. Een groepje bomen, en ik rijd het gras in, weg van het riviertje. Ik word van mijn fiets geworpen, mijn voeten blijven haken in de toeclips en de fiets valt met me mee. Ik tast naar mijn ledematen en ik vermoed dat er iets is gebroken, maar ik weet niet precies waar. Het komt door de signalen die naar mijn hoofd zijn gestuurd, ze zijn snel en zitten dicht op elkaar en ik weet niet wat ze betekenen. Ik gooi de fiets van me af en sta op. De auto mindert vaart in het grind en ik zie een deur opengaan. Ik denk dat ik pistolen zie maar misschien niet. Ik kan het niet zeggen omdat ik ren. Ik heb lang niet meer zo hard gerend, rennersbenen rennen niet, ze rijden, maar nu ren ik en ik ga richting rivier en de donkere tunnel van bomen. De mannen schreeuwen. Ze hebben allemaal een hoed op maar gooien die af terwijl ze naar me toe beginnen te sprinten. Het is mijn rechterarm. Dat is het gebroken ledemaat, de onderarm. Ik trek hem dicht tegen me aan en houd hem vast met mijn linker terwijl ik probeer te sprinten. Ik galoppeer in een soort vreemde rotatie van armen en benen. Algauw bevind ik me in het vernauwende licht van de bomen en ik kijk even achterom. Ze komen dichterbij. Ik zoek tussen hen naar haar, naar Celia, want ze is er vast bij, dit komt vast door haar. Ik rek en strek om te kijken. Ik zie alleen dat eentje een stok heeft en ik besef dat ze niet zijn uitgerust met wapens die schieten en vuren. Bijna stop ik.

In plaats daarvan ren ik over oude stronken en ze kraken, een vos rent het kreupelhout in waar hij zich verstopt tot ik voorbij ben. Ik schreeuw. Ik vloek omdat het gebroken bot van de arm door spier duwt en door de adrenaline die door mijn lichaam knalt met elke vuist van een hartslag die ribben dreigt te breken.

‘Kijk naar me,’ schreeuw ik. ‘Kijk naar me!’ Ik heb geen reden om deze woorden te zeggen maar ze komen eruit. ‘Kijk naar me!’ Ik ren zo hard als mijn benen me toelaten en ik bevind me bij het ondiepe deel van de rivier waar het water moeiteloos de bomen in stroomt. Ik beslis dat het water me kan meenemen. Me kan meenemen als een oude herinnering die naar de zee wordt gespoeld. Ik storm de stroom in en voel me op mijn knieën vallen. De mannen op de oever. Ik werk me overeind en ga bijna van mijn stokje en val weer in het water. Ik schreeuw tegen mezelf en ik sta.

Eentje gooit een steen. Ik kijk naar ze om. Hij is 30, 40 meter van me vandaan. Een man in een chauffeursuniform, knopen geaccentueerd door licht. De steen mist op enige afstand, maakt een nat plofgeluid als hij in het water valt. Ik overweeg hetzelfde te doen maar het is mijn werparm die gebroken is en nu mijn lichaam doet rillen alsof het geen zomer is maar het donkere hart van een winter waarvan de wind op je lichaam inhakt alsof hij een stuk houthakkersgereedschap is dat telkens opnieuw naar de bomen wordt gezwaaid tot er iets knapt en hout versplintert. Ik vloek en voel hoe de vloek mijn spieren recht. Ik ren het water in en laat me erdoor omringen. Ik overweeg de rivier af te drijven, naar de rotsen beneden te drijven en daar op een of andere manier weg te zien te komen en hulp te zoeken. Maar hulp van wie weet ik niet. Ik zoek opnieuw tussen hen naar de aanblik van haar ogen, overstuur, bloeddoorlopen. Ze moeten van haar zijn, deze mannen. Van Discuter, vanuit het hardvochtigste deel van haar geest heeft ze deze mannen opgedragen om me te volgen. De straf, een onvermijdelijke genoegdoening voor mijn falende gastheerschap voor mijn broer, voor Louvière en al deze beschadigde historie. Ik schreeuw haar naam, alleen om haar genoemd te horen. Er komt niets terug.

Ik strompel en probeer diepte te zoeken in het midden van de rivier, maar die is er niet, alleen stenen die tegen mijn kont knallen. En dan een ander gevoel. Het is mijn hoofd, er is iets tegen mijn hoofd geknald. Ik steek mijn hand op. Ik voel daar en er zit bloed in mijn haar. Een kleine ontploffing in het water. Het gespetter van de rivier en water dat op een vreemde manier omhoogkomt en dan mijn schouder. Ik kijk naar ze om. Ze zijn 15 meter van me vandaan, hun monden bewegen maar ik hoor weinig omdat er bloed in mijn oor lijkt te zijn gedrongen. Ik sta op maar struikel. Het zijn er vijf en ze zijn allemaal bezig een steen naar me te gooien of een nieuwe op te rapen van de rivierbedding. Ik kijk naar hun gezichten maar niet één paar ogen dat ik herken. Een steen raakt mijn oor, scheurt het kraakbeen. Ik steek een arm op. Het is mijn rechterarm, hij valt langs mijn zij. Ik laat me op een knie in het water zakken en glijd uit over de natte keien. Er knalt weer een steen tegen mijn achterhoofd, hij verdooft en ik kijk naar ze om. Mijn oren vol dof, gedempt geluid. Ze stoppen en kijken, ze zien nu het bloed. Zes ogen kijken naar me, acht ogen. Tien ogen kijken naar me. Twee mannen staan stil met een steen in hun hand, gladde stenen en ze lijken ze te wegen alsof iemand op het punt staat zijn mond open te doen, alsof iemand op het punt staat zijn mond open te doen en eindelijk te zeggen wat ze al willen zeggen sinds we hier zijn aangekomen, hier bij deze rivier onder een verdampende hemel. Ik kijk, maar ze is nergens. Ik kijk, en er is alleen de stilte van water, verbroken door steen.

-

NAWOORD VAN DE AUTEUR

Hoewel deze roman voornamelijk een werk van fictie is, heb ik zo veel mogelijk geprobeerd historische gegevens te gebruiken en alleen waar nodig het kader verlaten of veranderd. Als er staat dat het regende, dan regende het hoogstwaarschijnlijk. Als de ploeg wordt neergemaaid door motorvoertuigen, dan werden ze inderdaad geraakt door auto’s of motorfietsen. Hun plaatsen in de diverse etappes, hun tijden enzovoort, zijn echt. Historische documenten zijn het niet altijd met elkaar eens, vandaar dat ik mijn verbeelding heb gebruikt als de informatie strijdig is.

Hoewel de Belgen, Celia, Louvière, de Spanjaard, de Discuter-ploeg, onze verteller en hun verhalen absoluut fictief zijn, zijn de andere genoemde personages gebaseerd op echte mensen die een rol spelen in fictionaliseringen van – voor het merendeel – werkelijke gebeurtenissen. De Australiërs Hubert Opperman, Ernie Bainbridge en Percy Osborne en de Nieuw-Zeelander Harry Watson vormden inderdaad de eerste Engelstalige ploeg die meereed in de Tour. Alle woorden die ze zeggen zijn aan mijn eigen geest ontsproten, alle stemmen zijn ficties. Maar voor de details over deze mannen en de ronde zelf ben ik dank verschuldigd aan talrijke boeken, websites, documentaires en instellingen.

De biografieën van de broers Kennett over Watson en O’Shea – Harry Watson: The Mile Eater door Jonathan Kennett, Bronwen Wall en Ian Gray, en Phil O’Shea: Wizard on Wheels door Jonathan Kennett en Bronwen Wall – waren een onmisbaar vertrekpunt voor deze roman. The Unknown Tour de France door Les Woodland en The Yellow Jersey Companion to the Tour de France (onder redactie van dezelfde Woodland), Tour Climbs en A Race for Madmen door Chris Sidwells, Geoffrey Wheatcrofts Le Tour en Ellis Bacons Mapping the Tour waren onmisbaar voor het begrip van de geschiedenis van de ronde, zijn vele helden en antihelden, de geografie en de wegen, zijn plaats in de Franse samenleving en zijn mythologie.

ANZACs on the Western Front (The Australian War Memorial Guide) door Peter Pedersen, Shattered Glory and Kiwi Air Power door Matthew Wright, de documentaireserie The First World War van het Britse Channel 4, Lyn MacDonalds Somme en vele andere documenten waren onmisbaar voor de constructie van de verhalen van Celia, Thomas en Louvière. In Europa van Geert Mak verschafte context, gezichten en het verhaal van de arend in de Pyreneeën. Het verhaal van Leo McKern in de documentaire Somme uit 1976 voorzag in de geladen sfeer tijdens het bezoek van de personages aan het slagveld. Het Australische krantenarchief Trove en de collecties van de Nationale Bibliotheek van Australië waren uiterst nuttig bij mijn pogingen om meer over de renners zelf te weten te komen; hetzelfde geldt voor de naamloze bijdragers aan amateurwebsites overal ter wereld. G.W. Turners The English Language in Australia and New Zealand uit 1966 was behulpzaam bij de linguïstische eigenaardigheden van de renners uit de koloniën.

Er zijn veel mensen die ik moet bedanken voor hun hulp tijdens het schrijven van dit boek. Fergus Barrowman en Kirsten McDougall van Victoria University Press. Mijn redacteur Ashleigh Young. Andy Shaw voor het illustreren en ontwerpen van het omslag. Damien Wilkins en de mensen van het International Institute for Modern Letters in Victoria. Mijn MA-studenten van 2010. Carl Shuker voor zijn bemoedigende woorden, steun, advies en houding. Mijn familie: Simon (voor wat ongezouten adviezen aan het begin), Adi, Anna, Ros, Francie, Henry en Jim. Charles Edwards en Matt Packer voor decennia van gesprekken en gedeelde ideeën. Sarah Davy en Nga Taonga van Sound & Vision voor hun steun, bemoediging en begrip door de jaren heen. Mijn meelezers Cate Palmer, Hannah Uprichard, Amy Head, Patrick Fitzsimons, Laura Southgate en Hamish Clayton. Ook moet ik Hamish bedanken voor alle onbetaalbare gesprekken, ideeën, adviezen en pleidooien – allemaal gewaardeerd.

Mijn laatste dank is gereserveerd voor mijn partner Laura. Jij hebt alles doorgeplozen, geredigeerd, het verhaal hardop gelezen wanneer ik dat niet kon, suggesties gedaan, gelachen, je hoofd geschud en het me laten weten als ik op het goede spoor zat. Dit is voor jou – met respect, met liefde.

DHHC, februari 2015