Het geld is nu écht op

We schrijven 2029. In een speciale tv-uitzending deelt de Amerikaanse president zijn staatsburgers mee wat niemand ooit voor mogelijk had gehouden: het land kan zijn torenhoge schulden niet meer afbetalen. De tikkende tijdbom is afgegaan, de almachtige dollar is niets meer waard.

Dit nieuws is in eerste instantie een ver-van-mijn-bedshow voor Florence Mandible, die met haar vriend en dertienjarige zoon in Brooklyn woont. In korte tijd echter zet de nationale financiële crisis zich onverbiddelijk om in een persoonlijke. Grootvaders fortuin, waarop Florence, haar ouders en haar broers en zussen al jaren zinspelen, gaat in rook op. Er is geen tijd voor teleurstelling: Florence moet zorgen dat zij, en met haar de hele familie, deze grootste financiële crisis aller tijden overleeft.

‘Shrivers intelligentie, scherpe humor en enorme verbeeldingskracht komen allemaal samen in deze even verontrustende als vermakelijke roman.’ – Financial Times

Lionel Shriver

DE MANDIBLES

Een familiekroniek, 2029-2047

Roman

Vertaald door Jan de Nijs en Arthur Wevers

Uitgeverij Atlas Contact
Amsterdam/Antwerpen

© 2016 Lionel Shriver

© 2016 Nederlandse vertaling Jan de Nijs en Arthur Wevers

Oorspronkelijke titel The Mandibles. A Family, 2029-2047

Oorspronkelijke uitgave HarperCollins, New York

Omslagontwerp Claire Ward © HarperCollinsPublishers Ltd 2016

Bewerking Nederlandse omslag Zeno Carpentier Alting

Omslagbeeld © VDex/Shutterstock (biljet); © Peshkova/Shutterstock (lijst); © Andrey Kuzmin/Shutterstock (naamplaat)

Foto van de auteur Eva Vermandel

E-book Elgraphic bv, Vlaardingen

ISBN 978 90 254 4739 7

D/2016/0108/735

NUR 302

www.atlascontact.nl

Dit e-book werd gemaakt op basis van de eerste druk, 2016, ISBN 978 90 254 4738 0

VOOR BRADFORD HALL WILLIAMS.

Je had weinig tijd voor fictie, maar zou dit wel een mooi boek hebben gevonden. Wie had kunnen denken dat zo’n twistzieke misantroop zo enorm zou worden gemist.

Een ineenstorting is een plotselinge, onopzettelijke en chaotische vorm van vereenvoudiging.

– JAMES RICKARDS, CURRENCY WARS

2029

• HOOFDSTUK 1 •

GRIJS WATER

‘Niet het schone water voor je handen gebruiken!’

Het was bedoeld als een vriendelijke herinnering, maar de berisping kwam er schril uit. Florence wilde geen boemerpoeperd zijn, zoals haar zoon zou zeggen, maar toch – de huisregels waren simpel. Esteban negeerde ze voortdurend. Ook als je geen water verspilde kon je bewijzen dat je niet onder de plak zat van een (ietwat) oudere vrouw. Hij was zo oogverblindend knap dat ze hem verder met bijna alles weg liet komen.

‘Vergeef me, Vader, ik heb gezondigd,’ prevelde Esteban en hij stak zijn handen in de plastic bak in de gootsteen waarin het afvalwater werd opgevangen. Bij de rand dreven stukken kool.

‘Dat slaat toch nergens op,’ zei Florence, ‘het grijze water gebruiken als je net het schone water hebt gebruikt?’

‘Ik doe alleen maar wat me wordt gevraagd,’ zei haar partner.

‘Dat is dan ook voor het eerst.’

‘Wat heb jij weer een lekker humeur!’ Esteban veegde zijn vette handen af aan een vaatdoek die nog vetter was (nog een regel: je doet zes weken met een keukenrol). ‘Problemen bij de Adelphi?’

‘Er zijn altijd alleen maar problemen bij de Adelphi,’ gromde ze. ‘Drugs. Er wordt gevochten en gejat. Krijsende baby’s met eczeem. Zo gaat het in een daklozenopvang. Echt, het ontgaat me volledig waarom het zo ingewikkeld is om de bewoners de wc door te laten trekken. En bij ons is dat toch het toppunt van luxe?’

‘Ik wou dat je iets anders vond.’

‘Ik ook. Maar dat mag je tegen niemand zeggen. Dat is niet goed voor mijn reputatie als heilige.’ Florence begon weer kool te snijden – voor twintig dollar nog steeds een zuinige keuze. Ze wist niet of de groente haar zoon niet onderhand de neus uitkwam.

Anderen gaven altijd hoog op over haar rechtschapenheid omdat ze die veeleisende, ondankbare baan al vier jaar volhield. Maar alle veronderstellingen over haar engelachtige aard zaten er helemaal naast. Het naïeve altruïsme dat haar had aangezet tot een oerdomme dubbele major amerikanistiek en milieukunde aan Barnard was er helemaal uit geramd toen ze van de ene slechtbetaalde, vaak parttime baan in de andere rolde. De helft van die banen was geschrapt vanwege een innovatie die opeens verouderd was; ze had gewerkt voor een fabrikant van elektrisch lang ondergoed waarmee consumenten op de stookkosten konden besparen, maar toen wilden die consumenten opeens alleen nog verwarmd ondergoed dat was gevoerd met geëlektrificeerd grafeen. Andere banen waren geschrapt vanwege de apparaten die bots werden genoemd toen ze in de twintig was, maar die de wegbezuinigde Amerikaanse arbeiders nu, om voor de hand liggende redenen, robs noemden. Ze had nog het meest verwacht van een baan bij een beginnend bedrijf dat smakelijke proteïnerepen van krekelpoeder maakte. Maar de markt voor snacks op insectenbasis was ingestort toen Hersey een vergelijkbaar, maar notoir olieachtig product was gaan produceren. Dus toen ze op een baan bij een stadsopvang in Fort Greene stuitte, had ze daar uit een combinatie van wanhoop en uitgekooktheid maar op gesolliciteerd: als er aan iets nooit gebrek zou zijn in New York, dan waren het wel daklozen.

‘Mam?’ vroeg Willing zachtjes in de deuropening. ‘Is het niet mijn beurt om te douchen?’

Haar dertienjarige zoon had zich vijf dagen geleden nog uitgebreid gewassen en wist dondersgoed dat ze allemaal één keer per week onder de douche mochten (ze verbruikten hele dozen uitkambare droogshampoo). Willing klaagde ook dat douchen door hun ultrazuinige douchekop net ‘een wandeling door de mist’ was. Het was inderdaad lastig om de conditioner uit te spoelen in de fijne straal, maar meer water gebruiken was niet de oplossing. Dat was geen conditioner meer gebruiken.

‘Misschien nog niet helemaal... maar ga je gang,’ zei ze toegeeflijk. ‘Vergeet niet de kraan uit te doen als je je inzeept.’

‘Dan krijg ik het koud.’ Hij zei het op vlakke toon. Het was geen klacht. Het was een feit.

‘Ik heb gelezen dat bibberen goed is voor je metabolisme,’ zei Florence.

‘Dan heb ik waarschijnlijk een onwijs gaaf metabolisme,’ zei Willing droog terwijl hij zich omdraaide. Het was niet eerlijk dat hij haar gedateerde woordkeuze belachelijk maakte. Ze wist allang dat ze rauw moest zeggen.

‘En wat als dat gedoe met het water inderdaad alleen maar erger wordt?’ zei Esteban terwijl hij borden voor het avondeten pakte. ‘Dan kunnen we net zo goed de kraan helemaal openzetten zolang het nog kan.’

‘Ik fantaseer soms over een lange, hete douche,’ bekende Florence.

‘O ja?’ Hij sloeg zijn armen van achteren om haar middel terwijl zij nog een stuk uit het hart van de kool sneed. ‘In dit gierige, bazige, brave meisje zit diep vanbinnen een hedonist verborgen.’

‘God, ik stond altijd uren onder een enorme straal en zette hem zo heet als ik kon. Het was een keer zo erg met de condens toen ik tiener was dat ik het schilderwerk in de badkamer heb geruïneerd.’

‘Dat is het opwindendste wat je me ooit hebt verteld,’ fluisterde hij in haar oor.

‘Nou, dat is deprimerend.’

Hij lachte. Voor zijn werk tilde hij oudere, vaak vette lichamen in en uit scootmobiels – mobes, als je ook maar een beetje hip was – en zo bleef hij in vorm. Ze voelde hoe zijn borst- en buikspieren zich spanden tegen haar rug. Ja, ze was moe en ze was misschien al vierenveertig, maar dan was je tegenwoordig een jonge blom, en het wond haar op. De seks was goed. Het was iets Mexicaans, of hij was gewoon een bijzondere man, want in tegenstelling tot alle andere mannen die ze had gekend, was Esteban niet vanaf zijn vijfde grootgebracht met een permanent pornodieet. Hij had liever echte vrouwen.

Niet dat Florence zichzelf nou als zo’n geweldige vangst beschouwde. Haar jongere zus had het knappe uiterlijk toebedeeld gekregen. Avery was donker en had zachte rondingen, met dat spoor van fragiliteit dat mannen zo aantrekkelijk vonden. Florence was gewoon sterk en gespierd omdat ze altijd druk was en constant bewoog, en ze had smalle heupen, een lang gezicht en onverzorgde kastanjebruine manen die constant ontsnapten aan de bandana die ze in piratenstijl om haar hoofd had gebonden om de weerbarstige lokken uit haar gezicht te houden, en daarom was ze vaak met een paard vergeleken. Ze had het altijd een pejoratieve omschrijving gevonden, tot Esteban de beschreven persoon liefdevol had omarmd en zijn nerveuze merrie een klap op haar heupen had gegeven. Het was misschien helemaal niet zo erg om op een paard te lijken.

‘Weet je, ik hou er een heel andere filosofie op na,’ mompelde Esteban in haar nek. ‘Zijn er bijna geen vissen meer? Prop je helemaal vol met Chileense zeebaars alsof er geen dag van morgen is.’

‘Het punt is nou juist dat er misschien geen dag van morgen is.’ Het frikkerige tut-tut-tut werd getemperd door zelfspot; ze wist dat haar strenge, rechtschapen façade hem op de zenuwen werkte. ‘Als iedereen zo op de waterschaarste reageert en een halfuur gaat douchen “zolang het nog kan”, zitten we nog sneller zonder water. Is dat nog steeds geen goede reden? Water is duur. Immens duur, zoals de kinderen zeggen.’

Hij liet haar middel los. ‘Wat ben je toch saai, mi querida. Als we iets hebben geleerd van de steentijd is het wel dat de wereld van het ene op het andere moment naar de kloten kan gaan. Tussen de rampen door kunnen we net zo goed proberen een beetje lol te maken.’

Hij had wel een punt. Aanvankelijk had ze dit pond varkensgehakt over twee maaltijden willen verdelen; het was hun eerste rode vlees in een maand. Nu Esteban haar had aangespoord om de dag te plukken, besloot ze onbesuisd om er drie hamburgers voor één maaltijd van te maken en ze was duizelig van de roekeloosheid en overgave, tot ze zich tot de orde riep: en wij horen bij de middenklasse.

Op Barnard had het nog gewaagd geleken om haar afstudeerscriptie over ‘Klasse: 1945-heden’ te schrijven omdat Amerikanen zich erop lieten voorstaan dat ze de klassen hadden afgeschaft. Maar dat was voor de legendarische economische depressie die helaas was begonnen toen zij net was afgestudeerd. Sindsdien praatten Amerikanen alleen nog maar over klassen.

Florence mat zich een kordaat, praktisch imago aan en zelfmedelijden kwam niet in het plaatje voor. Dankzij het studiefonds van haar grootvader had ze, na die nutteloze opleiding, een minder drukkende schuldenlast dan haar meeste vrienden. Ze benijdde haar zus misschien om haar uiterlijk, maar niet om haar roeping; haar schimmige therapeutische praktijk, PhysHead, beschouwde ze stiekem als parasitaire oplichterij. Het huis in East Flatbush was een slimme aankoop geweest van Florence, want de achterbuurt was nu een wijk voor de welgestelden. In Mumbai waren Indiërs aan het plunderen geslagen omdat ze geen groenten meer konden kopen; zij kon zich tenminste nog uien veroorloven. Technisch gezien was Florence misschien een ‘alleenstaande moeder’, maar in dit land waren er meer alleenstaande dan gehuwde moeders en de uitdrukking zelf was in onbruik geraakt.

Haar ouders leken het echter nooit helemaal te snappen. Ze riepen wel hard dat ze zo ‘trots’ op haar waren, maar de suggestie dat hun oudste kind, dat al in de veertig was, nog uitbundig moest worden toegejuicht was beledigend. En het was onuitstaanbaar dat ze zo enthousiast waren over die baan in de opvang. Ze had de baan niet aangenomen omdat het zulk nuttig werk was; ze had hem aangenomen omdat het een baan was. De opvang was een essentiële openbare dienstverlening, maar in een volmaakte wereld werd die dienst door iemand anders verleend.

Toegegeven, haar ouders hadden ook met tegenslagen te maken gehad. Haar vader, Carter, had voor zijn eigen gevoel altijd ondergepresteerd in de gedrukte pers en tijden vastgezeten in zijn baan bij de Newsday uit Long Island en nooit een van die invloedrijke, beter gesalarieerde functies gekregen waarvoor hij, naar hij meende, leergeld had betaald. (Papa leek trouwens altijd geërgerd over zijn zus Nollie, die volgens hem helemaal geen leergeld had betaald en wier boeken, zoals hij herhaaldelijk liet doorschemeren, enorm werden overschat.) Maar tegen het einde van zijn carrière had hij toch maar mooi een baan gekregen bij zijn geliefde New York Times (RIP). Hij was slechts aangenomen bij de autoredactie en later overgeplaatst naar onroerend goed, maar zijn functie bij de krant waarvoor hij het meeste ontzag had, was de kroon op zijn werk. Haar moeder Jayne had zich van het ene apocalyptische project in het andere gestort, maar ze was in elk geval wel de baas geweest van de geliefde boekhandel Shelf Life voordat deze over de kop was gegaan; ze was in elk geval wel de baas geweest van een ambachtelijke deli aan Smith Street voordat deze tijdens het stenen tijdperk werd geplunderd en zij zo’n trauma opliep dat ze er nooit meer durfde te komen. En hun huis was in elk geval van hen – helemaal afbetaald! En ze hadden altijd een auto gehad. Het had hun net als iedereen moeite gekost om gezin en carrière te combineren, maar ze hadden in elk geval niet gewoon een baan gehad, maar een carrière. Toen Jayne op redelijk hoge leeftijd nog in verwachting raakte van Jarred, waren ze wel bezorgd over het leeftijdsverschil tussen de nieuwe baby en hun beide dochters, maar hadden ze zich niet, zoals Florence toen ze in verwachting was van Willing, angstig hoeven afvragen of ze zich wel een kind konden veroorloven.

Hoe konden ze de benarde toestand van hun dochter dus bevatten? Na haar afstuderen had Florence noodgedwongen zes lange jaren bij haar ouders in Carroll Gardens gewoond en dat grote gat ontsierde nog steeds haar cv. In elk geval kon haar broertje Jarred haar gezelschap houden omdat hij nog op de middelbare school zat, maar het was vernederend dat ze zo hard voor die onzinnige BA had gewerkt en vervolgens nieuwe recepten voor brownies met pindakaas en stukjes chocola met muntsmaak uitprobeerde. Tijdens het zogenaamde ‘herstel’ was ze uiteindelijk weer uit huis gegaan en had ze krappe, vervallen woningen betrokken vol leeftijdgenoten die ook geschiedenis of politicologie hadden gestudeerd aan een topuniversiteit en die ook koffie serveerden, tafels afruimden of oude smartphones verkochten die toch kapotgingen en die je steeds weer moest opladen in de Apple Store. Sinds die tijd had niet een van haar suffe baantjes ook maar vagelijk iets van doen gehad met haar formele kwalificaties.

Het was waar dat de Verenigde Staten zich sneller van het stenen tijdperk hadden hersteld dan was voorspeld. De restaurants in New York zaten weer vol en de aandelenmarkt bleef maar stijgen. Maar ze had niet bijgehouden of de Dow Jones nou op 30.000 of 40.000 stond omdat Willing, Esteban en Florence niet van dit waanzinnige herstel hadden geprofiteerd. Misschien hoorde ze dus wel helemaal niet bij de middenklasse. Misschien was het etiket een overblijfsel van het hoogopgeleide, geletterde gezin waaruit ze afkomstig was en liet ze het alleen maar zitten om zich te onderscheiden van mensen die het niet veel slechter hadden dan zij. Er waren niet veel gerechten die je kon bereiden als je alleen maar uien had.

‘Mama!’ riep Willing vanuit de woonkamer. ‘Wat is een reservemunt?’

Florence veegde haar handen af aan de theedoek – ze had het vet van het varkensgehakt niet weggekregen met het koude grijze water – en liep naar haar schone zoon, met zijn donkere, natte, ongekamde haar. Hij was dit jaar wel een paar centimeter gegroeid, maar de jongen was tenger en nog steeds aan de kleine kant als je bedacht dat hij over drie maanden veertien zou worden. Hij was zo wild geweest toen hij jong was. Maar sinds die noodlottige maart vijf jaar geleden was hij niet zozeer angstig – hij was niet kinderachtig – maar eerder oplettend. Hij was te ernstig voor zijn leeftijd, te stil. Soms had ze het onbehaaglijke gevoel dat ze in de gaten werd gehouden, alsof ze onder het starende oog van een beveiligingscamera leefde. Florence wist niet goed wat ze verborgen wilde houden voor haar eigen zoon. Toch werd de privacy niet het best beschermd door stiekem doen, maar door apathie – het feit dat andere mensen gewoon niet geïnteresseerd waren.

Milo was zwaarmoedig voor een cockerspaniël – hoewel de eeuwige bezorgde plooi op zijn kop op een druppel bloedhond zou kunnen wijzen – en was met zijn kin mistroostig op de vloer naast zijn baasje neergeploft. Zijn chocoladekleurige vacht glansde wel, maar hij keek bezorgd uit zijn bruine ogen. Wat een stel.

Zoals meestal op dit moment van de avond keek Willing niet naar buitenaardse wezens en vechtersbazen uit videospelletjes, maar naar het journaal. Grappig dat jarenlang was voorspeld dat er een einde aan het televisietijdperk zou komen. Kanalen werden gestreamd, maar het medium had het overleefd – het voorzag in het open vuur, de gemeenschappelijke haard, die nooit helemaal kon worden vervangen door een privéapparaat. Nu kranten bijna overal ter wereld waren verdwenen, had de gedrukte pers plaatsgemaakt voor een horde amateurs die met ideologische bedoelingen niet-controleerbare verhalen verspreidden. Het journaal was zo ongeveer de enige informatiebron die ze een beetje vertrouwde. De dollar is nu nog slechts goed voor veertig procent van de wereldwijde... kakelde een nieuwslezer.

‘Ik heb geen idee wat een reservemunt is,’ gaf ze toe. ‘Ik hou al die economische narigheid niet bij. Dat was het enige waar mensen het over hadden toen ik afstudeerde: derivaten, rentepercentages, Libor of zoiets. Het hing me de keel uit en eigenlijk interesseerde het me sowieso al niet.’

‘Is het dan niet belangrijk?’

‘Het is niet belangrijk of het mij interesseert of niet. Echt, ik heb de kranten jarenlang helemaal gelezen. Het maakt niet uit of ik iets van die dingen weet en ik ben trouwens bijna alles weer vergeten. Eigenlijk wil ik al die tijd wel weer terug. Ik dacht dat ik kranten zou missen, maar nee.’

‘Zeg dat maar niet tegen Carter,’ zei Willing. ‘Daar kwets je hem alleen maar mee.’

Florence kreeg nog steeds de rillingen van dat ‘Carter’. Haar ouders hadden al hun kleinkinderen dringend verzocht hen met hun voornaam aan te spreken. Ze waren ‘nog maar’ vijftig en tweeënvijftig toen Avery haar eerste kind kreeg en hadden zich verzet tegen ‘opa en oma’ omdat dat een aanwijzing zou zijn voor een geriatrische toestand waarmee ze zich niet konden identificeren. Ze dachten klaarblijkelijk dat er vanzelf een gezellige, egalitaire kameraadschappelijkheid zou ontstaan wanneer ze ‘Jayne en Carter’ waren voor de volgende generatie, alsof ze geen ouderen waren, maar maatjes. En ze waren ook zogenaamd cool en eigentijds omdat ze de conventies overboord hadden gezet. Maar Florence vond het allemaal nogal gênant: haar zoon sprak op familiairder toon over haar ouders dan zij. Hun weigering om de aanspreekvorm die bij hun feitelijke status hoorde te accepteren – Willings grootouders, of ze dat nou leuk vonden of niet – wees op zelfbedrog en was daarom slechts een zwaktebod, een daad waarvoor zij zich plaatsvervangend schaamde als zij niet de tegenwoordigheid van geest hadden om zich voor zichzelf te schamen. De geforceerde camaraderie leidde niet tot intimiteit, maar tot een gebrek aan respect. De ‘Jayne en Carter’-routine was verre van non-conformistisch, maar typisch weer zo’n irritant trekje van de babyboomers. Niettemin moest ze haar ergernis niet afreageren op Willing, die alleen maar deed wat hem werd gezegd.

‘Nee, wees maar niet bang, ik zal tegen je opa nooit een kwaad woord over kranten zeggen,’ zei Florence. ‘Maar zelfs in het stenen tijdperk – iedereen vond het verschrikkelijk, en in sommige opzichten was het ook verschrikkelijk. Maar jezus, ik vond het retecool’ – ze stak haar handen op – ‘sorry! toen we van die ruis werden verlost. Het was een lakse tijd. Alles leek licht en vredig en open. Ik had er nooit bij stilgestaan dat een dag zo lang duurde.’

‘Je las weer boeken.’ Willing werd zwaarmoedig als het stenen tijdperk ter sprake kwam.

‘Nou ja, dat heeft niet lang geduurd, met die boeken! Maar je hebt gelijk, ik begon weer boeken te lezen. Van die ouderwetse, met bladzijdes. Tante Avery vond het maar “retro”.’ Ze gaf hem een aai over zijn schouder en liet hem achter bij het Saaiste Journaal Aller Tijden. Jezus, haar zoon was waarschijnlijk de enige dertienjarige in Brooklyn die geboeid was door het financiële nieuws.

Terwijl ze naar de rijst keek, probeerde ze zich weer voor de geest te halen wat haar rare zoon had beweerd over de ondervoeding in Afrika en India, die weer was toegenomen nadat er in beide gebieden zoveel vooruitgang was geboekt. Het was toch schandalig, had ze tegen de jongen gejammerd, dat de armen gewoon geen eten konden kopen wanneer er op de wereld genoeg te eten was. Hij had bot gereageerd: ‘Nee, dat is er niet.’ Vervolgens had hij de vergezochte verklaring van zijn overgrootvader samengevat – zoiets als: ‘Het lijkt alleen maar of er genoeg te eten is. Als je de armen meer geld geeft, zullen de prijzen alleen nog maar verder stijgen, waardoor ze het nog steeds niet kunnen betalen.’ En dat sloeg helemaal nergens op. Ze moest de propaganda van haar opa beter in de gaten houden als Willing in de buurt was. De oude man was van huis uit links, maar ze was nog nooit iemand met geld tegengekomen die geen conservatieve instincten had. Een van die instincten was het compliceren van dingen die moreel gezien evident waren (maar fiscaal nogal nadelig). Zoiets als: rijst is te duur en daarom moeten we mensen geld geven, want dan kunnen ze het kopen. Duh.

Op school leek Willing zo ingetogen en bescheiden, maar achter gesloten deuren was dat joch soms iets te zelfingenomen.

‘Ik heb trouwens afgesproken om na het eten met mijn zus te praten,’ zei ze tegen Esteban toen hij een koud biertje pakte. ‘Dus ik hoop dat je het niet erg vindt om af te wassen.’

‘Ik was elke avond af als je me echt water laat gebruiken.’

‘Het grijze water is ook echt, alleen niet zo schoon.’ Ze had geen zin om deze discussie iedere avond te voeren en was opgelucht dat hij over een ander onderwerp begon terwijl het varkensvlees lag te spetteren.

‘Ik heb vanmiddag kennisgemaakt met die nieuwe groep waarmee we Mount Washington gaan beklimmen,’ zei Esteban. ‘Ik heb al geconstateerd wie de onruststoker is. Het zijn nooit de zwakke, pathetische cliënten die moeilijk doen, maar de geriatrische superhelden. Meestal mannen, maar soms is het zo’n ouwe taart die denkt dat ze nog vijfendertig is terwijl ze aan elkaar hangt met plakband en een paar ton aan plastische chirurgie.’

Hij wist dat ze het niet prettig vond als hij zo geringschattend over zijn klanten sprak, maar waarschijnlijk moest hij zijn frustratie uit zijn systeem zien te krijgen wanneer ze buiten gehoorsafstand waren. ‘En wie is de lastpost? Jezus, er zit zoveel water in dit vlees dat die hamburgers worden gekookt.’

‘Waarschijnlijk over de tachtig. Zo ziet hij eruit, met van die pezige biceps – zit uren in de sportschool en heeft nog niet door dat hij nu aan het liften is met halters van balsahout. Vertikte het om naar mijn veiligheidsinstructies te luisteren. Hij vroeg alleen hoe we omgingen met het feit dat mensen allemaal “hun eigen tempo hebben” en dat sommige klimmers liever tot “de bodem” gaan. Het is een bepaald type. Hardlopers, of dat waren ze tenminste voordat ze een stel nieuwe heupen kregen en vijf hartoperaties. Je kan er vergif op innemen dat ze geld hebben en in een grijs verleden heel succesvol waren. En daarom heeft niemand ze ooit durven zeggen dat ze nu stokoud zijn. Meestal heeft hun huisarts of echtgenote hun verboden om nog door het bos te marcheren als er niemand bij is die hen kan oprapen als ze in een greppel vallen en hun benen breken. Maar het hele idee van een wandeltocht met een groep staat ze helemaal niet aan en ze kijken altijd naar de andere artritische stakkers en denken: wat doe ik nou hier met die boemerpoeperds? – terwijl ze er juist helemaal tussen passen. Ze volgen de routeaanwijzingen niet en wachten niet op de rest. Dit is het soort mensen die een ongeluk krijgen en Over The Hill een slechte naam bezorgen. Ze peddelen er solo vandoor bij een kanotocht en nemen de verkeerde zijtak zodat wij de hele expeditie moeten afblazen en hen moeten gaan zoeken. Want ze hebben helemaal geen zin om een gids te volgen. En al helemaal geen lat. Ze zijn woedend dat de lats nu de baas zijn, omdat er toch iemand...’

‘Zo is het wel genoeg.’ Florence gooide de kool in de substantie die ondertussen op varkenssoep leek. ‘Ik sta aan jouw kant, weet je nog?’

‘Ik weet dat het je de keel uithangt, maar je hebt echt geen idee wat voor bak rancune ik elke dag over me heen krijg van die bejaarden. Ze vinden zichzelf heel progressief, maar toch willen ze weer de macht hebben. Ze willen nog steeds een veer in hun reet omdat ze zo tolerant zijn, maar je mag niet tegen ze zeggen dat je dingen alleen “tolereert” als je er eigenlijk een hekel aan hebt. En wij moeten die bekrompen debielen trouwens ook maar gewoon tolereren, zoals zij aan ons moeten wennen. Het is net zo goed ons land als dat van die uitgerangeerde gringo’s. Het zou zelfs nog meer ons land zijn als die strompelende witte idioten eens opschoten en eindelijk de pijp uitgingen.’

‘Mi amado, dat gaat te ver,’ wierp ze pro forma tegen. ‘Zeg alsjeblieft niet dat soort dingen waar Willing bij is.’

Zoals altijd hoefde Florence haar partner niet te vragen om de tafel te dekken, water in te schenken en het zoutvaatje bij te vullen. Esteban was opgegroeid in een druk gezin en deed alles uit zichzelf. Ze had geen gezelschap nodig en ook geen hulp bij het opvoeden van haar zoon, maar hij was de eerste vriend die haar ervan had kunnen overtuigen dat het misschien toch wel prettig was dat er een man naast haar in bed lag en dat er voor Willing iemand was die op een vader leek – iemand die het als zijn verdienste kon beschouwen dat de jongen nu helemaal tweetalig was. Esteban was van de tweede generatie en sprak accentloos Engels; de incidentele Spaanse tussenvoegsels waren bijna allemaal spottend bedoeld, een geestige tegemoetkoming aan het stereotype dat zijn oudere cliënten dankbaar slikten. Hij had dan wel niet gestudeerd, maar dat was, volgens haar, financieel gezien een slimme zet.

Wat betreft de etnische kwestie, het was niet waar, zoals haar zus duidelijk geloofde, dat ze het alleen had aangelegd met een lat om hip te zijn (oeps! dat was laks), om zich alvast bij de winnaars aan te sluiten, of omdat ze haar afkomst uit banale linkse schaamte had verloochend. Esteban was een sterke, levenslustige man met een groot verantwoordelijkheidsgevoel, ongeacht zijn afkomst, en ze hadden veel met elkaar gemeen, niet in de laatste plaats dat ze het allebei lekker vonden om dingen te verafschuwen. Hoe het ook zij, ze had het gevoel dat ze door haar keuze voor een Mexicaanse minnaar aan de goede kant van de geschiedenis stond – open en geassimileerd en toekomstgericht – en ze moest toegeven dat zijn achtergrond een pluspunt was. De vraag of ze zich nog steeds tot hem aangetrokken zou voelen als hij een doorsnee blanke was geweest was volstrekt irrelevant. Mensen waren een totaalpakket. Wie ze waren en wat ze waren vielen niet van elkaar te scheiden en waar het uiteindelijk op neerkwam was dat ze Estebans notenkleurige huid, zijdezachte zwarte paardenstaart en brede, hoge jukbeenderen onweerstaanbaar sexy vond. Hij verruimde haar wereld doordat hij zo anders was en bood toegang tot een rijk en complex Amerikaans parallel universum dat voor behoedzame, rechtse, paranoïde types als haar zus Avery slechts een ondoordringbare, monolitische dreiging vertegenwoordigde.

‘Hé, je kent die man toch wel die vorig jaar aan de overkant van de straat is komen wonen?’ zei Florence toen Esteban terugkwam om de stukken kool van de vloer te vegen. ‘Brendan huppeldepup. Ik zei je toen dat dat betekende dat ik nu waarschijnlijk nooit meer een huis in deze buurt zou kunnen kopen. Hij werkt op Wall Street.’

‘Ja, vaag. Zakenbankier of zoiets.’

‘Ik kwam hem vanochtend tegen toen ik op weg was naar de bushalte. We hadden een gesprek dat een beetje merkwaardig verliep. Ik denk dat hij me wilde helpen. Ik heb het gevoel dat hij me wel mag.’

‘Wat? Dat klinkt niet goed.’

‘O, volgens mij komt het door die afschuwelijke reputatie van goedheid en barmhartigheid die als een hondje achter me aan loopt. Hij vertelde me dus dat we onze “beleggingen” het land uit moesten zien te krijgen – onmiddellijk en wel vandaag. We moesten al ons contant geld omwisselen voor buitenlandse valuta – ik bedoel, welke geld? Ik wou dat het niet zo grappig was – en alle, ik citeer, “in dollars genomineerde aandelen” verkopen. God, hij deed echt ontzettend dramatisch. Misschien maken die types nooit eens een echt drama mee. Hij pakte me bij mijn schouder en keek me recht in de ogen, zo van: dit is allemaal heel ernstig en ik maak geen grap. Het was belachelijk. Ik heb geen idee waarom hij denkt dat mensen zoals wij beleggingen hebben.’

‘Die zouden we wel kunnen hebben als je rijke abuelo eens de pijp uitging.’

‘Als wij een dubbeltje van die erfenis zien, betekent het dat mijn ouders ook de pijp uit zijn, dus hou je een beetje in.’

Esteban was niet op haar geld uit, maar Florence kreeg toch een onbehaaglijk gevoel wanneer er werd verwezen naar het fortuin van de Mandibles – waarvan niemand de omvang scheen te kennen. Een bemiddelde grootvader van vaderskant had geen merkbare invloed gehad op een bescheiden opvoeding. In de loop der tijd had het haar heel wat moeite gekost om haar lat vriend ervan te overtuigen dat ze niet de zoveelste luie, vertroetelde, bevoorrechte gringo was die zoveel geluk niet verdiende, en elke keer als het over geld ging, dook die karikatuur van het verwende nest weer op. Het was al lastig genoeg dat 335 East Fifty-Fifth Street haar bezit was en ze had Estebans aanbod om mee te betalen aan de hypotheek afgeslagen. Ze waren nu vijf jaar samen, maar als ze hem aanspraken op het onroerend goed liet opbouwen, stond ze de relatie toe om een stap verder te gaan dan gepast leek gezien de reeks voorgangers die allemaal zulke enorme teleurstellingen waren gebleken.

‘Waarom zei die gast dat,’ vroeg Esteban, ‘en dan ook nog zomaar uit het niets?’

‘Ik heb geen idee. Op het nieuws hoorde ik dat er een paar dagen terug een bank in Groot-Brittannië is omgevallen, maar wat dan nog? Daar hebben wij toch niks mee te maken? En is er gisteren niet een of andere huppeldepuphuppeldepup niet verlengd? Je weet dat ik die dingen niet volg. Dat was trouwens ook ergens in Europa. Na dat jarenlange “gereguleerde afbouwen van de euro” ben ik hun eeuwige financiële problemen immens moe. Op het journaal waar Willing naar zat te kijken zeiden ze in elk geval iets over obligaties. Maar ik durf te wedden dat Brendan alleen maar indruk op me probeerde te maken.’

‘O, over rare dingen gesproken,’ herinnerde ze zich tijdens het opscheppen, ‘Brendan vroeg of we het huis hadden gekocht. Toen ik ja zei en zei dat ik ook een huurder had om de hypotheek te kunnen betalen, zei hij: “Het zou gunstig kunnen zijn dat het jouw huis is. Van die huurder zou je nog spijt kunnen krijgen.”’

Bij die waar-was-je-toen-momenten – de moord op Kennedy voor mensen zoals zijn oudtante Nollie, 9/11 voor de generatie van zijn moeder – was het makkelijk om te doen alsof je je het nog herinnerde, om terug te kijken en het weifelachtige, waterige verleden te voorzien van de harde feiten die je pas later te weten was gekomen. En daarom besloot Willing dat hij zich deze avond later zou herinneren, echt herinneren-herinneren – helemaal tot en met de kruimelige hamburgers, het lange videogesprek tussen zijn moeder en haar zus na het eten en de wateruitval (tegen die tijd was het protocol al een routine). Hij zou nederig erkennen dat hij, op dat moment, nog niet wist wat het begrip reservemunt betekende. Hij wist ook niet wat een obligatieveiling was, hoewel er waarschijnlijk hele decennia en zelfs eeuwen voorbij waren gegaan waarin bijna iedereen beide concepten ronduit saai en irrelevant had gevonden. Toch zou hij er in de toekomst voor zorgen dat hij het volgende in elk geval wel op zijn conto zou schrijven: hij had het misschien niet helemaal begrepen tijdens het zevenuurjournaal – die ‘obligatieveiling van de Amerikaanse schatkist’ en de ‘rentepiek’ – maar hij had in elk geval wel de toon opgepikt.

Sinds de steentijd had hij er een oor voor. Iedereen dacht dat het ergste nu wel voorbij was; de orde was op glorieuze wijze hersteld, en wel voorgoed. Maar voor Willing, die zijn eigen rudimentaire waar-was-je-toen-moment meemaakte op de eerbiedwaardige leeftijd van acht jaar, was De Dag Waarop Niets Het Meer Deed een openbaring geweest, en openbaringen konden niet ongeopenbaard worden; je kon ze niet terugstoppen in de kast. Door deze onomkeerbare epifanie had hij geleerd dat hij verwachtingen moest omdraaien. Het was helemaal niet verbazingwekkend dat dingen niet werkten, dat dingen stukgingen. Storingen en defecten waren de natuurlijke toestand van de wereld. Het was daarentegen wel verbazingwekkend wanneer iets naar behoren functioneerde, al was het maar even. Zo had hij het einde van zijn kindertijd doorgebracht in een staat van dankbare verwondering – over de televisie, die straalde van de oververzadigde kleuren (hij ging aan! alweer!), over de bus, die was gekomen en op tijd was geweest en zijn moeder had teruggebracht van haar werk, over het schone water dat uit de kraan kwam, ook al mocht hij daar zelden aankomen.

De toon identificeerde hij al toen zijn moeder nog in de keuken boven de kool stond te kletsen. Zijn moeder en Esteban hadden het timbre allebei niet opgemerkt. Willing was de enige die zat op te letten. Dat wil zeggen, Willing en Milo; de cockerspaniël met zijn oplettende ogen, waakzame houding en gespitste oren had de vreemde toonhoogte ook waargenomen. Want de nieuwslezers spraken met een soort nerveuze opwinding die immens opmerkelijk was. Nieuwslezers vonden het prettig als er iets gebeurde. Dat kon je ze nauwelijks kwalijk nemen, want het was hun werk om te vertellen wat er was gebeurd en ze hadden graag iets te doen. Als het vervelende gebeurtenissen waren, en dat was bijna altijd het geval omdat het goed nieuws was als dingen ongeveer hetzelfde bleven, geneerden ze zich omdat ze zo blij waren. De slechtste nieuwslezers verborgen hun blijdschap achter een groot, overdreven nepverdriet waar niemand intrapte en waar ze van Willing weleens mee mochten ophouden.

Maar vanavond was er in elk geval niemand dood en de raadselachtige gebeurtenissen waarover werd bericht hadden met cijfers te maken en met kreupele uitdrukkingen die de rest van de kijkers waarschijnlijk ook niet begrepen. Daarom trokken de nieuwslezers en hun gasten hun gezicht in elk geval niet in de plooi en lieten ze hun stem niet zakken naar een kunstmatige lage treurige toon. Integendeel, alle mensen op het journaal leken blij en zelfs verrukt. Maar de nerveuze vrolijkheid werd gekleurd door het besef dat ze hun vreugde zo goed mogelijk moesten maskeren omdat ze er weleens spijt van zouden kunnen krijgen. De toon betekende: nu is het nog leuk, maar straks niet meer.

• HOOFDSTUK 2 •

KARMISCHE KLONTERING

Avery Stackhouse was zich er terdege van bewust dat haar zus geen geduld had met fleXface, omdat Florence tijdens het praten graag de keuken schoonmaakte. In zo’n geval leek de afwas bijna al haar aandacht op te eisen, maar de afleiding zou een zeldzaam moment van eenzaamheid verdrijven: Lowell gaf een avondcollege, Savannah was uit met een van de vriendjes die elkaar in haar laatste studiejaar in zo’n razend tempo opvolgden dat haar moeder hun namen niet eens meer probeerde te onthouden, Goog bereidde zich met zijn team voor op het grote interscolaire debat over de stelling ‘Schaarste en prijspieken worden veroorzaakt door destructief nationaal “voedselzekerheidsbeleid” en niet door daadwerkelijke landbouwtekorten’ – Goog had er zelf voor gekozen die stelling te verdedigen – en Bing was aan het repeteren met zijn kwartet.

Ze nestelde zich in een behaaglijke fauteuil en keek tevreden de kamer rond. Toen ze net volwassen was, bestond een modieuze inrichting uit harde vlakken, scherpe hoeken en een kleurenschema dat werd overheerst door nietsontziend wit. Tot haar grote vreugde waren absorberende, zachte, ronde vormen nu de rigueur; zelfs de muren waren bedekt met stoffig namaaksuède. Deze kamer vertoonde uitsluitend warme, aardse bruintinten, met meubels van oudgemaakt leer en kortharig bont, waardoor het net was of je gezellig tegen een opgezette beer aankroop als je er ging zitten loungen met een glas wijn. Het ordinaire gegil van chroom had plaatsgemaakt voor de gedempte tonen van tin. Godzijdank stonden er in de huizen van de welgestelden in DC niet langer van die vreselijke modulaire zithoeken en was de statige bank in ere hersteld.

Ook de drukke klomp boeken waarmee de drie verdiepingen van het rommelige bakstenen huis van haar ouders in Carroll Gardens stond volgestouwd was door de Stackhouses verbannen. Er was niets waardoor je zo te kijk stond als een ouwe sok als rijen smoezelige ruggen die de muren bevuilden. Als je een boek eenmaal had gelezen, bewaarde je het toch alleen driedimensionaal als je wilde opscheppen? Nu je de hele nationale bibliotheek op je vingertop kon laten balanceren stond het gesleep met die ontelbare dozen vol ouderwetse gebruiksvoorwerpen ongeveer gelijk aan het meeverhuizen van je lege eierdoppen.

Ze vouwde haar fleXcreen open, fixeerde hem en zette hem op het met leer bespannen koffietafeltje. Het apparaat was zo dun dat sommige mensen hun nieuwe gadget per ongeluk hadden weggegooid omdat ze dachten dat het propje in hun zak een papieren zakdoekje was. Dat was voor de introductie van de kenmerkende felle kleuren van de tweede generatie. Aangezien het flinterdunne materiaal elke schermgrootte tussen de vijf bij vijf en vijfendertig bij vijftig centimeter kon aannemen en je de onderkant kon omvouwen op een plat oppervlakte zodat het als toetsenbord kon fungeren, had de fleX in één klap de smartwatch, smartspeX, smartphone, tablet, laptop en desktop vervangen. En het allerbeste was dat de fleXcreen niet barstte – een pluspunt waar de fabrikant nu spijt van begon te krijgen.

‘Hé, ben je er klaar voor?’ stak Avery van wal. ‘We moeten het over die boerderij hebben die Jarred heeft gekocht.’

‘Ja, pap zei al zoiets,’ zei Florence. ‘Hoe komt Jarred opeens aan het geld voor een boerderij?’

Door de hoge resolutie zag ze bij haar zus beginnende wallen die ze in het echt niet zou hebben opgemerkt. Avery was niet geneigd zich superieur te voelen; onregelmatigheden in het gezicht van haar zus waren voorbodes van wat haar binnen twee jaar zelf te wachten stond. Bovendien werd haar eigen gezicht ook ontsierd door een keur aan vlekjes, ontspruitende zwarte haartjes en gruwelijke verkleuringen. De forensische beelden van het apparaat waren veel scherper dan de goedwillende wazige indruk die het menselijk gelaat in het dagelijkse leven achterliet en daardoor had de video veel weg van een medische scan, die je niet vertelde of je zus gelukkig of ongelukkig was, maar of ze huidkanker had. In elk geval had ze met Florence afgesproken dat ze niet meer 3D zouden gaan, wat nog erger was: je zag er niet alleen terminaal uit, maar ook nog dik.

‘Hij heeft lang niet zoveel opgenomen uit het studiefonds als wij,’ verklaarde Avery, ‘en daardoor heeft hij grootman ervan weten te overtuigen dat een aanbetaling wel eerlijk zo was.’ Grootvader Mandible was even ontzagwekkend als zelfgenoegzaam en had ogenschijnlijk altijd genoten van de naam grootman – en dat was alleen nog maar erger geworden sinds haar kinderen die hadden verfraaid tot overgrootman.

‘Dat lukt alleen Jarred, cashen omdat hij met zijn studie is gestopt,’ zei Florence. ‘Twee studies, zelfs. Maar ik ben toch verbaasd. Hij heeft nooit belangstelling gehad voor tuinieren.’

‘Voor die ontziltingsbevlieging had hij ook geen belangstelling voor zeewater. Voor die Marokkaanse kookcursus had hij nog nooit een ei gebakken. Het hele leven van Jarred is een wat-past-er-niet-in-het-plaatje-puzzel waarbij niets in het plaatje past. Een agrarische idylle past niet, dus past het. Het is logisch vanwege het gebrek aan logica.’

‘Wring je je ook in zulke onmogelijke bochten om je cliënten inzicht in hun leven te geven? Indrukwekkend. Dat was een knap staaltje acrobatiek.’

‘Eigenlijk hebben papa en mama het immens gestimuleerd. Ze vinden de boerderij geweldig. Alles om hem het huis uit te krijgen.’

‘Goh, dapper hoor, het huis uit gaan op de prille leeftijd van vijfendertig jaar!’ Ze begonnen allebei vals te lachen. Zij waren de volwassenen en ze hadden misschien hun tekortkomingen, maar in elk geval was geen van beide zussen het stuurloze, genotzuchtige zwarte schaap van de familie. ‘Waar is het eigenlijk?’

‘Gloversville, New York,’ zei Avery. ‘Daar maakten ze ooit handschoenen.’

‘Daar kun je om lachen, maar in elke stad in dit land werd vroeger iets gemaakt. Wat wordt er eigenlijk op die boerderij verbouwd?’

‘Er staan een paar appelbomen en kersenbomen. Wortels, graan. Volgens mij heeft hij er zelfs een paar koeien bij gekregen. Zo’n familiebedrijf waarvan de eigenaar te oud is geworden en waar de kinderen niets mee van doen willen hebben.’

‘Die bedrijven draaien altijd verlies,’ zei Florence. ‘Het zal hem nog flink tegenvallen. Kleinschalig boeren is loodzwaar werk. Belachelijk... ik heb hem al maanden niet gesproken.’

‘Hij gaat op de survivaltoer. Hij heeft die bedoening de Citadel genoemd, alsof het een fort is. De laatste paar keer dat ik hem sprak was hij behoorlijk somber. Al dat einde-der-tijden-gedoe. Ik vind het maar raar: ik loop door Washington en alle cafés zitten vol, de vastgoedprijzen schieten weer omhoog en iedereen zakt onderuit op de achterbank van zo’n zelfrijdende auto van tweehonderdduizend dollar. De Dow heeft het investeringsequivalent van een hoge bloeddruk. En ondertussen heeft ons broertje zich ergens verschanst met al zijn onheilstijdingen van het internet: Kom tot inkeer, het einde is nabij! De boel staat op springen, we gaan er allemaal aan! De teksten zijn seculier, maar het emotionele appel is evangelisch Iowa. Geen wonder dat hij op een boerderij is geëindigd.’

‘Zo reageerden ook een heleboel mensen op het stenen tijdperk...’

‘Ik lach me rot. Dat zegt niemand meer zo.’

‘Je zult me wel weer pedant vinden, maar als je het versimpelt tot “de steentijd” gaat voor mij die hele teruggebombardeerd-naar-betekenis verloren...’

‘Je bent ook pedant. Net als papa. Taal leeft en laat zich niet inperken. Nou ja, volgens mij is die actie van Jarred geen late reactie op het ste-nen tijd-perk.’ Avery sprak elke lettergreep duidelijk uit, alsof ze zich verwaardigde een zwakzinnige uit te leggen dat EHBO eer-ste-hulp-bij-on-ge-luk-ken betekende. ‘Dat idee van Jarred – en hij is echt niet de enige die dat vindt –, die overtuiging dat we op de rand van de afgrond balanceren, op het punt staan in een vrije val terecht te komen? Dat is allemaal projectie. Het gaat niet om “de wereld” of de verschrikkelijke weg die dit land is in geslagen en waar we allemaal voor zullen boeten. Het gaat om zijn eigen situatie. Hij is pessimistisch over zijn eigen toekomst. Maar dat hij zich nu zorgen maakt omdat de maatschappij naar de knoppen gaat en niet omdat zijn hoop op een carrière als ontziltingsdeskundige vervlogen is aangezien het te veel gedoe was om zijn diploma te halen, tja... hij voelt zich belangrijker omdat mensen overal ter wereld hetzelfde voorspellen.’

‘Heb je deze theorie ooit aan Jarred voorgelegd?’ vroeg Florence. ‘Hij vindt het waarschijnlijk niet zo prettig als je zegt dat zijn politieke overtuiging voortkomt uit zijn relatie met zichzelf. De zaken waar hij zich druk over maakt – dieren die uitsterven, woestijnvorming, ontbossing, vervuiling van het zeewater, het feit dat niet een van de grote economieën haar koolstofreductieverplichtingen is nagekomen – daarover maken veel meer mensen zich zorgen.’

‘Maar ik zie hetzelfde vaak bij mijn bejaarde cliënten. Al hebben ze natuurlijk andere obsessies: straks zitten we zonder water of zonder eten of zonder stroom. De economie staat op instorten en hun pensioen zal verdampen. Maar eigenlijk zijn ze bang voor de dood. Het is het einde van de wereld als er voor hen een einde aan komt en daarom gaan ze er maar van uit dat het voor iedereen het einde van de wereld is. Op een bepaalde manier is het een gebrek aan fantasie – ze kunnen zich niet voorstellen dat er een wereld is waarin ze zelf niet voorkomen. Daarom vervallen ouderen in doemdenken: voor hen ís het het einde der tijden, en dat deel, hun persoonlijke doemsdag, is echt. Dus hoe dichter hun persoonlijke vergetelheid nadert, hoe meer bepaalde oudjes een dreigend noodlot op hun eigen omgeving projecteren. Soms is het ook bijna rancuneus. Ik zweer je, voor sommigen van deze zwartgallige onheilsprofeten is het naderende armageddon geen angstbeeld maar een droom. Ze willen het liefst dat de hele wereld in een gigantisch zwart gat implodeert, want als zij niet met een martini op de veranda kunnen zitten, mag helemaal niemand meer een martini drinken. Ze willen alles meenemen – tot de tandenstokers en olijven aan toe. Maar eigenlijk is er niets aan de hand. Het leven, de beschaving en de Verenigde Staten blijven allemaal gewoon bestaan en dat kunnen ze niet uitstaan.’

Florence grinnikte. ‘Dat was ingestudeerd. Dat heb je vaker gezegd.’

‘Mm,’ gaf Avery toe. ‘Een of twee keer misschien. Maar dat verandert niets aan mijn punt over Jarred. Hij is zich aan het ingraven en een voorraad stoofvlees in blik aan het aanleggen omdat hij in een psychische crisis zit. Als hij er weer uit komt en om zich heen kijkt en al die EHBO-koffers en hele dozen met extra lange lucifers ziet, voelt hij zich waarschijnlijk knap stom.’

‘Mmm-mm. Maar misschien is Jarred niet de enige die projecteert. Jij ziet alles zonnig in omdat je een fantastisch leven hebt.’

Dat ‘fantastisch’ was laatdunkend bedoeld, en Avery hield er niet van als haar eigen analysemethoden tegen haar werden gebruikt. ‘Je bent niet meteen een imbeciel als je aardig verdient,’ wierp ze tegen. ‘Bovendien hebben mensen die het redelijk goed hebben ook hun problemen.’

‘Mmm-mm,’ zei Florence weer. ‘Noem er eens een.’ Ze wachtte het antwoord niet eens af. ‘Wat Jarred betreft, zijn laatste geldslurpende project is vooral een praktisch en geen psychisch probleem. Dat Citadeldebacle klinkt als een bodemloze financiële put. Hij zit al tot over zijn oren in de schulden bij creditcardmaatschappijen – ook al woont-ie nog bij pap en mam. Al die hopeloze projecten hebben een hoop geld gekost. Ik hoop maar dat grootman diepe zakken heeft.’

‘Grootmans zakken hangen zo ongeveer op zijn schoenen.’

Avery besloot het gesprek een andere kant op te sturen. De hoogte van het bedrag dat uit de nalatenschap van de Mandibles zou binnendruppelen was een netelig onderwerp. Natuurlijk had Florence het nooit ronduit gezegd, maar door het verschil in inkomen vroeg Avery zich af of er, als het eenmaal zover was, van haar werd verwacht dat ze een stap opzij deed en een aanzienlijk deel van haar erfenis aan haar broer en zus afstond of er zelfs volledig afstand van deed. Op het eerste gezicht had Avery het geld niet nodig. En nu moest ze, met andere woorden, dus gestraft worden omdat ze intelligente beslissingen had genomen waardoor het haar voor de wind ging? Dat was de les die ze al lang geleden had moeten leren van het zogenaamd ‘progressieve’ Amerikaanse belastingstelsel. O, en Florence-als-in-Nightingale had ongetwijfeld meer recht op het geld omdat ze in haar meest recente incarnatie de goedheid, vriendelijkheid en liefdadigheid zelve was.

Maar ze hadden dezelfde kansen gekregen. Avery was getrouwd met een wat oudere intellectuele zwaargewicht die tegenwoordig een vaste aanstelling had als hoogleraar aan de economische faculteit van de universiteit van Georgetown. Samen hadden ze een knap herenhuis in Washington gekocht dat inmiddels al in waarde was gestegen. Ze was een winstgevende privépraktijk begonnen en had drie slimme, getalenteerde kinderen grootgebracht die ze naar de beste privéscholen konden sturen. Ondertussen hokte Florence samen met een laagopgeleide Mexicaanse reisleider en had ze een piepklein en bouwvallig, maar misdadig geprijsd huis gekocht in een buurt in Brooklyn die in hun jeugd berucht was vanwege de moorddadige territoriumoorlogen tussen crackdealers. Ze voedde één zoon op die het gevolg was van een onenightstand en die op een openbare school zat waar alle lessen in het Spaans werden gegeven – en die overigens nogal wat eigenaardige trekjes begon te vertonen – en haar carrière bestond uit het opschudden van kussens voor schizofrenen. Avery hoopte uit de grond van haar hart dat haar slimme, gewiekste zus – die waanzinnig hard werkte en de echte overlever van de familie was, en niet Jarred – een roeping zou vinden waarbij haar talenten beter tot hun recht kwamen, al leek Esteban tenminste een betrouwbare vent. Maar toch was het niet Avery’s schuld dat Florence in zo’n deerniswekkende toestand zat – vooral pijnlijk omdat ze de oudste was. Maar Avery zou zich natuurlijk niet bij elk gesprek zo schuldig moeten voelen vanwege de omstandigheden die ze met zoveel moeite voor zichzelf had gecreëerd.

Toch bleek het onderwerp dat ze vervolgens ter afleiding aansneed allesbehalve neutraal te zijn. ‘Zeg, heb je iets meegekregen van de opwinding over het landnummer?’

‘Ja, al mijn collega’s bij de opvang vonden het hilarisch dat mensen zich daar zo druk over maken. Maar ik weet zeker dat Fox News hier het hele jaar over kan blijven schuimbekken.’

‘Tja, maar het landnummer van Amerika is toch altijd één geweest?’ zei Avery. ‘Voor sommige mensen heeft dat symbolische waarde.’

‘O ja, wat zegt het dan? Dat we nummer één zijn? Als het al iets betekent, is het feit dat wij altijd één zijn geweest op zich al een reden om dat suffe nummer eens aan iemand anders te geven.’

‘Je windt je anders behoorlijk op over een onderwerp dat je zogenaamd niet boeit. En blijkbaar betekent het wel iets voor de Chinezen, want anders zouden ze niet zo’n punt hebben gemaakt van die nummerruil.’

‘Als een van de partijen zo moeilijk doet, kun je soms het beste toegeven,’ zei Florence. ‘Vooral als je er alleen maar een paar cijfers voor in een computer hoeft te rammen. Dit is zo’n concessie die niets kost en die je later in de onderhandelingen kunt ruilen voor iets dat er wel toe doet.’

‘Of misschien is het zo’n concessie die een precedent schept voor een hele trits verdere concessies en er dus wel degelijk toe doet. Vandaag zei een van mijn patiënten dat ze zich “vernederd” voelde.’

‘De meeste Amerikanen wonen in Amerika,’ zei Florence. ‘Ze toetsen dus bijna nooit hun eigen landnummer in. Als ze niet de hele tijd vanuit het buitenland naar huis fleXt, zal die patiënt van je op een gewone dag nooit werkelijk “vernederd” worden. Het is net als met die heisa over voor Engels: toets twee. Alsof twee moeilijker in te toetsen is dan één.’

‘Laten we het daar maar niet meer over hebben. Je weet dat ik het schandalig vond dat het werd omgedraaid.’

‘Ook dat was een genereus gebaar dat niets kostte. Voor lats stond die twee voor tweederangs. Door zoiets kleins krijgen immigranten en hun nakomelingen het gevoel dat ze erbij horen.’

‘Eerder het gevoel dat ze gewonnen hebben...’

‘Pas op,’ zei Florence. ‘Er zijn grenzen.’

Florence had het hoog in haar bol gekregen sinds ze samenwoonde met een heuse Mexicaan. Ze was nu erelid van een minderheid die zo gigantisch was dat deze binnenkort geen aanspraak meer kon maken op dat etiket. Een keerpunt waar Avery erg naar uitkeek. In haar praktijk stimuleerde ze haar patiënten een gevoel van bijzonderheid te omarmen – maar dat sterke besef van identiteit, van ergens thuishoren, van het trots toe-eigenen van je eigen speciale en unieke erfgoed, werd juist de meerderheid in dit land ontzegd, terwijl die juist zoveel indrukwekkende prestaties had neergezet om trots op te zijn. Als de blanken ook een minderheid waren, kregen ze misschien hun eigen faculteiten Blanke Studies, waar ze schaamteloos Herman Melville konden aanprijzen. Haar kinderen zouden eerder worden toegelaten tot de universiteit, ongeacht hun testscores. Ze zouden opeens allemaal kunnen roepen dat de term ‘blanke’ discriminerend was en dat ze voortaan ‘West-Europees-Amerikaans’ moesten worden genoemd, de hele mondvol. Ze zouden elkaar op samenzweerderige, vertrouwelijke toon kunnen aanspreken met ‘Alles kits, bleekscheet?’ en ondertussen elke niet-blanke die zo’n onverdraagzame uitdrukking in de mond nam op CNN kunnen kapittelen. Als ze eenmaal een minderheid waren konden ze zich bij elke gelegenheid ronduit en feestelijk beledigd voelen en werd het protocol voor geautomatiseerde telefoontjes misschien teruggedraaid.

‘Ik heb het toch gezegd? We hadden de sluizen moeten openzetten toen het nog kon!’ riep Esteban buiten beeld.

‘Willing!’ riep Florence over haar schouder. ‘Ga naar de Green Acre en pak alle flessen water die je te pakken kunt krijgen! Esteban komt achter je aan met het karretje!’

‘Oké, oké,’ zei de jongen achter haar. ‘Ik weet hoe het werkt. Maar ik kom toch te laat. Iedereen met een auto is sneller.’

‘Nou, schiet dan op.’

‘Niet alweer,’ zei Avery.

Zuchtend draaide Florence zich weer naar het scherm. ‘Het ergste is dat je nooit weet hoelang je zonder water zit. Soms duurt het maar een uur, soms een hele week. Gelukkig hebben we achter het huis een paar regentonnen neergezet. Het is geen drinkwater, maar we kunnen er de wc mee doorspoelen. Ik heb een paar oude flessen met kraanwater gevuld, maar dat wordt heel snel muf. Dus ik hoop maar dat Willing en Esteban nog op tijd zijn. Het is altijd een veldslag in het waterpad. We hebben mazzel dat het vrij laat is. Misschien hebben sommige mensen het nog niet in de gaten. Kut, ik zeg het niet graag, maar Esteban had gelijk. Ik heb al acht dagen niet gedoucht. Ik had meteen moeten gaan toen ik thuiskwam.’

‘Is er al duidelijkheid over de oorzaak? Geen bloggersspeculatie. Echte informatie.’

‘Wat is dat, echte informatie?’ snoof Florence. ‘Maar zelfs in de idiotosfeer zijn ze het erover eens dat in het westen de problemen worden veroorzaakt door uitgeputte grondwaterreserves en droogte. Hier is het minder duidelijk. Misschien toevoerproblemen in het binnenland. En het helpt natuurlijk ook niet mee dat het kalifaat tunnel 3 heeft gesaboteerd. Volgens veel mensen ligt het aan de verrotte infrastructuur, enorme lekken. En je weet waar het volgens mij door komt.’

‘Ja, ik weet waar het volgens jou door komt.’ Avery was in beeld en daarom weerhield ze zich ervan met haar ogen te rollen. Het was trendy om op te merken dat de mensen in een tijd zonder grondige onderzoeksjournalistiek gewoon geloofden wat hun uitkwam. Dat cliché werd door hun vader keer op keer naar voren gebracht. Maar voor zover Avery wist hadden mensen altijd al eerst een mening gehad en daar te zijner tijd ondersteunend bewijs bij vergaard, zoals ze een outfit aanschaften waar ze later de bijpassende accessoires bij zochten. Dus natuurlijk kwam het volgens Florence door fracken. Dat paste in haar straatje.

De voordeur sloeg dicht. ‘Hai,’ zei Lowell.

‘Hé, ik ben met Florence in gesprek.’

‘Nou, dat moet je dan misschien maar eens gaan afronden.’

Dat opgeblazen gedrag was normaal, maar het was vreemd dat hij zo geërgerd deed. ‘Ja, als ik klaar ben, oké?’

‘Geen probleem, hoor,’ zei Florence. ‘Ik moet nog regenwater scheppen voor in de wc. Dag, popje.’

Hij was achtenveertig en daardoor was zijn stoppelbaardje van een halve centimeter helaas eerder morsig dan hip, en met zijn halflange, in ongelijke lengtes geknipte grijzende haar, dat ooit trendy was geweest, wekte hij nu een slonzige indruk. Avery zou eigenlijk eens moeten bedenken hoe ze hem dat kon vertellen, maar dan niet met zoveel woorden. Voor een econoom had hij zich altijd hip en flitsend gekleed – een man met een elegante, gewaagde kledingstijl en een soepele, zwierige tred die altijd een hele schare volgelingen had aangetrokken aan de universiteit. Dat glanzende duifgrijze pak was superstrak – manchetloos en kraagloos, met een broek met een hoge taille en een jasje tot net boven de knie. De schoenen van vanavond waren felroze. Maar het was riskant om jezelf een jeugdig imago aan te meten. Lowell zag eruit als iemand die dacht dat hij jong was en dat niet was.

‘Mojo, yo, zet de tv aan!’ commandeerde Lowell. Het stemgestuurde huishoudmanagementsysteem was al een tijdje van slag en bleef maar de melding geven dat de melk op was. Voordat Avery de functie had uitgeschakeld, was het programma melk blijven bestellen bij de supermarkt tot ze erin verzopen. Maar nu werd het programma nog onbetrouwbaarder: na Lowells instructie hoorde ze de afwasmachine aanslaan in de keuken.

‘Zie je wel, een ongeluk komt nooit alleen,’ zei Lowell vertwijfeld. ‘Dat probeerde ik net nog uit te leggen aan die nitwit van een Mark Vandermire. Dat zie je ook in de economie. Her en der imploderen kleine shitbedrijfjes en daardoor lijkt het net of er een verband is tussen al die faillissementen. Maar dat hoeft helemaal niet het geval te zijn. Het is gewoon een soort van karmische... eh... klontering.’

‘Dat zou iets kunnen zijn voor een nieuw essay. Karmische klontering klinkt pakkend.’ Ze overhandigde hem de stoffige afstandsbediening. ‘Gelukkig kunnen we hem nog uitzetten. De Mojo van Ellen een paar huizen verderop wil niet meer op handmatig. Als die kuren krijgt, kunnen ze niet eens meer water koken.’

Lowell plofte moedeloos op de bank. In plaats van het nieuws aan te zetten tikte hij met het daarvoor bestemde apparaat tegen zijn knie.

‘Wil je iets eten?’

‘Ik wil wel een glas van die wijn. Maar ik ben bang dat de sprinklers aangaan als ik Mojo om een BLT vraag. Of dat hij het huis in de fik zet.’

‘En, heb je het laatste nieuws al gehoord?’ vroeg hij toen ze hem zijn wijn gaf.

‘Ik heb geen idee waar je op zinspeelt, dus waarschijnlijk niet.’

‘De obligatieveiling van vanmiddag.’

‘Frankrijk weer?’

‘Nee, de Amerikaanse schatkist. Kijk, volgens mij is het niet echt belangrijk. Maar de bid-to-coverratio was belachelijk laag. Het absolute dieptepunt om precies te zijn: 1,1. En de rente op tienjarig papier is gestegen naar 8,2 procent.’

‘Dat is toch hoog?’

‘Hoog? De rente is verdubbeld. Maar volgens mij is het niet meer dan een toevallige samenloop van willekeurige krachten.’

‘Karmische klontering.’

‘Juist. Het lukt Frankrijk niet om de looptijd van een hele tranche schulden te verlengen, maar Duitsland en de ECB schieten meteen te hulp, dus het is niet zo dat ze straks de Eiffeltoren moeten sluiten vanwege een gebrek aan liquide middelen. Er zijn een paar hoofden op hol geslagen, meer niet. En wat betreft Barclay’s in Engeland: officieel kan de regering van Ed Ball de bank zogenaamd niet redden, maar dat is een strategische pose. Ik durf te wedden dat ze straks genoeg muntjes van tien pence in de kieren van de canapés in Downing Street vinden om te voorkomen dat de bank omvalt. En gisteren hebben een paar schichtige hedgefunds in Zürich en Brussel hun dollarposities tot nagenoeg nul teruggebracht, ten faveure van goud. Ze gaan hun gang maar. Als de goudprijs straks zakt, kunnen ze die glimsteentjes alleen nog als presse-papier gebruiken.’

‘Staat het hoog dan?’

‘Op dit moment wel, ja! Je weet hoe dat met goud gaat. Dat stuitert altijd alle kanten op. Het is een belachelijke investering als je niet heel handig inspeelt op koersfluctuaties.’

‘Waarom krijg ik het gevoel dat je dit gesprek niet met mij voert? Je oreert zonder mijn antwoord af te wachten. Ik ga helemaal niet tegen je in.’

‘Sorry. Ik had vanmiddag weer een discussie met die boemerpoeperd van een Vandermire. Want, oké, die obligatieveiling van vandaag was... eh... niet zo gelukkig. De buitenlandse vraag naar Amerikaanse schuldpapieren is tijdelijk erg klein, maar dat is omdat allerlei landen zich terugtrekken om redenen die niets met elkaar te maken hebben en die zich toevallig tegelijkertijd voordoen. En de markt is hier nu oververhit. Beleggers krijgen een hoger rendement op de Dow dan op rommelige staatsobligaties. De rente blijft nooit ook maar in de buurt van de 8,2 procent, en dit is waarschijnlijk een eenmalige piek. Jezus, in de jaren tachtig was de rente op staatsobligaties meer dan vijftien procent. Nog zo recent als in 1991 leverden staatsobligaties meer dan acht procent op...’

‘Dat vind ik niet erg recent.’

‘Ik bedoel dat er geen enkele reden is om hysterisch te worden.’

‘Doe dan niet zo hysterisch.’

‘Het probleem is de paniek over de rentepiek. Imbecielen als Vandermire... o, en raad eens waar hij naartoe ging toen ik hem tegenkwam op de faculteit? MSNBC. Hij had een hele trits interviews op alle belangrijke zenders – Fox, Asia Central, RT, LatAmerica...’

‘Ben je jaloers?’

‘Absoluut niet. Die programma’s zijn verschrikkelijk. Ze smeren centimeters make-up op je smoel vanwege die gigaresolutie. Die krijgen ze er nooit helemaal af en dan krijg je weer vlekken op de kussenslopen. En je weet ook nooit of je je niet een paar cijfers verkeerd herinnert door de druk, waarna je het voorgoed kan schudden.’

‘Maar je bent er zo goed in.’

Hij rechtte zijn rug op de bank: compliment ontvangen. ‘De angst die Vandermire de hele avond waarschijnlijk heeft gezaaid... op die manier komt die vanzelf uit. Maar hij klinkt niet echt angstig. Hij heeft de tijd van zijn leven. Het is net als wat jij altijd zegt, je weet wel? Die apocalyptische kliek...’

‘Dat zeg ik helemaal niet “altijd”. We hebben het er één keer over gehad...’

‘Je hoeft niet kwaad te worden als ik het met je eens probeer te zijn. Ik bedoel, die mensen die het einde van de wereld voorspellen lijken dat zelf nooit echt een verschrikkelijk vooruitzicht te vinden... Ze bidden om verval, verdriet en verwoesting, maar kunnen nauwelijks verbergen dat ze verrukt zijn. Hoe zien ze dat voor zich, als de boel echt vergaat? Een kinderpartijtje waarbij iedereen in een kring danst en “As, as, as, leg maar vrolijk in de as” zingt? En ze denken blijkbaar allemaal dat ze gespaard zullen blijven en bij het zwembad zullen liggen zonnen terwijl in de verte de steden in brand staan. Het zijn potentiële voyeurs. Het lot van miljoenen of zelfs miljarden echte mensen is voor hen gewoon een bron van vermaak.’

Lowell trok zijn dit-moet-ik-opschrijven-gezicht.

‘Florence en ik zijn bang dat het met Jarred dezelfde kant op gaat. Volgens mij zit hij meer in de ecohorrorhoek, maar het is hetzelfde idee. Hoewel ik Jarred eerlijk gezegd niet zo snel als verrukt zou omschrijven. Hij is de laatste tijd nogal somber.’

‘Nou, Vandermire is in extase. Hij geniet van alle aandacht en het is hem naar het hoofd gestegen, want hij heeft al die tijd zogenaamd gelijk gehad. “Onhoudbaar! De nationale schuld is onhoudbaar!” Als hij vanmiddag nog een keer het woord onhoudbaar had gezegd, had ik hem op zijn bek geslagen. De officiële definitie van onhoudbaar is: niet vol te houden. Als je iets niet kunt volhouden, hou je het niet vol. Al die heisa twintig jaar geleden over het begrotingstekort, die melodramatische government shutdowns vanwege het verhogen van het schuldenplafond, en wat gebeurde er daarna? Niets. Op honderdtachtig procent van het BBP – en Japan heeft bewezen dat het prima te doen is – is de schuld behouden. En daarom is die ipso facto dus houdbaar.’

‘Trek je dan niet zoveel van hem aan. Als hij ongelijk heeft, staat hij binnenkort te kijk als de idioot die hij volgens jou is.’

‘Maar dat vage opruiende gezwam van hem is gevaarlijk. Het ondermijnt het vertrouwen.’

‘Vertrouwen, strontje kauwen. Is het echt zo erg als een paar rijke beleggers de zenuwen krijgen?’

‘Geld is emotie,’ stelde Lowell. ‘Alle waarden zijn relatief en daarom is geld precies zoveel waard als het voor het gevoel van de mensen waard is. Ze nemen het aan in ruil voor goederen en diensten omdat ze erin geloven. Economie is eerder een geloof dan een wetenschap. Als miljoenen individuele burgers niet in een munt geloven, is geld niet meer dan gekleurd papier. Zo moeten geldschieters geloven dat ze hun geld terugkrijgen als ze de Amerikaanse staat een lening verstrekken, want anders geven ze die lening natuurlijk niet. Vertrouwen is dus geen bijzaak. Het is de hoofdzaak, het enige wat ertoe doet.’

Het probleem van het hoogleraarschap is dat het moeilijk is om thuis je bek te houden als je beroepsmatig de hele dag de expert uithangt. Avery was er wel aan gewend, maar ze vond Lowells tirades niet meer zo bekoorlijk als toen ze pas getrouwd waren.

‘Wist je dat de meeste andere onheilsprofeten net als Vandermire voorstanders van de gouden standaard zijn?’ vervolgde Lowell. ‘Echt, het is middeleeuws om vast te houden aan een of ander decoratief metaal alsof dat het antwoord op al onze vragen is...’

‘Begin nou niet weer.’

‘Ik begin helemaal nergens over. Maar ik snap echt niet waarom Georgetown die klojo heeft aangenomen. Hij staat zogenaamd symbool voor de ideologische “breedte” van onze faculteit, maar dan zou je net zo goed kunnen beweren dat we academische breedte hebben omdat sommige hoogleraren slim zijn en de rest een stel idioten is. De gouden standaard is zestig jaar geleden losgelaten en niemand heeft hem gemist. Het was onhandig, beperkte de beschikbare middelen van de centrale banken om de economie te sturen en vormde een kunstmatige begrenzing van de monetaire basis. Het is een achterhaald, bijgelovig en sentimenteel stelsel. Maar die voorstanders van de gouden standaard willen nooit toegeven dat goud op zichzelf vrijwel geen nut heeft en dus net zo’n kunstmatig oppotmiddel is als fiduciair geld of kaurischelpen.’

Avery bestudeerde haar man. Misschien had hij ervan afgezien het nieuws aan te zetten omdat hij bang was geconfronteerd te worden met zijn nemesis Mark Vandermire. Of omdat hij bang was voor het nieuws zelf.

‘Het lijkt wel of je ergens bang voor bent.’

‘Een beetje wel, ja.’

‘Maar ik ken je. Dus de vraag is: ben je bang dat er echt iets aan de hand is? Want volgens mij ben je eerder bang dat je ongelijk hebt.’

Toen Lowell de volgende ochtend in alle vroegte wakker werd met een troebel hoofd kon hij zich wel voor zijn kop slaan vanwege dat derde glas wijn dat hij met Avery had gedronken. Hij zag af van zijn gebruikelijke compulsieve consultatie van de ene nieuwssite die hij nog enigszins vertrouwde en besloot koffie te gaan drinken op de faculteit – al was het voornamelijk een surrogaat van sassafraspitten; in Lowells persoonlijke optiek was de grootste agrarische ramp van de laatste jaren niet de explosief toegenomen prijs van graan en soja, maar de wijdverbreide afsterving van de arabica-koffieplant, waardoor je voor een goede latte hetzelfde betaalde als voor een straf glas cognac. Hij was er meer dan ooit op gebrand om een kundige, creatieve, moderne economie te verdedigen nu iedereen volgens mensen als Vandermire weer met behulp van een telraam en schelpengeld handel moest drijven, en wilde verder werken aan zijn essay over monetair beleid voordat om tien uur zijn college ‘De geschiedenis van inflatie en deflatie’ begon. Zijn studenten waren aangekomen bij de industriële revolutie in Groot-Brittannië, bijna een hele eeuw van aanhoudende deflatie waarin de welvaart van dat vermaledijde land alleen maar toenam, wat Lowell altijd een slecht humeur bezorgde.

Tijdens zijn wandeling naar de metro heerste er een ongekende drukte op de stoepen van Cleveland Park gezien het vroege tijdstip. Ondanks de heldere ochtendlucht liepen de voetgangers met die ineengedoken, jachtige tred die mensen in de regen aannemen. Het verbaasde hem niet dat hij één huilende vrouw zag, maar twee huilende vrouwen verbaasden hem wel, en de daaropvolgende huiler was een man. Uit principe raadpleegde Lowell zijn fleX niet tijdens een wandeling door een mooie stad waarvan hij liever de bezienswaardigheden in zich opnam, maar zijn stadgenoten bonden de hunne routineus om hun pols of klikten hem op hun hoedrand. Toch was het heel opmerkelijk dat zoveel voetgangers audiogesprekken voerden. Goed, na de steentijd had een handvol puristische mafketels het internet volledig geboycot, en die atavistische kliek wauwelde aan één stuk door omdat praten de enige manier was waarop deze dégénérés konden communiceren. Alle andere mensen met een leven beschouwden een telefoontje unaniem als ontoelaatbaar opdringerig en vonden een ringtone zelfs beangstigend: er was vast iemand dood.

Toen hij de lange grijze trap van zijn metrohalte af liep vertoonden de haastige forensen een angstaanjagend identieke gezichtsuitdrukking: vertrokken, geconcentreerd, verslagen. Hij wurmde zich de trein in toen de deuren werden gesloten en kon zich nog maar net tussen de andere passagiers persen. God nog aan toe, het was pas halfzeven ’s ochtends.

Ook hier was iedereen aan het praten. Niet met elkaar natuurlijk. Tegen fleXes. Hoe laag staat-ie nu?... In Londen is hij nu nog maar... Dat worden margin calls... Koop Australische, Zwitserse franken, interesseert me geen fuck! Nee, niet Canadees, dat gaat stagneren... Ik wed dat de president al gewekt is uit zijn... Stop-loss... Een verhinderde stop-loss twee uur geleden... Stop-loss...

Zelfs voor Washingtonse begrippen had Lowell Stackhouse er een buitengewoon grote hekel aan om nieuws te vernemen waar iedereen al van op de hoogte was, en na een halve minuut van die gemompelde opwinding had hij genoeg gehoord. Hij trok zijn fleX uit zijn zak, fixeerde hem op handformaat en ging meteen naar de soort-van-betrouwbare site Bloomberg.com: DOLLAR CRASHT IN EUROPA.

• HOOFDSTUK 3 •

WACHTEN OP DE POEN

Onder normale omstandigheden zou Carter Mandible zich tijdens de rit naar New Milford hebben afgevraagd in welke mate hij zich schuldig voelde omdat hij opzag tegen een bezoek aan zijn eigen vader. Allemachtig, de meeste mensen van zijn leeftijd zouden op zijn minst hun spieren verrekken wanneer ze zich uitstrekten naar het verheven rijk van zevenennegentig, maar Douglas Mandible onderwierp zijn zoon tenminste niet aan de bijkomende beproevingen van de kindsheid. Het was eerder zo dat Carter soms zou willen dat zijn vader meer tekenen van mentale vermoeidheid zou tonen en zijn sympathie zou wekken, zodat hij zijn grieven kon laten rusten. En een van die grieven was, in de eerste plaats, dat de oude man nog leefde.

O, Carter wenste zijn vader niet echt dood. Hij wist zeker – bijna zeker – dat hij tegen die tijd de gebruikelijke hoeveelheid verdriet om zijn vader zou voelen. Vrienden hadden hem gewaarschuwd dat het verlies je altijd harder raakt dan verwacht. Maar hij was er al meer dan vijftien jaar helemaal klaar voor om daar zelf achter te komen.

Gewoonlijk vroeg Carter zich tijdens de twee uur durende rit vanuit Brooklyn – deze lommerrijke route door Connecticut was aangenaam – ook af wat zijn motieven voor deze bezoeken waren. De liefdevolle toewijding aan een bejaarde ouder is, met het oog op de lange termijn, natuurlijk ook een subtiele, zelfzuchtige profylaxe: wanneer je dat fatale telefoontje krijgt, kun je jezelf verzekeren dat je toegewijd was. Als je soms iets attenter bent dan je lief is, kun je voorkomen dat je jezelf later gaat vervloeken. Ouderen hebben tenslotte de afschuwelijke gewoonte om het loodje te leggen nadat je net hebt afgezegd met een verdacht excuus, of kort na een betreurenswaardige ontmoeting waarbij je een vinnige opmerking is ontglipt. Niet-aflatende plichtsbetrachting is net zoiets als een emotionele verzekering.

Maar in Carters geval was het eigenbelang botweg pecuniair. Bracht hij alleen maandelijks een bezoek aan de Wellcome Arms om bij zijn vader in de gratie te blijven en zijn erfenis tegen bijvoorbeeld een onbesuisde en rancuneuze impuls tot een schenking aan een leerstoel aan Yale te beschermen? Hij zou het nooit weten. Sterker nog, zijn vader zou het ook nooit weten en er nooit helemaal op kunnen vertrouwen dat hij werd liefgehad om wie hij was. Bij een familiefortuin sloop er vanzelf een element van corruptie binnen. Carter kon zich wel een sentimentele voorstelling maken van een ideale wereld waarin hij zo veel mogelijk tijd met Douglas E. Mandible doorbracht omdat hij van zijn vader hield, graag in zijn gezelschap verkeerde en vastbesloten was om ten volle van de gezegende, lange levensduur van zijn vader te genieten zolang het nog kon, maar het geld was een onontkoombare besmettingsbron, die ook niet zou verdwijnen.

In theorie zou die tenminste niet verdwijnen.

Want dit waren geen normale omstandigheden.

Het was weliswaar niet ongebruikelijk dat Carter zich opvrat omdat hij te oud zou zijn om het geld uit te geven tegen de tijd dat hij zijn erfenis kreeg, maar die middag groeide zijn ergernis uit tot razernij. Jayne en hij woonden nog steeds in hetzelfde bescheiden rijtjeshuis in Carroll Gardens – van baksteen en niet van voorname bruinrode zandsteen – dat zo langzamerhand begon te vervallen. Het was eindelijk helemaal afbetaald, maar de hypotheek was jarenlang een zware last geweest. Jayne en hij hadden in 2003 wel een bezoek aan Toscane gebracht – hun eerste echte vakantie, toen ze begin veertig waren! Maar ze hadden altijd eens naar Japan gewild. Nu was Jayne zo bang dat ze zelden het huis verliet en waren uitstapjes verder dan Sahadi’s aan Atlantic Avenue uit den boze. Met een keer opladen kon je met een nieuwere auto helemaal naar Canada rijden; met deze tien jaar oude kEver kwam je niet verder dan Danbury. Toen hij eindelijk die baan bij de Times kreeg, was hij al zestig, maar tegen die tijd was de krimpende kwaliteitskrant van Amerika – die zich al had verlaagd tot het verkopen van cursussen creatief schrijven en koloniale prullaria – wanhopige oudere journalisten al met een fooitje bij het oud vuil aan het zetten. Zijn pensioen was lachwekkend. Als ze eigen vermogen hadden vrijgemaakt door de vaste lasten te verlagen in de korte periode waarin hun jongste kind had gedaan alsof hij het huis uit was, hadden ze een kleiner, armzaliger en mistroostiger huis moeten zoeken. Fantastisch.

Toch had er zijn hele leven een luchtig, zorgeloos bestaan in de pijplijn gezeten. Het geld zat vast in het systeem, als een prop van de wegwerpluiers die je nooit in de wc mag gooien. Door het wachten op wat hem toekwam was hij intussen in een verlengde puberteit blijven hangen. Deze toestand van decennialang uitstel ging vooraf aan de periode waarin zijn echte leven zou beginnen. Hij was negenenzestig. Het echte leven zou niet lang duren.

Carter verlangde niet zozeer naar meubilair en elektronica, cruises en wijnproefreizen – of andere dingen die hij kon kopen – maar naar een gevoel. Het gevoel van gemak en bevrijding, van vrijgevigheid en smaak, van mogelijkheden en openheid, van bevliegingen en humor en vreugde. Hij gaf toe dat hij te veel van geld verwachtte, maar daar wilde hij graag zelf achter komen. Als hij van dit eindeloze wachten was verlost zou hij zelfs de befaamde volwassen ontgoocheling omarmen. Want hij voelde zich nog steeds een kind. En nu was dat theoretische walhalla waarin Jayne en hij de verwarming de hele nacht op twintig graden konden laten staan of opnieuw konden beginnen op een uitgestrekte ranch in Montana, waar Jayne de angst kon overwinnen die ze met Carroll Gardens associeerde, nou – die toekomst was de afgelopen dagen hoogstwaarschijnlijk in rook opgegaan.

Want historisch gezien was de afgelopen week de heftigste die hij ooit had meegemaakt, en dan rekende hij 9/11 en het stenen tijdperk mee. Tijdens die laatste gebeurtenis waren er natuurlijk die stroomstoring en plunderingen geweest, onder meer in Jaynes aanstellerige deli in Smith Street, en ze was nog steeds niet hersteld van de nodeloze verwoesting van haar zaak. De kapotte verkeerslichten hadden tot massa’s verschrikkelijke kettingbotsingen geleid. Hij hoefde al die vliegrampen niet op te dreunen, de treinongelukken, de schrijnende verhalen vol menselijk leed over hartpatiënten wier pacemaker twee keer zo snel was gaan slaan, als een aanstekelijke tempowisseling in een opname van Miles Davis. Delen van het land hadden zonder water gezeten, maar dat was een goede oefening voor de waterstoringen die hun nog te wachten stonden. De telecommunicatienetwerken en nationale defensiesystemen waren ook uitgevallen, hoewel die ‘defensie’ waarover Amerika altijd zo liep te pochen volgens Carter meer munitie had aangetrokken dan afgeweerd. Hij begreep het dus wel dat 2024 voor Florence, Avery en Jarred de grootste ramp was. Maar Carter was van een andere generatie – een generatie die het gewend was telefoonnummers terug te vinden in volgeklodderde papieren agenda’s en postcodes op te zoeken in dikke gidsen van het postkantoor, die vlijtig uitgedroogde typex had verdund met de plastic pipetjes uit piepkleine en veel te dure flesjes thinner voordat ze met overdreven dankbaarheid op de zelfcorrigerende typelinten van IBM Selectrics was overgestapt, die de vergeelde, rechthoekige kartonnetjes in de houten laden van de kaartencatalogus had doorgeploegd en in de bibliotheek artikelen had opgezocht in de lezersgids van periodieke literatuur. Dus zo erg vond hij het nou ook weer niet dat hij het drie weken zonder internet had moeten stellen.

De opschudding van de afgelopen week was weliswaar griezelig onzichtbaar en ook griezelig stil, maar van een geheel andere orde. Het stenen tijdperk had directe, tastbare gevolgen gehad: het licht ging niet aan, het eten verrotte in de koelkast en in de paar winkels die nog open waren, was nergens melk te krijgen. Tijdens deze recente rotzooi was er niets veranderd. Op de I-84 reed het normale aantal auto’s tien kilometer te hard. De lucht was bespottelijk blauw. Toen hij de snelweg verliet om op te laden hoefde Carter op de afrit niet om lijken heen te rijden of weg te duiken voor geweersschoten. De parkeerplaats was halfvol en Friendly’s verkocht nog steeds walnoot-ahornijs en SuperMelts. Carters medeautomobilisten liepen gewoon heen en weer tussen de oplaadpalen en de winkels en leken geen haast te hebben of opgewonden te zijn. Deze hele vreedzame verzorgingsplaats was een bevestiging van het feit dat de mensen die het hardst waren getroffen door de historische tegenslagen van deze week niet de aangeboren neiging hadden om stenen door spiegelruiten te gooien. Zijn vader was waarschijnlijk een van die geweldloze types.

Als je de brochures mocht geloven, was de Wellcome Arms de woonzorgvoorziening met de meest luxueuze faciliteiten in de Verenigde Staten. In wezen was de hightechfitnessruimte echter slechts een lokmiddel voor toekomstige huurders dat de pensionering presenteerde als vernieuwing, als de onbegrensde vrije tijd om in de slanke, fitte incarnatie te stappen die je wegens tijdgebrek nooit had kunnen manifesteren – tot de glans verdween en de bewoners met het nare, inspannende gebruik van de apparaten werden geconfronteerd. Ze hielden er zelfs paarden, hoewel Carter er nooit iemand had zien paardrijden. In het zwembad, vol watertherapeuten en massagestralen, was het drukker omdat een deel van de bewoners nog wel kon drijven. Natuurlijk bood het tehuis dezelfde medische voorzieningen als een eersteklas privékliniek: gezien de astronomische tarieven die de Wellcome Arms rekende, was het in het belang van de woonzorgvoorziening dat de cliënten in deze wereld bleven, al was het slechts nominaal.

Hoewel Douglas Mandible normaal gesproken niet voor de sluiting van de beurs in New York om vier uur ’s middags achter zijn fleX vandaan kwam, zag Carter zijn vader op de dichtstbijzijnde tennisbaan toen hij de bezoekersparkeersplaats op reed. Vroeger was Douglas een krachtige, nietsontziende enkelspeler die een hartaanval of een beroerte zou riskeren om een bal op de lijn nog te halen – zoals hij als genadeloze literair agent alles uit de kast had getrokken om beroemde schrijvers te acquireren. Maar op gevorderde leeftijd had hij een andere speelstijl verfijnd en liet hij zijn veel jongere tegenstander (eind zeventig, schatte Carter) van de ene hoek van de baan naar de andere rennen. De ander kon de bal nog maar net retourneren en deed hem slapjes voor de voeten van Carter belanden, zodat papa de bal in het spel kon houden en niet meer dan tien centimeter in willekeurig welke richting hoefde te bewegen. Het was dezelfde hyperefficiënte, energiebesparende manipulatie waarvan Douglas zich bediende om zijn familie te sturen zonder zijn stoel te verlaten.

Met een gewiekste crosscourt die buiten het servicevak uiteenspatte pakte Douglas het punt en wekte hij de indruk dat hij er gewoon genoeg van had. Carter vleide zich niet met de gedachte dat zijn vader een einde aan de rally had gemaakt omdat hij zijn zoon stiekem op de parkeerplaats had gezien. Carter had zijn vader van tevoren van zijn bezoek verwittigd en was precies op tijd. Als het papa ook maar iets kon schelen of hij zijn zoon liet wachten, stond hij nu helemaal niet te tennissen.

Douglas maakte er een hele vertoning van toen hij zijn gezicht afdroogde en met zijn handdoek naar de bezoekersparkeerplaats zwaaide. Zijn figuur was eerder schriel dan slank, maar hij had nog altijd een kwieke houding. De oogverblindend witte manen waren spectaculairder dan de vroegere kastanjebruine versie. In oktober had hij nog altijd een leerachtig bruine kleur. Hoewel hij ongeveer vijf centimeter was gekrompen door ruggenmergcompressie, was de patriarch nog steeds iets groter dan zijn enige zoon. Door zijn leeftijd had zijn lange gezicht een snaakse uitdrukking gekregen die vroeger van voorbijgaande aard was geweest maar nu permanent was. Zelfs als hij sliep had hij waarschijnlijk een geamuseerde blik op zijn gezicht.

‘Carter!’ De uitbundige vreugde in zijn stem was bemoedigend, ook al overlaadde Douglas iedereen met hetzelfde uitvoerige wat-ben-ik-blij-om-je-te-zien. ‘Ik ga me even douchen. Zie ik je in onze bibliotheek?’ Die Britse tongval klonk zo gewiekst dat je hem net niet van aanstellerij kon betichten.

In zijn tijd was Douglas Elliot Mandible een illustere levensgenieter en causeur geweest. Zolang Carter zich kon herinneren was zijn vader in staat geweest de namen van obscure dode schrijvers op te diepen uit zijn geheugen en meerdere regels van Philip Roth of William Faulkner zonder haperingen letterlijk op te zeggen – een vaardigheid die de man had nagelaten over te dragen op zijn zoon, die eerder geneigd was zich op een of ander punt over een recente film te storten en zich vervolgens gedurende vijf langdradige minuten probeerde te herinneren hoe die film ook alweer heette. Als kind was Carter er klakkeloos van uitgegaan dat zijn vader gewoon zo was: de literaire eminentie was helemaal volgroeid, een gegeven. Maar toen hij volwassen was, was hij het abrupte van-a-naar-b van zijn vaders flamboyante personage langzamerhand als verwarrend gaan ervaren. Want hoe kon iemand beginnen als bleue jongeman die slechts een oppervlakkige opleiding had genoten en waarschijnlijk in de meeste opzichten tamelijk stompzinnig was en vervolgens zonder enige merkbare overgang als een lelijk eendje veranderen in een gladde, energieke, charmante volwassene die feesten gaf waar hordes beroemdheden en intellectuele zwaargewichten geestdriftig samendromden? Want niet eenmaal had een van Douglas’ overvloedige, illustere kennissen Carter terzijde genomen en hem toevertrouwd: ‘Jarenlang heeft je vader in gezelschap anekdotes verteld die totaal niet aansloegen. Je maakt je die stijl niet eigen zoals je een jas aantrekt. Je moet oefenen.’ Had Douglas zich dus weken achtereen achter gesloten deuren afgezonderd en lange geestige passages uit zijn hoofd geleerd zodat hij ze beter kon afdraaien over de rand van een martini met twee zilveruitjes? Serieus, hoe legde je de weg af van een naïeve, zwammende propedeusestudent naar een van de Grote Persoonlijkheden van New York, die elke dag van zijn arbeidzame leven een choker kon dragen zonder er belachelijk uit te zien? Al was de vraag hoe een geduchte entrepreneur uit Manhattan de vernederingen van de extreme ouderdom kon verdragen zonder dat hij ook maar enigszins gekleineerd leek nu misschien iets dringender.

Carter meldde zich bij het kantoor, dat met zijn dorische zuilen en klassieke Amerikaanse witte gevelbetimmering een tijdloze indruk moest wekken die in tegenspraak leek met de clientèle, wier tijd juist op begon te raken.

‘Uw vader heeft het eeuwige leven, sí?’ zei de gezette receptioniste vrolijk en Carter antwoordde afwezig: ‘Ja, ik ben bang van wel.’ Ze keek geschrokken op.

Eigenlijk was het de afgelopen dagen bij ontmoetingen met onbekenden zijn natuurlijke impuls over dat gedoe met de ‘bancor’ te beginnen en hun te vragen wat volgens hen de speltactiek van DC was – want dat was na 9/11 toch ook gebeurd? Alle sociale barrières waren weggevallen en opeens voerde je een openhartig gesprek met de caissière die je pretzels scande. We zitten allemaal in hetzelfde schuitje, dat was het idee. Behalve dan dat we nu niet allemaal in hetzelfde schuitje zitten, en Carter hield zich in. Een lat achter de balie van een bejaardentehuis was nou juist zo iemand die gedachteloos door de crisis zweefde en misschien zelfs in zalige onwetendheid verkeerde dat er een crisis was: geen beleggingen.

Douglas en zijn ongelukkige tweede vrouw hadden een hele vleugel toegewezen gekregen – zodat ze een substantieel deel van de eigendommen van hun geliquideerde boedel in Oyster Bay kwijt konden. (Carter had een overtollige bordeauxrode leren bank aangenomen, maar die was nog niet gearriveerd of al het andere meubilair had aftands geleken. Ze hadden hem doorgeschoven naar Florence.) Dat was het concept van Wellcome: je voormalige thuis zo goed mogelijk reconstrueren.

Daarom was er een dikke, houten, afgeschuinde voordeur met een zware, koperen klopper, die zeer geschikt zou zijn voor de entree van een voornaam huis. Er werd opengedaan door een verpleger in een wit uniform die plastic handschoenen droeg. ‘Ik ben Luella net aan het omkleden.’

Hij wilde niet weten waarom dat nodig was.

Carter stapte door de hal met het karmozijnrode pluche tapijt. De plinten en plafondlijsten waren van glimmend mahoniehout en boven de deuropeningen zaten mooie glas-in-loodramen. De badkamers glansden door al het albast en de gouden kranen. Het leek een tikkeltje obsceen dat deze weelde werd verkwist aan mensen die in de levensfase zaten waarin ze er het minst van konden genieten. Overigens wantrouwde hij luxe in de gewone betekenis van het woord, hoezeer hij ook zou genieten van de luxe om zich geen zorgen te hoeven maken over de hoogte van zijn elektriciteitsrekening. Wat Carter betreft had extravagantie een averechts effect. Als de luister tot een maximum werd doorgevoerd, toonde het object vooral aan dat de dingen die je ermee kon doen helemaal niet zo geweldig waren. Een wc met een verwarmde bril en een elektrisch deksellift was misschien heel discreet bij het doortrekken, maar was nog steeds een ding waarin je piste. Een deurknop was een deurknop, of hij nou van koper of van plastic was. Je deed er de deur mee open. Hij had nooit begrepen hoe hang-en-sluitwerk dat honderden dollars kostte je een ander gevoel kon geven dan het gevoel dat je belazerd was.

Door Douglas’ inrichting werd daar ook nog een accent van vergane glorie aan toegevoegd. De wanden waren versierd met ingelijste stofomslagen van romans van voormalige klanten. De ruime bibliotheek achter de openslaande deuren stond van de vloer tot het plafond vol rijen met literaire werken waarvan de rechten door Douglas aan uitgevers waren geveild, vaak voor veel meer geld dan de royalty’s die ze hadden opgeleverd. (Als een auteur zijn voorschot had terugverdiend, was de stelregel van de Mandible Agency, had de agent gefaald.) Hoewel het fysieke boek pas de afgelopen jaren vrijwel volledig in de ramsj was verdwenen, ademde het vertrek de sfeer van een historisch diorama uit de achttiende eeuw. Alle zorg die aan ieder boek was besteed – niet alleen om de tekst te schrijven, maar ook de keuze van het lettertype en het papier, de opmaak van de diamantjes onder de hoofdstukkoppen, het omslagontwerp, tot en met het gevoelige onderwerp van de corpsgrootte van de auteursnaam – leek zowel pijnlijk als pathetisch. Maar Carter was niet gevoelig voor zijn vaders nostalgie naar een verschijningsvorm. Melodramatisch doen over gebonden boeken was even zinvol als in tranen uitbarsten boven een vuile doos vol floppydisks. Zijn kleinkinderen hadden geen idee wat een microfloppy was.

‘Als je iets ziet wat je interesseert, mag je het lenen.’ Douglas deed de openslaande deuren achter zich dicht. Hij droeg nu een van de crèmekleurige pakken die in ieder seizoen zijn voorkeur genoten, maar de choker van vandaag had een passende herfstige roestkleur. ‘Maar ik doe wel moeilijk over het retourbeleid. Ik heb nooit begrepen waarom mensen denken dat ze boeken kunnen stelen. Je krijgt je ovenschotels verdomme altijd wel weer terug.’

Carter wendde zich af van de boekenkasten. ‘Lezen is toe-eigenen. Als je iets hebt gelezen, is het van jou.’

‘Blijkbaar, ja! De meeste mensen denken dat de uitgeverij door het stenen tijdperk naar de knoppen is gegaan. Opeens durfde niemand meer iets online te kopen...’

‘Maar hackers hadden de onlinemarkt voor het stenen tijdperk toch allang de nek omgedraaid...’

‘... maar lezers hadden de sprong naar digitaal klaarblijkelijk al gemaakt en wilden niet meer terug naar het tekstuele equivalent van de ossenwagen,’ draafde Douglas gewoon door. Het had geen zin om hem te interrumperen. ‘In feite had de piraterij het boekenvak al op de knieën gekregen. Al ver voor 2024 was er niemand meer die boeken kocht, in welke vorm dan ook. Het einde van de onlineverkopen was simpelweg de genadeslag. Er valt nu wel van alles gratis te downloaden, maar het is alleen maar overbodige rotzooi. Als je browst heb je al snel het gevoel dat je een stapel ongevraagde manuscripten aan het lezen bent.’

Carter had het verhaal al eerder gehoord. Douglas zou zich waarschijnlijk rot schamen als hij doorhad hoe vaak hij tegenwoordig in herhaling verviel. Hij had zich er altijd op laten voorstaan dat hij dezelfde anekdote nooit twee keer in hetzelfde gezelschap vertelde.

‘Toen Shelf Life een aflopende zaak aan het worden was,’ zei Carter, ‘verdiende Jayne alleen nog wat aan de koffie. Ik heb het gevierd toen ik Amazon in vlammen op zag gaan.’

‘Ik heb het jou nooit verteld,’ – Douglas had het hem wel verteld – ‘maar ik heb een klein fortuin verloren aan Amazon. Je zou het handelen met de vijand kunnen noemen, maar ik had toch flink wat aandelen in mijn portefeuille.’