Een datsja vlak buiten Moskou, twintig jaar in de toekomst. De ooit zo machtige en berekenende Vladimir P. is aan het dementeren, omringd door een schaar aan bedienden, maar verder grotendeels vergeten. Hij slijt zijn dagen met (denkbeeldige) grimmige gesprekken met voormalige vrienden, vijanden en alles daartussenin. Ondertussen benut het personeel elke mogelijke kans om geld achterover te drukken uit de schijnbaar onuitputtelijke reserves van hun werkgever.

Zijn integere verpleger is de enige voor wie Vladimir bovenal een zorgbehoevende patiënt blijft. Deze Sjeremetev is de laatste eerlijke man in de hele coterie – totdat zelfs hij gedwongen wordt te kiezen tussen stelen of bestolen worden.

==

Michael Honig (pseudoniem) is een voormalige arts. Deze roman is geboren uit een diepe fascinatie met het Rusland van vandaag, en met de vraag ‘hoe Poetin ermee wegkomt om Poetin te zijn’.

==

‘Een fenomenaal kijkje achter de schermen, een gedetailleerde beschrijving hoe Rusland in elkaar steekt. Het is duidelijk: om Rusland te begrijpen moet je fictie lezen. [...] IJzersterk.’ – Olaf Koens, voormalig Rusland-correspondent rtl Nieuws en de Volkskrant

==

‘Een verhaal dat verteld móét worden. Veel van wat er wordt beschreven, gebeurt op dit moment in het echt, en niet eens zo heel ver weg.’ – The Guardian

Michael Honig

De aftakeling van Vladimir P.

Roman

Vertaald door Ralph van der Aa

==

Uitgeverij Atlas Contact

Amsterdam/Antwerpen

Deze roman is geheel een werk van fictie. De namen, personages en voorvallen die erin worden beschreven komen voort uit de verbeelding van de auteur en mogen niet voor waar worden aangenomen. Elke gelijkenis met levende en/of dode personen, met gebeurtenissen of plaatsen, berust louter op toeval.

==

© 2016 Michael Honig

© 2016 Nederlandse vertaling Ralph van der Aa

Oorspronkelijke titel The Senility of Vladimir P

Oorspronkelijke uitgave Atlantic Books, Londen

Omslagontwerp en -beeld Edward Bettison

Afwerking omslag Marinka Reuten

E-book Perfect Service, Schoonhoven

==

ISBN 978 90 254 4752 6

NUR 302

==

Dit e-book werd gemaakt op basis van de eerste druk, 2016, ISBN 978 90 254 4687 1

==

www.atlascontact.nl

1

Hij wist niet hoelang hij daar al zat. Kon twee uur zijn, kon twee jaar zijn.

Opeens kwam er in zijn hersens een verbinding tot leven, die een kettingreactie op gang bracht, als opflikkerende sterren in een melkweg die steeds donkerder wordt en ten slotte uitdooft.

‘Waarom ben ik hier?’ riep hij kwaad. ‘Wat doe ik?’

‘Je wacht,’ zei Sjeremetev terwijl hij een van de kussens op zijn bed opschudde.

‘Waarop?’

‘Op de afspraak.’

Vladimirs ogen vernauwden zich. ‘Ben ik gebriefd?’

‘Natuurlijk,’ antwoordde Sjeremetev kalm.

‘Mooi.’ Vladimir knikte. Zijn uitdrukking veranderde en de kwaadheid verdween. Hij vergat alweer wat hem zo van streek had gemaakt. De verbinding, waar die zich ook in zijn hersens bevond, was afgestorven en zou misschien wel nooit meer tot leven komen. Het zelfbewustzijn dat even de kop had opgestoken was verdwenen. Hij bleef rustig zitten en keek naar Sjeremetev, die aan het werk was. Vladimir zou niet precies kunnen zeggen wie de andere man was, maar hij voelde zich op zijn gemak bij hem. Op de een of andere manier wist hij dat het klopte dat hij het bed opmaakte, en hij had het gevoel dat het misschien zelfs weleens eerder was gebeurd.

Sjeremetev was een kleine man die gekleed was in een eenvoudig wit overhemd en een donkere broek. Hij droeg nooit een uniform als hij voor Vladimir zorgde, maar de behendige, doeltreffende bewegingen waarmee hij het bed netjes maakte verrieden een lange loopbaan als verpleegkundige. Het was nu bijna zes jaar geleden dat professor V.N. Kalin, de vermaarde neuroloog, hem had gevraagd Vladimirs persoonlijke verzorger te worden. Dat was kort na Vladimirs aankondiging geweest dat hij zou aftreden als president. In die tijd was het voor zijn naaste medewerkers duidelijk hoe hij eraan toe was, maar het ging nog wel zo goed met hem dat hij zich met een strak draaiboek waarop hij zorgvuldig werd voorbereid staande kon houden tijdens bijeenkomsten. Zijn opvolger, Gennadi Sverkov, had hem zelfs zo nu en dan laten optrommelen om te proberen iets van de magie van de oude tovenaar te laten afstralen op zijn eigen regering, die steeds meer van haar glans verloor. Destijds had Vladimir nog een persoonlijke bediende die hem aankleedde en twee assistenten die ervoor zorgden dat hij alles kon volgen, en Sjeremetevs rol was beperkt geweest, maar naarmate Vladimirs geheugen verder achteruitging kreeg Sjeremetev meer verantwoordelijkheden. Binnen een paar jaar verscheen Vladimir nog maar dermate sporadisch in het openbaar dat zelfs Sverkovs mensen het niet meer aandurfden met hem te paraderen, en er begonnen – nooit bevestigde – geruchten over zijn toestand de ronde te doen. Op een gegeven moment verscheen hij helemaal nergens meer. Eerst werden de twee assistenten afgeserveerd, toen de persoonlijke bediende, en Sjeremetev bleef alleen met hem achter.

De verpleger had zich nooit met politiek beziggehouden en had niet bijgehouden wie wie wat aandeed in het Kremlin. Voor hem was het hele gedoe een ondoorzichtige, troebele soep waaruit namen naar boven kwamen en waarin ze wegzakten, ogenschijnlijk zonder enige betekenis. Van wat er onder de oppervlakte gebeurde – en ongetwijfeld gebéúrden daar dingen, zoals iedereen zei – probeerde hij niets te begrijpen. Het gerucht dat Vladimir was weggewerkt omdat zijn bejaarde kameraden zich uit alle macht aan hun positie probeerden vast te klampen, was hem ontgaan. Hij wist alleen dat de president had aangekondigd te zullen aftreden en dat professor Kalin hem een paar weken later op zijn kantoor had ontboden.

‘Ken je mijn moeder?’ vroeg Vladimir terwijl Sjeremetev het laatste kussen opschudde en op het bed legde.

‘Nee, Vladimir Vladimirovitsj. Ik heb nooit de eer gehad haar te ontmoeten.’

‘Ik zal je aan haar voorstellen. Ze komt later vandaag. Ik heb een auto gestuurd om haar te halen.’

Sjeremetev draaide zich om. ‘Het is tijd om te douchen, Vladimir Vladimirovitsj. Je zult je vandaag extra mooi moeten aankleden. De nieuwe president komt bij je op bezoek.’

Vladimir keek hem verward aan. ‘De nieuwe president? Ben ik dat dan niet?’

‘Niet meer, Vladimir Vladimirovitsj. Er is nu iemand anders president.’

Vladimirs ogen vernauwden zich. In de beginjaren zou hij misschien een woede-uitbarsting hebben gekregen als hij dat had gehoord. Maar de woedeaanvallen kwamen nu veel minder vaak voor, en als ze al plaatsvonden duurden ze nooit lang. Niets van wat Vladimir werd verteld bleef hem langer dan een paar minuten bij. Als hij geagiteerd was, kwam dat waarschijnlijk doordat hij ergens aan dacht wat twintig of dertig jaar eerder was gebeurd.

‘Komt er iemand?’ vroeg Vladimir na een poosje. ‘Zei je dat?’

‘Ja. De nieuwe president, Konstantin Michajlovitsj Lebedev.’

Vladimir snoof verachtelijk. ‘Lebedev is de minister van Financiën!’

Sjeremetev had geen idee of Lebedev inderdaad ooit minister van Financiën was geweest, maar nu was hij het in elk geval niet meer. ‘Hij is de nieuwe president, Vladimir Vladimirovitsj. Hij wil je zegen hebben. Dat is goed, toch? Het laat zien hoeveel respect hij voor je heeft.’

‘Mijn zegen?’ Vladimir keek bedenkelijk. ‘Ben ik een priester?’

‘Nee.’

‘Waarom wil hij dan mijn zegen?’

‘Ik bedoel het niet letterlijk, Vladimir Vladimirovitsj. In dit geval ben je feitelijk een priester.’

Vladimir keek Sjeremetev achterdochtig aan. ‘Waar zijn we?’

‘In de datsja.’

‘Welke datsja?’

‘In Novo-Ogarjovo.’

‘Novo-Ogarjovo? Waarom heb ik hier een afspraak met Lebedev? Waarom niet op mijn kantoor?’

‘Vandaag komt hij hiernaartoe.’

‘Ik ga die smeerlap ontslaan. Hebben we camera’s?’

‘Ik denk wel dat er camera’s zullen zijn.’

‘Mooi. We zullen eens zien wat hij daarvan vindt!’ Vladimir gniffelde. Hij herinnerde zich hoe hij admiraal Aleksej Gorki, de commandant van de Noordelijke Vloot, in Severomorsk had geloosd, voor het oog van de televisiecamera’s. Dat was een groot succes geweest.

Opeens stond admiraal Gorki pal voor hem. Die blik op zijn gezicht! Toen de oude blaaskaak met die grote pet van hem alle camera’s op zich gericht zag, dacht hij dat Vladimir de zoveelste medaille op zijn al veel te gedecoreerde borst kwam spelden, maar voordat hij doorhad wat er gebeurde had hij al de bons gekregen. ‘Die zag je niet aankomen hè, Aleksej Maksimovitsj? Wie is hier de baas, huh? Dat zal je leren om hardop te zeggen dat je niet genoeg geld hebt voor de vloot!’ Vladimir sloeg lachend met zijn vuisten op de armleuningen.

Sjeremetev had hem alleen gelaten om naar Vladimirs garderobekamer te gaan. Hij was vastbesloten zijn patiënt er voor het bezoek van de nieuwe president ook presidentieel uit te laten zien. Hij nam de tijd voor de stangen en planken vol kleding en overwoog verschillende opties, tot hij genoegen nam met een donkerblauw pak, een lichtblauw overhemd, een rode stropdas met witte stippen en zwartleren schoenen. Uit Vladimirs indrukwekkende verzameling horloges koos hij een eenvoudig maar elegant exemplaar met een dunne gouden kast, een witte wijzerplaat, gouden wijzers en een leren bandje.

Hij liep met alles terug naar de slaapkamer en legde de kleren op het bed. ‘Kom, Vladimir Vladimirovitsj, tijd om te douchen. We moeten je opdoffen.’

Vladimir keek hem onzeker aan. ‘Waarom?’

‘Konstantin Michajlovitsj komt bij je op bezoek.’

‘Lebedev? Bedoel je die? Hij zou naar een priester moeten gaan.’

‘Waarom?’ vroeg Sjeremetev.

Vladimir fronste zijn wenkbrauwen. Hij had het gevoel dat Lebedev een priester nodig had, maar hij had geen idee waarom. ‘Zijn moeder gaat dood,’ opperde hij.

==

De camera’s stonden opgesteld in een statige ontvangstkamer op de begane grond van de datsja, die jarenlang niet was gebruikt maar voor deze gelegenheid nog die ochtend was gelucht en schoongemaakt. Onder twee studiolampen stonden twee leunstoelen in een hoek van vijfenveertig graden aan weerszijden van een fraai gedecoreerde open haard. In de keuken van de datsja waren Viktor Stepanin, de chef-kok, en zijn hulptroepen vanaf zonsopgang in de weer geweest om een buffet van broodjes en hapjes te bereiden dat nu op tafels langs één muur van het vertrek was uitgestald. Bij het uiteinde van die tafels stond een grote man in een donkergrijs pak en met een enorme grijze haardos, vergezeld door twee ernstig kijkende assistenten van de president. Andere assistenten, technici en beveiligers liepen achter de camera’s door elkaar heen.

Toen Sjeremetev Vladimir naar binnen begeleidde, daalde er een stilte neer over de kamer. Alle ogen richtten zich op de oude man in het blauwe pak die in de deuropening was blijven staan. Er hingen een paar plukjes grijs haar aan zijn schedel, zijn gezicht was gerimpeld en uitgezakt, maar door de hoekige kin, het brede voorhoofd en de ietwat scheve, dicht bij elkaar staande koele blauwe ogen herkende iedereen het onmiddellijk als het gezicht dat dertig jaar lang het vaakst in Rusland gefotografeerd was.

Vladimir keek Sjeremetev verward aan.

‘Alles is goed, Vladimir Vladimirovitsj,’ fluisterde die. ‘Het zijn gewoon de mensen die naar de afspraak zijn gekomen.’

‘Heb ik een afspraak?’

‘Ja.’

‘Ben ik gebriefd?’

‘Natuurlijk.’

Gerustgesteld keek Vladimir weer om zich heen en nam de lampen en de camera’s in zich op. Inwendig werd een laatste restje instinct actief van de leider die hij ooit was geweest, en hij rechtte zijn rug, stak zijn kin naar voren en vormde een hautaine glimlach om zijn lippen.

‘Met wie heb ik een afspraak?’ fluisterde hij.

‘Met Lebedev,’ antwoordde Sjeremetev.

‘Natuurlijk, Lebedev!’ mompelde hij, en er klonk iets van strijdlustig genoegen door in zijn stem toen hij de grote man in het oog kreeg die met zijn assistenten aan de overkant van de ontvangstkamer stond. ‘De tijd is gekomen!’

Konstantin Michajlovitsj Lebedev had als burgemeester van Moskou zijn eerste stap op de politieke ladder gezet. In die functie had hij een uitbundig openbaar karakter gecombineerd met heimelijke, kruiperige gehoorzaamheid aan de bevelen van het Kremlin, waardoor hij de ideale slippendrager had geleken. Toen hij eenmaal aan de macht was, werd hij al snel berucht om zijn onverzadigbare corruptie, iemand die meer geïnteresseerd was in geld dan in macht, het soort politicus dat geen bedreiging vormde en dat Vladimir maar al te graag promoveerde. Maar achteraf gezien waren er al in de eerste dagen aanwijzingen dat er meer achter Lebedev stak dan je op het eerste gezicht zou denken. Wat hij met de ene hand aan smeergeld aannam, gaf hij met de andere hand weer terug – deels in elk geval. Op een uitgekookte manier hield hij de gewone Moskoviet tevreden met een reeks populistische maatregelen die absoluut niet bevorderlijk waren voor de toekomst van de stad, maar die wel iedereen blij maakten met een paar extra kopeken. Al snel werd Lebedev in de media Oom Kostja genoemd, en hij genoot van die bijnaam. Een politicus met geldzucht die populair wilde zijn leek nóg minder bedreigend, en Vladimir gunde hem een tweede termijn als burgemeester. Hij moest echter toegeven dat hij Lebedev had onderschat; hij had zich in de luren laten leggen door diens talent de rol van vriendelijke paljas te spelen. In werkelijkheid was de geslepenheid van Oom Kostja nog groter dan zijn hebzucht, hoe gigantisch die ook was. Vanaf het begin had hij zijn zinnen gezet op een buit die nog schitterender was dan alleen het burgemeesterschap van de hoofdstad. Tegen de tijd dat Vladimir dat doorhad, had Lebedev Moskou in zijn zak en was hij een machtsfactor om rekening mee te houden.

Vladimir stelde zich ten doel hem te vernietigen. Hij gaf hem een positie in de federale regering maar ontsloeg hem een jaar later weer, op beschuldiging van incompetentie en corruptie. Lebedev kroop gewond weg, maar niet dodelijk gewond, doordat hij zijn positie binnen de regering ijverig had gebruikt om de opbrengst van een kortstondige maar gedenkwaardige plundering van het ministerie te verdelen onder een groep invloedrijke medestanders, die alle reden hadden om meer van hem te verwachten als hij in de toekomst ooit weer een machtspositie zou bekleden. Ook had hij een indrukwekkende hoeveelheid geheimen vergaard over de hoogste – de állerhoogste – machthebbers in het Kremlin, wat hem beschermde tegen verdere aanvallen die zijn einde hadden kunnen betekenen. En dus haalde Vladimir hem terug, zodat hij Lebedev in de gaten kon houden terwijl hij een andere manier zocht zich van hem te ontdoen. Het daaropvolgende decennium herhaalde de cyclus zich – Oom Kostja dartelde de regering in en uit, plunderde elk ministerie dat Vladimir hem maar schonk, roomde steeds meer rijkdom af en strooide er al even kwistig mee rond om zich te voorzien van de zoveelste schare medestanders, kreeg oneervol ontslag en voedde elke keer zijn reputatie als het goedmoedige, onschuldige slachtoffer van samenzweerders uit het Kremlin. Vladimir verachtte en haatte hem tot op het bot, hij voelde het soort ondraaglijke walging dat ontstaat door de wetenschap dat de betreffende persoon zijn positie alleen maar heeft verworven doordat jij de vergissing hebt begaan hem groot te maken en hem vervolgens niet neer te sabelen toen je daar nog de kans toe had, een existentiële haat die zich vormt wanneer je naar iemand kijkt die je veracht... en tot de ontdekking komt dat als je verder kijkt dan de uiterlijke schijn, je een spiegel ziet.

Nu liep hij weg bij Sjeremetev en beende hij met grote passen door de kamer op Lebedev af, alsof dit allemaal twintig jaar geleden gebeurde en hij op het punt stond de lastpak die al zo lang een blok aan zijn been was de genadeklap toe te dienen. ‘Konstantin Michajlovitsj!’ begroette hij hem luid.

Een van Lebedevs assistenten kwam aangesneld. ‘Vladimir Vladimirovitsj, president Lebedev is vandaag hiernaartoe gekomen om u zijn respect te betuigen en u te vragen een paar woorden te spreken voor het Russische volk ter gelegenheid van het heuglijke feit dat hij tot president is verkozen. Als u bijvoorbeeld zou kunnen zeggen...’

‘Zit,’ zei Vladimir tegen Lebedev, en hij wees naar een van de gereedstaande leunstoelen.

‘Maar Vladimir Vladimirovitsj...’ zei de assistent.

Vladimir liep naar de andere stoel en bleef hooghartig staan. Lebedev wierp zijn assistent een blik toe en fluisterde: ‘Ik regel het wel.’

Twee visagisten haastten zich naar voren toen de twee mannen gingen zitten en begonnen hun gezichten te poederen. Ongeduldig stak Vladimir stak zijn kin naar voren. Na iets van een minuut joeg hij ze weg. ‘Genoeg zo!’

De visagisten trokken zich terug.

‘Bent u klaar, Konstantin Michajlovitsj?’ vroeg de regisseur van achter de camera.

Lebedev knikte.

De lampen gingen aan. Opeens was het tafereel fel verlicht. Vladimir sloeg meteen met een vuist op een armleuning. ‘Nou? Waar kom je verslag over uitbrengen, Konstantin Michajlovitsj? Ik ben niet tevreden! Het ministerie van Financiën is een schande! Je hebt me een jaar geleden beloofd dat je er schoon schip zou maken, en nu is het erger dan ooit!’

‘Vladimir Vladimirovitsj...’

‘Nou, Konstantin Michajlovitsj? Wat heb je daarop te zeggen?’

Lebedev keek even naar zijn assistenten en sloeg zijn blik ten hemel. Toen keek hij de voormalige president weer aan. ‘Je hébt me al een keer ontslagen als minister van Financiën, Vladimir Vladimirovitsj. Je hield toen exact dezelfde speech. Ga je nu hetzelfde doen?’

‘Heb ik je opnieuw aangesteld?’

‘Nee,’ zei Lebedev.

‘Waarom ben je dan hier?’

‘Hiervoor.’ Lebedev pakte Vladimirs hand en wendde zich glimlachend tot de camera’s. ‘Kijk naar de camera’s en schenk ons een glimlach, Vladimir Vladimirovitsj.’

Vladimir trok zijn hand terug. ‘Je bent een oplichter, Kostja Lebedev! Dat ben je altijd al geweest.’

‘Nou, als ik een oplichter was, dan had ik de beste leraar van Rusland,’ mompelde Lebedev zachtjes, nog altijd met een glimlach op zijn gezicht. ‘Kom, laten we eerlijk zijn, Vladimir Vladimirovitsj.’

‘Eerlijk? Prima, laten we eerlijk zijn. Je bent niets meer dan een dief.’

Lebedev boog naar voren, nog altijd glimlachend. ‘En jij? Je zorgde er zelf ook voor dat je niets tekortkwam. Waar moet ik beginnen? De Olympische Spelen? Het WK? Of wat te denken van Koljakovs ringweg? Dát was het mooiste. Die weg zal Moskou de komende honderd jaar nog verstikken als een strop. Hoeveel heb je voor die ringweg gekregen, Vova? Twintig procent?’

‘Ik zou je in de gevangenis moeten laten gooien. Je bent de ergste van allemaal.’

‘Ik? Luister, ik ben nu de president. Tover godverdomme een glimlach op die smoel van je, Vova, en feliciteer me.’

‘Je kunt de tering krijgen, Kostja.’

‘Zeg: ik wens je het allerbeste, Konstantin Michajlovitsj. In jouw handen is Moedertje Rusland veilig.’ Lebedev wachtte. ‘Nou, Vladimir Vladimirovitsj? Zeg het.’

Vladimir lachte.

‘Ik wens je het allerbeste, Konstantin Michajlovitsj. In jouw handen is Moedertje Rusland veilig.’

‘In jóúw handen? Jij wordt nooit president, Kostja Lebedev. Zelfs Rusland zal zichzelf dat niet aandoen.’

‘Goed hoor, ik word nooit president. Prima. Het is maar een spelletje. Laten we doen alsof. Zeg: ik wens je het allerbeste...’

‘Ruik je iets?’

Lebedev brak zijn zin af. ‘Wat?’

‘Ruik dan!’

Lebedev snoof. ‘Ik ruik niets.’

‘Zeker weten?’

‘Is dit een grap?’

‘Ruik je het niet?’

‘Wat?’ vroeg Lebedev.

Vladimir staarde hem aan en glimlachte toen veelbetekenend.

Lebedev haalde diep adem. ‘Oké,’ gromde hij. ‘Luister. Zeg dit voor mij: ik wens je het allerbeste, Konstantin Michajlovitsj. In jouw handen...’

Vladimir sloeg met zijn vuist op de armleuning. ‘Ik ben niet tevreden, Konstantin Michajlovitsj! Het ministerie van Financiën is een schande! Je hebt me een jaar geleden beloofd dat je er schoon schip zou maken, en nu is het er erger aan toe dan ooit!’

Lebedev keek om zich heen, op zoek naar de regisseur. ‘Hebben we genoeg beelden? Ik heb het gehad met die ouwe gek.’

‘Eén moment, Konstantin Michajlovitsj.’ De regisseur beraadslaagde met een paar technici achter een computerbeeldscherm. Ze bekeken de opnamen op dubbele snelheid om te zien of er genoeg materiaal was dat ze konden gebruiken om de indruk te wekken dat de twee mannen voor de camera’s een aimabel gesprek voerden. Er waren beelden van Vladimir die bij zichzelf glimlachte en die Lebedev uitlachte. Misschien, met het juiste knip- en plakwerk...

De beveiligers stonden de hapjes naar binnen te werken waarop de kok zo zijn best had gedaan.

Vladimir wenkte Sjeremetev. ‘Met wie heb ik mijn volgende afspraak?’ fluisterde hij.

‘Je hebt nu tijd om even uit te rusten, Vladimir Vladimirovitsj.’

‘En dan?’

‘Lunch.’

‘Met wie?’

‘Dat weet ik niet precies, Vladimir Vladimirovitsj.’

‘Zoek het uit.’

‘Als het moet kunnen we wel iets in elkaar flansen,’ zei de regisseur tegen Lebedev. ‘Maar het houdt niet over. Misschien kunt u het nog eens proberen, Konstantin Michajlovitsj.’

‘Mijn god,’ siste Lebedev. ‘Wie z’n idee wás dit überhaupt?’ Hij keek even naar Vladimir en schudde walgend zijn hoofd. De nieuwe president kon, of wilde, zich niet langer beheersen en vertelde Vladimir opnieuw wat hij van hem dacht. Vladimir reageerde enthousiast. Binnen de kortste keren zaten de mannen elkaar ongegeneerd uit te schelden; het waren de stinkende ingewanden van decennialange animositeit die nu in het bijzijn van alle aanwezigen naar buiten kwamen.

Opeens stond Lebedev op.

‘Konstantin Michajlovitsj,’ zei een van zijn assistenten, ‘alstublieft, probeer het nog één keer.’

Knarsetandend stak Lebedev zijn hand uit naar die van Vladimir, met een ongeveer even genoeglijke gezichtsuitdrukking als wanneer hij zijn hand zou uitsteken naar een orang-oetang. ‘Ik wens je het allerbeste, Konstantin Michajlovitsj,’ siste hij. ‘In jouw handen is Moedertje Rusland veilig.’

‘Ik ben Konstantin Michajlovitsj niet, idioot. Ik ben Vladimir Vladimirovitsj.’

Lebedev dwong zichzelf om voor de camera’s te glimlachen. ‘Nee, dat zeg jij tegen mij. In jouw handen is Moedertje Rusland veilig. Zeg het.’

‘Wil je dat ik dat zeg, Kostja?’

‘Ja Vova, ik wil dat je dat zegt.’

Vladimir staarde hem aan terwijl zich een glimlach om zijn lippen vormde. Ergens diep in wat er van zijn verstand restte wist hij nog altijd: macht is macht, en nergens blijkt die macht meer uit dan het vermogen om de wil van een ander te dwarsbomen, hoe onbelangrijk de gelegenheid ook is en hoe triviaal de kennelijke gevolgen ook zijn – zelfs al weiger je maar een zin uit te spreken die je niets zou kosten.

Lebedev wachtte nog heel even, toen draaide hij zich om en stormde naar buiten.

De kamer liep leeg. Beveiligers en assistenten renden achter de president aan terwijl ze de laatste hapjes in hun mond propten. Binnen een minuut waren alleen de technici er nog.

‘Je kunt hem meenemen,’ zei de regisseur over zijn schouder tegen Sjeremetev, terwijl de televisiemensen begonnen op te breken. ‘We zijn klaar.’

Vladimir keek verward om zich heen.

‘De afspraak is voorbij, Vladimir Vladimirovitsj,’ zei Sjeremetev.

‘Maar ik vertrek als eerste! Ik ben altijd degene die als eerste vertrekt.’

‘Dat weet ik. Dit was ongebruikelijk. Het betekent niets. Laten we naar boven gaan.’

Sjeremetev hielp Vladimir overeind. Toen ze bij de deur waren, waren Lebedev en zijn gevolg al verdwenen en snelden over de oprijlaan naar het hek.

2

Voor zover Sjeremetev het kon inschatten was hem gevraagd voor Vladimir te zorgen omdat hij de reputatie had eerlijk te zijn. Dat verbaasde hem nogal – niet omdat hij die reputatie niet verdiende, maar omdat die hem tot dan toe alleen maar hoongelach en minachting had opgeleverd.

In de nadagen van de Sovjet-Unie was Nikolaj Iljitsj Sjeremetev, zoon van een voorman in een farmaceutische fabriek en van een moeder die boekhoudster was bij de Moskouse metro, klaar met de basisschool. Tegen de tijd dat hij zijn middelbareschoolopleiding had afgerond, was de Unie dood en lag ze met een staak door het hart onder grond. Sjeremetev vervulde netjes zijn dienstplicht en bracht het grootste deel van de tijd door met het graven van funderingen op bouwlocaties in Omsk. Naïef als hij was verbeeldde hij zich dat hij werkte aan militaire gebouwen, ook al was hij nu ook weer niet zó naïef dat hij zich niet afvroeg waarom het leger vond dat het meerdere appartementachtige blokken nodig had in een woonwijk van een stad aan de rand van Siberië. Uiteindelijk werd hij bijgepraat door een andere dienstplichtige, die hem vertelde wat verder iedereen kennelijk al wist, namelijk dat het peloton door de kapitein werd verhuurd om voor particuliere aannemers te werken. Sjeremetevs verwachting dat er aan die misstand snel een einde zou komen toen de criminele handelingen van de kapitein aan het licht kwamen, gevolgd door een snelle en afschrikwekkende straf van de kolonel van het regiment, werd de bodem ingeslagen toen een andere dienstplichtige onthulde dat de kolonel niet alleen van de uitbuiting op de hoogte was, maar tevens een commissie van de kapitein had gekregen. De dienstplichtigen zelf waren ook niet bepaald koorknapen. Er raakte bouwmateriaal kwijt dat heel even opdook in een hoekje van de barakken voor het de volgende dag weer verdween. Anderen knepen er soms voor dagen met een sergeant tussenuit op een missie waarvan ze met een uitpuilende portemonnee terugkeerden. Om de een of andere reden werd Sjeremetev nooit ergens bij betrokken, en hij kwam er pas achter wat er speelde wanneer het al had plaatsgevonden. Zelfs als hij het wel had geweten zou hij te bang zijn geweest om mee te doen, wat zijn kameraden kennelijk heel goed wisten. De volgende keer wanneer ze iets doen worden ze gepakt, dacht hij bij zichzelf – en elke keer wanneer dat niet gebeurde dacht hij hetzelfde.

Kort voordat Sjeremetevs diensttijd erop zat, werd de kapitein terloops bevorderd tot majoor, vanwege heldhaftige handelingen op de bouwplaats, zoals grapjassen in de barakken zeiden.

Na zijn militaire dienst deed Sjeremetev een verpleegkundigenopleiding, daartoe aangemoedigd door zijn moeder, die zei dat het beroep aansloot bij zijn zorgzame karakter. Lachwekkend genoeg probeerde hij vervolgens in Moskou zijn gezin te onderhouden met het salaris van een verpleegkundige. Niet dat hij niet zag wat er om hem heen gebeurde. Artsen vroegen geld aan gezinnen om patiënten te laten opnemen in het ziekenhuis. Verpleegkundigen vroegen geld om ze te verzorgen als ze daar eenmaal waren. Koks vroegen geld om ze te voeden. Personeel van de wasafdeling vroeg geld om hun lakens te wassen en schoonmakers vroegen geld om hun afdeling schoon te houden. Er gebeurde niets zonder dat er een paar roebel aan smeergeld werd betaald. Op de een of andere manier kon Sjeremetev het niet over zijn hart verkrijgen. Misschien kwam het eenvoudigweg omdat hij weer bang was om betrapt te worden. Misschien kwam het ook ergens anders door. Wanneer hij op de afdeling twee patiënten zag, was er iets wat hem altijd tot de armste aantrok. De heilige Nikolaj noemden zijn collega’s hem, maar niet bewonderend, op de toon die iemand misschien zou gebruiken voor een gerespecteerde en onkreukbare collega, maar spottend, of in het gunstigste geval vol medelijden, op de toon die je gebruikte voor een idioot.

De toon van zijn vrouw wisselde. Soms zei Karinka tegen hem dat hij een goede, nederige man was en dat ze heel veel van hem hield omdat hij zo eerlijk was – andere keren noemde ze hem een sukkel. Ze hadden één zoon, Vasili, die nu vijfentwintig was en zichzelf in de wereld moest zien te redden, aangezien Sjeremetev alleen advies te bieden had – waar Vasili tóch nooit naar luisterde. Hij hield zich bezig met zaken waar Sjeremetev weinig van wist, en afgaande op het weinige wat Vasili erover losliet, wílde hij ook niet meer weten. Vasili zei dat het zijn werk was om mensen te helpen, maar als Sjeremetev vroeg wat voor hulp dat dan was, kreeg hij nooit rechtstreeks antwoord. Zonder de details te kennen dacht Sjeremetev hetzelfde als in het leger en het ziekenhuis. Iemand zou erachter komen. Er zou iets gebeuren. Vasili lachte erom. ‘Zolang je de juiste mensen tevreden houdt is er niets aan de hand,’ zei hij altijd, alsof hij de vader was en Sjeremetev de onervaren en onwetende zoon. ‘In Rusland bestaat er geen andere manier. Iedereen doet het behalve jij, Papa.’

Wat Karinka gezegd zou hebben als ze had gezien wat voor iemand Vasili was geworden wist Sjeremetev niet. Ze was overleden aan een infectieziekte die uiteindelijk haar nieren had gesloopt. Toentertijd werkte Sjeremetev als hoofdverpleger op een afdeling voor demente patiënten. Een paar maanden nadat Karinka was overleden ontbood professor Kalin, de directeur van de afdeling, hem op zijn kantoor. Dat kwam voor iedereen als een verrassing, niet alleen voor Sjeremetev. Professor Kalin vond normaal gesproken zo’n twee keer per jaar de tijd om langs te gaan op de afdeling waar hij zogenaamd leiding aan gaf. Tenzij iedereen op een magische manier vijf maanden lang had geslapen, was zijn vorige bezoek pas vier weken geleden. Toch kwam hij daar de zaal in lopen, zonder ook maar enigszins de indruk te wekken dat het ongepast was, en vroeg naar Sjeremetev.

Die dag zei Kalin op zijn kantoor dat hem ter ore was gekomen dat Sjeremetev niet alleen een uiterst bekwame verpleegkundige was, maar ook een buitengewoon integere, als die beschrijving hem in Rusland niet tot een oxymoron maakte. Sjeremetev haalde zijn schouders op, omdat hij niet wist wat een oxymoron was, laat staan of hij er zelf een was. Kalin zei dat hij recent dementie had vastgesteld bij iemand die een buitengewoon belangrijke publieke functie had bekleed. Hij vroeg of Sjeremetev bereid was te stoppen met zijn baan in het ziekenhuis en de verzorging van de betreffende persoon op zich te nemen. Sjeremetev aarzelde; hij moest denken aan de patiënten op de afdeling van wie de familie te arm was om de roebels op te brengen die nodig waren om de wielen van de zorg te laten draaien. Kalin vroeg zich af wat er in hem omging. Hij boog zich naar voren over zijn bureau. ‘Nikolaj Iljitsj,’ zei hij, ‘je land roept je. Je kunt niet weigeren.’ Sjeremetev voelde zich verplicht gehoor te geven aan deze patriottische oproep – en zo kwam hij erachter dat de patiënt niemand minder was dan Vladimir Vladimirovitsj.

Natuurlijk wist Sjeremetev wel dat Vladimir kort daarvoor was afgetreden als president, maar net als de rest van Rusland had hij nog geen idee van de ware reden. Hij had niet eens de geruchten gehoord. Ondanks zijn lange ervaring als verpleegkundige was hij in eerste instantie met ontzag vervuld. Het is niet niks om tot de ontdekking te komen dat de man die een paar maanden eerder nog de president van de federatie was aan dementie lijdt en nu jouw patiënt is. Toch probeerde hij zich over die reactie heen te zetten en de voormalige president te behandelen als elke andere patiënt: pragmatisch, fijngevoelig en zorgzaam. Maar Vladimir maakte het niet makkelijk.

Toen Sjeremetev voor de eerste keer bij hem was, had de ex-president nog behoorlijk goed door wat er met hem aan de hand was. Hij had steeds vaker last van geheugenverlies en wist waar dat de voorbode van was, en regelmatig had hij woede-uitbarstingen, die soms uren duurden. Sjeremetev deed zijn best een kalmerende uitwerking op hem te hebben, maar toch kreeg hij vaak scheldkanonnades over zich heen. Juist zijn aanwezigheid herinnerde de voormalige president immers aan zijn toestand. Sjeremetev liet het allemaal over zich heen komen. Hij wist dat onrust en woede heel normaal waren in de eerste stadia van dementie, omdat mensen dan nog kunnen begrijpen welke toekomst hun wacht, en hij had er bij andere patiënten al vaak mee te maken gehad. Waarom zou Vladimir Vladimirovitsj, alleen omdat hij vijf keer president en twee keer premier van de Russische Federatie was geweest, niet het recht hebben om net als anderen tekeer te gaan tegen de wreedheid van het lot? Een man die president was geweest, dacht Sjeremetev, moest wel een buitengewoon verstand hebben, en het moest evenredig veel pijn doen om dat te verliezen. Waarom zou hij er niet om rouwen?

De woede-uitbarstingen dreigden zich echter niet te beperken tot verbaal geweld, en het gevaar bestond dat Vladimir niet alleen anderen iets zou aandoen maar ook zichzelf. Daarom schreef professor Kalin kalmerende middelen voor – tabletten voor ’s nachts, en als de tabletten niet genoeg waren ook injecties.

De kalmerende middelen voorkwamen de woedeaanvallen niet maar onderdrukten ze; ze veranderden de uitbarstingen van orkanen die het dak eraf rukten in windstoten waarbij de luiken rammelden maar die wel weer gingen liggen. Slechts af en toe mondde een wervelwind van frustratie uit in een zware storm. Na verloop van tijd namen de uitbarstingen af. Naarmate Vladimirs toestand verslechterde werd hij zich er minder van bewust, en daardoor verminderde ook de boosheid die dat bewustzijn teweegbracht. In plaats daarvan ontstonden er andere preoccupaties, die opkwamen uit het verleden.

Intussen waren Vladimirs herinneringen aan de mensen en voorvallen uit het recente verleden vervlogen. Zijn gedachten dwaalden rond in een wereld die bestond uit gebeurtenissen die tien, twintig, dertig jaar of nog langer geleden hadden plaatsgevonden. De oud-president bracht zijn tijd door met geanimeerde gesprekken met onzichtbare mensen die er niet waren en van wie de meesten al lang dood waren. Soms raakte hij in de war door wat hij zag, vooral als hij ’s nachts wakker werd en gedesoriënteerd en strijdlustig was. En dus bleef professor Kalin de kalmerende middelen voor Vladimirs agitatie als gevolg van zijn waandenkbeelden voorschrijven die hij aanvankelijk had voorgeschreven voor de agitatie van de ex-president als gevolg van de werkelijkheid. Elke maand controleerde hij de effecten wanneer hij naar de datsja kwam om een inschatting te maken van de progressie van Vladimirs dementie.

Op de ochtend dat Vladimir de nieuwe president ontmoette was het duidelijk dat hij zich mentaal in een ver verleden bevond. Maar toch had de aanmatigende manier waarop Lebedev Vladimir had verteld wat hij moest zeggen, de manier waarop hij binnen was komen lopen en had verwacht hem wel even wat woorden in de mond te kunnen leggen, Sjeremetev niet aangestaan. Lebedev mocht dan de president zijn, hij bekleedde die functie nog amper een week en had iemand tegenover zich die vijf keer president was geweest, ook al was Vladimir absoluut niet meer de man die hij ooit was geweest. Het had Sjeremetev geschokt te horen wat ze allemaal tegen elkaar zeiden, maar hij voelde iets van voldoening – misschien zelfs trots – omdat zijn patiënt zo goed van zich had afgebeten.

Naderhand liepen ze samen de trap op, terug naar Vladimirs suite op de eerste verdieping. ‘Ik zal andere kleren voor je halen, Vladimir Vladimirovitsj,’ zei Sjeremetev terwijl hij hem op een stoel liet plaatsnemen. Zelf ging hij naar de garderobekamer.

Dima Koljakov zat in een leunstoel tegenover hem. Even was Vladimir verbaasd hem te zien, maar al snel zette de zakenman een plan uiteen dat hij had bedacht om een nieuwe ringweg om Moskou aan te leggen. Vladimir luisterde geduldig terwijl hij ervoor zorgde dat aan zijn gezichtsuitdrukking helemaal niets viel af te lezen. De miljardair was onaantrekkelijk – dikke wangen, grote wallen onder zijn ogen en vochtige lippen die heen en weer glibberden wanneer hij praatte – maar had genoeg om dat te compenseren. Hij droeg een prachtig maatpak, dat waarschijnlijk uit Londen kwam, waar zijn vrouw, kinderen en twee van zijn minnaressen woonden. De stropdas was van Hermès. De diamant in de ring aan zijn pink was stralend wit en minstens 5-karaats. Het polshorloge, waar de miljardair vaker terloops mee pronkte dan iemand die zich er niet van bewust was, was een Vacheron Tour de l’Ile die waarschijnlijk twee miljoen dollar waard was. Vladimir bewoog onrustig met zijn vingers toen hij het zag. Hij had er zelf twee, die hij door de jaren heen had gekregen naast Pateks, Breguets, Piquets, Richard Milles en al het andere dat de meest vooraanstaande Zwitserse horlogemakers in hun werkplaatsen in de bergen maar konden bedenken. In de begintijd had hij Rolexen aangenomen, maar na een tijdje kregen al zijn bezoekers die met zo’n ding aan kwamen zetten zachtjes iets in het oor gefluisterd door Jevgeni Monarov, zijn meest vertrouwde consigliere, zelfs nog voor ze binnen werden gebracht om hem te ontmoeten, en dan verscheen er de volgende dag een koerier met iets exclusievers.

Vladimir liet de zakenman uitspreken. Toen hij klaar was zei Vladimir alleen maar: ‘Dus je denkt dat Moskou die nieuwe ringweg echt nodig heeft?’

Koljakov haalde zijn schouders op. ‘Vladimir Vladimirovitsj, zou ik het voorstellen als ik dat niet dacht? De verkeersproblemen zijn immens.’

‘Maar nog een ringweg? Is dat de beste manier om die problemen op te lossen?’ Vladimir hief een glas wodka. ‘Op je gezondheid,’ zei hij, en hij nam een slokje. ‘Hoelang kennen we elkaar nu al, Dima?’

‘Twintig jaar,’ zei de miljardair.

‘Ik herinner me de eerste keer nog dat je kwam en in die stoel ging zitten.’

‘Ik ook! Zonder jou zou ik nergens zijn, Vova.’

Vladimir lachte. ‘Niemand zou ergens zijn! Heel Rusland zou nergens zijn! Weet je wat voor puinhoop ik aantrof toen ik het voor het zeggen kreeg? Als je denkt dat je dat weet, vergis je je. Vertel me eens, hoeveel heb je de eerste keer betaald?’

‘Om jou te kunnen zien?’

Vladimir knikte en dronk zijn glas leeg.

‘Een miljoen dollar.’

‘Dat is goedkoop.’

‘Heel goedkoop. Absurd gewoon.’

‘Tegenwoordig is het vijf miljoen, zegt Monarov. Misschien is het wel meer, dat weet ik niet eens.’

‘Het zou meer moeten zijn. Jouw tijd is onbetaalbaar, Vladimir Vladimirovitsj.’

‘En, was het een goede investering?’

‘Een uitstekende investering,’ antwoordde Koljakov zonder aarzeling. ‘Voor tien keer dat bedrag zou het ook een goede investering zijn geweest.’

Vladimir knikte. Niet zo’n goede als voor mij, dacht hij. Mensen ervoor laten betalen om hem te spreken te krijgen, alleen om ze de kans te geven hem nóg meer geld te bieden – wie zou zich zo’n vorm van zakendoen kunnen voorstellen? De eerste keer dat hij had gezien hoe iets dergelijks kon worden aangepakt, toen hij terugkwam naar Rusland en in de chaotische tijd na de ondergang van de Sovjet-Unie in het gemeentebestuur van SintPetersburg belandde, kon hij het bijna niet geloven. Een echte eyeopener. Eerst was hij alleen maar toeschouwer en kreeg hij de kruimels van de kruimels, een percentage van de percentages, maar naarmate zijn invloed groter werd en hij beter doorkreeg hoe het spelletje werkte, stroomde het geld binnen. Commissies, vergoedingen, winstmarges, provisie – je kon het noemen hoe je maar wilde. Begin een bedrijf en zie hoe de zakenmannen in de rij gaan staan om hun zaken via dat bedrijf te laten lopen en jou vervolgens twintig procent te geven. Soms dertig of veertig procent. Import, export, levensmiddelen, olie... Hij had zich nooit eerder in zijn leven kunnen indenken dat het zo makkelijk kon zijn of dat hij zo veel kon binnenhalen. Maar zelfs dat bleek klein bier te zijn. Toen hij eenmaal in Moskou terechtkwam, kwam er achter alle bedragen een extra nul, of twee, of drie.

‘Ik twijfel over een nieuwe ringweg,’ zei hij. ‘Stond er in het laatste rapport niet dat een nieuwe ringweg de situatie juist zou verslechteren?’

‘Dat is maar een rapport, Vladimir Vladimirovitsj,’ zei Koljakov, en hij maakte een wegwerpgebaar. ‘Eén woord van jou en iedereen is het vergeten.’

‘Ik dacht dat erin stond dat een uitbreiding van de metro of zelfs een lightrail-systeem beter zou zijn.’

Koljakov schudde somber zijn hoofd. ‘Dat is heel erg duur.’

‘En dit niet?’

‘Nou, meer metro...’ Opnieuw schudde Koljakov zijn hoofd. ‘Dan zouden we buitenlandse partners nodig hebben. Je weet hoe die zijn, Vladimir Vladimirovitsj. Ze hebben wetten in hun land over wat ze wel en niet mogen doen – wie ze wel en niet iets kunnen geven, bedoel ik. Ze begrijpen niet echt hoe het moet. Dit is veel beter voor ons. Lekker eenvoudig. Laten we een weg bouwen! Vijf jaar, twintig miljard dollar – dan zijn we klaar.’

‘Jawel, maar dit gaat de president van de federatie niet aan,’ zei Vladimir. ‘Het is een zaak voor de burgemeester van Moskou.’

‘Lebedev wil het.’

Vladimir glimlachte flauwtjes. ‘Hoeveel geef je hem?’

‘Tien procent.’

‘Nou? Als hij tevreden is doe je het.’

‘Ik wil dat jij ook tevreden bent, Vova.’

Vladimir observeerde de man die tegenover hem zat. Er waren twee redenen waarom hij Koljakov mocht. Ten eerste was hij een zakenman. Het enige wat hij wilde was geld verdienen, en als dat eenmaal gelukt was nóg meer verdienen. Hij had totaal geen politieke belangstelling of aspiraties, in tegenstelling tot anderen, die, naarmate ze rijker werden, dachten dat hun geld hun het recht gaf mee te beslissen over de manier waarop het land werd bestuurd. Die mensen had Vladimir moeten aanpakken. Ten tweede begreep Koljakov dat macht verticaal was, iets waarvan Vladimir eiste dat het gerespecteerd werd. Ook al was dit voorstel een aangelegenheid die in principe besloten moest worden op het niveau van het Moskouse gemeentebestuur, Koljakov wist dat in Rusland alle macht in het Kremlin begon, bij één man, en dus kwam hij zoals altijd ook naar Vladimir toe.

Koljakov schraapte zijn keel. ‘Twintig procent voor jou, Vova. Zeg maar via welk bedrijf het moet, dan regel ik het.’

‘Dat is gul van je.’

Koljakov haalde zijn schouders op. ‘Wie wordt er rijk door andere mensen arm te maken? Deel je rijkdom met de armen, dat zeggen de priesters toch? En de inwoners van Moskou krijgen een prachtige nieuwe weg.’

‘Die ze heel hard nodig hebben.’

De miljardair lachte. ‘Het zal een officiële procedure worden, Vladimir Vladimirovitsj. Lebedevs mensen zullen een openbare aanbesteding uitschrijven. Het zal een zorgvuldig proces worden, open en eerlijk.’

Vladimir trok een wenkbrauw op.

Koljakov lachte opnieuw.

Maar Vladimir lachte helemaal niet. Na een poosje kreeg Koljakov een verwarde uitdrukking op zijn pafferige gezicht, alsof hij zich afvroeg of hij op de een of andere manier de plank missloeg met zijn aanbod de staat twintig miljard dollar lichter te maken om een weg te bouwen die Moskou zou opzadelen met jarenlange verkeersellende, voor een prijs die twee keer zo hoog lag als eigenlijk zou hoeven. Vladimir genoot van het schouwspel, hij vond het heerlijk om te zien hoeveel paniek hij kon veroorzaken alleen door zijn wenkbrauw een beetje te bewegen.

Hij liet zijn blik naar het horloge aan de pols van de miljardair dwalen. Je zag niet elke dag een Vacheron Tour de l’Ile, zelfs niet om de pols van de mensen die hem kwamen bezoeken.

Het drong tot Koljakov door waar hij naar keek. Hij keek even vragend naar Vladimir, toen begon hij het horloge los te maken.

Vladimir maakte een afwijzend gebaar met zijn hand. ‘Wat doe je, Dima? Ik keek er alleen maar bewonderend naar. Een Tour de l’Ile, hè? Ik heb er zelf ook twee.’

De miljardair hield zijn vingers op de sluiting. Hij wist nog steeds niet zeker of Vladimir het meende.

‘Dmitri Viktorovitsj, alsjeblieft! Het is jouw horloge, niet het mijne.’

‘Alles wat ik heb, heb ik aan jou te danken, Vladimir Vladimirovitsj.’

Vladimir lachte, niet om die uitspraak te ontkennen maar om hem te bevestigen.

‘Bouw je weg maar,’ zei Vladimir. ‘Overleg met Monarov over de regelingen die getroffen moeten worden.’

De miljardair glimlachte en knikte dankbaar. Soms werd Vladimir bijna misselijk van de onderdanigheid van de zakenman, dan leek hij wel een hond. Even stelde hij zich hem voor als een monsterlijke chimaera met het lijf van een schoothond en het vadsige gezicht van Koljakov, dat naar hem opkeek, wanhopig op zoek naar een teken van genegenheid.

Vladimir vroeg zich af of hij de Tour de l’Ile had moeten aannemen, maar in sommige opzichten was het nog beter om te laten zien dat je iets zou kunnen nemen en je toch verwaardigde dat niet te doen. En trouwens, binnen een dag of twee zou er tóch wel een pakje voor hem worden afgeleverd.

Opeens rook Vladimir een misselijkmakende stank. Hij snoof. ‘Ruik je iets?’

Koljakov snoof ook.

‘Het is de Tsjetsjeen,’ zei Vladimir. ‘Die vervloekte Tsjetsjeen laat me nooit met rust.’

‘Is er hier een Tsjetsjeen?’ vroeg de miljardair.

‘Ruik je hem niet?’

‘Koljakovs ogen vernauwden zich. ‘Ik geloof... ik weet niet...’

‘Ruik! Kom op! Probeer het! Dat is hem. Het is de Tsjetsjeen.’

Vladimir had de Tsjetsjeen voor het eerst gezien tijdens een bezoek aan Grozny, aan het begin van de oorlog die hij was begonnen, toen hij een deel van de stad inspecteerde dat kort daarvoor was heroverd op de rebellen. Het hoofd van de Tsjetsjeen stak uit een of andere stinkende schuur of buiten-wc achter een huis dat vrijwel volledig in puin lag. Vladimir kon niet zien of het hoofd aan een lichaam zat. Zo te zien bevond het zich daar al een paar dagen. De lippen waren teruggetrokken van de grijnzende gele tanden en de tong die uit de mond stak was gezwollen en zwart, als een reusachtige naaktslak die uit zijn keel kroop.

‘Hij zegt nooit iets,’ zei Vladimir. ‘Hangt hier alleen maar rond. Ik heb de hele wereld een keer verteld dat we hem in een wc hadden gedood, weet je. Gewoon, om te zien wat de westerse pers zou zeggen. Iedereen ging over de rooie. Eén dode Tsjetsjeen in een schijthok en ze zijn in alle staten. Ze moesten eens weten wat we allemaal nog meer gedaan hebben!’

Vladimir zag Koljakov ongemakkelijk heen en weer schuiven. Als zakenman was hij meedogenloos, maar wanneer het over dingen van vlees en bloed ging, was hij kleinzielig. Vladimir had niet echt respect voor hem, maar hij was een kip die gouden eieren kon leggen en die wist hoeveel hij kon houden en hoeveel hij weg moest geven. Naar verluidt was Koljakov acht miljard dollar waard. Leuk voor hem, maar Vladimir had geen idee hoeveel hij zelf waard was. Wel wist hij dat het vele malen meer was.

‘Hij komt meestal ’s nachts,’ zei Vladimir, genietend van de aanblik van de kronkelende miljardair. ‘Dan zie ik hem.’

‘Wat doet hij?’

‘Wat denk je?’

Koljakov staarde hem aan. ‘Ik weet het niet,’ zei hij.

‘Ik zou zijn hoofd hebben afgehakt, maar ik geloof dat iemand anders dat al had gedaan. In elk geval is hij dood, hè?’ lachte Vladimir. ‘De enige goede Tsjetsjeen...’

De miljardair, die een Tsjetsjeense grootmoeder had, zei niets.

‘Kijk!’ zei Vladimir. ‘Daar heb je Monarov.’

‘Sjeremetev,’ zei Sjeremetev.

‘Monarov, Dima wil je iets vertellen over een overeenkomst. Handel het op de gebruikelijke manier af, ja?’

‘Ik ben Sjeremetev, Vladimir Vladimirovitsj,’ zei Sjeremetev weer, die niet verbaasd was over het feit dat Vladimir hem aansprak als iemand anders. Het grootste deel van de tijd was Vladimir in gesprek met stoelen en banken waarvan hij dacht dat er mensen op zaten, en als Sjeremetev binnenkwam terwijl het gesprek volop bezig was, hield Vladimir hem vaak voor iemand uit het verleden.

Vladimir keek hem verward aan.

‘Het is al goed, Vladimir Vladimirovitsj. Het is bijna tijd voor de lunch. Ik weet zeker dat je het lekker zult vinden. De kok heeft Georgische kip voor je klaargemaakt.’

Er verscheen een glimlach op Vladimirs gezicht. Hij wreef enthousiast in zijn handen. ‘Georgische kip! Is het klaar?’

3

De chef-kok van de datsja, Viktor Aleksandrovitsj Stepanin, was een rondborstige man die een permanente stoppelbaard leek te hebben. Stepanin was gemaakt door de natuur en geperfectioneerd door zijn culinaire opvoeding – hij herinnerde mensen er vaak aan dat hij een klassieke opleiding had genoten. Koken nam hem volledig in beslag en bracht hem in vervoering, hij was lelijk, lomp, luidruchtig en humeurig, maar ondanks – of misschien wel dankzij – al die eigenschappen was hij opvallend aantrekkelijk voor vrouwen. Hij had een affaire met een van de werksters, en zij was niet de eerste die bij hem in bed was beland.

Stepanin had de gewoonte ontwikkeld om aan het einde van de dag een praatje met Sjeremetev te maken. Normaal gesproken gaf Sjeremetev Vladimir rond acht uur zijn avondeten en bracht hij hem om halftien naar bed, waarna hij naar beneden kwam om zelf te eten. De andere bewoners van de datsja hadden tegen die tijd meestal al gegeten en Stepanin zorgde er altijd voor dat er iets voor Sjeremetev werd bewaard. De eetkamer voor het personeel, met zijn lange groene formica tafel, was dan verder leeg, en terwijl Sjeremetev zat te eten kwam de kok door de keukendeur naar binnen marcheren, met een schort om zijn middel, een theedoek over zijn schouder, een fles wodka in de ene hand en een bord gekruide kaantjes in de andere, en dan trok hij een stoel bij. Op dat late tijdstip hoefde hij alleen nog een paar snacks klaar te maken voor de beveiligers die nachtdienst hadden. Een halfuur lang zat hij dan te praten, wodka te drinken en op de kaantjes te kauwen, terwijl hij zo en nu dan opstond om de deur open te gooien en iets naar zijn hulpen en afwassers te schreeuwen die in de keuken aan het schoonmaken waren.

Sjeremetev mocht de groothartige, spraakzame kok met het hart op de tong graag, hij kon er niets aan doen. Zoals Stepanin hem al talloze keren had verteld, was het zijn grote droom om in Moskou een eigen restaurant te beginnen. Russische fusion! Minimalistische inrichting! Het was Sjeremetev een raadsel hoe zijn baan als kok op de datsja hem zou kunnen helpen die droom te verwezenlijken, want als Sjeremetev naar zijn eigen salaris keek kon Stepanin hier nooit bijzonder goed betaald krijgen. Sjeremetev begreep niet hoe Stepanin – die klassiek was opgeleid – er voldoening uit wist te halen om te koken voor de personeelsleden van de datsja, die hun hele leven waarschijnlijk nog nooit in het soort restaurant hadden gegeten dat hij zo graag wilde openen – ook Sjeremetev niet, zou hij grif toegeven – en die op het gebied van kookkunst niet over het grootste onderscheidingsvermogen beschikten. Toch leek de kok er op de een of andere manier van overtuigd te zijn dat zijn droom op een dag zou uitkomen, en tot die tijd banjerde hij door de keuken als een ziedende kolossus die zijn assistenten de wind van voren gaf en verbluffende recepten bedacht, die, zo verzekerde hij Sjeremetev, op de menukaart van het fantasierestaurant zouden staan waarvan Sjeremetev al even zeker wist dat het er nooit zou komen.

Die avond was de kok erop gebrand om meer te horen over Vladimirs ontmoeting met Lebedev, en belangrijker nog: hoe het was afgelopen met de lekkernijen waar hij zo op had gezwoegd.

‘Iedereen vond het heerlijk,’ verzekerde Sjeremetev hem.

Stepanin straalde van genoegen. Toen boog hij zich met glinsterende ogen naar voren. ‘Maar Konstantin Michajlovitsj, Kolja, wat zei híj?’

Sjeremetev haalde zijn schouders op, alsof het natuurlijk buiten kijf stond dat de nieuwe president van het eten had genoten. De waarheid was dat Sjeremetev de president met geen vinger iets had zien aanraken. Voor zover hij wist waren de hapjes in de kelen van zijn beveiligers en assistenten verdwenen. Ook had hij gezien dat de cameramannen lekkernijen hadden meegegrist toen ze weggingen.

‘Nou?’ vroeg Stepanin, verlangend naar details. ‘Wat vond hij lekker? De boelotsjki, hè? Die met kaas. Dat zijn niet de gewone – een nieuwe uitvinding! Russische fusion: traditioneel, maar dan net anders. Ik heb er een beetje kweepeer in gedaan, en een héél klein snuifje sumak – een vleugje, meer niet. Lebedevki ga ik ze noemen, ter ere van de nieuwe president. Wat denk je? Heeft hij ze gegeten? Vond hij ze lekker? Kom op, Kolja! In godsnaam, vertel het me!’

‘Volgens mij vond hij alles lekker.’

‘Alles? Heeft hij alles geproefd? Maar wat zéí hij, Kolja?’

‘Dat kan ik je niet vertellen, Vitja. Het is... weet je, als het over de president gaat moet je beloven dat je niets doorvertelt.’

Stepanin zette grote ogen op. ‘Echt?’

Sjeremetev knikte.

Stepanin leunde weer naar achteren, terwijl hij in gedachten een stortvloed aan beelden zag van president Lebedev die zijn kleine boelotsjki met kaas, kweepeer en sumak naar binnen schrokte en er zulke hemelse, zulke exorbitante, zulke presidentiële complimenten over uitsprak dat ze niet herhaald konden worden, zelfs niet in een gesprek tussen twee mensen die in een verder uitgestorven eetkamer zaten. Na een poosje keek hij op. ‘Twee presidenten op één plek! Je bent een geluksvogel, Kolja. Dat gebeurt niet elke dag.’

‘Gelukkig niet, nee,’ mompelde Sjeremetev.

‘Hoezo?’

‘Ze mochten elkaar niet erg.’

‘Echt niet? Wat deden ze – nee, dat kun je me niet vertellen, hè?’

‘Laat ik alleen zeggen dat er scherpe woorden werden gewisseld.’

‘Bedoel je woorden die je niet gebruikt waar je moeder bij is?’

Sjeremetev knikte.

De kok lachte.

‘Vladimir Vladimirovitsj heeft zo goed hij kon van zich afgebeten.’

Stepanin bulderde het uit. ‘Dat meen je niet! Twee scheldende presidenten?’

Sjeremetev moest nu ook lachen. ‘Net Kozakken!’

Stepanin had tranen in zijn ogen. Hij veegde ze weg en haalde diep adem, in een poging te stoppen met lachen. ‘Waarom niet?’ zei hij ten slotte. ‘Het zijn immers ook maar gewoon mensen.’

De kok bleef er nog even over nadenken, schuddend met zijn hoofd en met een grijns op zijn gezicht. Toen stond hij op en deed de deur naar de keuken open om iets tegen een van de afwassers te schreeuwen. Hij kwam terug en schonk zijn wodkaglas weer vol. ‘Wil jij wat?’ vroeg hij aan Sjeremetev.

‘Nee, dank je.’

‘Je moet meer drinken, Kolja.’ Stepanin sloeg zijn wodka achterover. Hij zette het glas met een klap op tafel, met een grimas op zijn gezicht, en bleef even zwijgend zo zitten.

Ten slotte zei hij: ‘Ik heb vandaag weer een praatje gemaakt met de nieuwe huishoudster.’ De toon van zijn stem was nu ingetogener, somber bijna.

‘Hoe ging het?’

Stepanin haalde zijn schouders op. Hij pakte een kaantje en stopte het in zijn mond. ‘Heb jij haar al gesproken?’

Sjeremetev knikte.

‘Wat vind je van haar?’

‘Ze lijkt me wel oké.’

‘Soms beginnen ze zo, maar dan slaan ze hun nagels uit.’

Sjeremetev, die weinig met de huishoudster te maken had, kon niet zeggen of Stepanin gelijk had of niet.

Stepanin rolde zijn lege wodkaglas heen en weer tussen zijn vingers, met een bezorgde frons op zijn voorhoofd. Sjeremetev vroeg zich af wat hem dwarszat. De kok zuchtte, keek toen weer op en grinnikte. ‘Dus ze hebben echt ruziegemaakt, Lebedev en de baas?’ Hij lachte weer. ‘Wat een klotezooi!’

==

De datsja bevond zich vijfendertig kilometer ten zuidwesten van Moskou, in een berkenbos bij het plaatsje Odintsóvo. Het complex lag op een terrein van acht hectare en was in de Sovjettijd gebouwd als tehuis voor bejaarde partijbonzen. Het was de afgelopen twintig jaar aanzienlijk uitgebreid en gemoderniseerd. Het oorspronkelijke gebouw had twee verdiepingen, waarvan de onderste bestond uit meerdere ontvangst-, eet- en zitkamers, een keuken en de personeelsverblijven, terwijl zich boven een aantal suites met bad en toilet bevonden. Daaraan was een groot blok met woonruimte voor personeel toegevoegd dat was verbonden met de oorspronkelijke personeelsverblijven op de begane grond, en er was een kelder uitgegraven met een bioscoop, een fitnesscentrum en een zwembad. Elders op het terrein bevonden zich een huisje voor de tuinmannen en een garage met plek voor een klein wagenpark, en daarboven een appartement voor de chauffeurs. Ongeveer een derde van het terrein bestond uit inheems berkenbos terwijl de rest nog niet zo lang geleden was volgebouwd met tunnelkassen: lange, worstvormige tunnels die met doorzichtig plastic waren bedekt.

De datsja was aanvankelijk staatseigendom geweest en door Vladimir geschikt geacht om te dienen als een van zijn vele residenties tijdens zijn opeenvolgende presidentschappen. Zoals dat voor zo veel dingen in Rusland gold – en misschien wel voor het hele land – wist niemand wie het nu eigenlijk in bezit had, of misschien was het juister om te zeggen dat het eigendomsbewijs niet noodzakelijkerwijs overeenstemde met de werkelijkheid.

Vladimirs suite bestond uit een slaapkamer, een zitkamer, een garderobekamer en een badkamer. Afgezien van Sjeremetev, die in een nabijgelegen slaapkamer sliep, was de voormalige president de enige bewoner van de bovenste verdieping van de datsja, maar voor zijn verzorging was in de personeelsverblijven een klein leger gehuisvest. Vier werksters, drie mannelijke bedienden en een klusjesman die problemen met het sanitair en de elektriciteit kon oplossen, namen de huishoudelijke taken voor hun rekening, terwijl daarnaast drie tuinmannen en een tiental werkmannen het terrein en de kassen onderhielden. Een contingent van twintig beveiligers zorgde in wisseldiensten zeven dagen per week en vierentwintig uur per dag voor bescherming. Een chauffeur, diens echtgenote en twee volwassen zoons, van wie er een als tweede chauffeur fungeerde als dat nodig was, woonden in de flats boven de garage. Deze meute werd in de eetkamer van het personeel, naast de keuken op de begane grond, van eten voorzien door Stepanin en een brigade van zes hulpkoks en afwassers. En over dat samengepakte kippenhok zwaaide de huishoudster de scepter; zij nam mensen in dienst, ontsloeg ze en betaalde de rekeningen.

Tot een maand geleden was de huishoudster Maria Pinskaja geweest, een mollige, babbelzieke vrouw die verzot was op kaas. Toen was ze, zonder enige waarschuwing vooraf, vertrokken. De ene dag deed ze zich nog tegoed aan Stepanins kaasboelotsjki – niet Lebedevski maar de traditionele – en de volgende dag deelde ze mee dat ze met haar man, die vrachtwagenchauffeur was, in een villa op Cyprus ging wonen en dat haar koffers al bij het hek stonden.

Eigenlijk maakte het voor Sjeremetev weinig uit wie de huishoudster was. In tegenstelling tot de meeste andere personeelsleden was hij geen verantwoording verschuldigd aan haar maar aan professor Kalin, Vladimirs neuroloog. Maar het vertrek van de huishoudster, die hier zo lang haar werk had gedaan, zorgde natuurlijk wel voor de nodige onrust, des te meer omdat het zo onverwacht gebeurde. Toen Sjeremetev voor het eerst de zorg voor Vladimir op zich nam, had hij zijn tweekamerappartement in Moskou aangehouden, omdat hij dacht dat hij het op zijn vrije dagen zou gebruiken, maar na een paar jaar verhuurde hij het onder. Feitelijk woonde hij nu in de datsja, en hij ging ervan uit dat dat zo zou blijven tot Vladimir overleed. Hij was gewend geraakt aan het leven in de datsja en aan de mensen die er samen met hem woonden, inclusief Pinskaja.