-

Een ongebruikelijke mengeling van levensverhaal, psychografie en thriller

Karl Heidemann is een baby met een overgevoelig gehoor. Het zachtste gefluister hoort hij hard, dagelijkse geluiden zijn onverdraaglijk. Slechts één ding verschaft hem rust en dat is de totale afzondering van de buitenwereld. En zo groeit hij ook op.

Dat dat catastrofale gevolgen heeft wordt duidelijk als hij als jongen zijn eigen idee van rechtvaardigheid en verlossing botviert op de dorpsbewoners; een bloedig spoor laat hij achter. Maar nooit vindt hij waar hij naar verlangt: liefde. Totdat hij op een schat stuit, een schat van vlees en bloed die alles verandert.

Stil is een ongewoon en beklemmend boek, waar de lezer bijna tegen wil en dank vanaf de eerste bladzijde in wordt meegezogen.

‘De vergelijking met Patrick Süskinds Het parfum dringt zich op en Stil doorstaat die glansrijk. Een grote verteller, een grote roman.’ – Die Presse

Reacties van Duitstalige boekhandelaren:

‘Briljant, geweldig, verwarrend en gewaagd. Fantastische literatuur.’

– Hamburg

‘Een meesterwerk!’

– Thalia

‘Onvoorstelbaar!!!’

– Augsburg

‘Een van de beste krimi’s die ik gelezen heb.’

– Brühl

‘Indrukwekkend. Een grandioos boek!’

– Lienz

‘Gefeliciteerd met dit meesterwerk!’

– Leibnitz

‘Ben bijzonder enthousiast en onder de indruk. Geweldig boek, deed me denken aan Het parfum.’

– St Johann im Pongau

-

Thomas Raab

STIL

Kroniek van een moordenaar

vertaald door Marcel Misset

Uitgeverij Atlas Contact

Amsterdam/Antwerpen

-

Deze publicatie werd mede mogelijk gemaakt door een vertaalsubsidie van het Bundeskanzleramt Österreich Sektion II Kunst und Kultur

© 2014 Verlagsgruppe Droemer Knaur GmbH & Co KG, Munich, Germany

© 2016 Nederlandse vertaling Marcel Misset

Oorspronkelijke titel Still

Oorspronkelijke uitgave Droemer Verlag, München

Omslagontwerp Wil Immink Design

© Omslagbeeld Arwenabendsterny/ Getty Images

Foto van de auteur © Bogenberger/autorenfotos.com

E-book Suzan Beijer

ISBN 978 90 254 4796 0

D/2016/0108/747

NUR 302

www.atlascontact.nl

Dit e-book werd gemaakt op basis van de eerste druk, 2016, ISBN 978 90 254 4787 8

-

Voor Anna, omdat je net zo bent als ik.

In liefde, je vader

-

DEEL 1

GELOOF

Eenmaal uitgesproken en gehoord,

valt er niets meer terug te nemen, nooit meer,

geen wens, geen vloek, geen gebed.

-

Het begin

De dag waarop Karl stierf was een mooie dag.

Witte rook steeg op uit het bakstenen slot achter de heuvel en gleed als een bruidssluier langs de wolkeloze hemel. Daaronder het groen van velden en bossen. Sappig. Weelderig. Weids. In de verte eerst de hellingen van de Calvarieberg, daarachter de immer walmende schoorsteen van de staalfabriek, en verder die stilte. Alleen het zingen van de vogels, het zoemen van insecten, knetterende stroomdraden, het ruisen van de bomen, de wind. Een vredig oord – één vluchtig moment.

Want ineens rijst een wegwijzer op uit het aardrijk, één richting aanwijzend: Jettenbrunn. Al schijnt de zon, is de hemel helder en is het warm, vanaf dat moment zal er een schaduw over elk kiezelsteentje schuiven, over elk grassprietje, een wolk vol duistere en onheilszwangere herinneringen. Want te midden van deze vredigheid werd ooit een kind geboren: Karl Heidemann.

En dit is zijn verhaal.

Het was de zesde december van het jaar 1982. Een kreet doorkliefde de stilte van het kleine dorpje. Schril, langgerekt, als om er zeker van te zijn dat hij zou worden gehoord. Onstuitbaar drong hij door tot in de behaaglijk warme woonkamers om vreugde te brengen, nietsvermoedende vreugde. Nieuw leven betekende nieuwe hoop. Te veel jongeren vertrokken, te veel ouderen stierven, te veel huizen stonden al leeg.

Op deze tweede adventszondag verlieten de Jettenbrunners hun huizen niet om op de vlucht te slaan, maar om hun dankbaarheid te betonen. Alsof het de Heiland betrof, trok men naar de plaats waar hij was verschenen. Daar, in het huis van de Heidemanns lag Karl, nog bedekt met bloed en huidsmeer op het nog natte laken bij zijn dolgelukkige moeder te brullen of zijn jonge leven ervan afhing.

Vanwege de snijdende kou kwam iedereen vanuit alle windhoeken in warme kleren aangesneld, met mandenvol brood, met wijn, kleine geschenken, gehaakte mutsjes en fleurige vestjes om het nieuwe leven welkom te heten.

Dampend schaarde men zich om de moeder, warmde de handen aan de gloeiende houtkachel en verwarmde het lijf met het ter begroeting gul verstrekte eigen stooksel. Iedereen die het luidkeels, met een afschuwelijk geluid brullende kind bekeek, wist onmiddellijk dat het joch de borst wilde, het kind dorstte naar venkelthee, het krijste om een speen, zijn duim, de punt van een kussen, het had frisse lucht nodig en, niet te vergeten, de jongen moest eerst nog de zo-even gemaakte reis genaamd geboorte verwerken. De doorstane ontzetting, benauwdheid, geweld, pijn en dan dat felle licht, die ijzige kou, doodsangst, innerlijke verscheurdheid, verstikkingsgevaar. Slechts weinigen zijn na zulke ervaringen tot lachen geneigd, er was dus geen enkele reden tot bezorgdheid.

En Karl bleef maar schreeuwen.

Charlotte Heidemann hoorde het aan, maar begreep het niet. Behoedzaam hield ze haar eigen verkrampte vlees en bloed in haar handen.

Oorverdovend was het geluid dat het kleine schepsel al in de eerste uren van zijn bestaan wist voort te brengen. Oorverdovend en bepaald overdonderend. Langzaam daagde het de Jettenbrunners dat het tijd werd de behaaglijke warmte in het huis van de jonge moeder zo snel als mogelijk was de rug toe te keren.

En zo geschiedde.

Als een liefkozing streek de ijzige wind over de poedersneeuw op de velden, de inwoners van Jettenbrunn, op weg naar hun huizen, bliezen kleine met roddel gevulde ademwolkjes over en weer.

Zodra de duisternis inviel draaiden in dit jaargetijde de stroommeters op volle toeren, want de huizen werden in de aanloop naar Kerstmis altijd uitbundig verlicht.Toch wilde het maar niet vredig worden.

Op die zesde december kwam Sinterklaas langs in Jettenbrunn, begeleid door een hemeltergend, tot ver in de bossen, zelfs op de top van de Calvarieberg te horen gekrijs.

Karl bleef maar schreeuwen. Geen moederlijke liefkozing, geen lieflijk gezang, geen aanleggen aan de borst bracht hem tot bedaren. Het enige wat hij liet blijken, was afwijzing. Charlotte Heidemann kon lieve woordjes tegen hem fluisteren, hem neuriënd over zijn bolletje aaien, hij weigerde haar borst, weigerde zijn blik naar haar op te slaan, weigerde zich door haar te laten troosten. Hij gilde en trappelde onophoudelijk tot hij niet meer kon, tot hij rond middernacht, badend in het zweet, strak ingebakerd, van pure uitputting in zijn eerste, van de navelstreng losgeknipte slaap viel.

Het afgematte kind werd door Johann Heidemann liefdevol gewiegd en voorzichtig in zijn bedje gelegd.

Liefdevol en geluidloos.

Er viel voor iedereen, voor heel Jettenbrunn, voor Karls ouders en voor hemzelf, een verlossende stilte, slechts verstoord door het tikken van de klok, het zachte gekraak van het wiegje op de planken vloer, het ademen van zijn vader.

De slaap was van korte duur.

-

Herkomst

Karls vader Johann Heidemann was oersterk, weliswaar klein van stuk, maar met de fysieke taaiheid van een boomstronk. Een boomstam met gebladerte en al omhakken is een koud kunstje, maar de wortels klampen zich onvermurwbaar vast in de aarde en handhaven zich. De stronk dient als zetel, als sokkel voor nieuw leven, als monument. Johann Heidemann wist al sinds zijn vroegste jeugd alles van de schaduwzijde van het bestaan. Zes jaar was hij toen in plaats van zijn ouders een politieagent voor de deur stond. Veel viel er niet te melden, met niet meer woorden dan hier in de buurt gebruikelijk was:

De zacht glooiende heuvels.

De bochtige provinciale weg die daardoorheen slingerde.

De veel te hard rijdende vrachtwagen.

De inhaalmanoeuvre van het gevaarte.

De veronderstelling dat er geen tegenliggers waren.

De auto van zijn ouders die daar toevallig reden.

Weer een ijzeren gedenkkruis langs de stoffige afrastering.

Vanaf dat moment werd Johann opgevoed door zijn grootvader en zijn doodzieke grootmoeder van moederszijde, want ook Johanns vader had zijn ouders al vroeg verloren.

Nog geen jaar later werd zijn nieuwe thuisfront een louter mannelijke aangelegenheid, en op negentienjarige leeftijd had hij ten slotte niemand meer. Op zijn buurman na, de eveneens alleenstaande dorpsonderwijzer Alois Daxberger.

Rond die tijd werkte Johann Heidemann, zoals zoveel stamhouders in deze streek, al in de Siegensharter staalfabriek.

De rest van zijn tijd bracht hij het liefst alleen door. Het lokale café werd even zorgvuldig gemeden als elke dorpse activiteit, elke bijeenkomst. Praten was niets voor hem. Johann Heidemann zei alleen iets als het echt nodig was en verdroeg, eveneens zwijgend, de daaruit voortvloeiende reputatie een beetje simpel te zijn. Wie kon het de Jettenbrunners kwalijk nemen? Vergeefse moeite, omdat mensen, om zich van iets of iemand een beeld te vormen, in het algemeen genoegen nemen met een karikatuur.

Karls moeder, Charlotte, geboren Auböck compenseerde Johann Heidemanns zwijgzaamheid echter in ruime mate, en dat met een uithoudingsvermogen, snelheid, volume en schrilheid dat tijd en toehoorders zich haastig uit de voeten maakten. Dat niet iedereen op de vlucht sloeg lag hooguit aan de gecultiveerde huichelarij van de mensen, die beleefdheid wordt genoemd, want Charlotte was de vrouw van Johann Heidemann, en Johann Heidemann was ondanks zijn veronderstelde achterlijkheid iemand die altijd van pas kwam. Een hulpje dat van aanpakken wist, of het nu ging om bomen kappen, huizen bouwen of greppels graven. Een lastdier van de hoogste rang, geschikt, onbetaalbaar – en dat voor een grijpstuiver, een maaltijd, een flesje wijn, een doos bonbons.

Het was zaak hem te vriend te houden, niet te beginnen over de akoestische plaag die hij met zijn partnerkeuze over het dorp had afgeroepen. Een plaag waar geen ontkomen aan was. Door de week stond Charlotte namelijk aan de snijmachine bij de slagerij van de oude kruidenier Adèle Konrad. Net als de krant verspreidde ze dagelijks de nieuwste roddels, ze legde graag nog een paar plakken ham extra bij de gevraagde hoeveelheid op het vetvrije papier of gaf soms een vijfde stuk gebak gratis bij de gevraagde vier. En dat allemaal terwijl de vijfpuntige ster die ze aan een leren koordje om haar hals droeg, heen en weer slingerde. ‘Die heb ik van mijn ouders gekregen. Hij beschermt me tegen het kwaad. Vijf is mijn geluksgetal’ wist al snel iedereen in het dorp.

‘En? Helpt het?’ reageerden ze vaak honend.

‘Ons in elk geval niet,’ zeiden ze eendrachtig aan de stamtafel. Grappend. Pesterig. Achterbaks. Charlotte was een goed mens. Tussen de fruit- en groentekisten, zakken meel en specerijen, de wijn- en zuurkoolvaten voelde ze zich op haar gemak. Die kende ze door en door. Ze was opgegroeid in een soortgelijke omgeving in het verre noorden van het land, als kind van scharrelaars, gespecialiseerd in accessoires en reparaties. Ze was hun enige kind. Vader en moeder sloften rond in grijze stofjassen, moeder Gertrud met parels in haar oren, vader Heinrich met gepommadeerd haar, tussen de naar honing en was ruikende hardhouten meubelen met ontelbare laatjes in alle soorten en maten, gevuld met ontelbaar veel voorwerpen. Haar ouders waren onafgebroken in de weer, maar altijd kwam hun eigen dochter op de eerste plaats. Achtereenvolgens stonden in de loop der jaren de kinderwagen, de box, het kinderstoeltje achter de toonbank en uiteindelijk ook Charlotte in hoogsteigen persoon. Nooit zeiden ze: ‘Blijf af, dat kun jij niet.’ of: ‘Afblijven met je poten, je maakt alles stuk.’ maar altijd: ‘Je redt je wel.’

Omdat mama en papa Auböck zelden een hand vrij hadden en die hand nooit tegen haar ophieven, groeide Charlotte op tot een hartgrondig vlijtig en lief wezen.

Maar wat heb je aan innerlijke rijkdom als er alleen naar uiterlijke gebreken wordt gekeken? En zo was ze door haar stem van kindsbeen af veroordeeld om tussen doosjes spijkers en schroeven, kattengrind, zakken gazonmest, knoopsluitingen en ritsen in eenzaamheid op te groeien, zonder te weten wat er de oorzaak van was dat ze werd buitengesloten. Ze wist alleen dat er op haar lessenaar nooit uitnodigingen voor kinderfeestjes lagen, op het carnavalsbal stond niemand op om haar ten dans te vragen, geen jongeman betrad de winkel om haar mee uit te vragen, nooit.

Hoe groter de afwijzing, des te luider en schriller werd haar toon, en niemand die het in Charlottes snijdende stemgeluid verborgen noodsignaal herkende, het niet geuite maar steeds indringender klinkende: ‘Wie vertelt me eindelijk eens wat er mis met mij is? Wie, buiten mijn ouders, accepteert mij? Wie neemt me bij de hand?’

En toen, ja toen kwam Johann Heidemann.

Van links, zwijgend en alleen.

En zij kwam van rechts, zwijgend en alleen.

Allebei langs de rood-wit geblokte markering.

Het was Charlottes eerste vakantie zonder haar ouders. Ze wilde weg, ver weg, ze wilde alle somberheid de rug toekeren, ergens anders heen, iemand anders zijn, al was het maar voor twee weken. Ergens in het groen, waar minder mensen waren, minder afwijzing, minder pijn, hoopte ze. Een klein pension aan de voet van de Calvarieberg, lang uitslapen, veel wandelen, de Statieberg op kuieren, de Kruisweg volgen tot boven op de heuvel, het lijden van Jezus volgen, dat van haarzelf vergeten en langs de andere kant weer omlaag, door het kreupelhout, haar voeten in het water laten bungelen. Een meer hoorde erbij.

Die zwoele voorjaarsdag. Het bos, de geur van daslook, alles bloeide, ontkiemde, en daartussen twee mensen. Charlotte en Johann. Vreemden, die elkaar vluchtig groeten, elkaar passeren en na twee meter blijven staan. Hij, zij ook.

‘Pardon, weet u hoe ik bij het meer kom?’

‘Ja, dat weet ik.’

‘Wat fijn, ik ben namelijk niet van hier.’

‘Maar?’

‘Ik ben hier op vakantie.’

‘Hier! Op vakantie!’

Waarna ze samen de weg vervolgden.

Johann luisterde, Charlotte sprak, de hele weg, heen en terug, en ze keek steeds maar weer naar de ogen van die onbekende man, waarin ze voor het eerst meer zag dan in de ogen van alle anderen. Ze zag zijn woordeloze belangstelling, zijn oprechte aandacht, zonder een spoor van verveling, spot, of hoon. En dat veranderde niet tijdens de resterende vakantiedagen waarop ze elkaar dagelijks opzochten om samen door het bos te wandelen.

Ook voor Johann Heidemann gleed de wereld uit haar grauwe cocon, kreeg het verlangen naar samenzijn ineens een concreet gezicht. Een gezicht dat hem geduldig vergezelde tot aan het keerpunt van de dagelijkse wandeling: de Mariakapel aan de oever van het Jettenbrunner meer.

Een meer dat al veel had gezien: mensen die opgetogen uit het water kwamen, mensen die vertwijfeld het water in stapten, mensen die verkoeling zochten in de zomer, mensen die het ijs openhakten in de winter, mensen die hun onschuld verloren aan haar oevers, mensen die in de kapel vergeving van hun zonden afsmeekten, mensen die hun dromen in het oor van het Mariabeeld fluisterden en woorden vonden voor alles waar ze met niemand anders over konden praten.

Nog geen zes maanden later nam Johann Heidemann op die plek Charlotte Auböck, voor iedereen hoorbaar met een schallend ‘Ja’ tot vrouw. Zo luid had nog niemand hem ooit horen praten.

-

De geboorte

Nooit eerder was men getuige geweest van een dergelijke eendracht en liefde tussen mensen die voor elkaar geschapen leken. Men zag Johann en Charlotte uit wandelen gaan, elke dag, men zag ze picknickdekens uitspreiden in weilanden, zag hoe Johann alles liefdevol vastlegde in bewegende beelden, zag Charlotte in het weiland staan met een koord in haar handen, de blik geconcentreerd omhoog, een kort lachje naar de camera, wijzen naar de lucht, naar de papieren vogel die hoog in de lucht zweefde, vliegerend als een kind, men hoorde haar lachen en iets daarvan straalde af op de gezichten van de Jettenbrunners. En al grinnikte iemand er af en toe verholen bij, de spot kwam voort uit bewondering: hoe doen die twee dat? Kan samenleven werkelijk zo harmonisch zijn? Waarom lukt mij dat niet?

Al snel zocht de liefde naar een duurzame getuigenis, naar vleeswording. In de vorm van nageslacht. Karl Heidemann. Hij kondigde zich onmiskenbaar aan nog vóór er van een geboorte sprake kon zijn.

De aanstaande moeder was zielsgelukkig en haar vreugde kende geen grenzen. Met instemming zag ze hoe haar echtgenoot de oude boerenhoeve omtoverde tot een oase van welbehagen met wijnkelder, sauna, ontspanningsruimte en al.

Dankbaar doorstond ze wekenlange aanvallen van misselijkheid tot overgeven aan toe. Verrukt was ze als het leven dat in haar groeide zich uitstrekte en met vuistjes en beentjes de grenzen van haar moederschap aftastte. Overlopend van vreugde, die ze tot uitdrukking bracht door onvermoeibaar luidkeels te zingen, hele litanieën aan kinderliedjes, op schrille toon, eindeloos dezelfde regels herhalend:

Zacht, kindje, zacht!

De maan reist door de nacht.

Ze heeft haar witte paard getoomd.

Het loopt zo zacht alsof het droomt.

Zacht, kindje, zacht!

Stil, kindje, stil!

De maan die draagt een bril.

Een donker wolkje schuift ervoor,

boven op zijn linkeroor.

Stil, kindje, stil! [1]

De nog ongeboren Karl hield gelijke tred met Charlotte waar hij maar kon: als de moeder druk in de weer was, was het kind dat ook. Verhief de moeder haar stem, dan reageerde het kind, het sloeg met zijn vuistjes en schopte wild om zich heen, energieker naarmate de zwangerschap vorderde en steeds pijnlijker. Pas als het tijd was om naar bed te gaan, als Charlotte eindelijk insliep, werd het rustig in haar. Alsof moeder en kind een eenheid vormden, met hart en ziel met elkaar verbonden, dacht de moeder.

Ze had het mis, volledig mis.

Karl doorbrak de eenheid meer dan een maand voor de uitgerekende datum. Op een middag veroorzaakte hij de bevrijdende vliesbreuk. Daarna ging het snel, heel snel. Geen eindeloze weeën, geen marteling, alsof Karl niet alleen zichzelf, maar ook het heldendom zelf een lange, pijnlijke neergang wilde besparen. Een gewenst kind waar liefdevol naar was uitgekeken, maar toch was dit ter wereld komen niets anders dan Karls eerste stap op het pad van een nimmer aflatende vlucht met een golf aan verwoestingen in zijn kielzog. Een vernietigende, niet te missen stap. Luid en onbarmhartig drong zijn onophoudelijke gebrul door tot in de meest verborgen hoekjes van het dorp.

Na korte tijd was de lichamelijke constitutie van de boreling bepaald zorgwekkend. Ondervoed, uitgeput en schor spartelde hij in de armen van zijn volledig vertwijfelde moeder. En steeds maar weer:

Zacht, kindje, zacht!…

Stil, kindje, stil!…

Maar het werd niet stil. Elke inspanning was tevergeefs. Ook de dagelijkse visites van de dorpsarts dr. Albrecht Hofstätter en de bezoeken aan het nabijgelegen streekziekenhuis, richtten niets uit. Niemand kon een duidelijke oorzaak aanwijzen. Zelfs zijn geringe gewicht voldeed aan de norm. Charlotte Heidemann kreeg te horen dat ze een huilbaby ter wereld had gebracht, die dingen kwamen voor en hoezeer het iedereen ook speet, daar was vaak geen medische verklaring voor, al helemaal niet wanneer de zwangerschap en de geboorte zo rimpelloos verliepen als bij haar het geval was geweest. De ouders werd aangeraden het kind zo veel mogelijk rust te geven en het ruimhartig van flessenvoeding te voorzien.

Vanaf dat moment dronk Karl. Hij dronk met de haast van een ijlbode, een vluchteling, inhalig, schrokkerig, alsof hij er onmiddellijk na de offerande vandoor moest. Maar waar zou een in windsels in een kinderwagen liggende zuigeling heen moeten?

Omdat Charlotte in het begin weigerde het brullende kind uit handen te geven, het juist verbeten tegen zich aan drukte tot het uitgeput naast haar in slaap viel, werd zij zelf met de dag zwakker.

‘Geef hem alsjeblieft even aan mij, zodat je kunt uitrusten,’ smeekte Johann bezorgd.

‘Uitrusten kan ik als ik dood ben,’ was haar antwoord, alsof ze een vermoeden had van wat er komen ging.

Maar eerst kwam dr. Hofstätter, want het duurde niet lang of Charlotte Heidemann was overal te zwak voor. De ontembare angst, de radeloosheid met betrekking tot het eigen hulpeloze vlees en bloed, het verdriet om de afwijzing, de pijn van een borstontsteking en de opkomende koorts, braken haar wilskracht. Dr. Hofstätter legde haar aan het infuus, schreef absolute rust voor, legde Karl in de sterke armen van zijn vader en stuurde ze beiden weg.

Karl bedaarde onmiddellijk.

Hij gaf geen kik toen zijn vader hem een muts opzette, winterkleren aantrok en in een deken omwikkeld mee naar buiten nam.

Duisternis en stilte. Het was al laat. Voor het eerst werd Karl Heidemann omgeven door de frisse, ijskoude lucht, de heldere sterrenhemel, de tintelende nacht. Zijn ogen werden groot, hij sperde zijn neusvleugels wijd open, boog zijn hoofdje, rook, luisterde en voelde, nieuwsgierig en begerig tegelijk, als een ontdekkingsreiziger in een vreemd land, als een roofdier op jacht.

Heel even bleef Johann Heidemann in het maanlicht stilstaan. Hij bekeek zijn zoon en zuchtte diep. Toen zag hij het mooiste wat hij ooit had gezien: een lachje van zijn kind. Het was maar heel kort, niet meer dan een reflex eigenlijk, maar toch van een allesomvattende indringendheid. Zijn zwart fonkelende ogen richtten zich onderzoekend op naar de blikken van zijn vader, en bleven hem strak aankijken.

Op dat moment beleefde Karl Heidemann zijn tweede geboorte, opnieuw gescheiden van zijn moeder, losgeknipt op een manier die een moeder pas definitief ervaart als in de kinderkamer alleen nog jeugdfoto’s herinneren aan de aanwezigheid van de geportretteerde.

Karl was op dat moment nog geen drie weken oud.

=–=–=–=–=–=–=–=–=–=–=–=–=–=

[1] - Oud kinderliedje ‘Leise, Peterle, leise’.

-

De oplossing

De dag die Charlotte Heidemann met heel haar hart vreesde, brak aan: de roep van de staalfabriek, die een einde zou maken aan de voortdurende aanwezigheid van haar man. Ze zou alleen achterblijven, haar eigen familie woonde te ver weg om bij te springen en de ouders van haar echtgenoot waren overleden. Ze hadden geen contact met familie die in de buurt woonde, en ook geen vrienden die je om hulp kon vragen.

Voor het eerst kregen de woorden van haar ouders, ‘Je redt je wel’, een heel andere dimensie. Ze voelde zich in de steek gelaten, in de steek gelaten met haar hoogstwaarschijnlijk zware lot.

En inderdaad: de duivel verscheen, sprong uit zijn zinnebeeldige voorstelling uit de boeken tevoorschijn in de werkelijkheid, zomaar; er veranderde, er gebeurde niets. Wat wel gebeurde was erger, onontkoombaarder dan gevreesd. Schommelen, kinderliedjes zingen, wandelingetjes met de kinderwagen maken haalden niets uit. Karl in een auto zetten en zomaar wat rondrijden, in de hoop dat het schudden en trillen, het brommen van de motor wonderen zouden verrichten, was ondenkbaar.

Pas ’s avonds, als Johann thuiskwam, was er verlichting. Nog met zijn hand aan de deurknop, geheel bezweet vanwege het zware werk, nam hij zijn brullende zoon aan, bond hem voor zijn borst en maakte rechtsomkeert.

In het begin duurde het nog kilometers voor het uitgeputte, verkrampte lijfje eindelijk tot rust kwam, maar na enige tijd volstonden een paar passen, volstond de zware vaderlijke lichaamsgeur. Johann bleef dezelfde route wandelen. Ver van het dorpje, tot aan de oevers van het meer stapte hij door de sneeuw, die dat jaar hardnekkig bleef liggen, één met zijn slapende zoon, één met zichzelf. Het was zijn moment, de afsluiting van zijn dag, zijn manier om alle zorgen van zich af te lopen. Zijn versnelde hartslag werd Karls toevluchtsoord.

Overdag en vanaf twee uur ’s nachts was er geen ontkomen aan, niet voor Karl, niet voor zijn moeder, voor het hele dorp niet. Uiteindelijk nam Charlotte steeds vaker haar toevlucht tot het enige middel dat haar kind, al was het maar voor even, kalmeerde: het flesje.

Omdat Karl, alsof hij zelf ook geen uitweg wist, altijd dronk, werd zijn gebrul geduid als onstilbare honger, als een onophoudelijke oproep te worden gevoed. Aan het voortdurende gekrijs om eten werd voldaan met steeds frequentere voedingen, de opgevoerde frequentie leidde tot een gestaag groeiende omvang die vanzelf weer tot honger leidde; een vicieuze cirkel. Karl Heidemann werd in meer dan één opzicht de mond gesnoerd, net zo lang tot hij tot aan zijn nek vol zat en niets anders meer kon dan verdoofd voor korte tijd in slaap vallen.

Het was al snel aan hem te zien. Zijn vader Johann zag het, maar zweeg. Wat had hij dan moeten zeggen, had hij Charlotte haar laatste hoop moeten ontnemen?

Leedvermaak aan de stamtafel: ‘Het lijkt erop dat het daar bij Heidemannetjes met de opvoeding flink de verkeerde kant op gaat. Zodra dat joch kan lopen mogen we onze voorraadkamers wel goed afsluiten.’ Het bleef een vrolijke boel, daar aan de stamtafel, tot iemand met een andere suggestie kwam: ‘Misschien is dat gebrul van Karl wel een straf voor jullie voortdurende geroddel over Charlotte!’

Die zat, de mededeling verspreidde zich als een uiterst besmettelijk virus en nestelde zich als een voorbode van het kwaad in de koppen van de Jettenbrunners.

Ook in Charlotte nestelde zich de gedachte dat dit haar lot was, vervuld als ze was van het geloof dat de dorpelingen haar de schuld gaven van het gebrul van haar zoon. Waarschijnlijk onkunde, misschien zelfs slecht moederschap. Maar elk geloof is vanuit het standpunt van een ander nu eenmaal bijgeloof. Maar Charlotte had het bij het verkeerde eind. De Jettenbrunners meden haar huis om een heel andere reden. ‘Dat joch is ziek. In zijn hoofd. En waarschijnlijk ook nog door de duivel bezeten.’

Zo ontstond aan beide kanten precies datgene wat voor elk geloof geldt, en geen ruimte overlaat voor twijfel: een waanvoorstelling.

Al snel meed Charlotte de straat, en de Jettenbrunners meden Charlotte nog meer dan ze al deden. Al zag iedereen dat Charlotte hulp nodig had, al hadden ze medelijden met haar en schaamden ze zich voor het feit dat ze niets met de zuigeling te maken wilden hebben, het veranderde niets aan de situatie. Met afgewend hoofd en haast veinzend gingen de Jettenbrunners Charlotte en Karl uit de weg, zochten ze van verre al een afslag, iemand om een praatje mee te maken. Uit angst een woord met haar te moeten wisselen, werden al sinds generaties voortslepende conflicten beëindigd, wat de rust in Jettenbrunn althans wat dat betrof ten goede kwam.

De Jettenbrunners werden toch al door vreemde gedachten bekropen, gedachten die zelfs door degenen bij wie ze opkwamen als vreemd, of zelfs als ongepast werden beschouwd. Maar welke kracht is machtiger, aanstekelijker, opbouwender of verwoestender dan die in de hoofden van de mensen. En zo gaven de Jettenbrunners Karl van alles de schuld, werd hem elk recht als zuigeling ontzegd, betwistte men zijn onschuld, en werd hij volkomen ontoerekeningsvatbaar bevonden, schreef men hem zelfs moedwil toe, laagheid. Er school iets beangstigends, iets gruwelijks in zijn stemgeluid. Die belachelijke, om Charlottes nek bungelende vijfpuntige ster had niets uitgericht tegen het kwaad. Integendeel.

Wat zou een kind dat had besloten vanaf het prilste begin van zijn bestaan de wereld vooral zo hard mogelijk in het gezicht te brullen, doen als het eenmaal tot handelen in staat was?

Maar eerst deed Charlotte iets.

Haar eenzame uren vergleden te traag, het onophoudelijk gebrul was onverdraaglijk, evenals de overal hoorbare afwijzing. Haar hele lichaam was gespannen en pijnlijk door de dagelijkse last van het rondzeulen en verzorgen van haar zoon. Al snel was ze nauwelijks meer in staat luiers te verschonen, haar als een larf steeds dikker wordende kind op te tillen, of het zelfs maar aan te raken. Steeds sterker werd Karls verzet, en al snel ontstond dat ook bij haar. Het ondermijnde het bolwerk van moederliefde en ontstak in haar de eerste vonken van een hartgrondige afkeer.

Afkeer van die afschuwelijk verwrongen, vernederende fratsen. Ze was aan het eind van haar Latijn. Eén wens restte haar nog: vluchten. De boel de boel laten, alles achterlaten.

Op een ochtend ging die wens in vervulling, maar anders dan gedacht. Door het tegenspartelen van haar kind liep ze totaal verzenuwd naar het bad om de ondergekotste rug van het joch te wassen. Ze wilde Karl behoedzaam in het warme water laten glijden. Het lukte niet, en dat was geen toeval; met slordigheid had het niets te maken.

Ze keek naar het wild met zijn vuistjes om zich heen slaande kind en voelde de woede en de vertwijfeling in haar groeien.

Ze zag het almaar stijgende water, en in haar lonkte het verlangen naar bevrijding, de gedachte, de daad.

Een korte blik in de leegte, de kranen werden dichtgedraaid, haar blik gleed langs die bundel vol minachting in haar armen, ze boog zich voorover, en liet hem uit haar handen laten glijden.

-

De ondergang

Karl verstarde, spreidde zijn armen en benen als een parachutist en verdween onder het wateroppervlak, weerloos, met opengesperde mond, opengesperde ogen. Met een doffe klap sloeg hij met zijn hoofdje tegen de geëmailleerde bodem van het bad.

Toen was het stil.

Vanaf de bodem van het bad staarde Karl Heidemann naar het plafond. Even gleed er een uitdrukking van schrik over zijn gezicht, toen ontspande het weer alsof hij iets had begrepen. Geen spoortje angst zag Charlotte, ook niet toen hun blikken elkaar kruisten.

Eén hap lucht verwijderd van zijn einde lag Karl roerloos voor zijn moeder, zonder ook maar enig verlangen naar redding te tonen. Geen moment liet hij haar blik los.

Ogen vol trots, alsof hij willens en wetens zijn nog zo jonge leven op het spel wilde zetten, alleen maar omdat hij zijn folteraarster geen kreet om hulp gunde.

Met ijzige rillingen langs haar nek en het koude zweet op haar voorhoofd, greep Charlotte Heidemann het kind, alsof ze zich plotseling uit de klauwen van de duivel had bevrijd. Ze drukte het aan haar hart, liep in tranen naar de slaapkamer, droogde het af, kleedde het aan, stopte het in, intussen onophoudelijk fluisterend: ‘Vergeef me, in godsnaam vergeef me.’ Toen rende ze naar buiten, de kou in.

Slechts gehuld in een dun nachthemd, aan haar voeten nylon kousen, met daarover sloffen, liep ze als een bezetene langs de besneeuwde weg. Maar wat voor zin heeft het om te vluchten als je voor jezelf op de loop gaat?

Dat vluchten zinvol kan zijn, zolang je maar voor anderen vlucht, wist de buurman van de Heidemanns, Alois Daxberger, toen hij bij zijn snorrende kachel gezeten door het raam naar buiten keek. Vaandelvlucht, in zijn geval. Omgeven door lijken en kinderen zat hij in het jaar 1944 ver van huis en haard in een schuttersputje met zijn machinegeweer in de aanslag. Hij gaf de knapen die hij aanvoerde, die bij hun ouders waren weggehaald om met de borst vooruit deel te nemen aan wat als een glorieuze eindstrijd werd gepropageerd, het bevel zich van hun wapens en uniformen te ontdoen en te maken dat ze wegkwamen, zo snel als hun benen hen konden dragen. Veertien-, vijftienjarige knapen die met kapotgeschoten lijven in de akkers lagen en om hun moeders gilden had hij genoeg gezien. Het werd de hoogste tijd om deze goddeloze wereld de rug toe te keren, want waarheen de dood hem ook zou leiden, het stond voor hem vast dat het nooit erger kon worden. Nog geen uur nadat de kinderen waren weggerend, sloeg een granaat in, vlak naast hem. Dat betekende niet het einde van Alois Daxberger, zoals hij had gehoopt, maar wel het einde van de volledige beschikking over zijn gehoor en de aanwezigheid van zijn benen.

Hij keerde terug naar Jettenbrunn als een van de weinige mannelijke overlevenden van zijn generatie, een andere manier van uitsterven van de dorpsbevolking. Het duurde niet lang voor hij kon vaststellen dat de oorlog hem weliswaar met bitterheid had vervuld en hem alles had ontnomen, zijn familie, zijn benen, zijn gehoor, maar dat juist die gebreken het leven hier soms wat minder ondraaglijk maakten. Eén ding wist hij zeker sinds zijn jaren als soldaat: het is beter om niet overal bij te hoeven zijn. Want net als overal gold ook daar dat je beter een vrijwillige, geaccepteerde buitenstaander kunt zijn dan een onvrijwillig verstotene.

Ongerust legde Alois Daxberger die namiddag zijn lectuur opzij. Charlotte was langs zijn raam gelopen, nauwelijks gekleed, de nacht in, het dorp uit. Achter haar aan gaan was uitgesloten. Ze had het kind alleen achtergelaten.

Charlotte Heidemann liep en liep, verloor haar sloffen, raakte uitgeput, viel en bleef liggen, in de wetenschap dat hoeveel ze ook uit zou trekken van het weinige dat haar bedekte, ze zich nooit zou kunnen bevrijden van de herinnering aan wat zojuist was voorgevallen en die als een schaduw aan haar hielen zat vastgeketend.

‘Karl!’ fluisterde ze ineengedoken, de handen voor haar gezicht, de natte sneeuw op haar huid. Toen begon ze te bidden, steeds maar weer dezelfde woorden:

‘Heilige Maria, Moeder van God, bid voor ons, nu en in het uur van onze dood.’

Hoe langer ze die woorden prevelde, des te zinlozer kwamen die haar voor. Ze zou het zichzelf nooit vergeven, nooit van haar leven.

Als een troosteloos bed, zacht en oneindig liet ze de sneeuw op zich neerdalen. Ze wilde hier gewoon blijven liggen, in slaap vallen, voorgoed, niets meer hoeven voelen, niets meer hoeven horen.

Maar juist dat verlangen niets meer te hoeven horen deed Charlotte verstommen, want, echt waar: het was stil. Te stil. Zelfs hier, waar de omtrek van haar huis nog nauwelijks was te zien, had ze Karls gekrijs moeten horen.

Maar niets. Geen geluid.

In paniek rende Charlotte terug langs de weg, struikelend, glashelder, het ergste beeld voor ogen: haar verstarde kind, zij de dader, haar leven verwoest.

En inderdaad, Karl lag in zijn bedje, de licht gebogen armen als een gekruisigde met de handpalmen omhoog uitgestrekt, zijn gezichtje ontspannen, het hoofd opzij, met zijn ogen dicht.

‘Ik heb je vermoord, ik…!’ Ze wierp zich op haar knieën en huilde bittere tranen.

‘Hij slaapt.’ Klonk het broos en zacht uit de hoek van de kamer. Alois Daxberger.

‘Hij slaapt,’ herhaalde Charlotte als in trance, met haar hand op Karls lijfje. De beweging onder het gewatteerde dekentje was nauwelijks waarneembaar. Op en neer, op en neer.

‘Alois,’ fluisterde Charlotte, die langzaam tot zichzelf kwam, ‘hoe ben je hier gekomen zonder rolstoel?’

‘De weg van mijn huis naar dat van jullie loopt af. Een glijpartij, als er sneeuw ligt. Mijn armen zijn nog sterk genoeg om binnen te kunnen komen. Gaat het een beetje?’

In zijn blik lag geen enkel verwijt.

‘Ik had even wat frisse lucht nodig.’

‘Dat snap ik. Karl was rustig toen ik binnenkwam. Hij viel voor mijn ogen in slaap, heel vredig.’

‘Wat? Zomaar in slaap gevallen?’

‘Hoe en waarom weet ik ook niet, Charlotte. Hoofdzaak is dat het zo is, nietwaar?’

‘Ja, dat is zo,’ zei Charlotte zacht. Voor het eerst was Karl niet van uitputting door zijn eigen geschreeuw in slaap gevallen, niet door zijn overvloedige flesvoedingen, maar door iets anders. Was het de schok van de onderdompeling in het water?

‘Zou je de rolstoel willen halen en mij terug willen brengen, alsjeblieft? Alois Daxbergers ogen stonden vermoeid. Toen moeder en kind weer alleen in huis waren, drong het tot Charlotte Heidemann door dat ze een denkfout had gemaakt. Ze kreeg het koud, onbeschrijfelijk koud.

‘Ik!’ fluisterde ze. Ze zonk op één knie, en klampte zich vast aan de spijlen van het bedje alsof het de tralies van haar kerker waren. ‘Komt het door mij dat je zo’n pijn hebt?’

Karl was in slaap gevallen, niet alleen zonder te brullen, maar ook zonder haar.

-

Het inzicht

Toen Johann Heidemann die avond thuiskwam, trof hij zijn vrouw in zorgwekkende toestand aan. Met een lege, deels over de vloer gemorste fles likeur in haar hand, zat ze in natte kleren tegen Karls bedje geleund op het vloerkleed, haar hoofd voorover, met achter haar het rond deze tijd anders nooit slapende kind.

Alle deuren in het huis stonden open, ook die van de badkamer met daarin de met water en stront gevulde kuip. Johann had geen idee. Had ze Karl alcohol gevoerd? Sliep hij daarom? Of slaapt hij gewoon zomaar? Wat was hier aan de hand? Johann wist maar één ding: het was tijd om in te grijpen.

Maar eerst greep Karl in. Nog diezelfde avond.

Johann Heidemann had zijn vrouw zorgzaam naar bed gedragen en geprobeerd uit haar gelal en haar gebrabbel wijs te worden. Als gebruikelijk liet ook zijn zoon weer van zich horen, maar nu gebeurde er iets onverwachts.

Lang voor een mens zijn bestaan begrijpt, doet hij er een greep naar. Tot nu toe had Karl nooit enige aanstalten gemaakt om zijn handjes uit te steken naar een uitgestoken vinger of de naast zijn hoofd liggende knuffelbeesten. Hij strekte alleen zijn armpjes, zoekend, tastend, steeds doelbewuster in de richting van zijn voorhoofd, zijn slapen. Maar deze avond leek het alsof hij door zijn onderdompeling, door het doordringen van het wateroppervlak zich eindelijk bewust was geworden van zijn coördinaten. Karl Heidemann had een doel gevonden, houvast: zijn oren.

Vanaf dat moment pakte hij niets anders meer vast, nog even luid brullend als altijd. Wat in het begin nog op onschuldig friemelen leek, kreeg een dag later al iets gewelddadigs. Alsof hij de oren van zijn hoofd wilde scheuren, zo hard trok hij eraan, alsof hij ze eraf wilde schrapen, zo hard klauwde hij met zijn nagels in zijn nog zachte vlees. Al snel zat zijn hele bedje, zijn hele matras onder het bloed.

Ondanks de aanblik van een dergelijke uitbarsting van waanzin, lukte het Charlotte zelf niet waanzinnig te worden. Als ze pleisters op Karls wonden had geplakt, of zijn hoofd had verbonden, trok hij er net zo lang aan tot de kapotte rode oren weer blootlagen, alleen maar om ze nog dieper te verwonden.

‘Misschien komt het door het water,’ opperde Charlotte toen ze na het voortdurende aandringen van haar man haar zwijgen verbrak. Ze biechtte op dat Karl een dag eerder in het badje was gegleden en kopje-onder was gegaan. Het kind was van slag. Misschien was er iets via zijn gehoorgang in zijn oor terechtgekomen en deed het pijn. Charlotte had geen idee, hoeveel pijn.

En zo belandde Karl op dringend advies van de lokale huisarts, dokter Albrecht Hofstätter, opnieuw in het ziekenhuis. Deze keer werd hij geholpen, zij het op een andere manier dan voorzien.

Een diagnose viel niet te stellen. Niet op voorhand, niet na nauwkeurig onderzoek. Het gewelddadige, tegen zichzelf gerichte gefriemel was de artsen een raadsel. Geen methode werd onbeproefd gelaten en Johann werd met zijn brullende zoon door een gebouw van ongekende afmetingen van het ene naar het andere onderzoek gestuurd. Allemaal terwijl Charlotte voor het eerst sinds Karls geboorte een dag alleen thuis was.

Eindeloos lange gangen, etage na etage, liften naast liften, metalen kasten die mensen omhoog en omlaag brachten. Uitgerekend in een van die afgesloten ruimtes gebeurde het. Alleen de vader en de zoon stonden erin. Zoemend, trillend ging de tocht omlaag naar een van de kelderverdiepingen.

Plotseling een flinke schok, geknars, licht dat flakkerde en dan: stilstand. Geen geluid meer. Duisternis.

Johann Heidemann tastte in het rond, vervuld van angst te blijven steken met zijn huilende kind. Maar Karl schreeuwde niet meer, hij lag rustig in zijn vaders armen, alsof hij Karl mee naar buiten had genomen, diep het bos in.

Maar Johann was niet naar buiten gelopen, hij had maar een enkele stap gezet. Uit het lawaai van een ziekenhuis in de afgeslotenheid van een isoleercel.

Weer geflakker, rukjes, licht dat aanfloepte, beweging, de lift die weer daalde. Een klein stukje maar, want voor Karl weer kon gaan huilen drukte Johann op de stopknop. Hij had geen verklaring voor de plotselinge tevredenheid van zijn zoon, die van het ene moment op het andere zijn handen niet meer naar zijn oren bracht, maar zijn duim in zijn mond stak. Wat was hier anders?

Johann Heidemann keek om zich heen, ergens tussen de tweede en de derde verdieping ondergronds, dacht na en liet de afgelopen weken aan zich voorbijtrekken, vergeleek de dagelijkse omgeving van het kind met de huidige situatie.

Vanwaar ineens die rust?

Lang stond hij daar, heel lang.

En toen begreep hij het.

Hij begreep alles, doorzag het in een flits: geen arts die zijn zoon alleen pijnstillers en kalmerende middelen kon voorschrijven zonder te weten waarom, kon hier helpen.

Met dat inzicht beëindigde Johann het gedwongen oponthoud, ging omhoog naar de begane grond en droeg zijn kind, dat weer begon te brullen vanaf het moment dat de deur openging, naar zijn auto. ‘Nog even, jochie, straks heb je weer rust. Alleen de thuisreis moet je nog even doorstaan.’

Vol hoop werd de thuisreis aangevangen, de stad uit, door het steeds spaarzamer bewoonde land, terwijl hij zich nergens aan de maximumsnelheid hield. Hij twijfelde geen moment aan zijn eigen theorie. Nauwelijks thuis stormde hij met dat bundeltje wanhoop de kamer binnen, nam Charlotte bij de hand, pakte de sleutel van de kelderdeur, liep de trap af, opende de deur van de kleine sauna en trok die achter hen dicht.

‘Johann, wat doen we hier?’

‘Stil. Wacht.’

En inderdaad, dezelfde reactie: Karl werd stil met zijn ogen nog open, zo stil als Charlotte hem nog nooit had meegemaakt, in elk geval niet als hij wakker was. Diep onder het aardoppervlak, in een afgesloten ruimte zonder ramen, met zijn blik gevestigd op het gezicht van zijn vader en hem bijna dankbaar aankijkend, viel Karl in slaap.

‘Hij heeft rust nodig. Hij brult waarschijnlijk omdat hij van streek raakt door alle herrie om hem heen,’ fluisterde Johann. Johanns vermoeden was juist, al had hij nog geen idee hoe juist zijn theorie was, wat het voor Karl betekende, en welke gevolgen het zou hebben.

Want Karls gehoor was zo onwaarschijnlijk gevoelig dat er in geen boek met records, geen compendium van medische wetenswaardigheden ooit melding van gemaakt is. Hij kon de vleugelslag van een vlinder horen, hij hoorde het ruisen van de bomen van het kilometers verderop gelegen bos, hij hoorde hazelwormen door het gras glijden. Hij kon weliswaar geen gedachten horen, maar wel het ademen, het pulseren van bloed, dat samen vaak meer verraadt dan een enkel woord. Net als ieder ongeboren kind hoorde Karl in het vruchtwater het borrelen en gorgelen van zijn moeders darmstelsel, haar hartslag, haar stem, maar voor hem was die stem een messcherp, kervend instrument, haar hartslag een donderbui zonder einde, het stromen van haar bloed een waterval, en elke stap die ze zette een doffe dreun.

Hij wilde niets liever dan ontkomen aan die steeds krapper wordende folterkamer en het was hem gelukt. Hij had de Schepper vervloekt om zijn prenatale gehoorontwikkeling, hij vervloekte de Schepper omdat hem daardoor de liefde werd ontnomen. Hij zou lawaai in het binnenste van zijn moeder hebben verdragen, maar niet langer dan een paar dagen, niet week in week uit. Misschien dat hij onder andere omstandigheden zich veilig had kunnen voelen in zijn moeders armen. Maar ook na zijn geboorte vond hij daar geen rust, alleen maar lawaai, onophoudelijke herrie.

En nu stond Johann Heidemann met zijn zoon in zijn armen in de afgesloten kelder, hoopvol. Met zijn vrije hand trok hij zijn vrouw tegen zich aan en fluisterde nietsvermoedend in haar oor: ‘Nu komt alles goed.’ Met moeite toverde ze een glimlach tevoorschijn, een klein knikje. Zij wist al: onmogelijk.

Maar vanaf dat moment was het plotseling weer stil in Jettenbrunn.

-

De verdwijning

Van de ene dag op de andere was Karl Heidemann uit het dorp verdwenen. Optisch zowel als akoestisch.

Hetzelfde gold voor zijn moeder.

In het begin zweeg iedereen en genoot men van de rust. Was het kind misschien ziek?

Maar na een paar dagen heerste nog steeds dezelfde indruk: de kinderkamer was donker, nauwelijks nog lichten aan in huis, alleen in het trappenhuis brandde altijd een lamp. Johann kwam ’s avonds haastig aangesneld, deur open, deur dicht, geen wandelingen meer zoals eerst. Uiteindelijk werd hij erop aangesproken, uit bezorgdheid waarschijnlijk, iemand hoorde: ‘Alles is in orde, het gaat eindelijk goed met de kleine, maar hij is nu eenmaal op zijn rust gesteld.’ Iedereen veronderstelde dat de ouders nu werkelijk krankzinnig waren geworden. Kon je het ze kwalijk nemen dat ze, getekend door die laatste zware maanden, de werkelijkheid niet onder ogen durfden te zien? Waarschijnlijk, zo vrat het gerucht zich door de gelederen als mineermotten door rozenblaadjes, lag nu ergens in de krochten onder het huis van de Heidemanns het eindelijk rustig geworden lichaampje van de levenloze Karl, misschien zelfs wel gebalsemd en opgebaard.

Karl lag daar inderdaad, in de sauna, dag in, dag uit, nacht na nacht. Hij zette zich schrap in zijn bedje, trok zich op aan de spijlen van zijn box, zat al snel, stond al snel, werd steeds zelfbewuster en nieuwsgieriger en ontwikkelde zijn vaardigheden. Ook ontdekte hij dat zijn gekrijs zelf verantwoordelijk was voor de ondraaglijke herrie en de pijn die het veroorzaakte. Slechts één behoefte raakte hij op slag kwijt, ondanks het feit dat hij werd omgeven door het gorgelen van verwarmingsbuizen en waterleiding, het zoemen van de tl-verlichting en de vriezer. Hij had geen zin meer om zijn stem te verheffen.

Vanaf dat moment brulde hij niet meer. Hij zweeg. Geen kik, geen woord kwam meer over zijn lippen, al helemaal niet het woord dat door ouders, zodra een kind zijn eerste gebrabbel voortbrengt met stijgend ongeduld wordt verwacht: zal het dada en baba ooit veranderen in het verlangde mama, papa?

Dat gebeurde dus niet.

Wat niet wil zeggen dat Karl niet praatte.

Door middel van zijn ogen, de houding van zijn hoofd, de houding van zijn lijf, de steeds tragere bewegingen van zijn armen en zijn door het gebrek aan zonlicht opgeblazen vollemaansgezicht wist hij steeds begrijpelijker te communiceren, steeds makkelijker werd het voor hem met minimale gebaren duidelijk te maken dat hij alleen wilde zijn, met rust gelaten wilde worden. Hij draaide zich om, een klein signaal als zijn moeder haar stem verhief; in het ergste geval bracht hij zijn handpalmen langzaam naar zijn oren.