Het begint, zoals veel vreemde verhalen, in een kroeg. Hermes en Apollo ruziën over de vraag wat er zou gebeuren als dieren menselijke intelligentie hadden. Ze sluiten een weddenschap af en schenken een groep honden bewustzijn en taal. De honden, plotseling in staat tot complexe gedachten, besluiten meteen de dierenkliniek te verlaten.

De goden kijken toe hoe er al snel strijd ontstaat tussen zij die zich verzetten tegen dit nieuwe bewustzijn en blijven bij de oude, ‘hondse’ manier van leven, en zij die de verandering omarmen. De geslepen Benjy trekt van huis naar huis. Prince wordt een dichter. En Majnoun ontwikkelt zo’n bijzondere relatie met een vriendelijk echtpaar dat zelfs de cynische schikgodinnen ervan opkijken.

Deze hedendaagse filosofische fabel stelt op uiterst originele wijze de oeroude vraag: wat is de zin van het leven?

‘Een briljante en diep ontroerende roman.’ – Michael Ondaatje

‘Een elegante kruising tussen magisch realisme, een fabel, een handboek voor hondeneigenaren en een filosofisch traktaat… Dit is een verrukkelijk vreemde en uitgebeende reflectie op de aard van honden en poëzie.’ – Times Literary Supplement

‘Een prachtige, onderhoudende leeservaring en een knappe zoektocht naar onze essentie, hoe we communiceren en hoe onze maatschappij in elkaar zit.’ – Kirkus Reviews

‘Alexis weet een verbazingwekkend scala aan metafysische kwesties te vatten in een eenvoudig verhaal over honden die te veel wisten.’ – Publishers Weekly (starred review)

André Alexis

Vijftien honden

Een apoloog

Vertaald door Dirk-Jan Arensman

Uitgeverij Atlas Contact
Amsterdam/Antwerpen

Deze vertaling kwam mede tot stand met een subsidie van Canada Council for the Arts.

© 2015, André Alexis

© Nederlandse vertaling door Dirk-Jan Arensman, 2016

Oorspronkelijke titel Fifteen Dogs. An Apologue

Oorspronkelijk uitgegeven door Coach House Books, Toronto

Omslagontwerp Wil Immink Design, naar het ontwerp van Ingrid Paulson voor Coach House Books, 2015

Foto auteur Hannah Zoe Davison

E-book Elgraphic bv, Vlaardingen

ISBN 978 90 254 4800 4

D/2016/0108/578

NUR 302

www.atlascontact.nl

Dit e-book werd gemaakt op basis van de eerste druk, 2016, ISBN 978 90 254 4790 8

Voor Linda Watson

por qué es de día, por qué vendrá la noche...

– PABLO NERUDA, Oda al perro

waarom is het dag, waarom komt de nacht...

– PABLO NERUDA, Ode aan de hond

DRAMATIS CANES

AGATHA

een oude labradoodle

ATHENA

een bruine dwergpoedel

ATTICUS

een imposante mastino napoletano, met watervalwangen

BELLA

een Deense dog, Athena’s beste roedelmaatje

BENJY

een vindingrijke en achterbakse beagle

BOBBIE

een onfortuinlijke duck tolling-retriever

DOUGIE

een schnauzer, bevriend met Benjy

FRICK

een labrador

FRACK

een labrador, Fricks nestgenoot

LYDIA

een kruising tussen een whippet en een weimaraner, gekweld en nerveus

MAJNOUN

een zwarte poedel, korte tijd ‘Lord Jim’ of kortweg ‘Jim’ genoemd

MAX

een vuilnisbakje met een bloedhekel aan poëzie

PRINCE

een vuilnisbakje dat poëzie bedrijft, ook wel Russell of Elvis genoemd

RONALDINHO

een vuilnisbakje dat de neerbuigendheid van mensen betreurt

ROSIE

een Duitse herder-teef, heeft een hechte band met Atticus

Een weddenschap

Op een avond in Toronto waren de goden Apollo en Hermes in de Wheat Sheaf Tavern. Apollo had zijn baard laten groeien tot die tot op zijn sleutelbeen hing. Hermes, die netter op zichzelf was, was glad geschoren, maar zijn kleding was onmiskenbaar die van een aardbewoner: zwarte spijkerbroek, zwartleren jack, blauw overhemd.

Ze hadden gedronken, maar het was niet de alcohol die hen bedwelmde. Het was de aanbidding die hun aanwezigheid teweegbracht. In de Wheat Sheaf Tavern hing de sfeer van een tempel, en dat streelde de goden. In de heren-wc stond Apollo een oudere man in zakenkostuum toe enkele delen van hem te betasten. Dit genoegen, intenser dan enig genot dat de man ooit had gekend of nog zou kennen, kostte hem acht jaar van zijn leven.

Terwijl ze in de taverne waren, begonnen de goden een onsamenhangend gesprek over de aard van de mensheid. Ze spraken voor de lol Oudgrieks en Apollo betoogde dat mensen, als wezens, beter noch slechter waren dan andere wezens, beter noch slechter dan, pakweg, vlooien of olifanten. Mensen, zei Apollo, hebben geen uitzonderlijke verdiensten, hoewel ze zich superieur achten. Hermes nam het tegenovergestelde standpunt in; betoogde dat, om maar iets te noemen, de manier waarop mensen creëerden en symbolen gebruikten, interessanter was dan, pakweg, het complexe gedans van bijen.

‘Menselijke talen zijn te vaag,’ zei Apollo.

‘Dat mag zo zijn,’ zei Hermes, ‘maar daar zijn mensen des te vermakelijker door. Moet je die mensen hier nou hóren. Je zou zweren dat ze elkaar begrepen, terwijl ze geen van allen enig idee hebben wat hun woorden daadwerkelijk voor de ander betekenen. Hoe kun je weerstand bieden aan zo’n farce?’

‘Ik zei ook niet dat ze niet vermakelijk waren,’ antwoordde Apollo. ‘Maar dat zijn kikkers en vliegen ook.’

‘Als je mensen met vliegen gaat vergelijken, dan komen we nooit ergens. En dat weet je best.’

In perfect Engels, zij het met een goddelijk accent – dat wil zeggen, in Engels dat elke gast in de taverne hoorde in zijn of haar eigen accent –, zei Apollo: ‘Wie gaat onze drankjes betalen?’

‘Dat doe ik wel,’ zei een arme student. ‘Sta mij dat alstublieft toe..’

Apollo legde een hand op de schouder van de jongeman.

‘Mijn broer en ik zijn je dankbaar,’ zei hij. ‘We hebben elk vijf Sleemans gehad, dus je zult tien jaar lang honger noch gebrek kennen.’

De student knielde neer om Apollo’s hand te kussen en kwam er, toen de goden weg waren, achter dat er honderden dollars in zijn zakken zaten. Sterker, zolang hij de broek die hij die avond droeg bezat, zou hij meer geld in zijn zakken hebben dan hij ooit kon uitgeven, en het duurde op de kop af tien jaar voordat het ribfluweel ervan tot onherkenbare flarden verging.

Buiten de taverne liepen de goden in westelijke richting over King Street.

‘Ik vraag me af,’ zei Hermes, ‘hoe het zou zijn als dieren menselijke intelligentie hadden.’

‘Ik vraag me af of ze net zo ongelukkig zouden zijn als mensen,’ antwoordde Apollo.

‘Sommige mensen zijn ongelukkig, andere niet. Hun intelligentie is een lastig geschenk.’

‘Ik durf er een jaar dienstbaarheid om te verwedden,’ zei Apollo, ‘dat dieren – welk dier je ook kiest –, als ze menselijke intelligentie bezaten, nog ongelukkiger zouden worden dan mensen al zijn.’

‘Een aards jaar? Die weddenschap neem ik aan,’ zei Hermes, ‘maar op voorwaarde dat ik win als ook maar één van die wezens aan het eind van zijn leven gelukkig is.’

‘Maar dat is een kwestie van toeval,’ zei Apollo. ‘De beste levens eindigen soms slecht en de zwaarste gelukkig.’

‘Dat is waar,’ zei Hermes, ‘maar je kunt niet weten wat een leven is geweest voor het voorbij is.’

‘Hebben we het nu over gelukkige wezens of gelukkige levens? Nee, laat ook maar. Ik stem hoe dan ook in met je voorwaarden. De menselijke intelligentie is geen geschenk. Het is een zo nu en dan nuttige plaag. Welk dier kies je?’

Het toeval wilde dat de goden niet ver verwijderd waren van de dierenkliniek aan Shaw Street. Toen ze daar ongezien en onmerkbaar naar binnen gingen, troffen ze er voornamelijk honden aan: huisdieren die daar om diverse redenen een nachtje waren achtergelaten door hun eigenaren.

‘Zal ik ze hun herinneringen laten behouden?’ vroeg Apollo.

‘Ja,’ zei Hermes.

Hierop schonk de god van het licht ‘menselijke intelligentie’ aan de vijftien honden in de kennel achter in de kliniek.

Ergens rond middernacht vroeg Rosie, een Duitse herder, zich terwijl ze aan haar vagina likte af hoelang ze zou blijven waar ze nu was. Vervolgens vroeg ze zich af wat er was geworden van het laatste nest dat ze had geworpen. Het leek plotseling enorm oneerlijk dat je al die moeite deed om pups te krijgen om ze vervolgens zomaar uit het oog te verliezen.

Ze stond op om wat water te drinken en aan de harde brokken te ruiken die voor haar waren achtergelaten. Terwijl ze het eten met haar neus door de ondiepe bak duwde, kwam ze er tot haar verbazing achter dat de bak niet op de gebruikelijke manier donker was, maar in plaats daarvan een vreemde kleur had. De bak was verbijsterend. Hij was gewoon een soort bubblegumroze, maar aangezien Rosie die kleur nooit eerder had gezien, zag die er prachtig uit. Tot haar stervensuur zou geen enkele kleur die overtreffen.

In de kooi naast Rosie lag een grijze mastino napoletano die Atticus heette te dromen van een uitgestrekt veld dat, tot zijn vreugde, wemelde van de kleine harige beestjes, duizenden beestjes – ratten, katten, konijnen en eekhoorns –, die over het gras bewogen als de zoom van een jurk die werd weggetrokken, tot net buiten zijn bereik. Dit was Atticus’ lievelingsdroom, een terugkerend genoegen dat er altijd mee eindigde dat hij vrolijk een tegenstribbelend wezentje naar zijn geliefde baasje bracht. Zijn baasje nam het wezentje dan aan, sloeg het tegen een steen, aaide Atticus vervolgens over zijn rug en zei zijn naam. Altijd, altijd was de droom zo geëindigd. Maar vannacht niet. Vannacht kwam het, terwijl Atticus een van de wezentjes in zijn nek beet, in Atticus op dat dat wezen pijn moest voelen. Door die gedachte – levendig en nooit eerder vertoond – ontwaakte hij uit zijn slaap.

In de hele kennel ontwaakten honden uit hun slaap, geschrokken van vreemde dromen of zich plotseling bewust van een of andere ondefinieerbare verandering in hun omgeving. De honden die niet hadden geslapen – het is altijd lastig om in slaap te komen als je van huis bent – stonden op en liepen naar de deur van hun kooi om te zien wie er was binnengekomen, zo menselijk voelde deze stilte. Eerst nam ieder van hen aan dat zijn of haar nieuwe blik op de wereld uniek was. Pas geleidelijk aan werd duidelijk dat ze de vreemde wereld waarin ze nu leefden deelden.

Een zwarte poedel die Majnoun heette, blafte zachtjes. Hij stond stil, alsof hij nadacht over Rosie, die in de kooi tegenover de zijne zat. Maar in feite dacht Majnoun na over het slot op Rosies kooi: een lange lus aan een schuifgrendel. De lange lus lag tussen twee stukken metaal die de grendel in wezen op zijn plek hielden en de kooideur afsloten. Het was simpel, elegant en effectief. En toch hoefde je, om de kooi te openen, alleen de lus maar op te tillen en de grendel naar achteren te duwen. Manjoun ging op zijn achterpoten staan, stak een voorpoot uit zijn kooi en deed dat. Hij had er een paar pogingen voor nodig en het ging onhandig, maar na een tijdje was zijn kooi van het slot en duwde hij de deur open.

Hoewel de meeste honden begrepen hoe Manjoun zijn kooi open had gekregen, waren ze niet allemaal in staat dat ook te doen. Daar waren uiteenlopende redenen voor. Frick en Frack, twee labradors van een jaar oud die een nachtje in de kliniek waren achtergelaten om gecastreerd te worden, waren te jong en ongeduldig voor de deurtjes. De kleinere honden – een chocoladebruine dwergpoedel die Athena heette, een schnauzer die Dougie heette en een beagle, Benjy genaamd – wisten dat ze fysiek niet in staat waren bij de grendel te komen en piepten gefrustreerd tot hun kooi voor hen werd opengemaakt. De oudere honden, een labradoodle die Agatha heette in het bijzonder, waren te moe en verward om helder te kunnen denken en aarzelden om voor de vrijheid te kiezen, zelfs nadat hun kooideur voor hen was opengemaakt.

De honden bezaten uiteraard al een gemeenschappelijke taal. Het was taal teruggebracht tot haar essentie, een taal die draaide om sociale status en fysieke behoefte. Ze begrepen allemaal de cruciale frasen en gedachten ervan: ‘vergeef me’, ‘ik ga je bijten’, ‘ik heb honger’. Natuurlijk veranderde het feit dat de honden primaatdenken was opgelegd de manier waarop ze tegen elkaar en in zichzelf spraken. Bijvoorbeeld: waar ze hiervoor geen woord voor ‘deur’ hadden gehad, begrepen ze nu dat ‘deur’ een ding was dat losstond van de behoefte aan vrijheid die je had, dat ‘deur’ onafhankelijk van honden bestond. Merkwaardig genoeg was het woord voor ‘deur’ in de nieuwe taal van de honden niet afgeleid van de deurtjes van hun kooi, maar van de achterdeur van de kliniek zelf. Die achterdeur, groot en groen, werd geopend door op een metalen stang te duwen die hem bijna in tweeën deelde. Het geluid van de metalen stang als je erop duwde was een luid, galmend ‘klak’. Vanaf die nacht waren de honden het erover eens dat het woord voor ‘deur’ een klak moest zijn (met de tong tegen het verhemelte), gevolgd door een zucht.

Het zou een understatement zijn te zeggen dat de honden in verwarring waren. Als ze ‘in verwarring’ waren toen ze die verandering in hun bewustzijn ervoeren, wat waren ze dan toen ze, nadat ze de kliniek allemaal via de achterdeur hadden verlaten, uitkeken over Shaw Street en plotseling begrepen dat ze hulpeloos vrij waren, dat de wereld zich voor hen uitstrekte als een chaos van lawaai en geuren, die nu meer voor hen betekenden dan ooit tevoren?

Waar waren ze? Wie moest hen nu leiden?

Voor drie van de honden eindigde de vreemde episode hier. Agatha, die voortdurende en afgrijselijke pijn leed en in de kliniek was achtergelaten om haar in te laten slapen, zag er de zin niet van in om verder met de anderen mee te gaan. Ze had een goed leven gehad, drie nestjes gekregen en derhalve al het respect gekregen dat ze nodig had van de teefjes die ze soms tegenkwam als ze uit was met haar bazinnetje. Ze wilde niets weten van een wereld waarin haar bazinnetje geen rol speelde. Ze ging voor de deur van de kliniek liggen en liet de anderen weten dat ze daar zou blijven. Ze wist niet dat die beslissing haar dood zou betekenen. Het kwam niet in haar op – dat kón niet – dat haar bazinnetje haar haar dood alleen onder ogen zou laten zien. En het ergste was dat de mensen die in de kliniek werkten haar niet vriendelijk behandelden toen ze haar de volgende ochtend vonden – samen met de vuilnisbakjes Ronaldinho en Lydia. Ze vierden hun frustratie op Agatha bot, deden haar pijn toen ze haar naar de zilverkleurige tafel brachten waarop ze haar moesten laten inslapen. Een van de medewerkers gaf haar een klap toen ze haar kop optilde en probeerde hem te bijten. Zodra ze de tafel zag, wist ze dat het einde gekomen was en in haar laatste momenten deed ze vruchteloze pogingen om duidelijk te maken dat ze haar bazinnetje wilde zien. In haar verwarring blafte Agatha telkens opnieuw hees het woord voor ‘honger’, tot haar geest haar lijf verliet.

Hoewel Ronaldinho en Lydia langer leefden dan Agatha, was hun eind bijna net zo ongelukkig. Ze waren allebei in de kliniek achtergelaten voor kleine kwaaltjes. Ze werden allebei naar huis gestuurd, naar hun dankbare eigenaren. En in allebei de gevallen vergiftigde hun nieuwe manier van denken wat tot dan toe (of zo herinnerden ze het zich althans) een idyllisch en relatief lang leven was geweest. Ronaldinho woonde bij een gezin dat van hem hield, maar na zijn terugkeer uit de kliniek begon het hem op te vallen hoe neerbuigend de gezinsleden deden. Het overduidelijke bewijs dat Ronaldinho veranderd was ten spijt bleven ze hem als niet meer dan een speeltje behandelen. Hij leerde hun taal. Hij ging zitten, staan, voor dood liggen, rolde om of bedelde al voor ze de commando’s helemaal hadden uitgesproken. Hij leerde het fornuis uitdraaien als de fluitketel floot. En toen op een keer in zijn aanwezigheid werd beweerd dat honden niet tot twintig konden tellen, staarde hij de persoon die dat had gezegd aan en blafte – ironisch, bitter – twintig keer. Niemand die het opmerkte of iets kon schelen. Erger nog: misschien omdat ze vermoedden dat Ronaldinho ‘niet de oude’ was, meden de gezinsleden hem enigszins, aaiden ze hem werktuigelijk over zijn rug of kop, als ter nagedachtenis aan de hond die hij ooit was geweest. Hij stierf verbitterd en gedesillusioneerd.

Lydia verging het nog slechter. Als kruising tussen een whippet (haar moeder) en een weimaraner was ze altijd een nogal nerveus type geweest. Met de komst van menselijke intelligentie werd ze nog nerveuzer. Ook zij leerde de taal van haar baasjes, deed scrupuleus wat er maar van haar werd verlangd of anticipeerde daar zelfs op. Ze had geen bezwaar tegen hun neerbuigendheid. Waar ze bezwaar tegen had, was dat ze weinig aandacht voor haar hadden en haar verwaarloosden, omdat ze met een ‘primatenbrein’ ook een scherp bewustzijn had gekregen van de tijd. Het verstrijken van de tijd, elk moment als een schurftmijt die onder haar huid kroop, was een onverdraaglijke kwelling. Die kwelling werd slechts verzacht door de aanwezigheid van haar baasjes, door hun gezelschap. Maar aangezien haar baasjes, een werkend koppel dat naar seringen en citrusvruchten rook, vaak acht uur aan één stuk van huis waren, was Lydia’s leed afschuwelijk. Ze blafte, jankte en smeekte urenlang. En ten slotte, toen haar geest die herhaalde kwelling niet langer kon verdragen, stuitte die op een typisch menselijk toevluchtsoord voor lijden: catatonie. Op een dag troffen haar baasjes haar in de huiskamer aan, haar poten stijf, haar ogen ongesloten. Ze gingen met haar naar de kliniek aan Shaw Street en toen de dierenarts tegen hen zei dat hij er niets aan kon doen, lieten ze haar inslapen. Ze waren geen attente baasjes geweest, maar ze waren wel sentimenteel. Ze begroeven Lydia in hun achtertuin en plantten – als eerbetoon aan haar – een tapijt van gele bloemen (Genista lydia) op het heuveltje dat haar laatste rustplaats markeerde.

De twaalf die er vanaf Shaw Street op uittrokken, werden voornamelijk gedreven door verwarring. De wereld leek nieuw en wonderbaarlijk, en toch ook vertrouwd en banaal. Niets zou hen moeten hebben verrast, en toch deed alles dat. De roedel trok behoedzaam voort, Strachan Street in, in zuidelijke richting: over de brug, naar het meer.

Ze voelden zich, dat moet gezegd, bijna instinctief aangetrokken tot de oever van het meer. De versmelting van geuren daar was voor de honden net zo betoverend als de geur van een bakkerij in de vroege ochtend voor mensen. Om te beginnen had je het meer zelf: zuur, plantaardig, vissig. Dan was er de geur van ganzen, eenden en andere vogels. Nog aanlokkelijker: er was de geur van vogelpoep, die iets had van een harde salade gesauteerd in ganzenvet. En ten slotte waren er nog vluchtiger luchtjes: gebraden varkensvlees, tomaten, het vet van koeienvlees, maïs, brood, zoetigheid en melk. Ze konden er geen van allen weerstand aan bieden, hoewel er bij het meer maar weinig beschutting was, nauwelijks een plek waar ze zich konden verbergen als baasjes hen kwamen zoeken.

Ze konden geen van allen weerstand bieden aan het meer, maar Majnoun besefte dat ze dat wel zouden moeten doen. Hij besefte dat de stad voor hen de slechtste plek was om te zijn, aangezien het daar wemelde van de wezens die bang waren voor honden die hun niet gehoorzaamden. Wat ze nodig hadden, dacht Majnoun, was een plek waar ze veilig zouden zijn tot ze een voor hen allemaal gunstige koers hadden bepaald. Hij besefte ook dat Atticus, die de roedel aanvoerde, niet noodzakelijkerwijs de aangewezen hond was om hen te leiden. Het punt was niet dat hij zelf de leiding wilde hebben. Hoewel hij werd meegesleept door het huidige avontuur en het tamelijk prettig vond bij de anderen te zijn, voelde Majnoun zich meer op zijn gemak bij mensen. Hij vertrouwde andere honden niet. Dit zorgde ervoor dat het idee van leiderschap hem onaangenaam was. De belangrijke zaken – voedsel, onderdak, water – zouden ze gezamenlijk het hoofd moeten bieden, maar wie zou de leiding nemen, en wie zou hij willen volgen?

Het was donker, hoewel de maan af en toe uit zijn wolkenpak viel. Vier uur in de nacht, de wereld vol schaduwen. De hekken van de Canadian National Exhibition doemden op alsof ze zouden gaan wankelen om alles eronder te verpletteren. Er waren niet veel auto’s, maar Majnoun wachtte aan het eind van de straat toch op het groene licht. De helft van de roedel – Rosie, Athena, Benjy, een vuilnisbakje uit Alberta genaamd Prince en een duck toller die Bobbie heette – bleef samen met hem wachten. De andere helft – Frick, Frack, Dougie, Bella de Deense dog en een vuilnisbakje dat Max heette – stak samen met Atticus onbezorgd de boulevard over.

Toen ze allemaal waren overgestoken, strekte het donkere en geruisloze meer zich voor hen uit, terwijl op de promenade verscheidene soorten poep lagen, verscheidene hapjes eten en andere dingen om aan te snuffelen. Atticus, een hond met een verkreukelde kop en jachtinstinct, voelde ook de aanwezigheid van kleine diertjes, ratten en muizen waarschijnlijk, en daar wilde hij achteraan. Hij riep de anderen op met hem mee te jagen.

‘Waarom?’ vroeg Majnoun.

Die vraag – gesteld met behulp van een innovatie in de gebruikelijke hondentaal – was verbijsterend. Atticus had nooit ook maar overwogen of het misschien juist zou zijn om zich in te houden als het om ratten, vogels of voedsel ging. Hij overdacht dat ‘waarom?’, terwijl hij ondertussen afwezig aan zijn snuit likte. Ten slotte zei hij, zelf ook innoverend in taal: ‘Waarom niet?’

Frick en Frack, die hier dolblij mee waren, stemden daar direct mee in.

‘Waarom niet?’ vroegen ze. ‘Waarom niet?’

‘Waar moeten we ons dan verbergen als er een baasje komt?’ antwoordde Majnoun.

Een subtielere vraag had geen hond kunnen stellen. De aannamen erachter voelden zowel juist als toch ook vreemd verkeerd aan. Hoewel hij respect had voor zijn eigen baasje, nam Majnoun aan dat de honden zich allemaal voor hun baasje zouden willen verbergen. Vrijheid, zo dacht Majnoun, ging voor respect. Maar het woord ‘baasje’ riep in hen allemaal een gevoel wakker dat wel én niet tot verbergen noopte. Voor sommigen was het idee van een baasje troostrijk. Prince, die sinds hij naar de stad was gekomen gescheiden was geraakt van Kim, zijn baasje, zou alles hebben gedaan om hem te vinden. Athena was het, met haar hele tweeënhalve kilo, gewend overal naartoe te worden gedragen. Ze was nu al uitgeput, nu ze de roedel zo’n heel eind had bijgehouden. Bij het vooruitzicht van hoeveel ze nog zouden moeten lopen, bij het vooruitzicht van de onzekerheid die hun nu te wachten leek te staan, bedacht ze dat ze zich met plezier zou onderwerpen aan iemand die haar te eten gaf en ronddroeg. Maar aangezien de meeste van de andere, grotere honden het idee van onderwerping onprettig leken te vinden, deed ze net alsof zij dat ook vond.

Zelfs Majnouns houding was niet gespeend van nuance of ambivalentie. Hij was altijd trots geweest op zijn vermogen te doen wat zijn baasje vroeg. Hij had de koekjes en traktaties die hem ten deel waren gevallen verdiend, maar het ritueel had hem ook tegengestaan. Hij had zich soms moeten inhouden om niet weg te rennen. Sterker, hij zou zijn baasje zijn ontvlucht als hij de traktaties had kunnen meenemen – niet alleen de traktaties, let wel, maar het hele gevoel dat ermee samenhing, het geaaid worden, het toegesproken worden zoals zijn baasje dat deed als hij tevreden was. Nu hij vrij was, had het uiteraard geen enkele zin überhaupt aan snoepjes te denken.

Frick en Frack, die allebei te onvolwassen waren om de genoegens van dienstbaarheid volledig te hebben begrepen of ervaren, waren de enigen die het volkomen eens waren met Majnouns suggestie dat ze een schuilplaats nodig zouden hebben als er een baasje verscheen.

Atticus, wiens gevoelens net zo genuanceerd waren als die van Majnoun, zei niettemin: ‘Waarom zouden we ons verbergen? Hebben we geen tanden dan?’

Hij ontblootte zijn tanden en ze begrepen de afgrijselijke suggestie allemaal.

‘Ik zou mijn bazinnetje nooit kunnen bijten,’ zei Athena. ‘Daar zou ze niet blij mee zijn.’

‘Ik weet niet wat ik daarop moet zeggen,’ zei Atticus.

‘Het kleine teefje heeft geen ongelijk,’ zei Majnoun. ‘Als we ons baasje zouden bijten, zouden andere baasjes dat opmerken en ons onze vrijheid misgunnen. Ik heb veel vrije honden geslagen zien worden. We moeten niet bijten, tenzij we aangevallen worden. En we zouden een schuilplaats moeten zoeken.’

‘Al dat gepraat,’ zei Atticus. ‘Het is niets voor honden om zoveel te praten. We gaan op eten uit. En daarna zoeken we een schuilplaats.’

Ze gingen op jacht. Dat wil zeggen, sommigen gingen op zoek naar wat ze als eten herkenden en anderen gingen achter kleine diertjes aan die ze op atavistisch niveau met voedsel associeerden. Ze waren enorm succesvol. Hun instinct leidde hen feilloos naar de kleine dieren – vier ratten, vijf eekhoorns –, die ze met ingenieuze efficiëntie doodden. Ze dreven de arme wezentjes samen of lokten ze in een hinderlaag. Na twee uur, terwijl het ochtendlicht het land bescheen en het meer blauwig groen kleurde, hadden ze ratten, eekhoorns, hotdogbroodjes, stukjes hamburger, handen vol Franse frietjes en half aangevreten appels verzameld, en snoepgoed waar zo veel zand aan kleefde dat moeilijk te zeggen viel wat het was geweest. De enige echte teleurstelling was dat ze geen ganzen hadden weten te vangen. En: de meeste honden lieten de kleine beestjes links liggen en stortten zich op de kliekjes menseneten. Ze lieten de onthoofde, half aangeknaagde overblijfselen van ratten en eekhoorns netjes op een rijtje op de heuvel naast de Boulevard Club liggen.

In de dagen die volgden waren er meerdere tekenen – zowel subtiel als overduidelijk – die erop wezen dat hun nieuwverworven bedachtzaamheid tot een collectieve verandering had geleid. Om te beginnen bloeide er in hun gelederen een nieuwe taal op die hun wijze van communiceren veranderde. Die verandering was in het bijzonder merkbaar bij Prince. Hij diepte voortdurend woorden uit zichzelf op, woorden die hij met de anderen deelde. Prince was bijvoorbeeld degene die het woord voor ‘mens’ bedacht (ruwweg: grrrr-ahhi, het geluid van een grom gevolgd door een geluid dat typerend was voor mensen). Dat was een belangwekkende verworvenheid, aangezien de honden nu over de primaten konden spreken zonder het over ‘baasjes’ te hebben. Prince was ook degene die maakte wat je de eerste woordspeling van de honden zou kunnen noemen: het woord voor bot in de nieuwe taal (ruwweg rrr-aj) en het woord voor steen (ruwweg rrr-aaj) lagen heel dicht bij elkaar. Toen Prince op een avond werd gevraagd wat hij aan het eten was, antwoordde hij ‘steen’, terwijl hij op een bot wees. Een aantal honden vond dit – de eerste nadrukkelijke woordgrap in de taal – zowel vermakelijk als treffend, aangezien ermee werd gesuggereerd dat het bot in kwestie lastig te kauwen was.

Vervolgens werden ze ook betere jagers en kieskeuriger afvaldoorzoekers naarmate ze vertrouwder raakten met hun territorium: Parkdale en High Park, van Bloor Street tot het meer, van Windemere tot Strachan. Ze wisten algauw allemaal op welke plekken ze konden samenkomen zonder onwelkome aandacht te trekken, van mens of hond. Bovendien leerden ze, daartoe op het spoor gezet door Prince’ observaties van zonlicht en schemering, de dag op te delen in nuttige eenheden. Dat wil zeggen, ze ontdekten collectief een manier om de tijd te gebruiken, wat een ontdekking was die een balsem was op hun bewustzijn van het verstrijken ervan. (De dag, van het eerste verschijnen van de zon tot het eerste moment van zijn ondergang, werd opgedeeld in acht ongelijke eenheden, die elk een naam kregen. De nacht, van het eerste stilvallen van de wereld tot de eerste lawaaierige vogels, werd in elven verdeeld. Op die manier bestond de dag van de honden uit negentien eenheden, in plaats van vierentwintig.)

Het was ten dele die nieuwe relatie tot tijd en plaats die het ontstaan van hun hol beïnvloedde. Atticus, praktisch en overtuigend als hij was (hoewel hij de nieuwe taal van het begin af aan wantrouwde), stelde voor dat ze een kreupelbosje in High Park zouden innemen, een open plek tussen een clustertje heesters, waar ze tennisballen naartoe sleepten, gympen, mensenkleren, dekens, piepspeeltjes... alles wat ze maar konden vinden of stelen om het hol knusser te maken. Ze waren niet van plan eeuwig in dat kreupelbosje te blijven. Het was, zo zei Atticus, een noodoplossing en tijdelijk, een plek waar ze aan het begin van de nacht konden samenkomen, maar algauw kregen ze het gevoel dat het van hen was. Het rook er naar dennenhars, hond en urine.

Maar het treffendste teken dat ‘primaatdenken’ nuttig kon zijn, was misschien wel de relatie tussen Bella en Athena. De twee waren, uiteraard, elkaars tegenpolen wat betreft gewicht en grootte. Ze waren even oud – dat wil zeggen, drie –, maar Athena woog maar een kilo of anderhalf à twee en haar pootjes waren kort. Ze kon de anderen niet bijhouden als de roedel in beweging kwam. Bella was ruim een meter hoog en woog ergens rond de honderd kilo. Ze rende niet vaak. Hoewel ze niet de meest bedachtzame hond was, bewoog ze zich eerder met zoiets als overleg voort, majesteitelijk. Toen ze zag dat Athena hen niet kon bijhouden en zich herinnerde dat er een vierjarig meisje op haar rug had gereden, bood Bella aan Athena op haar te laten meerijden.

Dat was voor Bella uiteraard geen probleem. Ze knielde, haar voorpoten onder haar lijf gestopt, en wachtte tot Athena op haar rug klom. Dat deed Athena inderdaad, maar in eerste instantie viel ze er bijna meteen weer af. En het deed pijn om van Bella’s rug te vallen. Maar ze leerde snel. Op de derde dag zat Athena, die haar nagels gebruikte om zich vast te houden en in Bella’s nek beet om op haar plek te blijven, zo goed in balans, dat het moeilijk was geweest haar eraf te stoten. Het leverde een uiterst opmerkelijk tafereel op toen Bella na een paar dagen – met haar waggelende en ritmisch aritmische gang – genoeg zelfvertrouwen had om te rennen als ze dat wilde, waarbij haar schoften op en neer gingen, terwijl Athena zich als een behaarde passagier op de voorplecht van een schip genietend vasthield.

Hoe opwindend dit ook was voor de teefjes – en de twee waren algauw net zo hecht als nestgenoten –, de regeling bezorgde de roedel problemen. Athena en Bella trokken onwelkome aandacht. Op een dag, terwijl de honden eten zochten langs de oever van het meer, merkte een groepje jonge mensenmannetjes op hoe Athena op de rug van Bella reed. Geamuseerd en onmiddellijk vol hoon begonnen ze achter de honden aan te jagen. Vreemd zoals mensen vreemd zijn viel de uitgelatenheid van de jonge mannetjes voor Bella en Athena niet te onderscheiden van agressie of afkeer. De jongens pakten stenen op en begonnen die naar de honden te gooien. Bella was niet snel en kon geen lange afstanden achter elkaar rennen. Na een tijdje vertraagde ze en een van de stenen raakte Athena, die jankte van de pijn en van Bella’s rug viel. Athena’s tegenspoed en pijn zorgden voor nog meer pret bij de mensen. Ze verzamelden nog wat stenen, nu vast van plan de honden zo veel mogelijk te kwellen.

Hoewel Bella van nature gelijkmoedig en moeilijk op te hitsen was, was ze toen de jonge mannetjes naderden tegelijk beschermend en klaar om te doden. Ze gebruikte het enige trucje dat in haar opkwam, rekende erop de grootste van haar aanvallers als eerste uit te schakelen en schoot grommend en vastberaden op hen af. En voor hij of een van de anderen kon reageren of wegrennen, had ze de leider te pakken. Ze stortte zich met haar honderd kilo op hem, vloog hem instinctief naar de strot en als hij niet op het laatste moment zijn arm had geheven, zou ze zo door het vlees van zijn hals hebben gebeten. In plaats daarvan beet ze nu in zijn rechterhand, tot op het bot. Het bloed spoot eruit, terwijl hij onder haar een kreet slaakte. De anderen, hoewel gewapend met stenen, waren verlamd van angst. Ze stonden daar doodstil, luisterden hoe hun vriend om hulp riep. Hun angst was geheel en al in Bella’s voordeel. In een oogwenk kwam ze van de eerste mens af, klaar met hem, en rende regelrecht op de volgende die het dichtst bij haar stond af. Die rende direct weg, gillend van ellende, en liet zijn vrienden aan hun lot over.

Atticus en Majnoun, die vlakbij naar eten aan het zoeken waren geweest en op het geluid van het opstootje waren afgekomen, gromden naar de mensen en renden achter hen aan, joegen hen verder weg en zorgden ervoor dat ze zich niet zouden omdraaien, al was omdraaien in feite het laatste waar ze aan dachten. De aftocht was, met andere woorden, snel en compleet. De zes of zeven jongens, geen van allen ouder dan veertien, waren getraumatiseerd en vernederd. Maar toen de honden zagen dat Athena niet ernstig gewond was – ze had wat gebloed en er zat een natte klont vacht boven haar linkeroog – zei Majnoun: ‘Dit is niet best. Mensen vinden het niet prettig als je ze bijt. We zullen een ander territorium moeten zoeken.’

‘Ik ben het met je eens dat het niet best is,’ zei Atticus, ‘maar waarom zouden we weggaan? Ze zullen zoeken naar deze twee. De teefjes zullen uit het zicht moeten blijven. De grote is degene die de schade heeft aangericht. Ze zullen achter haar aan komen, maar niet achter ons.’

‘Daar ben ik het niet mee eens en niet mee oneens,’ zei Majnoun.

Maar de honden troffen voorzorgsmaatregelen. Bella en Athena zochten eten in High Park en bleven dicht bij het kreupelbosje. Ze meden de oever van het meer en Athena klom pas ’s avonds op Bella’s rug, wanneer de schemering hen aan het oog onttrok. Overdag trokken de anderen er in kleine groepjes op uit, niet meer dan twee of drie samen, en trokken zo min mogelijk de aandacht.

Die voorzorgsmaatregelen werden getroffen in verband met de mensen. Het punt was niet zozeer dat de mensen per se gevaarlijk waren, maar ze waren onberekenbaar. Terwijl de een je misschien over je rug aaide en onder je kin krabde, gaf een ander, die er precies hetzelfde uitzag als de eerste, je een trap, gooide met stenen of maakte je zelfs dood. Het was in het algemeen het beste om ze uit de weg te gaan. Anders dan verwacht deden de zwaarste confrontaties in de eerste weken na hun verandering zich echter niet voor met mensen, maar met andere honden. Hoe beleefd de roedel zich ook opstelde, of hoe neutraal, sommige vielen hen meteen aan, zonder ook maar te grauwen of hun tanden te laten zien.

‘Ze denken dat we zwak zijn,’ zei Atticus.

Maar zo eenvoudig lag het niet. De honden die aanvielen, waren agressief, maar ze leken ook bang. Ze waren niet alleen bang voor de grotere honden, voor Bella of Atticus, Frick of Frack. Ze waren ook geïntimideerd door Dougie, Benjy, Bobbie en Athena, die voor geen enkel wezen van redelijk formaat een bedreiging geweest hadden moeten zijn. De honden die niet meteen aanvielen, waren soms onmiddellijk onderdanig, en dat was bijna net zo vreemd. Het was voor de kleinere honden alsof ze werden aangezien voor bloeddorstige en hoog boven hen uittorenende versies van zichzelf.