••

‘Soms gebeurt er iets in je leven waarna je nooit meer dezelfde wordt. En onvermijdelijk, áls het gebeurt, is dat plotseling, zonder waarschuwing vooraf.’

•••

Auguste Jovert is een gepensioneerde politie-inspecteur in Parijs, die onverwacht bezoek krijgt van zijn buurman Tadashi Omura, een Japanse professor. In lange avondsessies vertelt Omura zijn verhaal: over Fumiko, die hij opvoedde als zijn dochter, en over de vriend uit zijn studententijd, Katsuo Ikeda. Een hoogst intelligente, gekwelde geest, en een meesteroplichter wiens omgeving vaak pas heel laat ontdekt dat hij ze in vele opzichten bedriegt en gebruikt. Bijvoorbeeld Sachiko, Fumiko’s moeder.

Kort voor het eerste bezoek van Tadashi ontvangt Jovert een brief uit Algerije van een vrouw die beweert zijn dochter te zijn. Het zijn Omura’s mijmeringen die Jovert ertoe aanzetten terug te keren naar Algiers om duidelijkheid te krijgen over wie en wat hij daar heeft achtergelaten.

•••

‘Een voortreffelijk geschreven puzzel.’

– Australian Women’s Weekly

•••

‘Als een Japanse puzzel bouwt elk hoofdstuk voort op het vorige […] Henshaws vermogen om zo’n culturele en esthetische diversiteit te combineren in zijn fictie is niet alleen een voorbeeld van wat een periode van toegewijde studie vermag, maar een kenmerk van zijn talent als schrijver.’ – The Guardian

•••

‘Briljant geschreven literaire fictie met de spanning en de twists van een thriller.’

– Headline

Mark Henshaw

De sneeuwkimono

•••

Vertaald door Kees Mollema

•••

•••

•••

Uitgeverij Atlas Contact

Amsterdam/Antwerpen

Colofon

Eerste druk, augustus 2016

•••

© 2014, Mark Henshaw

© 2016 Nederlandse vertaling Kees Mollema

Oorspronkelijke titel The Snow Kimono

Oorspronkelijke uitgave The Text Publishing Company, Melbourne

Omslagontwerp Wil Immink Design

© Omslagbeeld iStock

Foto auteur © Georgia Henshaw

E-book Zeno Carpentier Alting

•••

ISBN 978 90 254 4801 1

D/2016/0108/722

NUR 302

•••

Dit e-book werd gemaakt op basis van de eerste druk, 2016, ISBN 978 90 254 47915

•••

www.atlascontact.nl

DEEL I

Fumiko

•••

1

•••

Soms gebeurt er iets in je leven waarna je nooit meer dezelfde wordt. Het kan iets directs of indirects zijn, of iets wat iemand tegen je zegt. Maar wat het ook is, er is geen weg terug. En onvermijdelijk, als het gebeurt is dat plotseling, zonder waarschuwing vooraf.

•••

Parijs, juli 1989

Toen Auguste Jovert uit zijn appartement aan de rue Saint-Antoine stapte om de avondkrant te halen, schemerde het. De straatlantaarns brandden. Het miezerde nog altijd, de regen viel in een dunne mist. De straten glommen. Ieder ander had het zien aankomen – ongelukken cirkelden als haviken boven de stad.

Terwijl hij over het natte trottoir liep, weggedoken in zijn jas, zijn paraplu boven zijn hoofd, dacht hij na over een brief die hij die dag had ontvangen. Hij was afkomstig van een jonge vrouw, iemand die hij nog nooit had ontmoet, die iets opmerkelijks beweerde. Ze beweerde dat ze zijn dochter was.

Hij had de brief die ochtend gelezen en herlezen, staand in de koele, lege hal van zijn appartementsgebouw. Hij had de kleine foto, verscholen in een hoek van de envelop, eerst niet gezien. Toen hij hem wel vond, hield hij de foto omhoog. Eén blik in de ogen van de jonge vrouw en hij wist dat het waar was.

Jovert was dertig jaar lang inspecteur bij de politie geweest. Daarvoor had hij voor de Franse koloniale politie gewerkt, in Algiers. Hij was recentelijk met pensioen gegaan en sindsdien voelde hij zich raar; hij had het gevoel dat hij verdwaald was. Toen hij nog werkte, had hij amper tijd om na te denken. Dingen bleven op veilige afstand. Maar de laatste tijd speelden flarden uit zijn verleden zich telkens opnieuw af in zijn hoofd. Het was alsof het algehele patroon van zijn bestaan aan hem onthuld zou worden, nu hij het einde van zijn leven naderde. Maar die openbaring bleef uit. In plaats daarvan ging hij twijfelen, werd midden in de nacht wakker. Bovendien had hij voortdurend de indruk dat er iets stond te gebeuren. En toen gebeurde er iets. De brief kwam.

•••

Later, toen hij terugdacht aan het ongeluk, leek het alsof hij het ene moment nog over de brief nadacht en het volgende ruggelings in de goot lag en omhoogkeek naar het complexe firmament van de onderkant van een auto. Hij voelde de hitte van de motor op zijn gezicht en hoorde het lichte getik van de uitlaatpijpen die afkoelden. Waterdruppels vielen onregelmatig om hem heen en op zijn voorhoofd. Eén wiel van de auto stond op het trottoir, boven zijn hoofd.

In de verte hoorde hij een sirene aanzwellen en wegsterven. Aarzelend draaide hij zijn hoofd naar rechts. Daar, zwevend onder de rand van de auto, hing het hoofd van een man. Hij droeg een bril. Zijn hoed lag ondersteboven naast hem op straat.

De man lag op zijn knieën en staarde hem aan. Jovert zag nu pas dat hij kaal was, dat zijn perfect gepolijste hoofd was versierd met duizenden kleine, fonkelende hemisferen. Hij keek van de ene duizelingwekkende wereld naar de andere. Hij zag de mond van de man bewegen. De punt van zijn das hing op de natte straat. Rond zijn knie had optrekkend vocht een donkere plek veroorzaakt. En toen gebeurde er iets vreemds. Het werd pikdonker.

•••

Twee dagen later verliet Jovert zijn appartement alweer om zijn avondkrant te halen. Deze keer op krukken. Zes weken, had de dokter gezegd. Hij had de röntgenfoto van Joverts knie voor het ziekenhuisraam omhooggehouden. Misschien langer, zei hij.

Op de terugweg ging Jovert op een bank tegenover de Saint-Paul zitten om uit te rusten. Hij haalde de envelop die hij eerder die week had ontvangen uit zijn jaszak en las het adres.

•••

Inspecteur A. Jovert

Le Commisariat de Police

36 Quai des Orfèvres

75001 PARIS, FRANCE

•••

Hij bekeek de postzegel, hield die vlak voor zijn gezicht. Pas nu zag hij dat de datumstempel van maanden geleden was.

Hij haalde de brief tevoorschijn en las hem nogmaals. Ze wist niet of hij nog leefde, schreef ze. Ze had pas recentelijk ontdekt dat hij haar vader was. Ze wilde dat hij zou weten dat zij bestond. Waarom, dat schreef ze niet. Ik eis niets van u, schreef ze. Maar toen, aan het einde: Misschien, als u dit wilt, kunt u mij terugschrijven. En ze gaf hem haar naam, haar adres: Mathilde Soukhane, Rue Duhamel 10, Algiers.

Hij haalde de foto uit de envelop. Hij dacht terug aan die dag, bijna dertig jaar geleden, toen hij haar moeder voor het eerst had gezien. Het was in Sétif geweest, in een smal zijstraatje. Hij klom de oude stenen trap op. Plotseling was ze verschenen, als een zinsbegoocheling, uit een onzichtbare deur, haar jurk zo wit, zo schitterend in het licht, dat het leek alsof de lucht zelf tijdelijk werd verstoord.

Zelfs na al die jaren was het beeld van haar gezicht, haar huid, die donker afstak tegen de oogverblindende jurk, nog altijd levendig. Hij herinnerde zich dat ze een stapel papier in haar armen had. Toen hij zich omdraaide om haar nog eens te bekijken, was ze verdwenen.

Het meisje op de foto had hetzelfde gezicht, dezelfde ogen. Ze had dezelfde donkere huid.

Hij bleef daar lang zitten en dacht na.

Toen, plotseling, alsof hij nu pas op het idee was gekomen, pakte hij de foto en de brief en verfrommelde die in zijn hand. Hij stond op, gooide de prop in de prullenbak naast de bank en liep weg.

Het is te laat, zei hij in zichzelf. Het is te laat.

Die avond begon echter alles te veranderen. Naderhand, maanden later, leken de brief en het ongeluk voorboden te zijn geweest voor een nog grotere verandering in zijn leven, die jarenlang op de loer had gelegen.

•••

Toen hij aankwam bij zijn appartementsgebouw toetste hij de code in op het toetsenbordje bij de deur en wachtte op de klik. Het was een oud gebouw. De deur was zwaar, met barsten in de dikke, zwarte verflaag. Hij moest hem met zijn schouder openduwen. De medewerkers van het ziekenhuis hadden gelijk gehad. Zijn krukken wáren te kort.

Eenmaal binnen, in de hal, bleek de lift niet te werken. Hij bekeek het briefje dat op de ijzeren liftkooi was geplakt. De derde keer deze maand. Hij duwde op het lichtknopje bij de trap. Hij zou drie minuten hebben om de vijf trappen naar zijn appartement te beklimmen, voordat het licht uit zou gaan. Met tegenzin begon hij aan de klim.

Zijn rechterbeen deed zeer, toen hij zich van de laatste trede omhoog hees naar zijn verdieping. Toen, terwijl hij de sleutels uit zijn zak haalde, glipten die uit zijn vingers en vielen op de grond.

Jezus, christene zielen, mompelde hij.

Achter hem viel een deur dicht. Hij hoorde voetstappen, die zich verwijderden uit de gang. Hij wilde roepen, maar het was al te laat. Hij hoorde de voetstappen verdwijnen op de trap. Hij leunde tegen de muur, keek omhoog naar de lamp die schemerachtig gloeide boven zijn hoofd. De glazen bol – stoffig en verkleurd, hangend aan een gedraaid snoer – zwaaide lichtjes heen en weer. Hij stelde zich de kleine luchtwervelingen rondom de bol voor. Hij zag de schaduw bewegen op de tegenoverliggende muur. Hij wist dat het licht nu elk moment uit kon gaan. Hij wachtte, telde de seconden, tot het licht uitging.

Hij sloot zijn ogen.

Toen hij daar zo stond in de donkere gang, hoorde hij de drukte van het avondverkeer luwen, het gedempte, ondergrondse gerommel van de metro, het geluid van een sirene in de verte. Hij dacht aan het ongeluk en haalde diep adem. De lucht rook muf.

Onder zijn deur sijpelde een kiertje licht het duister binnen; hij kon zijn gevallen sleutels net ontwaren. Hij duwde ertegen met het uiteinde van een van zijn krukken. Toen hoorde hij geritsel aan het begin van de gang en, plotseling, een stem.

Kan ik u helpen, inspecteur?

Hij schrok van het geluid. Het leek uit het niets te komen.

De lichtknop, zei hij. Ik heb mijn sleutels laten vallen.

Meteen ging het licht weer aan. Het laaide rondom hem op, voordat het weer dimde. Hij knipperde met zijn ogen. Hij kon net de contouren zien van iemand die boven aan de trap in het duister stond.

Laat mij maar even, inspecteur, zei de onbekende, die op hem af liep. Hij bukte zich om de sleutels op te rapen. Toen hij opkeek, viel er licht op zijn gezicht en Jovert zag dat zijn redder een oosters uiterlijk had, uit China of Japan.

Hij zag hem nu duidelijk – een kleine, onberispelijk geklede man van rond de vijftig, met scherpe gelaatstrekken. Een dun metalen brilmontuur stak uit de zak van zijn jas. Hij hield een hoed in zijn handen. Er was iets aan hem wat Jovert aan keizer Hirohito deed denken.

Dank u, zei Jovert.

Graag gedaan, inspecteur. Ik heb op u gewacht.

Gewacht? zei hij.

Ja. Staat u mij toe dat ik mijzelf aan u voorstel. Ik heet Omura. Tadashi Omura, gewezen professor Rechtsgeleerdheid aan de Keizerlijke Universiteit van Japan. En u bent inspecteur Jovaire, toch?

Hierbij maakte hij een lichte buiging. Het had geklonken als een mededeling.

En hier ben ik dan, zei hij.

Jovert verwachtte dat Omura nog wat zou zeggen, maar in plaats daarvan bleef hij zwijgend staan, met de sleutels van Jovert in zijn hand.

Jovert, zei hij. Auguste Jovert.

Hij had de neiging zelf ook te buigen, maar besefte meteen dat dit onmogelijk was. In plaats daarvan draaide hij zich onwennig op zijn krukken naar Omura en neigde zijn hoofd.

Uw sleutels, zei Omura.

Ja, dank u.

Omura maakte echter geen aanstalten te vertrekken. Terwijl ze daar zo stonden, in de lege gang, begon Jovert zich steeds meer verplicht te voelen aan dit rare mannetje dat hem had geholpen en dat nog altijd, verwachtingsvol leek het nu, tegenover hem stond.

Hij haalde zijn deur van het slot en duwde die met zijn elleboog open. Terwijl hij dit deed, boog Omura voorover. Hij stond half voorovergebogen en nam de ruimte in zich op. Toen ging hij rechtop staan. Keek omhoog naar Jovert. Glimlachte.

Ja, zei hij.

De beide mannen bleven een tijdje op de drempel staan.

Wilt u misschien binnenkomen? zei Jovert.

Ja, ja, antwoordde Omura. Hier heb ik op gewacht. Gaat u maar.

En met die woorden stak hij zijn arm uit en nodigde Jovert uit hem voor te gaan, alsof het zijn eigen appartement was.

•••

Later, toen Jovert zich probeerde te herinneren wat er had plaatsgevonden tussen dit moment en het volgende, wist hij dat niet meer. Op het ene moment, zo leek het, had hij in de deuropening van zijn appartement gestaan, leunend op zijn krukken, en het volgende zat hij tegenover het raam van zijn huiskamer te luisteren naar de vreemd hypnotiserende stem van Tadashi Omura.

Op een middag, zei Omura, besloot ik Fumiko mee te nemen naar het graf van haar moeder. Fumiko moet een jaar of drie zijn geweest. Het was hartje winter en er lag sneeuw op de straten. Ik herinner me de lucht, die was effen, saai wit van kleur, en dat betekende dat het later die middag weer zou gaan sneeuwen.

Het moet even hebben geduurd voordat we zover waren. Het was niet gemakkelijk om bij de begraafplaats te komen. Het was Katsuo’s wens dat Sachiko op een oude begraafplaats buiten Osaka begraven zou worden. We moesten de bus pakken, daarna de trein. Niet dat dit een probleem was. We woonden toch al aan de rand van Osaka. Maar op het eind zouden we een of twee kilometer door een bos moeten lopen. Zelf hield ik van deze wandeling, zelfs in de winter. Vaak was ik de enige op het pad. Ik hield van de absolute stilte, het geluid van mijn eigen voetstappen in de verse sneeuw, het gevoel van mijn adem, die in pluimen tegen mijn gezicht sloeg. Soms zag je een vos, of een uil op een boomtak. Er was een stenen brug over een stroompje, op weg naar het tempelhek, en ik verheugde me altijd op de rare, holle echo van mijn laarzen op de brug. Even verderop, stroomafwaarts, was een vijver die in de winter bevroor. Vanaf de brug kon je soms schaatsende kinderen zien.

Ik had Fumiko nog nooit meegenomen naar de begraafplaats. Mijn huishoudster, mevrouw Muramoto, had me op het laatste moment gebeld om te zeggen dat ze ziek was, dat ze niet kon komen om op Fumiko te passen. Ik herinner me dat ik haar ervan verdacht te liegen, en later kwam ik erachter dat ze bij familie in Nara op bezoek was gegaan. Ik weet nog dat ik boos was. Ze wist dat ik afhankelijk van haar was, dat ik Fumiko niet alleen kon laten in het appartement. Ik had mijn jas en handschoenen al aan, en kon aan de toon van haar stem meteen horen dat ze loog.

Ik herinner me dat ik op de trap voor ons appartementsgebouw stond, met Fumiko naast me, helemaal ingepakt in haar jas en bontmuts.

Het is alsof het gisteren is gebeurd, zei hij. Ik voel nog altijd haar gehandschoende kinderhandje in de mijne. Fumiko wilde weten waar we naartoe gingen. Ze draaide heen en weer, wachtend. Ik wist dat ze opgewonden was, want ze neuriede in zichzelf.

Omura wachtte even. Hij haalde een pakje sigaretten tevoorschijn, schudde er eentje uit.

Ik leg het niet goed uit, zei hij. Er er is iets wat ik vergeten ben te vertellen. Weet u, Fumiko was niet mijn dochter. Sterker, ik ben nooit getrouwd geweest. Eerst was er mijn studie, en daarna moest ik mijn advocatenpraktijk opbouwen. Ik leek er nooit de tijd voor te hebben. Hoe Fumiko bij mij terechtkwam is nogal gecompliceerd. Daar kom ik later op terug. In de tijd waarover ik nu vertel, was Fumiko al ongeveer een jaar bij mij. Meestal paste mevrouw Muramoto op haar. Ik wist toen al dat in de toekomst de dingen, de verklaringen, lastig zouden worden. Dus besloot ik om Fumiko op te voeden en haar, voorlopig tenminste, te laten denken dat zij mijn dochter was. Met andere woorden: dat ik haar vader was.

U kunt zich wel voorstellen dat Fumiko al een tijdje kon praten en toch, ondanks alle aanmoedigingen van mevrouw Muramoto en mij, had ze mij nog nooit ‘vader’ genoemd. Ik kan niet uitleggen hoe belangrijk dit voor me was. Op dat moment leek het alsof onze hele toekomst afhing van Fumiko, die dit ene woord moest uiten. Zonder dat zou de wereld die ik besloten had voor haar te scheppen niet bestaan. Niet kúnnen bestaan.

Omura zweeg weer. Hij leunde voorover, tikte de as van zijn sigaret in een kommetje op de tafel voor hem. Hij bracht de sigaret naar zijn lippen en inhaleerde.

Waar was ik, zei hij.

Op de trap voor uw appartement, antwoordde Jovert.

Ja, ja, zei hij. Weet u, ik was het nog niet gewend om in mijn eentje met Fumiko op stap te gaan. Een kind van drie. Wat als er iets gebeurde? Ik wist niet eens zeker of ze wel dik genoeg was aangekleed. Ik weet nog dat ik op mijn horloge keek. Het liep al tegen tweeën. Het was zo stil. Ik wist dat het weer zou gaan sneeuwen. Niet veel. Er dreigde geen gevaar. Niets van dat alles. Ik wist gewoon niet of ik Fumiko moest meenemen of niet. Meestal was mevrouw Muramoto of iemand anders erbij als we ergens naartoe gingen.

Ik hurkte om Fumiko te bekijken.

Goed, Fumiko, zei ik, zullen we gaan?

Waarom niet? zei ze en ze haalde haar schouders op en glimlachte.

Ik bleef gehurkt zitten, keek naar haar. Ik weet nog hoe schattig ze eruitzag in haar jas en bontmuts.

Heb je het warm genoeg?

Ze knikte.

Echt?

Echt, zei ze.

Ze had nog nooit in een trein gezeten. Het was allemaal nieuw voor haar. We zaten in de warme wachtkamer van het station. Fumiko zat naast me, haar benen in kousen bungelden over de rand van de stoel. Ik was vergeten hoe nieuwsgierig kinderen zijn. Heel raar, ik denk dat ik me toen pas realiseerde hoe ik, als directeur van een advocatenkantoor, afgesneden was geraakt van... nou, van alles, van de wereld om me heen. Van het leven. Daar zat ik dan, ik moet destijds een jaar of veertig, eenenveertig zijn geweest, en plotseling leek het alsof ik niets van de wereld wist, helemaal niets.

Opeens was ik blij dat mevrouw Muramoto had afgebeld. Voor het eerst sinds Fumiko bij mij woonde, voelde ik hoe het zou kunnen zijn om een eigen kind te hebben.

Is dat uw dochter? vroeg een oude vrouw in de trein. Ze droeg een tenen mand vol bevroren vis.

Ja, zei ik.

Ze leek in het geheel niet verrast. Ik had altijd aangenomen dat het overduidelijk was dat Fumiko niet mijn kind was. Ik was oud genoeg om haar grootvader te zijn.

Ja, zei ik nog eens, ze is mijn dochter.

Wat een mooi kindje, zei de oude vrouw.

Maar dit is niet wat ik u wilde vertellen. Het is zo moeilijk om niet af te dwalen. En ik weet zeker dat ik nog veel meer ben vergeten te vertellen. Wat ik me herinner dat gebeurde, gebeurde later.

We stapten uit in Togetsu. In die tijd was Togetsu het laatste station. Tussen het plaatsje en de omringende bossen lag een strook gecultiveerde akkers. Er wonen daar voornamelijk pachtboeren. Iedereen die in Togetsu uitstapt is ofwel boer of op weg naar de begraafplaats.

Maar een handjevol mensen stapte uit de trein. Bijna meteen waren ze ook weer verdwenen.

Ik weet niet hoe ik dit moet uitleggen, zei hij. Hoe ik moet uitleggen wat ik voelde, toen we langs de besneeuwde akkers naar het bos liepen. Het was zo stil, begrijpt u. Zo’n absolute stilte. Er was niemand te bekennen. Het was alsof er niemand anders op de hele wereld was dan Fumiko en ik.

Fumiko’s schoenen waren al snel nat van de sneeuw. Aan het begin van het pad door het bos tilde ik haar op mijn schouders. Ik hield haar enkels vast met mijn gehandschoende handen. Ik voelde haar vingertoppen op mijn hoofd. In de verte waren de doffe klappen van een houthakker te horen. Overal om ons heen stonden donkere, natte boomstammen, die grimmig afstaken tegen de witheid die ons omringde.

Terwijl we liepen, dacht ik na over het gewicht van Fumiko op mijn schouders, de nieuwe ervaring die dit voor me was, hoe levendig haar benen aanvoelden. Ik was al bezig te plannen wat ik zou doen, namelijk dat ik de kans om naar Tokio te verhuizen zou aangrijpen. Ik weet dat ik gedurende enkele minuten volledig in beslag werd genomen door mijn gedachten.

Toen zei Fumiko plotseling: Het sneeuwt! En ik voelde hoe ze zich omdraaide. Ik keek omhoog en zag haar uitgestoken hand, die probeerde de grote sneeuwvlokken te vangen die op ons neerdaalden. Even overwoog ik terug te gaan. Ik wist echter dat het wel even zou duren voordat het serieus zou gaan sneeuwen.

Gaat het nog goed, Fumiko? vroeg ik.

Ja, zei ze.

Wil je teruggaan?

Nee, zei ze beslist.

Pas toen er dichtbij een harde klap klonk, besefte ik dat het hakgeluid dat we aan het begin van het pad hadden gehoord, was gestopt. Nu begon het weer. We stonden stil en luisterden even. Ik hoorde dat het uit de buurt van de stenen brug voor ons kwam, de brug over het stroompje, onder aan de trap die naar de begraafplaats voerde.

We liepen verder. Het geluid werd harder. Elke twee of drie seconden klonk een luide klap, gevolgd door een echo langs de bergen. Nu we dichtbij waren, merkte ik dat het niet het droge, scherpe geluid was van een bijl die hout raakt. Het klonk anders, ietwat gedempt. Een andere naklank. Met elke stap vulde het geluid – regelmatig, zwaar, solide – de lucht rondom ons. Ik dacht dat ik het in de aarde kon voelen. Na een opvallend harde klap voelde ik Fumiko’s lijfje verstijven.

Wat is dat, vader? vroeg ze.

Váder. Weet u, ik was compleet overrompeld. Ik was zo gericht op het geluid dat rondom ons weerkaatste, dat het me bijna was ontgaan. Maar ze had het gezegd, eindelijk. Het woord waarop ik had gewacht.

Wat is dat, vader? herhaalde ik in gedachten. U kunt zich niet voorstellen hoe ik me voelde.

Ik weet het niet, zei ik. Maar ik denk niet dat we ons zorgen hoeven te maken. Zullen we gaan kijken?

Misschien heb ik het mis, zei hij. Misschien zei ik dat niet. Ik was zo verrast dat Fumiko ‘vader’ had gezegd, dat ik niet zeker weet of ik wel iets antwoordde.

Omura stond op en ging naast het raam staan. De kamer was inmiddels in schemer gehuld. Jovert zat tegenover hem, keek naar hem. Hij kon Omura’s gelaatstrekken niet meer ontwaren, slechts zijn silhouet tegen het koelblauwe avondlicht. Achter het raam van een appartement tegenover het zijne ging het licht aan. Jovert zag een glimp van een vrouw, die haar armen opstak en haar gordijnen dichttrok.

Langzaam verdween het avondlicht. Jovert voelde hoe ze zich beiden dieper terugtrokken in zichzelf, naarmate het licht verder wegebde uit de lucht.

Toen Omura weer sprak, keek Jovert op en zag dat hij niet meer bij het raam stond. Waar hij wel stond, kon hij niet zien. Omura’s stem klonk vanuit het duister. Losgekoppeld, onzichtbaar, lichaamloos. Hij sprak nu langzaam, alsof hij weer daar was, op die plek waar Jovert nooit was geweest. En toch, op hetzelfde moment, voelde hij hoe Omura’s stem hem naar een plaats in zichzelf voerde die hij nooit had verlaten.

Jovert probeerde Omura’s plek in het duister te bepalen, maar dat lukte hem niet. Misschien kwam het door een speling van het licht, het vierkant vervagende lucht waar Omura zojuist naast had gestaan en zijn vreemde, melancholieke stem die in het duister hing, langzaam, rustig, geconcentreerd.

Ik weet niet of u zich kunt voorstellen hoe het was, zei Omura. Het is voor u vast anders. U bent daar nooit geweest. Dus kan ik niet verwachten dat u het begrijpt.

Hij klonk teleurgesteld.

Het is vreemd, ging hij verder. Als ik dit moment weer oproep, herinner ik me het niet alsof ik er werkelijk deel aan had. Ik voel natuurlijk nog steeds het gewicht van Fumiko op mijn schouders, voel nog altijd de kraag van mijn jas tegen mijn nek. Ik moet mijn handschoenen hebben uitgetrokken want zelfs nu nog voel ik de textuur van de kousen die Fumiko aanhad, en herinner ik me haar schoenen. Die waren nieuw, zwart, met zilverkleurige gespen.

Ik moet Fumiko op de grond hebben gezet, want ik zie hoe ik naast haar hurk, haar jasje rechttrek, haar aankijk. Ze heeft de donkerste, donkerste ogen. Er heeft zich wat sneeuw op mijn pet opgehoopt. Fumiko wil het eraf kloppen. Ze zegt dat ik mijn hoofd moet buigen. Ik voel hoe ze de sneeuw eraf veegt. Ik kijk op en zie dat ze kijkt of ze het grondig genoeg heeft gedaan. Ze lacht om iets, haar hoofd naar een kant geneigd. Als ik weer opsta zie ik, terwijl ik mijn hand laat zakken, dat zij haar hand omhoogsteekt. Ik kijk hoe wij tweeën, ik, een klein – ik kan niet geloven hoe klein ik ben – geconcentreerd mannetje, al op leeftijd, en dit kleine meisje... hoe wij tweeën weer verder lopen over het besneeuwde pad.

Weet u, inspecteur, dat maakt het zo uitzonderlijk. Ik herinner me dit moment alsof ik een toeschouwer ben, iemand die toekijkt. Ik zie die twee figuurtjes, een man met zijn dochtertje. Ik zie de sneeuwvlokken door de kale boomtoppen jagen. Ik zie hoe de sneeuw op mijn rug valt. Ik zie onze adem. En zelfs nu voel ik, onverklaarbaar, hoe de spanning toeneemt. Dan, zonder waarschuwing vooraf, verscheurt een geweldig gekraak de stilte om ons heen. Het is een angstaanjagend, afschrikwekkend geluid.

En toch lopen we verder.

We horen hun stemmen, lang voordat we hen zien. Het geluid dat langs de bergen weerkaatst heeft ons op het verkeerde been gezet. Geleidelijk verraden hun gedempte stemmen hen echter. Aan de rand van de bevroren vijver staat een groepje donkere gestaltes, klein onder de bomen die boven hen uittorenen. Een figuur, groter dan de rest en duidelijk krachtig gebouwd, staat op het ijs. Hij staat op een afstandje van de anderen, bijna tegenover hen.

Hij heeft een bijl in zijn handen. Het blad rust op het ijs. Hij lijkt op adem te komen. De steel van de bijl rust tegen zijn dij. Hij zegt iets tegen de anderen, schudt zijn hoofd. Hij houdt zijn handen voor zijn gezicht, blaast erin. Ik zie de pluim van zijn adem. Hij wrijft zijn handpalmen over zijn broekspijpen en tilt de bijl weer op. Hij draagt zware laarzen, versierd met ijzeren studs.

Ik weet nog dat ik zag hoe hij in het ijs kerfde. Hij ging stevig staan. Heel even is de bijl hoog boven zijn hoofd, de enorme, geslepen welving hangt in de lucht. En dan vliegt het blad weer knetterend op het ijs. En weer. Vier of vijf harde klappen, kort na elkaar. Het geluid verdwijnt weerkaatsend tussen de heuvels.

Met elke krachtige klap gromt de hakker, terwijl hij het blad laat neerkomen. En elke keer spuit er een fonteintje ijs op van het bevroren oppervlak.

Het was moeilijk te zien waar hij mee bezig was. Hij leek een spleet in het ijs te willen hakken. Ik herinner me dat hij weer even ophield.

We waren intussen dichtbij. Maar niemand leek ons op te merken, of kon het iets schelen dat we er waren.

We bleven een paar meter voor de halve cirkel van donkere figuren staan. Om de een of andere irrationele reden voelde ik een golf van paniek door me heen trekken, alsof ik maar beter kon omdraaien en weggaan. Dat ik niets te maken had met wat hier gebeurde.

Een van de figuren, een man van ongeveer mijn leeftijd, die bijna recht tegenover mij aan het uiteinde van de halve cirkel stond, keek op en ving mijn blik. Een paar anderen keken ook naar mij. Even viel er een absolute stilte.

Ik kan de blik op hun gezichten niet beschrijven. Niet vijandig, amper nieuwsgierig, roerloos. Weet u, het was alsof ze al de hele tijd op mij hadden gewacht.

Omura zweeg weer en in die stilte voelde Jovert een vergelijkbare golf van paniek door zijn eigen lichaam trekken, alsof Omura een catastrofale openbaring had aangekondigd, niet alleen voor zichzelf, maar ook voor hem.

Het was alsof zij, nu ik er was, konden afmaken wat ze waren begonnen. Ik was me ervan bewust dat Fumiko aan mijn hand trok, me probeerde mee te trekken. En toch kon ik niet weggaan. Mijn ogen vlogen van het ene gezicht naar het andere.

In die vreemde, hallucinatoire toestand boog ik me om Fumiko op te tillen. Toen ik weer opkeek, zag ik dat ze zich allen van mij hadden afgewend. Ik wilde mij ook omdraaien – de hakker had zijn bijl weer opgepakt en positioneerde zichzelf op het ijs - toen ik een gehuil hoorde, zo wanhopig, zo verloren, dat het zich uitstrekte tot in mijn binnenste en mijn hart insnoerde.

Ik zag het blad weer omhooggaan, keek hoe het neerkwam. Nu hoorde ik echter, tussen de klappen door, een zacht, primitief en onontkoombaar geluid van een vrouw die huilde. De groep was tot leven gekomen. Ik stond erbij, als aan de grond genageld door de bijl die telkens neerkwam.

Bij de laatste klap raakte de groep plotseling in rep en roer. Uit hun midden rukte zich een vrouw los, de vrouw die naar ik aannam had gehuild, en liet zich op het ijs vallen. Met wilde, bijna krankzinnige armbewegingen veegde ze de ijssnippers van het bevroren oppervlak. Ik kon haar gezicht niet zien en het duurde even voor ik zag dat haar handen om de een of andere reden aan elkaar waren gebonden. Daardoor bedekte elke nieuwe veegbeweging juist wat ze zojuist had blootgelegd. Hierdoor werd ze nog wanhopiger. Na twee of drie vegen hield ze op en neigde haar gezicht naar het ijs, alsof ze de moleculaire diepte ervan wilde doorgronden. Plotseling gaf ze het op en zakte ineen op het ijs.

Ongemerkt was ik dichterbij gekomen, gelokt door haar handeling, en ik stond aan de rand van die halve cirkel van donkere figuren die naar haar keek. Niemand leek te kunnen bewegen. Ik heb geen idee hoelang ze daar lag, een halve minuut, een minuut. Ik weet het niet. En toen deed de man die eerder mijn blik had gevangen een stap naar voren. Hij boog zich voorover en greep haar bij haar armen. Toen hij haar rechtop zette zag ik een glimp van haar gezicht. Ze was helemaal geen vrouw. Ze was nog maar een meisje.

Ik was zo geschokt dat ik amper de tijd nam om haar gelaatstrekken in me op te nemen. Trouwens, op het moment dat ik haar gezicht zag, slaakte een van de toeschouwers, een oude vrouw, een luide kreet en sloeg haar hand voor haar mond. Het duurde even voordat ik doorhad dat ze naar iets voor haar voeten staarde. Bijna als één man keken we allemaal naar de plek waar het meisje had gelegen. Eerst zag ik niet wat de oude vrouw had gezien. Het oppervlak van het ijs eiste al mijn aandacht op. Waar het meisje had gelegen, was de dunne laag sneeuw op de vijver gesmolten, waardoor de harde, doorzichtige ijslaag eronder werd onthuld.

Het effect was zo verpletterend, dat ik niet meer weet op welk moment precies de verbleekte, kronkelige boomwortel die ik zag, maar een paar centimeter onder het ijs, zich ontpopte tot wat hij werkelijk was: een voet en been van een pasgeboren kindje.

In een moment van hevige walging wendde ik me af en pas nu, nu het beeld een herinnering is, zie ik meer dan dat perfecte voetje, met die rare, perfect gerangschikte knobbeltjes van de tenen, zo dicht onder het oppervlak, zie ik dat de rest van het kinderlichaam ook zichtbaar is. Het was alsof het kind was bevroren op het moment dat het in water terechtkwam. Eén arm was vreemd naar achteren gedraaid, alsof het zijn val wilde breken. Ik zie nog steeds de kruin van een hoofdje, bedekt met dunne, donkere haartjes.

Nog uitzonderlijker is dat ik zijn ogen kan zien. Die zijn open. Het is alsof het kindje zo is neergekomen, dat het lijkt alsof het over zijn schouder kijkt, naar de moeder die het zojuist heeft weggegooid.

Ik liep al weg van de groep, toen ik me dit realiseerde. Ik hoorde het gekwelde gejammer van het meisje, dat nu ook moet hebben gezien wat we allemaal hadden gezien.

Fumiko zei: Wat is het, vader? Wat is het?

Maar ik was te erg van streek om iets te zeggen, en we liepen over het pad in de richting vanwaar we waren gekomen.

Omura’s stem stierf weg. De kamer was nu volledig donker. Buiten, in de verte, zag Jovert het vage silhouet van de torens van de Notre-Dame, die eventjes oplichtten door de schijnwerpers van een langsvarende bateau-mouche. Toen waren ook zij verdwenen.

•••

2

•••

Precies om 2.56 uur de volgende nacht, alsof er in zijn slaap een onwillekeurige scharnierbeweging in gang was gezet, schoot Jovert abrupt overeind in zijn bed, staarde in de duisternis, het vaalgroene schijnsel van de wekker op zijn nachtkastje het enige licht in de kamer. Hij had gedroomd, maar waarover was hem al ontschoten.

Toen stond hij op, trok zijn jas aan en pakte zijn krukken. Vijf minuten later stond hij op straat, in de glazen stilte. Een eenzame figuur die door de slapende, sepiakleurige stad liep.

Toen hij op de prullenbak af liep, wist hij al dat die leeg zou zijn. Hij tuurde erin, probeerde het duister te splijten. Niets. Hij keek om zich heen, over de uitgestorven straten, naar de zwijgende stenen gevel van de Saint-Paul, de gesloten kiosk. De groene neonreclame van de apotheek tegenover hem ging rusteloos knipperend aan en uit. Hij keek hoe hij tot leven kwam. Dan, alsof hij slapend uitademde, begon hij te flikkeren. Ging uit. Kwam weer tot leven. Ergens loeide een autoalarm.

Hij boog zich voorover, betastte de bovenkant van de prullenbak. Zijn schaduw wilde er al vandoor. Toen zag hij het, verborgen in het duister, onder in de prullenbak: een stukje verfrommeld papier, dat daar lag als een halfopen bloem. Hij stak zijn arm uit en pakte het op. Het was haar foto. De brief was weg. Maar hij had haar foto. Dat was al iets.

•••

Toen Jovert later die ochtend wakker werd, brandde zijn bedlampje nog. Hij pakte zijn sigaretten, zag de verfrommelde foto die onder de lamp op hem wachtte. Hij pakte hem op. Streek hem glad. Haar gezicht keek hem nu aan door een web van lichte, dunne kreukels.

Hij dacht na, liggend. Over de foto. Over de vorige avond – Omura. Hij probeerde zich te herinneren wat Omura precies had gezegd, wat voor kleding hij droeg, elk zwevend gebaar van zijn hand, elke intonatie van zijn stem. Het meeste kon hij nog wel terughalen. Maar toen hij zich probeerde te herinneren wat Omura had verteld nadat hij zich had omgedraaid om terug te lopen over het besneeuwde pad, kon hij dat niet.

Hij strekte zijn arm, tikte zijn sigaret af boven het kopje op zijn nachtkastje. Nog een keer vloog hij terug. En alweer landde hij op de rand van dezelfde afgrond, wankelend, starend in dezelfde leegte. Het enige wat hij voor zich zag, was Omura die met zijn dochtertje over het pad liep, weg van hem. Hij zag hoe ze langzaam wegliepen in de vallende sneeuw, tot ze verdwenen waren.

Hij lag in zijn bed, de rook van zijn sigaret die traag kronkelend opsteeg naar het plafond was het enige wat bewoog in de kamer.

•••

Het was winter geweest, toen Jovert het appartement voor het eerst zag. Vroeg op de avond. De makelaar was laat. Jovert moest buiten in de kou op hem wachten.

Toen hij eindelijk aankwam, greep de makelaar, een verbazingwekkend dikke man, zijn hand. Hij droeg een ruimzittend olijfgroen pak. Zijn wangen waren rood aangelopen. Hij zweette.

De metro, de metro, zei hij, wijzend op de trappen.

De man keek Jovert niet aan. Zijn dolle, heen en weer schietende ogen leken van hem af te ketsen. Jovert zag hoe zijn blik naar de overkant van de straat vloog en tegen de gevel van een gebouw omhoogklom.

Het appartement? zei Jovert.

Ja, ja, het appartement, zei de man. Hij richtte zich tegen de knoopjes van Joverts overhemd, haalde een vinger langs zijn doorzwete kraag.

Toen waren ze binnen en wachtten ze op de lift.

Bij binnenkomst van het appartement stonden ze meteen in de zitkamer. Die was groter dan Jovert had verwacht. Aan de andere kant van de ruimte, achter twee deuren met glas, lag een klein balkon. Twee oude, ooit elegante leren banken stonden tegenover elkaar. Een rafelig oosters tapijt, het rood en blauw ervan flets in het lamplicht. Langs een muur stond een enorm, plomp dressoir, het gebutste grijze oppervlak ervan zag eruit alsof het met olifantenhuid was bekleed.

De advertentie luidde: GEMEUBILEERD APPARTEMENT TE KOOP. ZO TE AANVAARDEN.

Het had twee slaapkamers. Een kleine, ouderwetse keuken.

Toen stonden ze op het balkon.

Het uitzicht, het uitzicht, zei de makelaar. Jovert knikte. Hij had het allemaal al eens gehoord.

Hij keek afwezig opzij en toen zag hij het. Dat ding dat al het gebrek aan charme van het appartement irrelevant maakte, voorbijgaand, overkomelijk. In het schemerige sikkelzwerk, tweehonderd meter verderop, zweefde een felverlichte jongeling met gouden vleugels, wegvluchtend, sierlijk als Nijinski, over de donkere vlakte vol schoorstenen.

Natuurlijk, dacht hij, de gedenkzuil van de place de la Bastille. De Geest van de Vrijheid, de vergulde jongeling van Dumont, er naakt bovenop. Hij herinnerde zich dat hij er een schoolopdracht over had geschreven. Dat het standbeeld bijna op de grond was gedonderd toen het op zijn plaats werd gehesen, de gouden vleugels van de jongeling niet in staat zijn val te breken.

Lang keek hij naar die magische vorm, de recentelijk opgepoetste vleugels, de triomfantelijk omhooggestoken fakkel van de jongen, de gebroken ketting die hem ooit had gekluisterd, de ster met zes punten boven zijn hoofd. Dit was een heel andere Icarus. Permanent bevroren, onwaarschijnlijk, bespottelijk wellicht, maar niettemin magisch.

Victor Hugo woonde hier vlakbij, zei de makelaar.

Ik koop het, zei Jovert.

De makelaar viel stil.

Serieus? zei hij.

Verbijsterd keek hij in dezelfde richting als Jovert. Ik begrijp het, zei hij.

Maar hij begreep het niet, had het niet begrepen en zou het waarschijnlijk ook nooit begrijpen.

•••

Jovert stond inmiddels in de badkamer, voorovergebogen voor de spiegel inspecteerde hij zijn gezicht. Streek over de stoppels op zijn kin. Trok zijn oogleden naar beneden, bekeek het wit van zijn ogen. Hij betastte de wond, de plek waar zijn hoofd de stoeprand had geraakt. Hij stelde zich de klap voor, zijn hoofd dat in stilte stuiterde op de betonnen rand, de snee in zijn vlees die zich langzaam met bloed vulde. Hij zag hoe die voor het eerst overstroomde, zag de eerste karmozijnrode druppel op het wegdek vallen. Er zat nu een korst op de wond. Voorzichtig haalde hij zijn vingertoppen over het ruwe oppervlak.

Hij ging op de rand van het bad zitten, maakte de brace rond zijn knie los. De zwelling was al minder geworden, maar de blauwe plekken zagen er erger uit dan voorheen. Het deed hem denken aan iets van Monet.

Een kwartier later trok hij het gordijn van zijn woonkamer open. Het was nog vroeg, de lucht onheilspellend. Wolkenstraten in de kleur van eiwit hingen laag en plat aan de horizon. In de dakgoot aan de lijzijde van de koepel van de Saint-Paul zat een rijtje treurige duiven.

Hij zette een pot koffie. Die droeg hij eerst naar het balkon, daarna nam hij een kopje mee. Onder hem, waar de straat een bocht maakte naar de place de la Bastille, kroop een eenzame, groen-met-witte veegmachine langs de stoeprand. Het monotone gebrom van de motor steeg op. Een man, lang, dun, Noord-Afrikaans, in een overall en met een petje op, met een lange bezem met groene borstelharen in zijn hand, liep swingend mee met de machine.

•••

Hij bedacht dat hij zijn onvermogen zich te herinneren wat Omura de vorige avond had verteld – nadat hij zich had omgedraaid en over het pad was weggelopen – niet moest zien als een hiaat, een leemte. Wat hij moest doen, was niet speuren naar wat zijn geheugen niet had weten te vangen, maar nauwkeuriger kijken naar wat het zo hardnekkig in beslag had genomen – het beeld van Omura en zijn dochtertje op het besneeuwde pad.

Hij bracht een groot deel van de dag door, verkassend van het balkon naar de keuken, naar de bank, naar zijn slaapkamer, terwijl hij sigaret na sigaret opstak en hierover nadacht. Over de brief, het ongeluk. Omura. Hij pakte de foto van zijn nachtkastje, legde die weer neer, pakte hem weer op – staarde naar haar ogen.

Naarmate de dag vorderde, raakte hij er meer en meer van overtuigd dat Omura later weer voor zijn deur zou staan, onaangekondigd en onuitgenodigd. In zijn huidige gemoedstoestand was Omura wel de laatste die hij wilde zien. Hij besloot dat hij toch maar naar het vuurwerk van Quatorze Juillet zou gaan kijken. Trouwens, het was hem zojuist te binnen geschoten dat het vandaag zijn verjaardag was. Hij was nu drieënzestig jaar.

•••

3

•••

Die avond, rond negen uur, pakte Jovert zijn sleutels van de keukentafel. Hij trok zijn jas aan, greep zijn krukken en stapte de gang op. Hij hoorde het tik, tik, tik van een typemachine op de verdieping onder hem. Toen de lift naar beneden ging, zwol het geluid even aan om vervolgens boven zijn hoofd weg te zweven.

Dezelfde mist van motregen in de schemerige straat. Zo ging het nu al een week. In de saffraankleurige lichtbundels van de straatlantaarns liepen groepjes mensen. Hij voegde zich bij de langzame stroom die in het kolkende licht Bastillewaarts ging.

Tien minuten later stond hij onder de luifel van Bar l’Anise. Stoelen hingen als boetelingen tegen de glanzende randen van de terrastafels. Door het raam zag hij dat het café nog maar halfvol was.

Toen hij de deur opende, dreef het geluid van pratende mensen, gelach en een glas dat kapotviel, langs hem heen naar buiten. Een groep mannen aan het andere einde van de bar keek naar hem, knikte. Hij herkende sommigen. Het waren oud-collega’s, van de afdeling Speciale Operaties – mobiele eenheid, antiterrorisme, explosievenopruiming. Normaliter waren ze ingepakt als gordeldieren. Nu, in burgerkleding, leken ze bijna gewichtsloos. Hij zag hoe ze naar zijn krukken keken, zag ze dit stukje informatie archiveren, voor later, voor morgen, voor wanneer hij er niet bij was. Heb je Jovert gezien? Op krukken? Geen medelijden met hem, hoor. Sommige mensen vergeven je nóóit. Trouwens, je bent met pensioen. Dingen veranderen. Je bent niet langer een van hen. Het is bijna verraad om weg te gaan. Hoogverraad. Het had hem verrast hoe snel de telefoon niet meer had gerinkeld. Als hij dat ooit al had gedaan.

Hij vond een leeg tafeltje bij het raam en bestelde een fles Gigondas. Daudet, de eigenaar, dun, lang, smal gezicht, in de vijftig met uitpuilende, verdrietige ogen, kwam naar hem toe.

Daudet was een oude bekende. Twee jaar geleden was zijn zoon omgekomen bij een bizar auto-ongeluk. In het handschoenenkastje werd een pistool gevonden. De politie startte een onderzoek. Er waren vragen, wat was Daudets zoon van plan geweest? Jovert had geholpen de zaak te sussen. Er was hoe dan ook niets te vinden. Een pistool – verstopt? Niet verstopt? Wie weet van wie het was? Kon van iedereen zijn geweest. Ongeregistreerd, ontraceerbaar. Geen strafblad. Geen enkel aanknopingspunt.

Een jaar later hoorde hij dat Daudets vrouw was overleden. Van verdriet, kanker, berusting? Hij wist het niet. Hij moest aan haar denken – vrolijk, donkere huid, deels Nederlands, deels Indonesisch. Een moedervlek boven haar rechteroog. Ze was altijd vriendelijk tegen hem geweest: Hallo meneer de inspecteur Jo-Jo. Wilt u een tafeltje? Hoe gaan de zaken? Ze moest eens weten.

Hij keek om zich heen. Weg waren de wajangpoppen aan de muur, weg was de gamelanmuziek, de reclames voor Bintang-bier. Alleen de naam was dezelfde gebleven. Bar l’Anise. Je kende het niet meer terug.

Dus, zei Daudet, die een van zijn krukken oppakte. Een Citroën?

Jovert lachte.

Nee, zei hij. Het was een Fiat.

Ah, les Italiens. Laat me raden. Hij reed zeker door.

Nee, hij is gestopt, zei Jovert. Hij strekte zijn been. Stelt niets voor. Een schrammetje. Het had veel erger gekund.

Ja, zei Daudet. Het had ook een Zwitser kunnen zijn.

Hij lachte eventjes, sloeg zijn theedoek over zijn schouder. Hij boog zich en pakte Joverts fles, schonk zijn glas vol.

We zien je de laatste tijd niet meer zo vaak, zei hij. Ik heb gehoord dat je met pensioen bent.

Jovert knikte.

Weet je, ik heb nooit gedacht dat ik die dag zou beleven. Jovert, inspecteur bij de politie, die met pensioen gaat. Niet te geloven.

Jovert haalde zijn schouders op. Wat kon hij daarop zeggen? Hij had zelf ook nooit gedacht die dag te beleven.

Het leven, zei Daudet en hij liep weg.

•••

Het vuurwerk begon om middernacht, zonder waarschuwing vooraf. Vijf of zes luide explosies galmden als mortiersalvo’s over het plein. Gedurende een angstaanjagend, chaotisch moment – alsof er een verborgen luik onder hem is opengeklapt – is hij terug in de straten van Algiers, in een politiewagen, denderend door het duistere labyrint, zich schrap zettend met zijn arm tegen het dashboard. Hij ziet mensen rennen. Omgekeerde auto’s. Gebouwen die in brand staan. Een man probeert hen aan te houden; zijn gezicht staat geëtst in Joverts geheugen. Hij smeekt hen te stoppen. In de lichtbundel van de koplampen komen zijn opengespreide handen uit het donker aangesneld als twee witte duiven. Thibaud wijkt uit om hem niet te raken. Overal om hen heen klinkt artillerievuur.

Thibaud zegt: Wat als ze niet thuis is? Wat doen we als ze al weg is?

Hij geeft een klap op het stuurwiel.

Dit is gekkenwerk. Gekkenwerk. Merde.

Dan is hij weer terug in het café, hoort de laatste donderende knal wegsterven. Hij weet dat dit slechts een prelude is. Vier of vijf griezelig stille seconden verstrijken. Hij ziet de menigte, die zich op het plein heeft verzameld. Het regent niet meer. Plotseling ontploft de duisternis boven hen. Tientallen vuurbollen spatten in stilte uit elkaar. Even later, als een postscriptum, klinkt een doffe, antifonale knal, die dreunend weerkaatst over het plein. Hij voelt de vloer trillen, ziet een minuscule beving in de ruit.

Elke explosie verlicht een uitgestrekte zee van omhoogkijkende gezichten. Het lijkt wel een primitief ritueel, denkt hij. Dit oergeluid, die luchtverscheurende uitbarstingen van licht, en de mensenmassa die er als aan de grond genageld onder staat. De gevels aan de overkant van het plein knipperen aan en uit, onwerkelijk als decorstukken voor een opera.

Als hij zich afwendt van het raam, stoot iemand tegen zijn tafel. Wijn klotst uit zijn glas, de druppels vormen een kleine, rode archipel. Hij kijkt op. Een jonge vrouw leunt over zijn tafel, haar hand plat tegen de ruit. Ze draagt een strak zwart jurkje en een donkere zonnebril.

Sorry, zegt ze.

Ze kijkt hem amper aan. Maar als ze weer rechtop gaat staan, zet ze haar zonnebril af.

Ken ik u niet? zegt ze.

Ik denk van niet, antwoordt hij.

Ze fronst, alsof ze in haar geheugen speurt, zich probeert te herinneren waarvan ze hem zou kunnen kennen. Hij begint zich ongemakkelijk te voelen. Misschien kent ze hem echt. Dat ís mogelijk. Hij is dertig jaar lang inspecteur geweest. Heeft duizenden mensen ontmoet. Hij is drieënzestig. Ze kijkt over haar schouder.

Merde, zegt ze. Ne poussez pas. Niet duwen! Er staat hier een tafel.

Ze wendt zich weer tot hem.

Misschien hebt u gelijk, zegt ze.

Dan leunt ze weer voorover, over zijn tafel. Misschien komt het door de wijn, of de combinatie van haar zwarte jurk en het duister van het café, maar zoals ze over hem heen hangt is het moeilijk te bepalen waar haar lichaam ophoudt en de nachtelijke hemel begint. Het is alsof hij door haar heen naar de sterrenhemel boven hem kijkt. Slechts af en toe, als de hemel oplicht, kan hij deze vreemde, omgekeerde horizon zien voor wat hij is – een uitgestrekte arm en een in zwart gekleed lichaam.

Hij betrapte zich erop dat hij over deze jonge vrouw nadacht. Hoe zou ze leven? Is ze studente? Werkt ze? Waar woont ze? Heeft ze een geliefde? Hoe zou híj eruitzien? Of zij. En waarom is ze hier alleen? Hij dacht aan de foto. Mathilde. Niet dat ze op elkaar leken: helemaal niet. Dit meisje was jonger. Toch, dacht hij, verander een paar details, de tijd, de locatie, en dan zou deze jonge vrouw gemakkelijk voor haar door kunnen gaan – de dochter die hij nooit had gekend.

Hij zag hoe ze haar hand boven haar ogen hield. Ze leek de kortstondig oplichtende gevels van de tegenoverliggende gebouwen af te speuren, haar blik geconcentreerd, van de ene gevel naar de andere. Hij volgde haar blik. Door de platanen zag hij de volle balkons. Op een ervan stond een groep jongeren te zingen, jongens en meisjes met hun armen om elkaar heen. Een knappe jongen – hij kon zich voorstellen dat ze zo’n jongen als geliefde had – sloeg de maat op een champagnefles.

Maar er waren zoveel balkons dat het onmogelijk was om te weten naar welk balkon ze precies keek. Zijn blik viel afwezig op de drukke straat en op het moment dat, achteraf gezien, onontkoombaar daar was, wachtend op hem. Op het trottoir, zo dichtbij dat hij hem bijna door de ruit heen kon aanraken, stond Omura. Hij droeg hetzelfde pak, dezelfde bril als de avond ervoor. Er hing een paraplu aan zijn arm. Hij staarde in het tijdelijke duister boven hem, zijn hoofd zo ver achterover dat zijn hoed hachelijk op de rand van zijn kraag balanceerde. Jovert verwachtte elk moment dat de hoed op de grond zou tuimelen.