‘Het grappigste boek dat ik de afgelopen twaalf maanden heb gelezen.’ – The Times

==

Liam is schrijver (en dat lukt maar moeizaam) en een gemankeerde politieman. Aldo is zijn beste vriend en muze, een onhandig criminele ondernemer met een zesde zintuig voor tegenspoed. Naarmate Aldo’s geluk afneemt, raakt Liam er steeds meer van overtuigd dat hij zijn volgende boek wil baseren op Aldo’s rampspoed en vruchteloze pogingen om die ene grote liefde terug te winnen: zijn ex-vrouw Stella. Wat begint als een idee om enige betekenis te destilleren uit al Aldo’s tegenslag, eindigt in een diepgaand verhaal over vertrouwen en vriendschap.

==

‘Dit is een roman die de gewenste kwaliteit van page-turnability combineert met existentiële angst, surrealiteit en absurditeit. Toltz’ kracht is de manier waarop hij zijn personages laat omgaan met de harde werkelijkheid van vette pech in een betekenisloze wereld. Verzin je eigen god maar, lijkt hij tegen het einde te zeggen – het wordt nooit beroerder dan wat anderen al eens in elkaar hebben geflanst.’ – Psychology Today

==

‘Briljant duister... Moeras zit ramvol solipsisten, monomanen, would-be kunstenaars en theorieën over kunst, maar is desondanks een creatieve autoriteit om serieus rekening mee te houden.’ – The Guardian

==

‘Toltz is een van die zeldzame, nog levende schrijvers die terecht wordt gelauwerd; hij heeft een puik oor voor het poëtische en een satirisch oog voor het absurde.’ – The Los Angeles Review of Books

Steve Toltz

MOERAS

Vertaald door Anne Jongeling

==

Uitgeverij Atlas Contact

Amsterdam/Antwerpen

© Steve Toltz 2015

© 2016 Nederlandse vertaling Anne Jongeling

Oorspronkelijke titel: Quicksand

Oorspronkelijk uitgegeven door Hamish Hamilton, Penguin Random House, Australië

Omslagontwerp Wil Immink Design

© Omslagbeeld Wil Immink Design /iStock

Foto auteur © Prudence Upton

E-book Perfect Service, Schoonhoven

==

ISBN 978 90 254 4803 5

NUR 302

==

Dit e-book werd gemaakt op basis van de eerste druk, 2016, ISBN 978 90 254 4794 6

==

www.atlascontact.nl

Voor Marlowe

I

O, er is meer dan genoeg hoop, er is oneindig veel hoop – maar niet voor ons.

– FRANZ KAFKA

Twee vrienden, twee agenda’s
(een verborgen)

Bij de schuimende waterlijn, waar spitse golfjes op de zwarte rotsen breken, staat een halfnaakte strandwacht met zijn voeten diep in het natte, lichtrode zand weggezonken, als een magnifieke Jezus-van-de-zee. Een jongetje loopt op een slecht getimed moment een breker tegemoet en slaat achterover. Een kale man gooit een balletje voor zijn labrador, waarmee een andere hond, niet van hem, aan de haal gaat. In de nevelsluier schopt een lange brunette – van deze afstand is het alsof ze gebukt gaat onder haar borsten – een plens water over haar zonnebadende, blonde kompaan.

De drie andere gasten in het strandpaviljoen hangen nu al laveloos over de uitgebleekte toog van de bar. Het is elf uur in de ochtend. Aldo, in zijn logge rolstoel, waarvan het linker achterwieltje piept als hij kracht zet, kijkt even uit het gezandstraalde raam naar het gezwel van verblindend licht. Hij draait zich naar me om. ‘Ik ben niemands muze,’ zegt hij.

Wat een zin, geweldig, denk ik. Ik haal mijn notitieblokje tevoorschijn en hij werpt me een woedende blik toe. ‘Barst maar, die schrijf ik op,’ zeg ik tegen hem.

Aldo veegt met een vinger over zijn beslagen glas om zijn lippen te bevochtigen.

‘Ja, je bent het beu om telkens de aangever te zijn, ik weet het,’ geef ik toe, ‘maar wil ik dit boek afkrijgen, dan heb ik op zijn minst jouw zegen nodig en op zijn hoogst onbeperkte toegang tot al je verborgen gedachten en gevoelens – je weet wel, van die verborgen fantasieën binnen de verborgen fantasieën die ik al ken, dat soort dingen.’

‘Jezus, Liam, zelfspot neem je ook al te serieus.’

‘Ik bén nou eenmaal serieus.’

Hij loert naar me via de spiegel. Ik loer terug.

‘Dankzij dit boek kun je straks weer om jezelf lachen.’

‘Dat doe ik al.’

‘Veel te weinig als je nagaat hoe hilarisch je bent. Kom op, Aldo, waar is je gevoel voor humor gebleven?’

Ik weet waar het is gebleven, maar dit is pas de tweede ochtend dat hij op vrije voeten is en ik wil weten of hij het uit durft te spreken.

Niet dus. Wel houdt hij met zijn mouw een plotselinge stortvloed aan speeksel tegen. Het doet me pijn om hem te zien blozen van schaamte.

‘Je weet toch dat je de staat kunt aanklagen wegens verzaking van de beschermingsplicht?’ mompel ik.

Hij wendt zich quasi ontsteld naar me toe – dat is onze vaste grap – en barst dan los: dat onze rechtspraak ofwel onpersoonlijk en onverschillig is of juist andersom, extreem op de persoon gericht en schaamteloos wraakzuchtig, en dat je met ons grillige rechtssysteem bent overgeleverd aan lui van wie je nog geen broodje ei zou aannemen omdat ze vast hun handen niet hebben gewassen. Zo dus, en niet anders.

Aldo perst zijn lippen op elkaar als ik die laatste zin op opschrijf, en voegt eraan toe: zegt hij, met de ogen van een croupier die al een etmaal onafgebroken aan de roulettetafel staat. Verderop aan de bar zit een man verzonken in zijn eigen epische leed ons ongegeneerd aan te gapen. Hij draagt zijn lange haar in een paardenstaart.

‘Heeft een vrouw weleens “Ach gut, arme stakker” tegen je gezegd?’ vraagt Aldo.

‘Niet per se in die woorden.’

Hij draait een halve slag met zijn stoel. ‘Van harte aanbevolen voor alle vrouwen die iemand volledig de grond in willen boren!’ roept hij uit.

‘Kan het wat rustiger?’ zegt de barman.

‘Wie heeft jou een stakker genoemd?’ vraag ik.

Aldo kauwt ergens op, misschien wel op de binnenkant van zijn wang. ‘Was dat Mimi?’ vraag ik. ‘Stella? Of Saffron?’ Hij schudt zijn hoofd. ‘Je fysiotherapeute?’ probeer ik. ‘Je advocate? Toch niet dat mens van de oorkaarsentherapie, hè?’

Aldo kijkt als een kind dat wakker schrikt van een onweersbui. ‘Waarom zou ik jou moeten toestaan over mij te schrijven?’ vraagt hij.

‘Omdat je mensen kunt inspireren. Zodat zij blij kunnen zijn met hun eigen leven.’

Zodra zijn glimlach doorbreekt is hij alweer van zijn lippen verdwenen. ‘Wacht even,’ zegt hij toonloos en voordat hij iets heeft gezegd, weet ik al wat er komen gaat. ‘Ik kreeg net een idee – een gat in de markt.’

‘O ja?’

Ik ga ervoor zitten en hoor de meeuwen met hun zwemvliespoten over het zonnedak trippelen. Twee stamgasten klokken hoorbaar hun glas leeg en slaken een regelrechte bierreclamekreet. ‘Aaaaah...’ Er komen zachte belletjesgeluiden uit Aldo’s mond, die verder niets te betekenen hebben. ‘Die blik van jou,’ zegt hij, ‘die doet me denken aan de wachttijd tussen de veroordeling en het vonnis.’

‘Spui je idee nou maar.’

‘Je weet dat we dusdanig optimistisch zijn dat ook het Armageddon niet voor eeuwig is, hè?’

‘Hoe bedoel je?’

‘Het is een en al postapocalyptisch zus, postapocalyptisch zo. Er zijn er genoeg die zitten te piekeren wat ze na het einde der tijden moeten doen.’

‘Juist ja. En?’

‘Dus je kent het gevoel van lichte schaamte als iemand vertelt dat hij nooit stilstaat bij de dood?’

‘Ja.’

‘Je weet hoe raar het is dat veel mensen klakkeloos genoegen nemen met elk ijsklontje dat in hun glas wordt gemikt?’

‘Ja.’

‘Je weet dat veel mensen bang zijn dat hun zoon ze op een dag aankijkt en zegt: “Wat heb jij gedaan tegen het broeikaseffect, pa?”’

Ik schiet in de lach. ‘Jazeker.’

‘Je weet dat iedereen die vroeger rockster wilde worden tegenwoordig alleen nog maar rocksterren op zijn verjaarsfeest wil?’

‘Hm. Tja.’

‘Je weet dat porno tegenwoordig onder de vrijheid van meningsuiting valt?’

‘O ja. “Ik vind seks met tentakels afstotelijk maar ik zal je recht om het te filmen met mijn leven verdedigen.” Zoiets?’

‘Juist. En hebben we niet altijd al geweten dat mensen die hun schouders ophaalden voor de vrijheid nu ook de privacy aan hun laars lappen?’

‘Zeker.’

‘En je weet ook dat de consument vandaag de dag in recordtempo nieuwe spullen aanschaft?’

‘Natuurlijk.’

‘En dat we sinds internet niet meer kunnen zeggen: “Je weet nog nergens van, jij”, omdat iedere blaag van twaalf alles al heeft gezien?’

‘Ja-ha.’

‘En dat de mensen bang zijn omdat goed en kwaad geen slag meer leveren, maar alleen in verschillende ploegen werken?’

‘Eh... misschien.’

Zijn ogen speuren de ruimte af en vinden de mijne met hernieuwde energie. ‘Je weet ook dat de zin “Je hebt tenminste je gezondheid nog” nu op de gezondheid van je organen slaat, zodat je die eventueel kunt verpatsen?’

‘Zo denkt toch niemand?’

‘En dat wij het daadwerkelijk zullen meemaken dat het geduld echt op is?’

Hij houdt scherp in de gaten hoe die laatste opmerking bij mij valt.

‘Oké. Ja.’

Zijn ideeën bruisen, vlammen, bruisen en vlammen. Zijn vingers trommelen op de toog en eindigen met een vingerknip. ‘Je weet dat de wereld is verdeeld in witte geprivilegieerden en zwarte onderdrukten, en dat de Aziaten of de Indiërs, die, zeg maar, de helft van de planeet uitmaken, daarbij standaard buiten beschouwing worden gelaten?’

‘Hm.’

‘Wist je dat verrassend veel mensen kunstleer mooi vinden?’

‘Ja.’

‘En dat de meeste mensen echt denken dat ze niet gelukkig zijn omdat ze niet genoeg van zichzelf houden?’

‘Zeker.’

‘En dat de manier om tegenslag te verwerken bij de meesten tekortschiet, maar dat ze toch op dezelfde voet blijven doorgaan?’

‘Ja.’

‘En dat de business sapiens altijd power-nachtmerries heeft?’

‘Wat?’

‘Als zo’n figuur een powernap doet om op krachten te komen, heeft hij nare dromen.’

‘Dat zal wel.’

Nu lijkt hij op een hond die zijn riem heeft stukgebeten en klaar is voor de sprong.

‘Je weet dat iedereen nog steeds denkt dat gelukkige stelletjes nooit vreemdgaan?’

‘Hm.’

‘En dat een moderne relatie meer iets heeft van: “Ik ben alleen met jouw gedachten als jij alleen bent met de mijne”?’

‘Zeker.’

‘En dat wij zo graag dystopische boeken lezen, terwijl deze maatschappij voor de helft van de bevolking dystopisch ís?’

‘Aldo.’

‘Wacht. Je weet dat onze angst om op onze ouders te lijken is veranderd in de angst om kopieën van hun genetische mutaties te erven?’

‘Aldo.’

‘Nog even. Je weet dat degenen die klagen over ongelijke inkomens nooit vinden dat ze zelf te veel geld op de bank hebben staan?’

‘Aldo.’

‘Wacht nou. Je weet dat alzheimer en dementie nooit aan de orde komen in gesprekken over eerstewereldproblematiek?’

‘Kun je...’

‘Stil nou!’ Hij morst een mondvol bier over zijn shirt. ‘Je weet dat we nog steeds met dat prehistorische vechten-of-vluchten-instinct zitten opgescheept, zodat ons lichaam ook onnodig cortisol afscheidt als we gewoon naar de bus rennen?’

‘Nou en?’

‘En dat meer mensen dan ooit zich gekwetst voelen sinds iedereen zijn mening online kan spuien?’

‘Wat is...’

‘Je weet dat onbeantwoorde liefde niet op werkelijkheid berust?’

‘Wat is je idee nou?!’

‘Wegwerptoiletten.’

Zijn glimlach lijkt chirurgisch in zijn gezicht gekerfd en hij zoekt naar andermans enthousiasme, mijn enthousiasme, bij het horen van zijn eigen idee.

‘Wat heeft dat te maken met... Wat had je eigenlijk precies in gedachten?’

‘Nee, wacht even,’ zegt hij fronsend, zijn handen gevouwen als in een gebed, en ik laat hem doorgaan over ‘bedrieglijke syndromen alom’ en dat wij ‘door de onzichtbare hand van de markt worden gegeseld’, dat ‘beursspeculanten allemaal proberen de nieuwste trends op het gebied van seksuele geaardheid te voorspellen’, en dat hij een manier zoekt om door te dringen tot ‘de lui die hun wensen gísteren al vervuld willen zien’ of ‘de ene helft van een echtpaar dat de kinderen stiekem moet laten inenten’. Ik denk: Aldo’s samenzweerderige gefluister klinkt nog harder dan het geschreeuw van de meeste mensen.

Twee stamgasten zijn naar de speelautomaten gelopen en laten de elektronische deuntjes van beide flipperkasten vals door elkaar klingelen. De rest van de habitués zit Aldo met een schuin hoofd aan te kijken. Ik voel de oude reflex opkomen om razendsnel te reageren, en op Aldo’s gezicht zie ik zijn angst om herkend te worden plaatsmaken voor opluchting als die angst ongegrond blijkt. Ik schrijf op: Hij kan al die losse eindjes niet aan elkaar knopen, omdat hij er te veel van heeft. Hij tikt met zijn vinger tegen zijn slaap. Ik schrijf: Bij nader inzien ziet hij eruit als een taxidermische mislukking. Hij raast over ‘millisecondewijzers op horloges’ en een app waarop je ‘een snijdende rotopmerking van iemand intypt en dan het advies krijgt hoe je die zak lik op stuk kunt geven’. Alsof je in een kamer zit met iemand die helemaal losgaat met de afstandsbediening, maar ik merk nu dat ik dit echt heb gemist, dat ik hem heb gemist. Ik word er bijna vrolijk van. Op de rustige, effen toon die hij normaal gesproken bewaart om woedende schuldeisers en met handboeien zwaaiende agenten af te poeieren, oppert hij een ‘Amazon-achtige marktplaats waar pingelen verplicht is’, ‘een reparatieservice voor de aandachtsspanne’ en een ‘studierooster met vaste tijden voor dagdromen’. Zijn stem is aangenaam, als een verkoelend briesje, maar nu kan ik hem niet meer volgen en vang ik alleen flarden van zinnen zonder context op: ‘Getrouwde mannen eisen met terugwerkende kracht pijpbeurten van hun echtgenotes’ en ‘kwijnende emoticons voor heteroflexibele jongeren’. Ik krabbel: Alles wat hij nu zegt klinkt als de echo van zijn betoog in de marathonmoordzaak en alles wat hij eerder heeft gezegd, klinkt als een voorbeschouwing. Hij laat zijn arm over de leuning van zijn stoel hangen en geeft me een attent knikje, alsof ik net binnenkom, en hij zegt: ‘Aangezien het onvermijdelijk is dat op maat gemaakte baby’s net zo ingeburgerd zullen raken als kalasjnikovs...’ Zijn ideeënstroom begint op te raken, maar inmiddels is hij niet meer zo gespannen. Het valt me op dat zijn benen momenteel rustig zijn. Hoe meer hij praat, hoe meer hij ontspant, totdat hij onderuitgezakt in zijn stoel hangt. Zijn lichaam is overgeschakeld op de droomstand.

Ik bestel nog een biertje en drink snel mijn glas leeg. Op dit uur is het zaak om het alcoholniveau op peil te krijgen.

Gaandeweg, naarmate er meer miljardenideeën sissend uitdoven, valt Aldo stil; niemand kan zo onheilspellend stil zijn als hij. Er steken toefjes grijs haar uit de V-hals van zijn te krappe hemd, waar zijn bolle buik als een pas geschilde aardappel glimmend onderuit puilt. Hij heeft biceps als een armpjesdrukker in een truckerscafé, met twintig jaar oude tatoeages – STELLA en NIET REANIMEREN, IK MEEN HET – die inmiddels zijn vervaagd en beginnen te hangen. Ik weet nog dat zijn bovenarmen eerst net zo dun waren als zijn polsen. Nu lijkt zijn lichaam wel ingesnoerd door een web van blauwe aderen. Ik schrijf: Met zijn bajestorso – krachtig bovenlichaam, schouders als rotsimplantaten – is hij een kloeke man in een kloeke stoel. Ik zou niet graag met hem in een lift voor max. 8 personen staan.

‘Wat heeft het allemaal voor zin?’ Hij gebaart naar mijn notitieblokje.

‘Voor de lezer, die een fijn stukje leesplezier krijgt. Voor mijzelf, inkomsten. Voor jou, een omslagpunt. Dit kost minder moeite dan een biecht. Ik doe het allemaal voor jou.’

De man met het staartje verkast naar een kruk die dichter bij ons staat. Aldo wist het zweet van zijn voorhoofd. ‘Waar schrijf je nou precies over? En als ik “precies” zeg, bedoel ik ook “precies”.’

‘Over die moordzaak en die verbijsterende verklaring natuurlijk. Je biljoenen mislukte ondernemingen. Je slechte gesternte. Je abominabele gezondheid.’ Zo kan ik wel even doorgaan. En dat doe ik ook. ‘Je flagrante wanhoop. Je imponerende incasseringsvermogen. Je vernederende faillissementen. Je overleden kind.’ Ik zwijg. Ik hou ermee op. Nee, nog even. ‘Weet je wat jij bent? Een megagrote zuignap. Met je stoere gedoe tegenover vrouwen, al is het altijd dezelfde. Je mislukte zelfmoordpogingen...’

‘Ik heb het nooit echt geprobeerd.’

‘Krijg wat.’

Het is een aperte leugen; zijn zelfmoordpogingen zijn zo talrijk, zo ondubbelzinnig bewezen en zo onomstotelijk vastgelegd, dat ik besluit het over een andere boeg te gooien. ‘Goed dan,’ zeg ik. ‘En dat bellen naar mensen zo laat op de avond, hoe zit het daarmee? Eerst die pesterige telefoontjes naar leraren, later naar mensen uit het telefoonboek met dezelfde naam als een beroemdheid, en uiteindelijk ook de zelfmoordlijn.’ Verlegen kijkt hij me aan, als de conciërge van een theater die betrapt wordt terwijl hij na sluitingstijd op het podium voor een lege zaal een hartstochtelijke dialoog vertolkt. Ik bauw hem na. ‘Hallo, wat voor knoop zou u suggereren voor een strop? Een driedubbele paalsteek? Een visserslus? Een zeppelinknoop? Welke manier van zelfmoord denkt u dat beter is: me dood laten schieten door een agent of een fatwa over me laten afroepen? Het liefst zou ik in mijn slaap smelten, of dat iemand me aan de hand naar mijn doodskist begeleidt. Ik wil absoluut niet de sores van een huurmoordenaar die ik bij nader inzien toch liever afzeg als het al te laat is. Gedoe.’

Hij glimlacht bijna. ‘Dat was gewoon voor de lol.’

‘Ik heb je ooit voor de spiegel zien staan terwijl je met je vinger langs je eigen keel ging.’

‘Daar herinner ik me niets van!’

‘Weet je nog wat Morrell eens tegen me heeft gezegd?’

‘Moet je uitgerekend vandaag over die man beginnen? Bewaar me.’

Aldo bijt op zijn onderlip. Misschien moet ik op een ander onderwerp overgaan. ‘Alleen zij die volledig verstoken zijn van originaliteit, oordelen er met minachting over,’ citeer ik desondanks, en ik schuif mijn kruk bij. ‘Hij bedoelde het als een sneer. En ik geef niet graag toe dat hij ergens gelijk in heeft, met name sinds je weet wel, maar dat citaat klopt toch nog steeds, en ik zou het met de beste wil van de wereld niet kunnen verbeteren. Vandaar mijn besluit om niet te schrijven over wat ik weet, maar over wie ik ken. Als ik jou kan inzetten als mijn fictieve attaché...’

Aldo zegt niets. Hij staart door het venster naar buiten, waar de palmbomen zwiepen in de wind. We zuchten synchroon en ik denk aan al die jaren dat we samen in de kroeg hebben gehangen, lang genoeg om te zien hoe de buurt door de ene na de andere opknapbeurt is gegentrificeerd. De barman roept iets naar iemand achter in de kroeg die er volgens mij niet eens is. Aldo rommelt in zijn bekerhouder, pakt er een plastic zakje propvol met pillen uit en telt af: twee in de vorm van een ei, vijf in de vorm van een ellips, drie langwerpige, drie zeshoekige, vier in de vorm van een kuipje, twee ruitjes, allemaal in verschillende kleuren. Hij spoelt ze weg met een slok bier. De bar begint vol te stromen met mensen in identieke korte broeken en kniekousen of in spijkerbroeken die in de paskamer in de winkel al slecht zaten. Aldo begroet ze stuk voor stuk met de blik van een gevangene. Ze gaan aan de bar zitten, ademend als stampende dieren bij een drinkplaats en doen alsof ze Aldo’s wippende voet niet zien, noch zijn alarmerende beenspasmen of dat bovenlijf dat steeds heftiger verkrampt. Hij is nooit een stilzitter geweest, al bevindt de meeste beweging zich bij hem tegenwoordig onderhuids, ter hoogte van de zenuwbanen: ondanks de airconditioning parelt het zweet uit zijn poriën, ook als hij zich niet inspant; zijn hand trilt merkbaar als hij iets vasthoudt; hij heeft altijd kippenvel, los van wat er in zijn naaste omgeving gebeurt, en zijn slijmklieren produceren een overvloed aan speeksel, dat hij voortdurend van zijn onderlip terug zijn mond in slurpt. Hij is vergroeid, afgeleefd, zijn zenuwstelsel is op hol geslagen, zijn ingewanden lopen op hun eind. Hem wacht niets anders dan zittende ovaties, troebele urine en barstende koppijn. Zijn bewegingsapparaat is naar de filistijnen. Ik schrijf op: Hoe Aldo de tijd ervaart. Zijn definitie van ‘verleden’, ‘heden’ en ‘toekomst’ is ‘de herinnering aan pijn’, ‘pijn’ of ‘pijn in het verschiet’. Arme Aldo. In het ziekenhuis viel de helft van zijn haar al uit, de rest is tijdens zijn gevangenschap van zijn schedel gevlucht. Had God niet op zijn minst zijn hoofdhaar kunnen ontzien?

‘Ik ben het zat om een kleiner, gemener universum waar te nemen als ik je zie,’ zeg ik.

Hij schiet in de lach. ‘Pech,’ zegt hij en hij vertelt me over de andere patiënten die hij in het ziekenhuis heeft leren kennen. Een man met verlamde ledematen die bij het niezen al een rib dreigde te breken en die altijd moest worden behoed voor pollen, peper en zonneschijn, een andere man met een kwaadaardig melanoom op zijn wervelkolom, en nog een andere die per ongeluk op een zandbank was gedoken – sindsdien waren zijn gebroken wervels een centimeter van hun oorspronkelijke plek geschoven. Het was ondraaglijk en hartverscheurend om in de rookruimte tussen die stakkers te zitten, die al met één hand hun rolstoel konden voortduwen toen hij zelf net had geleerd naar de plee te gaan. Ik sla mijn ogen neer, slik een grom in en schrijf op: Is er op deze wereld iets treurigers dan die nutteloze voeten sokken en schoenen aan te moeten trekken?

‘Wat schrijf je nou weer op?’

Ik laat het hem lezen. Woede behoort niet direct tot zijn gebruikelijke emotiepalet, dus ik schrik als hij met zijn vuist op de leuning van zijn rolstoel slaat. ‘Dat laat ik door je uitgever versnipperen terwijl je dochter moet toekijken!’ buldert hij.

De barman leunt over de toog. ‘Kan het wat rustiger, zei ik’, en hij zet Van Morrison ongenadig hard.

Aldo steekt een vinger op, zo stijf als een stokje. Daar gaan we weer, denk ik. En jawel.

‘Als mensen door de tijd konden reizen, zouden ze dan korte tripjes naar het verleden maken om voorspellingen te doen en de dure meneer uit te hangen?’

‘Vast wel. Hoezo?’

‘Laat maar. De tering,’ zegt hij en hij zet zijn pilotenbril op. ‘Ik ga paffen.’ Hij rolt zichzelf naar het terras met de balustrade van zeeroest, waar een rijtje meeuwen op zit, en door de rukwinden kost het hem een half doosje lucifers voor hij eindelijk een sigaret kan aansteken. Van een afstandje heeft hij de mooi doorleefde, louche kop van een goochelaar op een cruiseschip. Hij smijt een half opgerookte peuk naar een meeuw, mist de vogel op een haartje en schreeuwt naar mij: ‘ZOALS DE PA VAN PATRICK OOIT ZEI: “HET IS GEEN PROJECTIEL ALS HET NIET VLIEGT”!’

‘WIE IS PATRICK?’ schreeuw ik terug.

‘MIJN CELGENOOT!’ schreeuwt hij.

‘KOPPEN DICHT, GODDOMME!’ brult de barman.

Aldo steekt zijn middelvinger naar hem op en zeilt dan als een orkaan naar binnen, regelrecht naar het gehandicaptentoilet en rammelt aan de deurklink.

‘Kapot!’ roept de barman. ‘Ga maar naar de plee beneden.’

‘Je hoort een gehandicaptentoilet te hebben, weet je dat?’

‘Het is kapot.’

‘Het moet volgens de wet!’

‘Het is kapot.’

Aldo haalt langzaam en diep adem en wenkt naar mij. Hij draait zich om en staart roerloos naar het grote venster. Ik sta naast hem en kijk uit over een bosrijk gebied waar huizen met rode dakpannen staan, keurig geschoren gazons in voor- en achtertuinen, ik kijk naar de grillig gevormde kalksteenrotsen en de surfers die geulen trekken in de lippen van de rijzende golven. ‘Omdat de medische wetenschap net zo hard gaat als de vernieling van het milieu, zal de aarde onbewoonbaar zijn op het moment dat de mens de onsterfelijkheid heeft bereikt.’

‘Een waarheid als een koe!’ Ik schrijf het op. ‘Ik weet dat het erg nichterig klinkt, maar...’

‘Zeg op.’

‘Je bent toch mijn muze. Echt waar.’

‘Wil je me naar het toilet dragen?’

‘Natuurlijk.’

Hij is niet licht. Ik draag hem in mijn armen de trap af en moet beneden voorzichtig manoeuvreren om samen in de krappe ruimte te passen. Als ik naar voren buig, voel ik het in mijn rug schieten en – ik kan er niets aan doen, de reflex komt in een fractie van een seconde – laat ik Aldo op de toiletbril ploffen. Hij stoot zijn hoofd aan de roestvrijstalen wc-papierhouder. ‘Mijn koninkrijk voor een intrathecale morfinepomp,’ fluistert hij hees.

‘Je leeft al veel langer dan verwacht.’

‘Ik heb nooit iemand willen horen zeggen: “Hij kan op eigen kracht ademen.”’

‘Begrijp je nu waarom...’

‘Ik geef je geen toestemming!’

‘Heb ik die nodig dan?’

Vroeger op school belastte hij me al met ongelooflijke geheimen, die ik onder geen beding mocht doorvertellen, en als ik zijn vertrouwen dan toch tegenover een gemeenschappelijke vriend beschaamde, kwam ik tot de ontdekking dat Aldo hem al eerder exact hetzelfde verhaal had verteld. Hoe dan ook, ik ben zeker niet de enige die immens gebiologeerd is door zijn bestaan en het wil vereeuwigen. Er zijn fervente kapers op de kust die zijn ernstige frons op doek hebben vastgelegd, evenals zijn holle, luimige blik in aardwormroze en gloedvol geel en zijn stuiptrekkingen als kreukels in een lap stof, die zijn benen hebben getekend om het aanzienlijke verlies van botdichtheid te illustreren, die zijn gekromde rug in geglazuurd keramiek, in pasteltinten en olieverf, in gips en klei hebben verbeeld. Ik heb knappe werkjes gezien die in digitale animaties zijn complete craniofaciale afbraakproces weergaven, en zelfs muurschilderingen waarop hij met zijn snufferd in een koker met pijlen viel. Mijn beste vriend is afgesneden, bijgewerkt, gefotoshopt en verpakt in bubbeltjespapier op transport gesteld. Ik heb zijn vermoeide grimas zo vaak op hoogglanspapier teruggezien dat ik medelijden met mijn eigen netvlies kreeg.

‘Blijf je hier om toe te kijken of hoe zit het?’

Ik ga terug naar boven en pak een stoel. Wolken drijven langs een waterig blauwe hemel. Het is warm en zoel. Ik voel me rozig worden. De muziek staat te hard en ik weet niet of ik Aldo wel kan horen roepen beneden. Ik werp een blik op mijn aantekeningen en bedenk dat ik verdorie een heel boek over hem ga schrijven, terwijl een foto van zijn schreeuwende kop al genoeg is.

‘Wil je iets bestellen?’ vraagt de barman.

Ik zucht. ‘In 1929 heeft George Simenon eenenveertig boeken geschreven.’

‘Hè?’

‘Bourbon met cola graag.’

Terwijl hij het drankje inschenkt, steek ik een sigaret op.

‘Buiten,’ zegt hij.

Ik blijf zitten en zuig mijn longen vol met rook.

‘Ik bel de politie, hoor.’

Met een grijns doe ik mijn jasje iets opzij zodat hij mijn pistool kan zien.

De barman leunt naar voren. ‘Zijn schrijvers ook al gewapend tegenwoordig?’

‘Je moest eens weten,’ zeg ik.

Het lange rijpingsproces van een idee

‘We scheppen kunst, omdat het leven een gijzelingssituatie is waarin onze ontvoerders zwijgen en wij geen idee hebben van hun eisen,’ zei Morrell een keer tijdens een van onze curieuze themagesprekken, en hij tikte met zijn kromme vinger op de gerechtelijke documenten die ik mee naar school had genomen. Het was mijn laatste jaar, op een middag midden in de winter in het noodlokaal, waar mijn klasgenoten allang weg waren. Hij stond als aan de grond genageld voor Blake Carneys tekening van een blackface-poppetje met een hakenkruis aan de vaalgele muur en ik meen dat hij iets zei in de trant van: ‘Onbenut talent oefent neerwaartse druk uit op de geest.’ Ik weet het niet zeker omdat onze school in een geluidskom stond – nabij een treinstation en op het kruispunt van twee drukke verkeersaders met de aanvliegroute van een luchthaven erboven – en ik mijn oren moest spitsen om hem te kunnen verstaan. Want dat wilde ik graag. Alhoewel onze docent kunst op Zetland High in de toiletruimten traditiegetrouw als een pratend aarsgat werd afgebeeld, mocht ik de man wel; ondanks de couperose op zijn neus en de kriskras gestreken vouwen in zijn kleren was hij een redelijk goed geconserveerde en vrij rustige man, die zich alleen opwond als leerlingen spijbelden, de duiven voerden of nadrukkelijk gaapten, over zijn eigen sinusitis en de creatieve geest in het algemeen. Morrell struinde als een toergids door het klaslokaal. ‘We scheppen om dezelfde reden waarom we alles doen: uit angst voor het alternatief,’ zei hij, maakte een pirouette op de versleten vloerbedekking en griste zijn eigen boek van zijn lessenaar – In alles een kunstenaar (dat hij de syllabus in had gesmokkeld, tot ergernis van meneer Hennelly, onze broodmagere, kortaangebonden directeur) – en schreef op het schoolbord, in zijn meticuleuze maar priegelige handschrift, waarvoor ik mijn ogen moest toeknijpen: Het is een schande dat artsen verzuimen kersverse ouders te informeren over het toenemende aantal postnatale complicaties waardoor een klein percentage van de baby’s zal uitgroeien tot antropoloog in hun ouderlijk huis, alsof ze zijn gebaard om hun ouders van nabij te bestuderen en vervolgens hun wanprestaties te rapporteren, terwijl de vader en de moeder zelf geen idee hebben wat voor kille monitor ze in hun leven hebben toegelaten. Het enige wat deze ouders wensten, was een lievere versie van henzelf, de stumpers; in plaats daarvan zitten ze opgescheept met een onsympathieke spion die geen seconde zal aarzelen om hen uit te leveren aan de laagste macht: het grote publiek. Met andere woorden, het is zoals de dichter Czesław Miłosz ooit zei: Als er in een gezin een schrijver wordt geboren, is dat gezin ten dode opgeschreven! (Uitroepteken van ondergetekende).

Om de passage te laten bezinken schopte hij met zijn laars tegen een verdwaalde Vicks-neusspray en zette de raamventilator aan zodat zijn muffe lichaamsgeur door het hele klaslokaal werd verspreid. Ik zat onderuitgezakt op een oranje plastic stoel en probeerde me te herinneren hoe ik deed als ik oprecht enthousiast was. Amberkleurig schemerlicht viel over de voorste rijen met schoolbanken. Op de parkeerplaats buiten werd het steeds leger. Het tochtte door een spleet in de vloer. Morrell keek uit het raam. ‘Geen duiven voeren, Henderson!’ riep hij, en hij liep terug naar het schoolbord en begon te schrijven. Het is belangrijk om altijd partij te kiezen. Beide partijen, voordat hij zich omdraaide om te zien of ik wel oplette. ‘Alles goed?’ vroeg hij. Ik keek naar het tapijt, dat geen zinnig mens met zijn blote handen zou aanraken. Hij liep naar me toe en even dacht ik dat hij me bemoedigend op mijn schouder wilde kloppen of mijn handje vasthouden. ‘Ik weet hoe het is om een dierbare te moeten verliezen,’ zei hij. Ik klemde mijn kaken op elkaar. Tranen prikten achter mijn oogleden en ik liet een voorbarig snufje horen. Kennelijk lukte het me niet om de strumagrote prop in mijn keel te verbergen of de acute droefenis die van mijn lichaam dampte.

Een jaar geleden was mijn oudere zus Molly bij het oversteken fataal geschept door een jonge politieagent, die op dat moment iemand op de Shortland Esplanade in Newcastle’s East End achtervolgde. De rechter vroeg of we in het kader van ons spreekrecht een verklaring wilden opstellen, maar voor mijn moeder was het al moeilijk genoeg om zich te uiten zonder andermans verdriet te plagiëren. Omdat we de agent-met-proeftijd John Green het liefst overeenkomstig ons eigen leed zagen lijden – of er op zijn minst de zwaarst mogelijke straf uit wilden slepen – beloofde ik een poging te doen iets op papier te zetten. Tijdens een lange, vreemde nacht schreef ik hoe Molly’s dood een antiwonder teweegbracht en dat we bijlen en hout waren geworden, onszelf omkapten, en dat we ons sinds het ongeluk asgrijs voelden, behekst, ontwricht, geëxplodeerd en gekrompen in hart en ziel, voortdurend bang waren voor verkeer op de weg, telefoons, regen, vogels en totaal in paniek raakten van politiesirenes, zwaailichten en in de verte verdwijnende achterlichten, dat we als we dood waren voor vlechten, gebitsbeugels, laag ingeplante oren en verder alles wat ons aan Molly herinnerde: haltertopjes, oubollige permanentjes, vrouwen, en de mannen met wie ze nooit zou trouwen – dat wil zeggen, alle mannen Ik bedenk nu dat de strafmaat van proefpolitieman John Green – hij moest acht maanden zitten – mij steunde in mijn eerste wankele stappen op het pad naar het schrijverschap (of, zoals Morrell het formuleert, schrijverschap, met een minieme 8punts beginletter s). Ik kreeg zin om mijn plek in de spotlights te rekken en liet mijn verklaring aan Morrell lezen, met de mededeling dat ik er een kort verhaal van wilde maken voor de Jonge Schrijver van het Jaar-competitie van de Sydney Morning Herald, wat Morrell inspireerde tot deze geïmproviseerde naschoolse masterclass. (Mijn verklaring trok ook mijn tegensputterende ouders over streep. Voordat de jonge agent werd veroordeeld, waren ze bepaald niet enthousiast geweest over mijn puberale schrijfsels, zoals het korte verhaal over mijn vaders slippertjes met andere mannen, over Molly’s morfodysforie en de eenakter waarin ik hen als verkrachters afschilderde en eiste dat ze in de uitvoering zichzelf speelden.)

Morrell ging door en schreef: Vergeet die kinderwagen in de hal – de enige vijand van de kunst is seksuele preoccupatie. En: De eerste stap is toegeven dat al je dromen over het schrijverschap beginnen met een beeld van jezelf waarin je ‘Einde’ typt. En: Het voordeel van beginnelingen is dat ze precies weten wat hun werk waard is (nul cent). Hij sprong plotseling opzij, trok aan de Franse luiken die nog aan één scharniertje vasthingen, en betrapte zo Aldo, die al glurend door de smoezelige ramen net een masturbatiepantomime ten beste gaf. Morrell zwaaide naar hem als vanuit een paradevloot en deed het raam net wijd genoeg open om zijn stem naar buiten te laten glippen. Aldo leunde met zijn ellebogen op de vensterbank, maar ik negeerde zijn misprijzende blik, want eigenlijk voelde ik me erg gevleid en dankbaar voor de voorkeursbehandeling van Morrell, zo vlak voor hij zijn functie zou neerleggen om zich geheel aan de schilderkunst te wijden, een voornemen waar hij altijd mee dreigde, al moest ik dan ook een stortvloed aan adviezen verduren die hij verbatim uit zijn eigen tweehonderdenelf pagina’s tellende boek opdreunde, barstensvol intimiderende monologen die Aldo onleesbaar en oersaai vond maar die ik wel kon waarderen – en niet alleen omdat er zevenentwintig keer aan masturbatie werd gerefereerd – en waaruit hij nu citaten op het zwarte schoolbord schreef: schiet niet in een stuip als je stokpaardje dood neervalt, en wat een schrijver, als ik dat wilde worden, moest hebben: de voelhoorns van een sluipschutter + de griezelige drang om de werkelijkheid een spiegel voor te houden + het gehoor van een jager + de aanleg tot bedlegerigheid + een consumptiegerichte leeshonger + het innerlijk leven van een ijzeren long + ruimdenkendheid met betrekking tot lendensteun + een innige band met het geschreven woord + de wil om zijn voordeel te doen met de tragiek des tijds + het vermogen om zonder waardering van de buitenwereld te leven + een onweerstaanbare nieuwsgierigheid die hem het morele recht verschaft om overal ter wereld anderen af te luisteren en te stalken. Onder elke zin zette hij zo’n agressieve streep dat het klaslokaal de aanblik van de crisisruimte in een krankzinnigengesticht kreeg.

De hele tijd zat ik erbij als een zoutzak, met een wassende grijns van dwaasheid. ‘Godallemachtig!’ riep Aldo bij het open raam uit en hij hield het voor gezien. Nu begon Morrell aforismen op te schrijven die ik niet kon volgen. Je kunt gewond raken door applaus, maar soms is een staande ovatie dodelijk. En: God gedijt alleen bij de gratie Gods, vergezeld van expliciete waarschuwingen die zich als vinnige naalden in mijn zenuwstelsel boorden: Zodra je een tweede loopbaan als vangnet hebt geregeld, wordt dat vangnet je fuik. Wat je ook doet, ga geen alternatieve training of cursus volgen en hoed je voor welke beroepsopleiding dan ook – heb je eenmaal dat ‘diploma’, dan spartel je de rest van je leven aan de haak. Zijn troebele blik leek melancholieke geheimen te herbergen toen hij zei: ‘Bovenal, Liam, is het van belang dat je je persoonlijke onderwerp vindt.’ ‘Wat is dat dan?’ vroeg ik. Met een minachtend gesnuif plakte hij een nicotinepleister op zijn arm. ‘Dat is voor jou een vraag en voor God een weet,’ zei hij. Dat was het laatste wat Morrell die middag zei. Ik weet nog dat hij op zijn polaroidzonnebril trapte, die bij het vooroverbuigen uit zijn borstzakje was gevallen, en het leek wel alsof hij zijn kuitspieren oefende toen hij strak naar de blauwe emmer staarde, die boordevol regenwater stond door een lek in het kurkplafond, een doorn in het oog van de Oudervereniging van Schoolgaande Kinderen. Wat me van die middag nog het meest is bijgebleven, is dat ik me zo op mijn gemak voelde bij Morrell. Doorgaans vond ik het doodeng om alleen te zijn met een man in een gezaghebbende functie, maar bij hem verbeeldde ik me niet één keer het geluid van een openritsende gulp te horen zodra ik hem mijn rug had toegekeerd.

II

Na mijn schooltijd bleef ik gedurende een tijdsbestek van tien jaar naarstig op zoek naar dat persoonlijke onderwerp, en ik schreef lustig over mijn kinderlijke fascinatie met spontane ontploffingen, moerassen, piranha’s, builenpest, tijdcapsules, de evenaar, verstekelingen, reuzenoctopussen, narcolepsie en de missie die ik als zeventienjarige op me nam om alle gebochelden in de stad op te sporen (we hebben er twee). Ik schreef ook over mijn kortstondige affaires met biseksuelen van beide seksen en hoe ik het soort baantjes kreeg dat meestal voor illegalen was weggelegd of voor gedetineerden op proefverlof. Ofwel: hoe ik onder aan de ladder begon en me van daaraf zijwaarts bewoog, van bordenwasser in een Italiaans restaurant tot bordenwasser in een Japans restaurant, van verkoper in een sportzaak tot verkoper in een dierenwinkel enzovoorts; ik werkte bij hulplijnen, in fastfoodrestaurants, waar ik in bedrijfstenue mensen wegstuurde die bij ons naar de wc wilden, ik wachtte op klanten die bij ons de weg vroegen naar de concurrent, ik kreeg het op mijn heupen van mijn collega’s met hun we-zitten-allemaal-in-hetzelfde-schuitje-koppen en ik volgde de instructies van leidinggevenden die te bescheten waren voor de strop of het scheermes en een einde aan hun leven probeerden te maken door zich als terminale klootzak te gedragen. Het probleem was tweeledig: geen van mijn schrijfsels wilde deugen en door het surrogaatleven dat ik leidde, hield ik alles en iedereen op een prettig afstandje. Ik zocht geen partner, ik exploiteerde mensen, ik ging geen relaties aan, ik had escapades. Ik kreeg het vermoeden dat er zich in mijn ziel een carnivoorachtige duisternis had ontwikkeld die de nieuwsgierigheid naar de zijlijn had gedrukt, dat ik opzettelijk voor twaalf ambachten, dertien ongelukken had gekozen en doelbewust mannen en vrouwen oppikte die totaal niet bij me pasten; het ging me gewoon om een wip en een lik in goedkope hotelkamers in de hoop op materiaal voor een boek. Het onverwachte uitroepteken achter deze periode diende zich aan op de ochtend dat ik wakker werd naast een serveerster met een barcodetatoeage op haar bleke vel, die me verweet dat ik geilde op sterren toen ik stiekem de deur uit wilde sluipen. Ik draaide me om. ‘Hoezo? Ben je beroemd dan?’ vroeg ik. Ze bleek een seizoen te hebben meegedraaid in een tv-soapserie en dacht dat ik haar leuk vond om haar ‘roem’. Toen ze doorkreeg dat ik niet wist wie ze was, schoot ze in de lach, wat ik nogal onweerstaanbaar vond. Tess heette ze, en elf maanden later stond ik als haar echtgenoot in de verloskamer, haar hand stijf om de mijne geklemd, in een te-laat-voor-een-ruggenprik-situatie terwijl zij in allerijl werd voorbereid op de komst van de enige echte ster. Terwijl Tess snikkend onze kakelverse, brullende, rode baby Sonja in haar armen hield, voelde ik hoe zich onder al mijn liefde, ontzetting en adoratie een drukkende prop in mijn borst vormde, het inzicht dat ik nu als schrijver moest slagen wilde mijn ambitie niet voor altijd een hobby blijven.

Mijn gesigneerde exemplaar van In alles een kunstenaar was mijn bijbel geworden en voorzag me van allerlei conflicterende adviezen, zoals: Een muze kan inspirerend, maar ook funest zijn – onbewust, zoals een foute man met een onweerstaanbaar charisma, of afschrikwekkend, zoals een lustmoordenaar, en: ‘De inspiratie van de muze’ is het ‘alleen maar orders opvolgen’ van het creatieve scheppingsproces, en: Als je Ideeën zoekt, bedenk dan dit: veel mensen gaan dood door te hard persen op de wc. Tureluurs besloot ik mijn driekoppige gezin als onderwerp te nemen. We waren naar een buitenwijk in een industriezone verhuisd en bewoonden een klein appartement met een roestige tweedeurs-Celica op het grasveldje voor de deur, vliegende kakkerlakken in de huiskamer en een door kraaien belegerd Frans balkon. Naarmate de jaren verstreken en ik maar bleef schrijven over het nukkige, volhardende gebrul van de eerste kinderjaren of over de druppelende kraan die het huwelijk heet of waar dan ook over – rampspoeden en bloedoranje zonsondergangen in mijn land; de genociden van weleer en de kampvuurtjes van het Leger des Heils; het nieuwe Australië waar al vijftig jaar geen stoïcijn meer te bekennen viel – wist ik dat ik nog altijd zoekend was naar mijn heilige graal, mijn persoonlijke onderwerp.

Sterker nog, telkens als ik midden in een verhaal zat, kreeg ik een optater van een zin uit In alles een kunstenaar; het wilde me maar niet lukken een goed verhaal te verzinnen en dat op een overtuigende en originele manier neer te zetten. Ik kon geen pakkende plot bedenken, de dialogen vlotten niet, de personages kwamen niet van de grond, dus toen ik tot de slotsom kwam dat de gebruikelijke, conventionele roman een gefabuleerd en voorspelbaar anachronisme was geworden waarmee ik mijn tijd zat te verbeuzelen, werd ik door Morrells boek stevig op mijn nummer gezet: Wat kunstenaars van kunst vinden, is altijd gebaseerd op hun eigen tekortkomingen als kunstenaar; het vuur waarmee ze hun theorie verdedigen is recht evenredig de ernst van hun tekortkomingen. Nadat ik een keer had besloten te breken met de geijkte opvattingen over de lineaire verhaallijn en honderd pagina’s had volgeschreven met fragmenten, willekeurige passages die naar believen in elke volgorde konden worden gelezen, stuitte ik op deze uitspraak: Wie door de inhoudelijke kwaliteit van zijn werk wordt teleurgesteld, ontwikkelt een overdreven belangstelling voor de vorm. Ik had mezelf voorgehouden dat ik baanbrekend innovatief bezig was, maar in Morrells boek stond: Wie het over zijn kunstzinnige huzarenstukjes heeft, bedoelt doorgaans de commerciële risico’s. Niet: ‘Zal dit me lukken?’ maar ‘Zal dit worden gekocht?’ Uit pure wanhoop deed ik een poging mijn favoriete romanpassages te parodiëren, waarbij ik me meer dan eens bezondigde aan keihard plagiaat, en prompt kreeg ik de volgende domper: Alleen zij die geen eigen stijl hebben, lappen het auteursrecht aan hun laars.

Mijn toekomst lag achter me. Ik was dertig en liep al tien jaar te klooien, permanent gedeprimeerd omdat er al die tijd niets uit mijn handen kwam, en ik benijdde Tess’ vrienden uit de filmwereld die hun dromen allang aan de wilgen hadden gehangen en ‘gegroeid’ en ‘geëvolueerd’ waren terwijl ik mezelf elk jaar zag veranderen in degene die ik het jaar daarvoor ook al was. En het onverbiddelijke ouderschap – een ellenlange reeks zonsopgangen, huishoudelijk werk waar geen eind aan kwam, aparte schema’s – trok een zware wissel op ons huwelijk. Wellicht was dat de reden dat Tess, als we elkaar tegen het lijf liepen – en niet alleen de keren dat ik thuiskwam en ontdekte dat ik in absentia weer eens veroordeeld was vanwege een misdrijf op huishoudelijk gebied –, me met zichtbaar genoegen op mijn tekortkomingen wees, maar dan heel subtiel. Misschien was ik overgevoelig en zag ik spoken, maar het was alsof alles plotseling een dubbele lading kreeg, zoals die avond toen ze me vroeg om voor ik naar bed ging een snurkstopper in mijn neus te doen, of die dag toen ik haar vroeg of ze mijn rug wilde krabben en haar nagels littekens achterlieten. Ook weet ik vrij zeker dat ze mijn trouwring heeft gepikt om me te kunnen verwijten dat ik hem kwijt was. Tess had ondertussen juist een aura van onafhankelijkheid over zich gekregen die met de dag sterker werd. Ze had zich in eerste instantie ingeschreven voor pilates om de pondjes van de zwangerschap kwijt te raken, maar ze veranderde allengs in een quinoa-kauwende fitnessmaniak, rekende af met haar neiging tot kleptomanie, ontmoette nieuwe mensen en pakte haar studie weer op. Het was alsof we op dezelfde trein waren gestapt en ik in de ontkoppelde wagon was beland die op de bielzen was vastgeroest. Ik begon haar kwijt te raken en hoe verder ze van me afdreef, hoe meer ik besefte dat ik van haar hield; en hoe meer ik van haar hield, hoe minder zij om mij gaf, zo leek het wel. Op de dag van mijn tweeëndertigste verjaardag werd ik zo lam dat ik mijn eigen mond niet eens meer kon vinden, en vanwege al die lichte slapers in mijn huis sloop ik op kousenvoeten naar de andere badkamer, waar ik altijd tijdens het eten stiekem naartoe ging om even geluidloos een potje te grienen. Buiten zag ik een gevlekte maan aan de hemel staan. Ik viste In alles een kunstenaar uit de prullenbak waar Tess het in had gegooid, want het stoorde haar dat ik zo krampachtig vasthield aan een oude leraar zonder pedagogische kwaliteiten die kunst doceerde maar zelf nooit iets kunstzinnigs had voortgebracht. Daar had ze een punt, want ik had via Google ontdekt dat Morrell zijn dreigement om het leraarschap te verruilen voor een artistieke loopbaan nog altijd niet had verzilverd, maar ik was niet bereid om afstand te doen van het instructieboek, dat ik beschouwde als een soort alternatief voor de I Tjing, het Boek der veranderingen. Wanhopig bladerde ik erdoorheen, hunkerend naar een oplichtend pad in de duisternis. En op pagina 86 vond ik dit: Verwacht niet te veel als je aan het werk gaat. Houd er rekening mee dat je de bruidegom kunt zijn die onverwachts als weduwnaar terugkeert van zijn wittebroodsweken. Bingo; zoals altijd was het boek een schot in de roos voor mijn psychische mankement du jour, ditmaal mijn verlammende perfectionisme. Ik was direct geïnspireerd om opnieuw te beginnen. Laatste kans. Maar waar moest ik over schrijven?

Toen, op pagina 99, las ik dit: Als je bent gestrand, daal dan af tot op de bodem van het ravijn en graaf daar de idiosyncratische gruwel op die je heeft gevormd.

Dat was het. Ik zou over de dood van Molly schrijven – ik zou van mijn verklaring van destijds geen kort verhaal maken, maar een complete roman! En in plaats van het perspectief van de rouwende broer te kiezen zou ik in het hoofd van de moordenaar kruipen, van de jonge politieagent. Daar moest ik research voor doen. Ik zou gesprekken met agenten voeren, nee, beter nog, ik zou met ze naar bed gaan, nee, nog beter, ik meldde me aan bij de politieacademie!

Aldus geschiedde, en er volgde een martelgang van zes maanden. ’s Avonds schreef ik over de rekruut die zich in het zweet trainde, die leerde het verkeer te regelen en met een pistool om te gaan, die twee maanden na de diploma-uitreiking met zijn auto een jong meisje schepte en daarna met de consequenties van zijn daad moest leven. Ja, dit was het, dit was een gouden idee, dat wist ik zeker. Tot mijn genoegen leek Tess ermee in te stemmen. Ze betoonde haar steun door de salontafel te vervangen door een bureau en onze huiskamer om te dopen tot schrijversnest. Zij kookte of haalde eten en al zette ze met een zuinig mondje een bord op mijn bureau en een zuur ‘niet te geloven, zeg, ik lijk je bediende wel’, toch ging ze elk weekend met Sonja op stap zodat ik het rijk alleen had, en als ik tot diep in de nacht had zitten schrijven, liet ze me de volgende ochtend uitslapen. Ik weet nog dat ik een keer opkeek van mijn bureau en haar in de deuropening naar me zag kijken, met precies die glimlach waar ik al tijden naar smachtte.

Uiteindelijk liep het op de zoveelste mislukking uit. Alle grote en kleine uitgeverijen in Australië wezen me af. Niemand zag er heil in. Tess dacht dat mijn roman gebrek aan inlevingsvermogen en een bijna autistisch inzicht in menselijke drijfveren vertoonde, hetgeen ik opvatte als amper verhulde kritiek op mijn problemen met het leven in het algemeen. Voor het eerst was ik oprecht de wanhoop nabij. Niet alleen had ik mezelf teleurgesteld, opnieuw een heel jaar verprutst en de nagedachtenis aan Molly bezoedeld; het was ook alsof ik mijn eigen genenkaart op schrift had gesteld en die eigenlijk over de hele linie afstotelijk vond. De enige troost die ik in In alles een kunstenaar vond, was: Het gebeurt vaak dat iemand te laat ontdekt dat het gekozen onderwerp volstrekt niet overeenstemt met zijn talent, wat neerkomt op een fatale ziekte die pas na het overlijden kan worden vastgesteld. Deze keer nam ik geen genoegen met een aforisme als antwoord – ik moest het van de man in kwestie zelf horen, dus zond ik een exemplaar van mijn boek aan de heer Angus Morrell, p/a de afdeling Kunst van Zetland High, die hij in zijn eentje bezette. Twee maanden later belde hij me op. Ik had de man in geen vijftien jaar gesproken.

‘Redigeren is met forensische kalmte een autopsie op je eigen lichaam plegen,’ zei de heer Morrell met zijn cafeïnestem bij wijze van begroeting, ‘en als je geen goede redacteur bent, ben je als een chirurg die op het slagveld de verkeerde arm aanzet. Hoe dan ook, hier is het bij de conceptie al misgelopen. Dit boek is in feite een softenonbaby, om je de waarheid te zeggen, en op dit moment is de tragische held van het boek de auteur die zelfs bij de personages medelijden opwekt. Wat je wilt bereiken – en ik dacht dat ik het je goed had uitgelegd – is dat de lezer zoiets voelt als een heet theelepeltje dat op een mondzweer wordt gedrukt...’

Ik hing halverwege zijn betoog op. Einde verhaal. Het was allemaal op niets uitgelopen. Bijna op niets dan. Morrell had het wat één ding betreft bij het rechte eind: zodra je ergens een diploma voor hebt, zit je vast. De huur moest betaald worden. Ik was tweeëndertig jaar, ik had een vrouw en een kind om voor te zorgen, en nu ik letterlijk elk ongeschoold baantje tegen het minimumloon in Sydney en omstreken had versleten, besefte ik tot mijn afgrijzen dat ik mezelf tijdens de researchperiode voor mijn roman tot politieagent in New South Wales had omgeschoold. Ik was vastgelopen. Daar was mijn vangnet, mijn fuik. En dat, waarde lezer, is de stompzinnige reden dat deze passieve en relatief luie, angstvallige schrijver – die geen doener is en ook geen vechter, noch iemand met bijster veel respect voor de wet – van de weeromstuit agent werd.

III

Het regende. Ik zat in een patrouillewagen met drie nurkse, gewelddadige volwassenen – mijn collega’s, bij wie ik me nooit senang voelde – voor een naargeestig houten huis waarin een verwarde en gewapende veertiger zijn zoontje een fatale aframmeling had gegeven en nu de deur had gebarricadeerd. In de verkeerschaos in de verte werd driftig getoeterd. In de verwaarloosde tuin voor het huis stond een trampoline op het geelbruine grasveld. Voor mijn gevoel begon het op deze dag, maar ik kan me ook vergissen.

Behalve het merkwaardig hoge percentage vrouwen met een fetisj voor mannen in uniform, de lol van roekeloos rondrijden en het bijna kinderlijke genoegen om achter iemand aan te rennen (in het echt blijft er vrijwel nooit iemand staan om met je op de vuist te gaan; in het ergste geval haal je achteraf je schouders op met een ‘tja, hij is ontkomen’) haatte ik mijn baan als agent. Ik haatte de ontluisterende blik in de ogen van kinderen bij huiselijk geweld; ik haatte het lukraak dreggen in een rivier; ik haatte de aanblik van de verkoolde lijken in ontplofte drugslaboratoria; ik haatte taseren, peppersprayen, knuppelen, ketenen, slepen, waarschuwen, beboeten, arresteren en patrouilleren; ik haatte stervende bikers die alleen bang waren om piepend als een mietje dood te gaan; ik haatte terreinwagens met stukjes kinderschedel op de treeplank; ik haatte het om stakkers te moeten verhoren die een kraslot als hun enige levensdoel zagen; ik haatte de verantwoordelijkheid te hebben voor straathoeren, hasjdealers en dronken chauffeurs met hun korte levensverwachting; ik haatte het opleggen van een straatverbod aan huisvaders en de boze verwarring bij mannen die angst zaaiden zonder dat ze wisten waarom; ik haatte het dat steekpenningen of een grammetje coke zo lastig te weigeren bleken, en dat ik ondanks mijn duidelijk zichtbare knuppel, traangas, pepperspray en geladen wapen zo vaak werd aangeklampt door een of andere verdwaalde gast die de weg wilde vragen; en ik háátte het dat de chef me minstens eenmaal per maand recht in mijn ogen keek en dan telkens dezelfde afgezaagde vraag stelde. Zoals ook nu weer, nu we voor dat gebarricadeerde huis stonden. Ik zat rechtop in de auto met één oog op die nerveus bevende hand bij het gordijn, toen die ouwe brombeer van een chef, die tegen vrouwelijke agenten altijd iets schunnigs moest zeggen, zich omdraaide en ons de overbekende vraag toeblafte: ‘NOU, MANNEN, WAAROM ZIJN JULLIE BIJ DE POLITIE GEGAAN? HM?’

‘Mijn pa zat bij de politie,’ zei agent Brock.

‘Toen mijn lievelingstante werd vermoord, heb ik gezworen dat ik de rest van mijn leven op dat tuig zou jagen. Ik wil dat ze hun verdiende loon krijgen,’ zei agent Miller.

‘En jij, agent Wilder?’

Wat kon ik zeggen? De meeste agenten waren als kind gepest en zonnen op wraak, of het waren gewoon rotte appelen die op macht en wapens geilden. Ik zat hier omdat mijn leven was mislukt. Ik had mijn droom niet waargemaakt. Ik wilde die mannen niet laten merken dat we op concurrerende golflengten zaten en ze alle reden tot wantrouwen hadden, dus ik keek strak voor me uit en zweeg. Politieagenten zijn meesters in priemende blikken, dat moet ik ze nageven. De stilte werd onderbroken door de rennende voetstappen van buren die een veilig heenkomen zochten, en toen begon de radio te kraken. ‘Hebben jullie een agent Wilder bij je in de auto?’

‘Helaas wel,’ zei de brigadier.

‘Ken je ene Aldo Benjamin, agent Wilder?’

Knarsetandend besefte ik dat die vraag de voorbode van een hele hoop heisa was. ‘Ja, dat is een oud-klasgenoot van mij, hoofdbrigadier.’

‘Kom even langs na je dienst.’

En ik haatte het – ik zou het bijna vergeten – ik háátte het dat familie en vrienden me steeds lastigvielen met allerlei vragen, zoals oom Hamish die alles wilde weten over het smokkelen van drugs – ‘controleren ze bij de grens ook haarstukjes?’ – en vrienden die ik moest matsen met verkeersboetes of die wilden dat ik een oogje toekneep als ze in aanraking kwamen met justitie. Mijn oude vriend Aldo Benjamin had er ook een handje van. Toen ik die middag naar het bureau reed, bedacht ik met toenemende ergernis dat Aldo mij zo ongeveer vanaf het moment dat ik de eed had afgelegd aan mijn jasje had getrokken, omdat hij zich om de zoveel maanden in de nesten werkte: caféruzies, caféruzies met barman; door buurman beschuldigd van vergiftigen en vervolgens doodrijden van zijn geliefde terriër; dertig seconden voor een politie-inval een gram coke scoren; aangemerkt als verdacht persoon en later als verdacht persoon in voertuig; een autoportier opengooien als er net een fietser aan komt. Laatst belde hij me ’s morgens vroeg met de vraag vanaf welke leeftijd iemand seks mocht hebben. ‘Zestien,’ zei ik. ‘Kleed je aan,’ hoorde ik hem tegen iemand zeggen voor hij ophing. Het is een publiek geheim en eigenlijk een ongeschreven wet dat iedere politieagent, ongeacht zijn rang, af en toe een goede bekende mag helpen die de mist in is gegaan: een vader die een etmaal lang in de gaten moet worden gehouden; een neef die extra beveiliging nodig heeft; een dwarse vriend van vroeger die hulp nodig heeft of iemand die zijn borg betaalt. Aldo had zijn voorkeursbehandeling inmiddels flink uitgemolken. Dit oversteeg de helpende hand of de begripvolle schouder, dit was een volledige herdefinitie van vriendschap, een die hocus pocus met papierwerk, soms zelfs gewapende troepen vergde. Het liefst belde ik eerst naar het bureau om te horen wat hij nu weer had geflikt. Het kon van alles zijn. Drugsbezit, roekeloos gedrag met gevaar voor derden, een vreselijk misverstand of een kwestie van verkeerde inschatting. Sommige mensen tarten de grenzen van je voorstellingsvermogen, daar valt niet aan te ontkomen.

Ik verliet de snelweg. Het leeuwendeel van Aldo’s capriolen hield verband met zijn wilde ondernemingen, die achter elkaar door op de fles gingen. Na ons eindexamen heeft Aldo een reeks bedrijven opgezet die de markt overspoelden met producten waar niemand op zat te wachten, en met sommige producten joeg hij zijn klanten regelrecht tegen zich het harnas. Tien jaar lang wist hij op magische wijze geldschieters aan te trekken om net zo gemakkelijk hun geld weer te verliezen, en omdat zijn debacles op uiteenlopende manieren mislukten, en omdat hij altijd mateloos enthousiast was over zijn volgende project en stomverbaasd als ook dat weer strandde – hij wist boven verwachting altijd weer op te krabbelen – lag er inmiddels een hele trits knorrige, gedupeerde investeerders op de loer die stuk voor stuk aanleiding konden geven voor Aldo’s noodoproep van vandaag.

De ruwweg vijftien jaar ondernemingslust zijn voor Aldo rampzalig verlopen: een Airstream Trailer-foodtruck uit 1963 (verongelukt), dancefeesten in pakhuizen (opgedoekt door de politie), automaten met gezondheidsproducten zoals glutenvrije lijnzaadrepen en quinoacrackers (onherstelbaar vernield door vandalen), het prototype van een opsporingsapparaat voor pindaresten in levensmiddelen (functioneerde niet), een mobiele zonnebankstudio (klachten over melanoom en wagenziekte), T-shirts met de opdruk IK BEN NIET LAM IK LIJD AAN HERSENVERLAMMING STOMME ZAK (in totaal drie van verkocht) en positiekleding voor goths (een bevolkingsgroep met een abortuspercentage van 85 procent). En dan laat ik de mislukkingen van het midlifecrisisconsultatiebureau, zijn Mexicaanse tacokraam, schuimrubberen brillen, gerecyclede zeep, hondenpepermunt en hondenpootafdrukkunst nog buiten beschouwing. Elke nieuwe lancering was zonder meer een schoolvoorbeeld: hij had geen idee wie zijn doelgroep was en wilde rommel slijten aan mensen aan wie hij verder maling had. Wie waren zijn geldschieters? Waar vond hij die onbezonnen kredietverleners zonder antenne? Tja, zijn moeder, Leila, heeft ettelijke start-ups gefinancierd. Evenals zijn vriendin Stella. Ooms van hem. Vrienden (onder wie ik). Rentevrije staatsleningen speciaal voor de kleine ondernemer. Zakenmannen met een vermorzelende handdruk – ter compensatie voor de slappe handjes van weleer, volgens Aldo – die zich pal voor je neus wilden omkleden en een gloednieuw overhemd uit een dikke plastic hoes trokken. Volgens mij was falen in zijn belevingswereld ondenkbaar, terwijl het hem toch telkens weer overkwam. Waarom zou hij anders zijn moeders pensioen hebben verkwist, veertigduizend dollar, om in China een partij hippe sandalen te laten produceren? Hij had geen excuus en hij had geen verklaring, hij had wel anekdotes: hoe hij bij de fabriek aankwam en ontdekte dat ze licht ontvlambaar materiaal hadden gebruikt dat huidirritatie veroorzaakte; dat hij onderweg naar een cruciale vergadering in een epische verkeersopstopping terechtkwam die van negen uur ’s morgens tot de volgende dag vijf uur ’s middags duurde; de ontdekking dat het hoofdkantoor van de alternatieve producent in zo’n Chinees kankerdorpje was gevestigd, waar hij zich niet binnen waagde. Enzovoorts. Toen hij terugkwam van de zeperd durfde hij Leila niet onder ogen te komen; zes maanden lang belde hij haar elke dag vanuit een telefooncel in Chinatown op en deed alsof hij nog in Sjanghai zat. Op een middag stond hij met Stella in de supermarkt bij het vriesvak, en wie denk je dat er binnenkwam? Hij kon wel door de grond zakken toen hij de blik in haar ogen zag, vertelde hij, en hij zwoer: ‘Ik ga nooit meer voor het grote geld! Ik ga voortaan uitsluitend overleven.’

Waarom hij niet naar zichzelf heeft geluisterd? Twee redenen. Ten eerste omdat Aldo al op jonge leeftijd in de ban van de succesindustrie was geraakt. Hij stond open voor alle soorten motiverende peptalk en spekte de beurs van kitscherige goeroes die op Tony Robbins leken en ook die van Tony Robbins zelf. Hij las boeken met hebberige titels als Tot straks op de top en Ga je gang, pak maar en hij luisterde naar audiobiografieën van succesvolle grootheden als Zig Ziglar, Warren Buffett en J.W. Marriott, Jr. Je hoorde aan zijn intonatie wanneer hij citaten tussen aanhalingstekens debiteerde. Dan smeet hij met teksten als: ‘Het geloof schept zijn verificatie in feiten.’ Of: ‘Het enige bedrijfskapitaal dat ik ooit zal hebben ben ik zelf.’ Of: ‘Wie zich goed heeft voorbereid, weet waar de kansen liggen.’ Of: ‘Hard werken is het geheim van succes.’ En dan dacht ik bij mezelf: Wat schiet je daar nou mee op? Het tegenovergestelde is ook waar. Mislukkingen kunnen net zoveel effect hebben, maar dan anders.

De tweede reden was Stella. Hij was haar steun en toeverlaat en leverde veel stof voor haar muziek, hij snorde zeldzame platen op en hij stond zijn wildere uitspraken aan haar af voor haar songteksten. Op haar beurt gaf ze hem de kracht om in zijn ideeën te blijven geloven, ook al waren ze dat geloof in geen enkel opzicht waard. Ze waren een hecht span, volkomen ingenomen met elkaars gezwatel; ze schoten regelmatig de beren van elkaars weg en verweten elkaar nooit dat ze dom bezig waren, zelfs niet als bij hem de zoveelste onderneming over de kop ging of wanneer zij best slechte liedjes zong op best mooie locaties waar ze door het publiek werd weggehoond. Het was een heerlijk stel, dat zelfs bij het kibbelen nog netjes bleef, als twee landen die de wapens neerleggen om elkaar de tijd te gunnen hun doden te begraven. Na hun scheiding werd hij volgens mij na elke mislukking weer op de been geholpen door de hoop haar terug te winnen.

Ik wist meteen wanneer mijn insolvente vriend wederom een poging als entrepreneur ging wagen: zodra hij over nieuwe doelgroepen begon. De ouderen! Vrouwen van veertig-plus die dolgraag zwanger willen worden! Echtparen met onverenigbare libido’s! Pasgetrouwden met een rampzalige huwelijksreis! Slapelozen met geopolitieke angsten! Shoppers met eco-verlamming! Foute zakenmannen die zich schamen voor hun uiterlijk! Hipsters die op hun geslachtsorganen na volledig inwisselbaar zijn! Stuitend narcistische pre-tieners! Uitstervende babyboomers! Steenrijke ruimtetoeristen! Mensen die een gezichtstransplantatie hebben ondergaan! Talenknobbels die alle 6909 levende talen beheersen! Dit was Aldo ten voeten uit, altijd op zoek naar een gat in de markt. Hoe maak je onderscheid tussen hoop en valse hoop? Hoe kun je inspelen op misselijkmakende huwelijksaanzoeken en plein public? Hoe slijt je spullen aan de anticonsument? Waar moet je kleren voor corpulente kleuters laten maken en pasgeborenen in de grootste gewichtsklasse?

Het antwoord op die laatste vraag bracht hem zo ver als India. Ik reed hem naar het vliegveld en herinner me het benauwde smoelwerk waarmee hij door de douane verdween. Na een maand kwam hij terug met een baard, mysterieuze littekens, apenbeten, inentingen tegen hondsdolheid (voor de derde keer!) en nog meer schulden dan voorheen. Hij liet zich amper uit over communicatieperikelen met de kleermaker, die de taille te hoog wilde en het kruis te laag. Ik stelde een rustpauze voor. En kon hij niet beter een gewone baan zoeken, net als gewone mensen? Drie maanden later opende hij High Steaks, een steakrestaurant aan King Street, maar Newton stond bekend om zijn hoge aantal vegetariërs en hapte niet. High Steaks kon zijn deuren weer sluiten. Hij las geen zelfhulpboeken of succeslectuur meer, maar hij zou zich verdiepen in de gedachtewereld van zijn cliënten en ging over op leesvoer over de psyche, zowel populaire als academische titels, en verslond zo de werken van Jaspers en Binswanger en Hoogendijk en Achenbach en Skinner en Piaget en Adler en Horney en Laing. Vervolgens waren de naslagwerken aan de beurt: Woordenboek der psychologie, Diagnostisch en statistisch handboek voor mentale stoornissen, Tijdschrift voor adviserende en klinische psychologie, Klinische gids voor neuropsychologische evaluatie. Hij zei dat hij een product moest hebben dat appelleerde aan het solipsisme van de mens, aan zijn schaamteloze zelfadoratie en het eeuwige dwepen met zijn eigen standpunt. Het was alsof hij per se iets op industriële schaal aan de man wilde brengen, ongeacht wat. Maar zijn gelukkige gesternte liet te wensen over en zijn ideeën eveneens. Neem die transdermale afterdinners: chocola met pepermunt en donkere amandelen in pleistervorm, zodat de moleculen via de huid de bloedstroom bereikten. Het product leverde een vernietigende (maar vermakelijke) eenregelige recensie op in Time Out Sydney: snoepgoed dat Willy Wonka met nog geen Oempa Loempa-pik zou willen aanraken. Aldo verkocht de restvoorraad van zijn laatste idee en speelde daarmee quitte, wat hij gek genoeg lastiger te verkroppen vond dan een faillissement. Hij zei: ‘Het ergste aan een mislukking is vaak dat je dicht bij succes zat.’ Niettemin slikte hij zijn verlies zonder morren. Waren zijn investeerders ook maar zo relaxed.

De laatste keer dat ik door hem werd opgeroepen, zat ik achter mijn bureau naar een bakje met pennen te staren, wachtend op een omwenteling in mijn hoofd. Toen belde Aldo. ‘Ze zitten achter me aan!’ brulde hij in paniek, met theatraal gehijg om aan te geven hoe hard hij moest rennen. Wespennesten en semifatale tegenslagen waren Aldo’s specialiteit, dus ik had geen enkele reden om aan de authenticiteit van zijn noodkreet te twijfelen. ‘Blijf rennen,’ raadde ik hem aan en hij zei in welke straat hij zich bevond. Ik stak mijn hoofd om de hoek van de deur bij de hoofdbrigadier. ‘Mijn beste vriend zit weer eens in de penarie.’

‘Moeten we helpen?’

‘Nee hoor, ik kan het wel alleen af.’

Stormwolken kleurden de violette avondhemel donker. Ik reed naar het oostelijk deel van de stad, een hippe buurt met dito cafés, gedistingeerde uitsmijters en peperdure kledingzaken die nog in de zwarte cijfers bleven als ze één klant per drie dagen hadden. Ik moest voorzichtig zijn met de zwaailichten en sirene, want een andere keer, in een soortgelijke actie, heb ik zijn positie aan zijn achtervolgers verraden, dus deze keer deed ik het zonder. Ik zag een witte sedan rondjes rijden en prompt wegscheuren met een U-bocht toen ik dichterbij kwam. Ik bleef even met gedoofde lichten voor het kantoor van een gemeenteraadslid staan, keek naar zijn afbeelding op de raamaffiche en vroeg me af of hij met die zure kop ooit iemand geil had gekregen. Een motregentje druiste geruisloos op mijn voorruit. Er was niemand op straat. Behalve een paar late hardlopers en mijmerende mannen die hun minuscule hondje uitlieten. Ik kwam weer in beweging, maakte een scherpe bocht in een straat met herenhuizen en liet mijn koplampen over de gevels van zandsteen schijnen. Bij het vierde rondje om het huizenblok hoorde ik een kreet; er sprong een felle halogeenlamp aan en tegelijkertijd dook Aldo uit een bloembed op. Hij schoot als een raket onder de oranje straatlantaarns door met, inderdaad, een achtervolger op zijn hielen.

Ik zette de sirene aan en schrok ervan, zoals altijd.

Aldo’s belager sprong op zijn nek en toen ze samen over straat rolden, leken ze op twee mannen die een zenuwtoeval deelden. Ik ging boven op de rem staan en stapte snel uit. De twee krabbelden overeind en daarna ging het in vogelvlucht: ze sloegen op elkaar in als twee heikneuters die de vetes van hun voorvaderen uitvochten. Aldo ging neer terwijl de ander met wild maaiende armen in de regensluiers bleef doormeppen. Je kon Aldo’s schedel op de klinkers horen bonken. Ik liep recht op de belager af en trok hem weg.

‘Taser die gast!’ blèrde Aldo.

Ik werkte de man tegen de grond en zette mijn knie tussen zijn schouderbladen om hem te boeien.

‘Taser ’m! Gauw!’

Buurtbewoners wankelden met stramme ledematen naar buiten, alsof ze voor het eerst in een week van de bank af kwamen. Aldo had een blauw oog dat was gezwollen als een pruim en in de wond in zijn wang zat straatgruis; het bloed sijpelde over de oudere littekens in zijn hals. Hij hield zijn hand tegen een gebroken of gekneusde rib gedrukt. Zijn schoenen waren weg.

‘Zo dan,’ zei ik en ik monsterde Aldo’s belager. Gelhaar. Volle, donkere snor. Kolonel Mustard in zijn jonge jaren. ‘Wat is er aan de hand?’

‘Die lamzak hier is me vijftigduizend dollar schuldig.’

‘Waarvoor?’ vroeg ik.

‘Mijn investering in zijn horrorfilm.’

‘Ik heb toch nooit beweerd dat ik Oscars zou winnen!’ riep Aldo uit.

‘Je hebt de film niet eens afgemaakt, man.’

‘Het spijt me echt, Kaplan. Maar je bent zelf het risico aangegaan. Ik heb je toch geen pistool tegen je hoofd gezet?’

‘Je hebt me beloofd dat ik het vierdubbele terug zou verdienen!’

Ik liet hun vruchteloze gesprek ettelijke minuten doorpruttelen voor ik de onfortuinlijke investeerder heenzond – gebukt onder de onrechtvaardigheid sjokte hij weg. Aldo wilde ijs en vroeg of ik bij een McDonald’s wilde stoppen. Het was inmiddels gaan hozen en de regen kletterde op de straten. Uit zijn zak viste hij een EHBO-doosje dat hij te allen tijde bij zich had, en hij spoot wat jodium op zijn gezicht.

‘Ben je nu ook al filmproducent, idioot?’ zei ik.

‘Weet je wat? De gasten die investeren in film, hebben de pest aan film. Ze creperen liever dan dat ze een bioscoopkaartje kopen.’

Toen Aldo las dat twee jongens wereldwijd 248 miljoen dollar hadden verdiend aan een horrorfilm die vijfentwintigduizend dollar had gekost, schreef hij een script voor een kostuumfilm met zombies, Van Demon’s Land, die zich afspeelde in 1788 en vier bevolkingsgroepen opvoerde: Engelse kolonisten, Engelse gevangenen, Aboriginals en een paar Franse ontdekkingsreizigers. Zes maanden was hij bezig met de financiering en de distributeurs, hij nam acteurs aan, schoot twintig minuten ruw materiaal (van Kaplans investering) en probeerde daarmee de rest van de benodigde fondsen binnen te slepen. Tevergeefs.

‘Volgens mij had die vent groot gelijk om je in elkaar te slaan. Vijftigduizend dollar! Durf je nog wel in de spiegel te kijken?’

Aldo wreef over zijn kin. ‘Het was een onmogelijke klus,’ zei hij. ‘Bij elk overleg met die lui van de productiemaatschappijen of het filmfonds kreeg ik nul op het rekest. De laatste keer zeiden ze dat er te veel dialogen in zaten. Film is visueel, hoor, beweerden ze. Dat werd me te gortig. Ja natuurlijk, dat klopt. Maar alleen tot 1927, toen werd het beeld én geluid, want in dat jaar kwam The Jazz Singer van Al Johnson uit. Ja, maar film is een visueel medium, herhaalden ze als een stel robots. Ongelooflijk! Oké, zei ik, hebben jullie ooit van talkies gehoord? We snappen niet waarom die ene gevangene, William Henry Groom, zo lang aan het woord moet zijn. En toen zei ik: En ik snap niet waarom alle hoofdpersonen uit films en boeken in dit land zwijgzaam of introvert moeten zijn. Zo zit het echte leven niet in elkaar. Mijn ervaring is dat mensen nooit hun snater houden!’

Aldo trommelde met zijn vingers tegen het raam, misschien om de aandacht van het meisje bij de bushalte te trekken. ‘Enfin,’ zei hij, ‘dat was niet het enige. Daarna zeiden ze dat de zombies geen Aboriginals mochten opeten. Prima als ze de schedel van Britse soldaten uitslobberden, of van de Britse gevangenen, dat mag ook, te gek als ze de Franse ontdekkingsreizigers oppeuzelen, heerlijk, maar Aboriginals – nee. Ik vroeg waarom niet. Dat lag “cultureel gevoelig”, was het antwoord. Hoe vind je die?’

Dat was twee maanden geleden, en nu, terwijl ik door de beschaduwde straten van de stad reed en me aansloot bij de krampachtige verkeersstromen, drong het opeens tot me door dat Aldo als enige oprecht gelukkig was met de absurde non sequitur waardoor ik politieagent was geworden. Wellicht had hij voorzien hoe vaak hij een beroep op me zou doen. Onze relatie was op afstand de ongemakkelijkste alliantie van mijn leven, en tegelijk was er niemand anders bij wie ik me zo waarachtig voelde, als een ontspannen versie van mijn dagelijkse zelf. Eerlijk gezegd stoorde Tess zich aan die ontspannen versie, en ik vreesde dat ik rekening moest gaan houden met een scheiding. En Sonja, dat schattige monster van me; ze vereerde me zoals dochters hun vader vereren, maar dat zou veranderen als de puberteit haar in haar gore klauwen kreeg. En al kon ik nieuwe vriendschappen sluiten, een ‘ouwe makker’ krijgen ging niet meer – die kans was voorgoed verkeken.

Toch zette ik het zwaailicht noch de sirene aan, iets wat mijn collega’s wel doen als ze snel door de verkeersdrukte willen glippen. Maar ik was er niet bepaald happig op mijn oude vriend voor de zoveelste keer uit de brand te helpen, of een goed woordje voor hem te doen, of zijn borg te betalen, of te pleiten voor een speciale behandeling. In plaats van me te haasten reed ik een alternatieve route, remde af als het licht op oranje sprong, liet anderen voorgaan en juichte inwendig toen het verkeer bij de tunnel wegens werkzaamheden op één rijstrook werd gepropt. Toen ik zelfs voor het stoplicht mijn voorruit liet wassen door een verbaasd opkijkende junk, ging het me dagen dat ik er genoeg van had, van die vriendschap die zowel persoonlijk als beroepshalve het uiterste van me vergde. Dat Aldo de grenzen van onze relatie flink had opgerekt, was niet aan hem te merken: voor hem was het een uitgemaakte zaak dat ik direct kwam opdraven als hij aan de bel trok en hij stond nooit stil bij de consequenties die zijn fratsen voor mij hadden. Daardoor werd ik min of meer zijn medeplichtige (Tess’ woorden) en toch aarzelde ik nooit om hem te helpen, ook al kon er naderhand amper een bedankje af; of ik zijn leven had gered of hem anderszins had geholpen, binnen de kortste keren rolde er een sneer van zijn lippen of hij keuvelde luchthartig over alles heen. De laatste tijd waren zijn bokkensprongen veelvuldiger en ook minder onschuldig geworden en inmiddels was het zover dat ik me ergerde als zijn naam op mijn telefoonscherm verscheen, want ik voelde me een beetje misbruikt. Ik deed te veel voor hem en daardoor raakte onze vriendschap uit balans: als mislukt schrijver en dito ondernemer konden we elkaar een hand geven, maar als politieagent diende ik voor hem maar één doel, en dat begon me tegen te staan.

Op het bureau liep ik langs het bord met PAS OP: NATTE VLOER, dat er al maanden stond, en stuitte op de beheerste chaos van drie hijgende mannen in onderhemd en twee zwetende agenten. De drie mannen zaten stijf op hun stoel, alsof de ruimte om hen heen te krap was aangespannen en ze bang waren elkaar aan te raken. Ik had duidelijk net een knokpartij gemist. De balieagent staarde me wezenloos aan.

‘Die idiote maat van je zit in de cel.’

‘Wat is de aanklacht?’

‘Politiewerktijd verspillen.’

‘Dat is geen misdaad.’

‘Alsof hij dat weet.’

Hij drukte op de zoemer en ik deed de deur open. Aldo stond naast de affiches van gezochte misdadigers in de akelig hete gang, waar de zon opdringerig door de ramen scheen. Onder zijn oude spijkerjasje kon ik de bloedvlekken op zijn overhemd zien, en zijn tengere lijf straalde uitgebluste verslagenheid uit. Vroeg kaal en vroeg grijs, terwijl zijn puberteit destijds zo lang op zich had laten wachten. Die man had echt een bedroevend korte bloeitijd gekend.

‘Ben je daar eindelijk?’ vroeg hij. ‘In dat uniform lijk je nog altijd op een buschauffeur.’ Zijn knipoog was eerder een nerveuze tic. ‘Hoe gaat het met je? En met Sonja?’

‘Ze bewaart haar driftbuien steeds vaker voor de meest openbare ruimten met de minste uitgangen. Haar geheime wapen is dat wij te toegeeflijk zijn, vindt Tess.’

Aldo schoot in de lach. ‘Het is zoals iedereen altijd zegt: tot je zelf kinderen hebt, zul je nooit begrijpen hoe het is. Dat getuigt toch van een gebrek aan empathie, vind je niet?’

‘Misschien,’ zei ik en ik deed een stapje terug. Aldo wapperde altijd met zijn handen om zijn woorden kracht bij te zetten, en sloeg anderen regelmatig in hun gezicht zonder sorry te zeggen. Zijn bestaan had ruimte nodig.

‘Zeg eens eerlijk, Liam, is het vaderschap niet precies zoals je had gedacht?’

‘Nee, het is totaal anders.’

‘Je liegt!’

‘Neem hem nou maar mee naar huis!’ brieste de brigadier.

De waarheid was dat het vaderschap precies zo was als onze cultuur voor me had bedacht: bijna dodelijke vermoeidheid, geisers van liefde, het beklemmende gevoel dat je als Verzorger in een hoek wordt gedrukt waar je geen kant meer op kunt. Maar als Aldo vroeg hoe het met Sonja ging, meende ik altijd een zweem van oud zeer te bespeuren en zelfs een vleugje jaloezie – dat hij nooit zou toegeven –, omdat slechts een van ons tweeën vader was geworden. Het was ook zaak om van onderwerp te veranderen voordat Aldo weer met een sneer kwam. (De laatste keer moest hij zo nodig iets zeggen over de epidemisch vroegtijdige puberteit van zevenjarige meisjes.) Tegen de tijd dat we buiten in de hinderlaag van zonlicht stapten, had Aldo al een sigaret opgestoken, waar hij driftig aan trok, alsof de antirookwet een ernstige aantasting van zijn mensenrechten was. We leunden tegen mijn auto en Aldo beloofde me een filmpje te sturen van een blondje dat haar mopshond borstvoeding gaf. Ik stelde opgelucht vast dat hij het in de afgelopen tien minuten nog niet over Stella had gehad. Dat was een hele vooruitgang. Misschien is zijn hart eindelijk uit quarantaine, dacht ik nog.

‘Je raadt nooit wie er gaat hertrouwen,’ zei Aldo.

‘Je meent het!’ Dit was geen goed nieuws. Slechter kon niet. ‘Met wie?’

‘Een of andere Craig, zo’n soort onderadvocaat.’

‘Bedoel je een juridisch medewerker?’

‘Ja, zoiets. Hulpje voor de echte advocaten. Wat een baan.’

‘Hertrouwen, tjonge. Wat voor type is het?’

‘Geen idee, ik heb hem maar één keer ontmoet. Omdat hij in Italië heeft gewoond, zat hij te zemelen over te laat komen, wat volgens hem cultureel superieur was aan je stipt aan de afgesproken tijd houden.’

‘Wat een eikel.’

Hij kneep zo hard in de sigaret dat het een plat staafje werd waar hij met kracht aan moest lurken. De lucht raakte doortrokken van de zware geur van aankomend onweer en Aldo vertelde dat hij hen de vorige week achterna was gereden. Ze gingen naar het strand in Bronte, waar Craig zijn overhemd uittrok en met de zwemmersbuikspieren in zijn marinierstorso pronkte. Ondertussen had Aldo zich verdekt opgesteld achter de strandparasol van een gezin en gevoeld hoe zijn emotionele activa langzaam werden geliquideerd. Hij lachte even, droog en grimmig, bukte zich om een muntstuk van vijftig cent op te rapen en trok een gezicht. Zijn overhemd hing open en ik zag wit verband om zijn bovenlichaam.

‘Ze heeft me nota bene uitgenodigd voor hun huwelijk. Nou vraag ik je.’

‘Dat meen je niet.’

‘Ze beschouwt me nog steeds als haar beste vriend.’

‘Een ex is nooit je beste vriend.’

‘Dat bedoel ik.’

We stapten in de auto. Aldo stelde de zijspiegel bij zodat hij zichzelf niet hoefde te zien. Ik reed de driebaansweg op en we werden rap in de verkeersstroom opgenomen.

‘Een uitnodiging,’ herhaalde ik. ‘Als wat eigenlijk?’

‘Als zaalwachter.’

‘Hè?’

‘Ja, dat zei ik dus ook. Zaalwachter? Zaalwachter? Iemand die kaartjes afscheurt en bezoekers met een zaklampje naar hun plaats brengt? Zoiets, had Stella lachend gezegd, en dat ik het zo luchtig opnam, sterkte haar in de overtuiging dat ze de juiste beslissing had genomen. Maar ik smeekte haar om er nog eens goed over na te denken. Ik bedoel, ik stikte er bijna in toen ze zei dat het trouwfeest boven op een gebouw zou plaatsvinden. Buiten dus? vroeg ik. Haar hele leven heeft ze gedroomd van het soort huwelijk dat zij en ik nooit hebben gehad, zo’n traditionele ceremonie met een sluier en een sleep en een taart en de hele opgetrommelde familie erbij, en dan gaat ze opeens een buitenfeest op een dak geven? Nou ja, zeg. Zesendertig jaar voorbereiding en dan geen rekening houden met een regenbui?’

Hijgend staarde hij naar de koperkleurige spiegeling van de ondergaande zon op de wolkenkrabbers.

‘Als ik heel eerlijk mag zijn,’ zei ik, om een scheutje olie op het vuur te gooien, ‘heb ik nooit begrepen wat je in haar zag.’

Aldo schoot overeind. ‘Om te beginnen is ze een schoonheid. Ik weet niet of je erop hebt gelet, maar in al die jaren dat we samen waren, heeft ze nooit iets van make-up gebruikt. Dat heeft ze helemaal niet nodig.’

‘Je kunt net zo goed van mij zeggen: hij draagt nooit een hoed. Nou en?’

‘Zet de sirene aan en hou je bek.’

‘Doe niet zo kinderachtig.’

Het verkeer zat muurvast, en ik moest me inhouden om niet ontzettend hard plankgas te geven of expres het portier open te gooien voor een langsmanoeuvrerende motorrijder. Zoals gewoonlijk gingen de andere weggebruikers rechtop zitten als ze me zagen, ze zakten onderuit omdat ze stiekem zaten te sms’en of ze draaiden vliegensvlug hun raampje dicht om de geur van hasj niet te laten ontsnappen. Na tien minuten waren we amper twee straten verder. Aldo ging gemakkelijk zitten en zette zijn blote voeten tegen het dashboard. Ik duwde ze naar beneden.

Als je maar lang genoeg wacht, ontdek je vanzelf dat jaloezie eigenlijk nergens op slaat. De manier waarop Stella Aldo verafgoodde, had altijd als een angel van afgunst in mijn vlees gestoken. Ze adoreerde die man gewoon, het was niet normaal meer. Ze schreef liedjes over hem, godbetert, en die vertolkte ze dan voor een zaal met volslagen onbekenden. Ik had in het begin een paar keer de fout gemaakt om met ons vieren te gaan stappen en dan gedroegen die twee zich altijd alsof hun liefde bruiste tot in de haarvaten; een vertoon van hartstocht waar Tess en ik maar bleekjes bij afstaken. En nu – hopla – was de grote liefde zomaar over.

‘Hoe gaat het met je roman?’ vroeg hij.

‘Die staat even in de ijskast.’

‘Soms zit het tegen. Laat je niet gek maken.’

‘Nee, zo zit het niet. Als ik een personage uitwerk, is het alsof ik er een tatoeage van op mijn arm heb staan. En als het me dan niet lukt er handen en voeten aan te geven, dan blijft die stukgelopen relatie me bij, voor altijd, net als een of andere beroemde...’

‘Sukkel.’

‘Zegt de man die net is opgepakt wegens het verspillen van politiewerktijd.’

‘Zo is het niet gegaan.’

‘Wat er is dan wel gebeurd?’

Terwijl we doormodderden in de nachtmerrie van het spitsuur, vertelde Aldo me het hele verhaal.

Eerder die dag had hij Stella overgehaald om mee te gaan naar Luna Park, in de hoop hun oude romance nieuw leven in te blazen – een stupide idee dat mislukte zodra ze het park in liepen. Hij barstte meteen los dat ze beslist nog een poging moesten wagen. Kom op, Aldo, zei ze. Geef toe dat ons huwelijk op de klippen is gelopen. Waarop ik zeg: Onze relatie is nog niet mislukt omdat een van ons tweeën niet is overleden, en hoewel het in die stomme samenleving van ons de gulden standaard is, is jouw of mijn dood toch een macabere barometer voor het welslagen van een huwelijk? We bleven een halfuur doorpraten over onze laatste maanden samen. Ze zei dat de relatie verroest was, melaats, het vuur was eruit. Als liefde onder hoogspanning staat, knapt het draadje uiteindelijk, zei ze. Ze zei ook dat we kennelijk niet synchroon afscheid hadden genomen van onze jeugd, of ik daar weleens over had nagedacht. Ik zei dat we al onze kaarten op tafel moesten leggen en ik biechtte op dat ik een paar keer vreemd was gegaan, twee onbeduidende slippertjes, iets wat iedere huwelijkstherapeut van harte zou adviseren aan elk stel dat zich geconfronteerd zag met een verbintenis tot in de eeuwigheid. Dan is de drang tenminste over, hoor ik die huwelijkstherapeut in gedachten zeggen.’

‘Die denkbeeldige huwelijkstherapeut?’

‘Ik heb een zuiver geweten, hoor. Ik vervang het elke week.’

‘Dat slaat nergens op.’

Aldo lachte luid en beet toen op zijn onderlip, alsof hij iets had bekend wat hij eigenlijk had willen verzwijgen. ‘Nou ja, ik zei tegen haar dat ze me tot in het diepst van mijn ziel had getroffen door de wijze waarop ze me had verlaten.’

Daar wist ik van. Stella had ’s nachts net gedaan alsof ze praatte in haar slaap om Aldo te vertellen dat ze verliefd was geworden op een ander. ‘Aldo, Aldo, ik heb een ander,’ had ze gemurmeld. Hij zou dan denken dat ze haar geest op een kiertje had laten staan zodat hij op een onbewaakt moment naar binnen kon gluren. Althans, zoiets vermoedde hij. Ze mompelde nog iets. ‘Met hem naar bed geweest’ en ‘Ik ga bij je weg’.

Aldo vergaf het haar, daar in Luna Park, maar zijn vergiffenis mocht niet baten. Dat Stella op dat moment zei dat ze met Craig ging trouwen, kwam als een donderslag bij heldere hemel. Hij was echt aangeslagen. Eerst bleven ze een poosje als twee doofstomme mensen tegenover elkaar staan, hij voelde zich als een weggesneden gezwel dat probeert terug te vechten. Daarna beet hij haar een stroom verwensingen toe – kutwijf, krijg de tyfus, kutwijf –, stormde het park uit en belandde in een steegje tussen het paviljoen en de achterkant van de bioscoop, waar het naar popcorn en pis stonk en waar hij even heeft staan snotteren, hooguit een paar minuten volgens hemzelf, tot er twee lange, gespierde snotneuzen op hem afkwamen die hem onder bedreiging met een mes dwongen bij de dichtstbijzijnde pinautomaat het maximaal toegestane bedrag op te nemen.

Ik moest lachen om de kille precisie van die officiële term. ‘En toen?’