Indringend, humoristisch portret van een vrouw wier leven niets anders blijkt te zijn dan een luchtspiegeling.

==

Iris leidt een comfortabel leven in Eden, een resort voor rijke ouderen in Florida. Tot haar man Max overlijdt. In plaats van met andere weduwen te kunnen genieten van hun zorgeloze bestaan blijkt zij te zijn achtergelaten met torenhoge schulden en haar beschermde wereld is al snel niet meer zo veilig en luxueus. Ze slaat op de vlucht om haar schuldeisers te ontlopen en probeert haar oude overlevingsdrift weer aan te spreken. Maar daarvoor moet ze eerst alles verliezen en zichzelf als een baron(es) van Münchhausen aan haar haren uit de modder trekken.

==

Een paradijs voor rijke renteniers in Florida, vogelgeluiden op bestelling, en een vrouw die noodgedwongen haar weg buiten de poorten moet vinden. En zichzelf.

==

Voor dit boek woonde de auteur een paar maanden in zo’n resort in de Verenigde Staten, waar de werkelijkheid de fictie in deze roman nog verre overtreft.

==

Van de auteur van de bestseller Wachten op de moesson

==

De pers over Wachten op de moesson:

==

‘Threes Anna geeft een prachtig beeld van de vergane glorie van het eens zo machtige Britse koloniale leven.’ – 8weekly.nl

Threes Anna

Paradijsvogel

==

==

Uitgeverij Atlas Contact

Amsterdam/Antwerpen

De auteur ontving voor het onderzoek voor deze roman een reisbeurs van het Nederlands Letterenfonds.

==

==

© 2016, Threes Anna

Omslagontwerp Wil Immink Design

© Omslagbeeld Wil Immink Design/iStock

Foto auteur © Angelique van Woerkom

E-book Perfect Service

==

ISBN 978 90 254 4830 1

NUR 301

==

www.atlascontact.nl

==

Dit e-book werd gemaakt op basis van de eerste druk, 2016, ISBN 978 90 254 4829 5

No hay otros paraísos que los paraísos perdidos.

– JORGE LUIS BORGES, Los Conjurados, 1985

Eden 2011

##

Zachtjes reden ze het perfect gemaaide terrein op over lieflijk kronkelende wegen, langs glinsterende vijvers met op de oevers wuivende palmbomen. Van achter bloeiende bougainvilles, die hun verleidelijke geur verspreidden, klonk het geluid van mensen die pickleball speelden. Daarnaast was een indrukwekkend gebouw waarvan de hoofdingang was omlijst door Griekse zuilen. Ze reden een bruggetje over, onder hen kabbelde een kristalheldere beek. Nadat ze de mall waren gepasseerd sloegen ze af en zagen de countryclub liggen met daarachter het grote meer in de vorm van een hart, waarop ’s avonds bootjes met klassieke muziek rondjes voeren om het piratenwrak. Of het nu op de glooiende golfbanen of in een van de vele recreatiecentra was, iedereen leek gelukkig te zijn. In de golfkarretjes die hen passeerden zagen ze alleen maar vrolijke mensen die onderweg waren naar een of andere activiteit of club, niemand keek verveeld of triest. Hier genoot iedereen van elke minuut die hij had. Maar het waren vooral de overweldigende geur van de bloemen en het levendige gekwetter van de vogels die haar overtuigden.

Eden 2016

1

Het was de stilte geweest waardoor ze wakker schrok. Hij lag naast haar, ogen gesloten, mond half open. Ze hoorde niet meer het zachte gereutel en vertrouwde geknor. Heel voorzichtig schoof haar hand naar hem toe, niet op ontdekkingsreis, zij kende dat lichaam beter dan het hare. Ze moest weten dat hij er nog niet tussenuit was geknepen in de paar minuutjes, misschien een kwartiertje, hoogstens een uur dat zij naast hem was gaan liggen en haar ogen had gesloten. Haar vingers liepen als soldaten over het laken. Ze kon wel sneller maar durfde niet. Zijn profiel tekende zich scherp af tegen de roze lamellen voor het raam, zijn neus en mond bewegingloos. Haar vingertoppen waren bijna bij zijn arm. Ineens schoten ze naar voren.

Op het moment dat zij Max aanraakte opende hij zijn ogen. Aarzelend, alsof ook hij niet had verwacht er nog te zijn. Hij knipperde een paar keer en deed ze weer dicht. Op haar gezicht verscheen een glimlach. Ze streelde hem zachtjes en wilde hem vragen of hij dorst had, toen een vlieg hen stoorde. Bijna agressief drong die zich brommend tussen hen in. Ze wapperde hem weg maar met een boog vloog het insect omhoog, om in één beweging weer neer te dalen naar het bedekte lichaam. Ze wilde hem uit de lucht meppen, maar behendig ontsnapte het beestje aan de slag, week uit en landde op de rand van het glas naast het bed, alsof hij wist dat ze hem daar niet zou slaan.

Buiten startte een motor, direct gevolgd door een tweede en een derde. Iris keek verbaasd naar de radiowekker op het nachtkastje. Elke maandagmorgen om precies halftien maaiden de mannen het gras en spoten ze vergif tegen de vuurmieren. Ze had veel langer geslapen dan ze van plan was geweest. Dwalend keerde haar blik terug naar de man die haar lang geleden had meegenomen naar Amerika. Die ooit groot en sterk was geweest maar nu met de dag magerder werd. Ze had de hele nacht naast hem gezeten, zijn hand vastgehouden en geaaid. Soms leek het of hij sliep, gleed hij een droomloze stilte in, maar de meeste tijd had hij onrustig bewogen, gerild zelfs, terwijl hij warm aanvoelde. Zijn uitgemergelde hand had, toen de nacht op zijn donkerst was, op een klauw geleken. Ze had hem gezegd dat ze iets wilde drinken en hem losgelaten, want ze was bang meegesleurd te worden naar die andere wereld. Ze had niet gedronken maar een deken voor hem gezocht en de airconditioning uitgezet. Hij had de deken weggeduwd. De kamer was nu muf en warm en het gebrom van buiten kwam steeds dichterbij. Iris hoopte dat ze het gras rond hun huis voor één keer zouden overslaan, alleen die week, maar de machines gromden steeds luider. Opnieuw opende Max zijn ogen, dit keer schoot zijn blik van links naar rechts. Iris, nog steeds gekleed in de kleren die ze de vorige dag had aangetrokken, sprong op. Ook de vlieg zette zich af en dook uitdagend langs haar. Het liefst had ze hem doodgeslagen, maar toen ze Max’ oogopslag zag, vergat ze dat voornemen. Hij keek haar smekend aan. Zijn lippen bewogen. Hij probeerde iets te zeggen maar zijn stem had hem al verlaten. De blonde vrouw aan het sterfbed boog zich voorover, haar oor vlak bij zijn mond. Met één hand hield ze haar paardenstaart tegen zodat die niet op zijn gezicht viel.

‘Dans?’

Ze was er zeker van dat ze hem verkeerd verstond, tot ze in zijn ogen keek en zag dat hij het meende. Hij had in geen dagen iets gewild, geen eten, geen gesprek, geen muziek. Buiten ronkten de maaimachines en de heggentrimmers. Iris drukte de knop in van de radio, de tonen van een vergeten zomerhit vulden de verduisterde kamer. Het lukte de muziek niet de maaiers te overstemmen, dus draaide ze het volume hoger en liet haar heupen meewiegen op het lied. Max’ mondhoeken krulden. Zij probeerde terug te lachen, stak voorzichtig haar handen in de lucht en draaide rond. Zijn glimlach groeide. De zanger zong dat hij door glinsterend water zwom en Iris’ lichaam volgde het ritme. Ze trok haar speld los en haar haren golfden mee. Ver onder water, in die andere wereld, werd er op hem gewacht, zong hij, dat had zij hem beloofd. Iris danste met kleine pasjes rond het grote tweepersoonsbed, haar armen kronkelden, tot ze weer naast hem stond en zich naar hem toe boog. Langzaam, zoals ze al honderden keren had gedaan, maakte ze haar bovenste knoopje los. Zijn ogen glinsterden, en terwijl ze knoopje voor knoopje richting haar navel ging, nam het lied hen mee naar de bodem van de oceaan.

==

De allereerste keer dat ze elkaar ontmoet hadden was ook begonnen met één knoopje, midden op zee; het was een ritueel geworden waar ze beiden van hielden. Toch voelde Iris dat het deze keer niet gepast was voor hem te dansen, maar bij het zien van zijn ogen gleden haar handen omlaag en trok ze met een sierlijke beweging haar bloesje uit, slechts een klein stukje kant bedekte nog haar borsten. Max, die al dagen nagenoeg stillag, kwam iets overeind. Iris’ handen dwaalden over haar lichaam. Ze zag dat hij opnieuw probeerde te praten, maar ze legde haar wijsvinger op haar lippen. Op het moment dat de geliefden onder water in elkaars armen dreven, maakte zij een pirouette. Bij gebrek aan een paal greep ze de leuning van de stoel en boog zich voorover, met haar billen naar hem toe gedraaid trok ze haar bermuda uit. Normaal genoot ze van dit spel, maar nu werd ze er, nog slechts bedekt door lingerie, droevig van. Ze keek over haar schouder en zag dat hij opgewonden raakte. Zijn gekromde handen kwamen in beweging en schoven naar zijn kruis. De minnaar zong dat zijn kussen voor eeuwig meedreven met de stroom en Iris bracht haar handen naar haar rug. Zij wist hoe ze moest onthullen, maar zijn ogen glansden niet meer en zijn glimlach leek te verdwijnen. Ze toonde hem haar borsten. Hij keek. Hij staarde. Ze gooide het minuscule stukje kant geroutineerd naar hem toe. Het belandde precies op zijn handen, maar hij liet het onberoerd. Zijn blik bleef op haar gericht. Ze bewoog zo geil ze kon, maar zijn glimlach kwam niet terug. Iris opende haar mond en zong mee met het lied, ‘Neem me, neem me, neem me mee!’ Max schudde zijn hoofd. Of was het geen schudden? De laatste tonen klonken. Ze maakte een draai, en deed in één beweging haar slipje uit. Naakt stond ze voor hem.

Hij hapte naar lucht. Hij zei iets.

‘Het is weer een fantastische dag!’ De vertrouwde radiostem schalde de kamer binnen. ‘Ja, geluksvogeltjes, als altijd schijnt de zon in Eden, en ik zeg jullie, neem vandaag een extra duik, want onder water, daar gebeurt het.’

Iris schoot naar de radio en drukte hem uit. De maaimachines namen het bulderend over. Max’ lippen zochten woorden. Bezorgd bracht ze haar oor weer naar zijn mond.

‘Sorry,’ hijgde hij bijna onverstaanbaar, ‘sorry.’

Ze streelde zijn koude handen, die nog op zijn kruis lagen, en fluisterde dat hij zich niet hoefde te excuseren, dat zij zijn vrouw was en eeuwig voor hem zou blijven dansen.

Zijn droge lippen weken. ‘Sorry,’ kreunde hij.

Nu legde ze haar wijsvinger op zijn lippen, ze wilde zeggen dat ze van hem hield. Een klamme zucht ontsnapte aan zijn mond. Ze voelde ijle lucht langs haar vinger glippen. Ze keek naar zijn ogen, maar die waren leeg. Er rolde een stilte de kamer binnen die ze nooit eerder had gehoord, als stroop die overal aan kleeft. Ze vulde alle gaten en kieren en benam haar de adem. Een kou die er daarvoor niet was drong zich aan haar op. Ze kreeg kippenvel over haar hele lichaam en rilde.

Toen hoorde ze weer de vlieg. Hij dook over haar schouder en wilde op Max’ gezicht landen. Ze sloeg.

Op het witte kussen lagen twee dode wezens.

2

Alleen het geluid van het knippen klonk. Iris zat geknield naast het lege bed. Het was strak opgemaakt met schone lakens. Ze had het haar grootmoeder zien doen de dag nadat haar grootvader was overleden. Op haar knieën had de oude vrouw op de zolderkamervloer gezeten, onder Iris’ knieën was zacht lichtblauw tapijt. Met de schaar uit de keuken, die normaal alleen werd gebruikt om de gesealde kant-en-klaarmaaltijden te ontdoen van hun verpakking, knipte ze de lakens waartussen Max was gestorven in smalle witte repen. Niet scheuren, wat veel gemakkelijker zou zijn, maar knippen, had haar oma gezegd. Heel precies, knip voor knip. De oude vrouw had niets gedronken de uren dat ze ermee bezig was, maar Iris nam af en toe een slok uit het glas dat naast haar stond. De lamellen, die weken gesloten waren gebleven omdat Max last had van het licht, waren weer gedraaid, zodat het licht naar binnen viel. Haar grootmoeder was vanaf die dag in het zwart gekleed gegaan, niemand hier deed dat, dus had ze om toch stemmig te zijn een blauwe broek en een grijs shirt aangetrokken.

De slaapkamerdeur stond op een kier, ze hoorde iemand de huiskamer binnenkomen. Meteen herkende ze de stem, die begon te snikken dat ze het niet kon geloven en dat ze zo ontzettend veel van hem had gehouden. Ze kon niet verstaan wat Linda antwoordde maar hoorde wel het gerinkel van ijsblokjes in een glas en dat er iets werd ingeschonken. Weer ging de deurbel. Linda, haar tennisvriendin met wie ze elke maandagochtend op de baan stond om daarna bij de Starbucks op het centrale plein koffie te gaan drinken, deed opnieuw open. Ditmaal was het een mannenstem. De vrouw in de kamer begon nog harder te huilen. Iris stond op en sloot zachtjes de deur. Op het bed lag de hoop met repen. Ze was bijna klaar. Straks zou ze, net als oma, eropuit gaan om aan alles wat voor haar echtgenoot belangrijk was geweest een lint te knopen. Iris glimlachte bij het idee dat ze als het donker was stiekem het golfveld op zou lopen om aan de vlaggen van zijn favoriete greens een wit lint te binden, en aan de deurknop van het Argentijnse steakrestaurant, en natuurlijk aan zijn BMW. Oma had ze gehangen aan het aambeeld, de blaasbalg en aan het hek van het weiland waar de paarden stonden. Nu de herinneringen aan het erf met de smidse terugkwamen, dacht ze ook aan het witte lint dat ze in haar haar had gedragen. Hoe ze daar had gestaan, midden op het schoolplein, opgedoft en feestelijk met een strik, ze was die dag acht geworden, maar niemand had haar gefeliciteerd.

De telefoon naast het bed begon te rinkelen, in de huiskamer werd opgenomen. Iris hoorde de stemmen achter de deur steeds luider worden. Met het laatste stuk laken en de schaar in haar hand liep ze naar de badkamer. Daar kon ze het geroezemoes tenminste niet meer horen.

Zittend op de wc knipte ze de laatste stroken, keek om zich heen, stond op en bond het eerste lint om de overvolle medicijnkast aan de muur. Het volgende bond ze om zijn elektrische tandenborstel – toen zag ze haar eigen spiegelbeeld. Een slanke vrouw met lang geblondeerd haar, opgemaakte ogen en lipstick die niet haar glimlach had teruggebracht. Nooit meer had ze een lint in haar haar gehad, nu knoopte ze boven op haar hoofd weer een grote witte strik. Van het siersel gleed haar blik terug naar beneden. Op de wastafel, het plankje erboven en opzij, overal stonden nog steeds zijn medicijnen. Ze stopte het ritueel, pakte een sporttas van de vloer, trok haar tenniskleren eruit, veegde in een paar bewegingen al de doosjes, potjes en flesjes erin en propte de tas weg onder de wasbak. Om hem er direct weer onder vandaan te trekken en opnieuw naar de overdaad aan roze, gele, blauwe, bruine en witte pillen te kijken. Boven op de wirwar aan medicijnen lag een doordrukstrip met kleine roze pilletjes, bijna uitdagend, als een verboden vrucht. Ze pakte hem en drukte er eentje uit. Max had de laatste weken niet veel meer gevoeld van de pijnen die hem kapot hadden gemaakt, de opiaten hadden hem verdoofd. Het pilletje rolde tussen haar vingertoppen alsof ze proefde, toen er op de slaapkamerdeur werd geklopt.

‘Iris?’

Ze hield zich stil.

‘Iris.’ De stem had iets dwingends.

Ze hoorde de man de slaapkamer binnenkomen, gooide het pilletje in de wc en trok door.

‘O, je bent op het toilet!’

Ze waste haar handen en kwam de badkamer uit. Een man, ongeveer even oud als zij, stond in Max’ inloopkast. Hij leek nog meer op zijn vader dan de andere keer dat ze hem had gezien.

‘Gecondoleerd,’ zei hij en hij keek naar de strik op haar hoofd.

‘Jij ook gecondoleerd.’

‘Ik zoek een overhemd.’

‘Heb je niets bij je?’

‘Nee, niet voor mij, voor pa.’

Iris keek hem verbaasd aan.

‘Donna vindt het vreselijk wat hij nu aanheeft.’

‘Maar...’ Ze had met veel zorg de kleding uitgekozen, een roze overhemd met een klein grijs streepje. Het kaartje, zeshonderdvijftig dollar, had er nog aan gezeten. Max had ooit gegniffeld dat hij het voor een speciale gelegenheid bewaarde.

‘Ze wil iets met meer cachet,’ zei Danny en hij stapte de kast in.

Iris wilde hem volgen maar hield zich in, het was per slot zijn zoon.

‘Nou, die schooier had op zijn ouwe dag niet veel stijl meer,’ klonk het uit de kast. ‘Er liggen hier bijna alleen maar polo’s!’

‘Sinds hij niet meer werkte en we hier woonden, droeg hij die graag,’ zei Iris.

‘Ja inderdaad, ze lopen er hier allemaal bij alsof het vakantie is,’ zei Danny.

Tussen de lamellen door keek Iris naar de grote vijver achter het huis, het water glinsterde, een eend kwaakte en dook onder, niet bang van de alligators die er rondwaarden. ‘Kun je iets vinden?’

‘Niet echt,’ zei hij en hij kwam met een lichtblauw overhemd de kast uit.

‘Dat shirt knelt rond zijn nek.’

‘Dat maakt nu toch niets meer uit,’ lachte Danny. ‘Wat is trouwens het wachtwoord van pa’s laptop?’

Iris haalde haar schouders op, ze had zich nooit met Max’ zaken bemoeid, niet toen hij werkte en niet nadat ze hier waren neergestreken. Als zij wilde mailen of wat moest opzoeken gebruikte ze de computer bij het raam.

Danny trok wat aan de boord alsof hij die wilde oprekken en vroeg: ‘Is er een testament?’

Iris haalde nogmaals haar schouders op.

Danny keek haar verwonderd aan. ‘Mijn pa deelde niet veel met je, hè?’

Ze hoorde de nadruk op het woord ‘mijn’ en een groeiende minachting in zijn stem.

Voor ze kon antwoorden vloog de deur open. ‘Ah, hier ben je!’ De vrouw liep op Danny toe, trok het lichtblauwe overhemd uit zijn hand en wierp er een afkeurende blik op.

Iris had ook haar maar één keer eerder gezien. Bijna vijfentwintig jaar geleden, ze waren net een maand getrouwd. Destijds was de deur ook opengevlogen, toen had ze gegild dat zij een hoer was die alleen maar aasde op het geld van haar vader.

‘Dag Donna,’ zei Iris.

De vrouw keek over haar schouder en, alsof ze elkaar dagelijks zagen, zei ze: ‘Wat heb jij een belachelijke strik in je haar, hij is toch niet jarig!’ Om zich meteen weer om te draaien, het lichtblauwe overhemd op de grond te gooien, de kast in te stappen en er met een wit uit te komen.

==

3

In haar handtas zat het verknipte laken, ook het stuk dat als strik in haar haar had gezeten. Iris reed al een uur rond op zoek naar plekken en objecten om ze aan vast te binden, maar de grof geknipte linten vormden zo’n groot contrast met de omgeving dat ze zelfs geen strook om de oleander achter het huis had geknoopt. Max had weleens gezegd dat hij meer hield van de oorspronkelijke vegetatie van Florida met de grote oude eiken behangen met Spaans mos, dan de palmbomen die overal in Eden waren geplant.

Pas toen ze het terrein op liep realiseerde ze zich dat het een begraafplaats was. De graven lagen verborgen onder de immense bomen met precies die meterslange baarden groen mos. Ze bewoog langs de stenen, sommige verweerd, andere nieuw en met bloemen. Bewoners van Eden lieten zich hier niet begraven, die gingen ‘terug naar huis’, zoals men dat noemde. Terug naar waar ze vandaan kwamen, New Jersey, Pennsylvania, Vermont, zelfs Canada, overal waar het koud was in de winter.

Onder de oude bomen was het heerlijk koel, en voor het eerst ontspande ze. Hier zou hij willen liggen, dat wist ze zeker. De tranen die ze de hele dag had weggeduwd, rolden plots over haar wangen. Toch waren het niet alleen tranen voor de gestorvene, ze huilde ook omdat haar huis was overgenomen alsof ze er niet woonde en ze deden of zij niet de weduwe was, maar een ver familielid. Donna en Danny belden de hele dag met ‘thuis’, met mensen van wie zij nooit had gehoord, laat staan dat ze ze gezien had. Ze wilden hun vader in Chicago begraven, bij Helen, de vrouw die hun moeder was, want zo zou hij het hebben gewild, zeiden ze.

Iris ging op een bankje zitten en tuurde naar een hoge boom waaronder nog geen graf was. Daar zou hij willen liggen. Dat was zijn plek. Ze zou hun het witte overhemd en het zwarte pak vergeven, net als de lakschoenen die hij in geen twintig jaar had gedragen, het binnenstebuiten keren van het bureau in hun zoektocht naar het testament en het gebroken beeldje dat in de prullenmand was gegooid, de twee in elkaar gestrengelde mensfiguurtjes die altijd op zijn bureau hadden gestaan. Het beeldje dat zij lang geleden op Barbados voor hem had gekocht.

Opeens was er een hand met een zakdoek. Ze keek omhoog en door de waas van tranen zag ze een man met een rood hoedje op.

‘Hij is schoon hoor, al is ie niet gestreken,’ grapte de vriendelijke stem.

Ze had niet gemerkt dat ze nog huilde, maar toen ze de zakdoek tegen haar gezicht drukte voelde ze haar tranen.

‘Hou hem maar,’ zei de man en hij liep verder, iets voorovergebogen, het hoedje scheef op zijn hoofd. Zou hij ook iemand hebben verloren zomaar op een maandagmorgen, terwijl de tuinmannen gras maaiden, of was hij de grafdelver? Ze stond op en liep achter hem aan om te vragen of hij misschien wist of de plek onder de boom nog vrij was, toen de man stopte bij een kindergraf. Ze aarzelde. Plots klonk er in haar tas het ‘Happy Days Are Here Again’. Als een idioot begon ze in haar tas te graven maar in de wirwar van linten kon ze haar mobieltje niet vinden, dat almaar luider zong. De man draaide zich om. Ze wilde net sorry zeggen toen ze zag dat het Max’ naam was die oplichtte. Een ijskoude rilling schoot over haar rug.

‘Ha, daar ben je! Hij vliegt vanmiddag.’

‘Wie?’

‘Pa, natuurlijk.’

‘Maar...’

‘We moesten een beslissing nemen en jij was weg, weet jij waar zijn paspoort ligt of zijn rijbewijs, we hebben iets nodig om hem te kunnen identificeren.’

‘Danny, luister...’

‘Wanneer ben je terug? Wij vliegen mee met hetzelfde vliegtuig, we kunnen echt niet langer blijven, er moet nog zó veel gedaan worden voor de begrafenis.’

‘Nee, wacht! Hier is ook een begraafplaats en ik heb een prachtige plek gevonden, echt heel mooi...’

‘We hebben je toch gezegd dat pa al een graf heeft, bij ma, je hebt zelf gezegd dat je niet wist wat hij wilde en Linda is het met ons eens.’

Linda? ‘Nee, Danny, het is míjn man...’ De verbinding was verbroken en het scherm met de naam Max was weer donker. Vierentwintig jaar lang waren de kinderen niet langs geweest, niet in Philadelphia, niet in Boston en niet hier in Eden, en nu namen ze hem mee. Iris belde meteen terug naar Max’ mobiel, maar er nam niemand voor hem op.

4

Overal om haar heen stonden lege koffiekopjes, borden en glazen. De stoelen stonden kriskras en de tafel, die jaren op dezelfde plek had gestaan, was naar het raam geschoven. Ze waren zonder haar met hem vertrokken, de vlucht was vol geweest en zij zou een dag later volgen. Hoewel ze het de afgelopen twee dagen vreselijk had gevonden, verlangde ze – nu iedereen was verdwenen – naar mensen om zich heen. De telefoon, die geen moment stil had gestaan, hield sinds zijn kinderen waren vertrokken zijn mond en Conchita zou pas overmorgen weer komen. Iris keek naar de foto aan de wand, die waarop Max haar midden op de Romeinse trap kuste.

‘Waar ben je?’ Ze schrok van haar eigen stemgeluid, toch luisterde ze gespannen of er een antwoord kwam, een teken, iets, maar het bleef stil. Zelfs het geluid van de maaiende tuinmannen zou ze op dat moment fijn hebben gevonden. Ze opende het raam, de hitte sloeg haar in het gezicht. De vogels hadden er geen last van, maar zij sloot vlug het raam en zette de radio maar weer aan. Elvis dreef de kamer binnen: ‘I want you, I need you, I love you’. De tranen rolden als vanzelf. Ze trok de geblokte zakdoek van de man met het rode hoedje uit haar zak en snoot haar neus – teruggeven kon toch niet meer.

‘Vanavond weer gezellig samen swingen!’ kwetterde de presentator van Radio Eden. ‘Om vijf uur spelen de Birdy Girls voor de linedancers weer op het centrale plein, en voor hen die echt de voetjes van de vloer willen is er om halfzeven in het Mahogany Recreatie Centrum een turtle-dansavond. Lekker samen op de zachte vloer liggen met de pootjes in de lucht. ’t Is maar goed dat onze kinderen niet alles van ons weten, anders zouden ze...’

Ze drukte de radio uit.

==

Voor de zevende keer stond ze op. De eerste keer was het om te checken of ze echt op de vlucht naar Chicago zat, de tweede keer om wachtwoorden uit te proberen in een poging Max’ laptop aan de praat te krijgen, maar IRIS, MAX, DANNY en DONNA hadden niets opgeleverd, daarna was ze in de doos onder het bed op zoek gegaan naar zijn testament, en nog later naar slaappillen, die ze toch maar niet nam omdat ze bang was anders de vlucht te missen, vervolgens had ze het roze overhemd met het grijze streepje alsnog ingepakt, en toen ze terug in bed stapte was ze er direct weer uit gegaan om haar lage pumps uit haar tas te halen en haar hoge erin te doen. Nu zocht ze tussen de oude kranten naar het telefoonnummer van de Edense courant, omdat die tegen Danny hadden gezegd dat er pas over vier weken plek was voor een overlijdensadvertentie. Ze zou zelf die hoofdredacteur wel bellen om te zeggen dat het eerder moest. Toen ze opnieuw in bed stapte en haar draai probeerde te vinden kroop haar hand steeds naar het rechterdeel van het bed tot haar roodgelakte teennagels ook onder de lakens vandaan kwamen, maar voor die het tapijt bereikten trok ze haar voet terug en draaide zich op haar zij. Ze keek naar het flesje slaappillen op het nachtkastje, sloot haar ogen en deed ze weer open. Ze draaide zich op haar rug en staarde naar het plafond. Opeens sprong ze uit bed, liep door de gang naar de garage, deed met de afstandsbediening de elektrische deur open en reed de golfkar naar buiten.

De lucht was nog lauw van de nacht, maar de zon zou niet lang op zich laten wachten; op de oprit, onder de palmbomen, lag al de Edense courant, de Daily Sun. Zachtjes reed ze de Pelican Drive uit. Er brandde nergens licht, nergens blafte een hond. Iedereen sliep nog.

==

Het hek was gesloten, niet eerder had ze zo vroeg een duik willen nemen. Met haar handen op de rand tuurde ze naar het glinsterende water in het bad. Op het deurtje hing een glimmend koperen bordje: GEOPEND VAN ZONSOP- TOT ZONSONDERGANG. De horizon begon voorzichtig roze te kleuren. Ze drukte zich op en probeerde haar been op de rand te zetten, het kostte haar meer moeite dan ze had gedacht. Ze zette zich opnieuw af, duwde zich op en trok haar been omhoog. Haar knie schampte het hout, maar het lukte haar eroverheen te komen.

Ze keek nog even achterom, maar toen ze niemand zag trok ze haar nachtpon uit, liet die op de rand van het bad vallen en gleed bloot het water in. Alsof ze door een vel stapte, rimpelingen makend, zakte ze weg. Ze liet de rand los en werd door het frisse blauw omarmd, wentelde, kwam weer boven, nam een hap lucht en liet zich terugzakken. Gewichtloos was ze. Ze dreef, ze draaide, ze zweefde. Ze dook naar de bodem, zwom een paar slagen en strekte zich helemaal uit. De klem die haar de afgelopen dagen, weken misschien al, in zijn greep had gehad, verdween. Ze spreidde haar armen en benen en dobberde. Boven haar de hemelbol, haar blik ging van ster naar ster alsof ze iets zocht.

‘Mevrouw! Wat doet u daar?’ klonk een verbaasde stem.

Iris schrok op. De lucht was allang niet meer pikzwart en de sterren waren bijna opgelost. Ze had geen idee hoelang ze daar had gedreven.

‘U weet toch dat dat niet mag? Ik heb het hek nog niet opengemaakt.’ Aan de rand van het bad stond een vrouw met een sleutelbos in haar hand, ze droeg het bekende blauwe T-shirt met het gele embleem dat al het personeel van Eden droeg. Achter haar stonden twee mannen en een vrouw in badkleding. Toen ze zagen dat Iris naakt was, greep de vrouw met de sleutels de nachtpon van de tegels en wierp die haar toe. ‘Woont u hier pas?’

Iris schudde haar hoofd.

‘Dan kent u de regels toch?’

Ze knikte.

‘Hebt u uw pasje bij u?’

‘Dat ligt nog thuis.’

‘U weet toch dat het dragen van zwemkleding en het bij u hebben van uw pasje verplicht is?’

De drie vroege zwemmers treuzelden om het bad in te gaan, waar Iris meer in dan uit het water haar nachtpon aantrok. Druipend klom ze op de kant. De ogen van de sleutelvrouw, op haar badge stond geschreven JUDY WELLS SERVICEPLOEG, verraadden dat ze geïrriteerder was dan haar stem en glimlach deden vermoeden. Iris groette de wachtende zwemmers en liep weg door het openstaande hek.

5

Ze was teruggevlogen met het roze overhemd met het grijze streepje ongebruikt in haar tas. Binnen stonden nog overal de kopjes en de lege glazen. Ze keek er niet naar maar liep in haar zwarte begrafenisjurk direct de slaapkamer in, liet de tas op het bed vallen, ritste hem open, pakte het overhemd eruit en stapte de kast in. Ze koos een van de lege haakjes en hing het op alsof het net gewassen was.

Op de dag dat ze hem vroeg of hij ziek was, had hij haar bezworen dat hij honderd zou worden, net als zijn oom, die de honderdtwee had gehaald. In Chicago had ze niemand van zijn familie gekend, behalve Donna en Danny, maar die waren vreselijk druk – iedereen wilde hen condoleren. Soms hadden ze ook naar haar gewezen, maar meestal niet, alsof ze zich voor hun vaders blanke vrouw – die even oud was als zij – schaamden. Het grootste deel van de receptie had ze in haar eentje op de pijnlijk hoge hakken gestaan, als enige witte tussen alle zwarten. Nadat hij, compleet met dominee en gezang, was begraven op de kist van zijn eerste vrouw en de genodigden waren verdwenen, had ze zich niet eens meer omgekleed en de eerste vlucht terug naar huis genomen.

==

‘Hoelang blijft oma zwarte jurken dragen?’ had Iris een half jaar na het overlijden van haar Duitse grootvader gevraagd.

‘Tot ze opa is vergeten,’ antwoordde haar moeder en ging onverstoord door met het schillen van de aardappelen.

‘Opa vergeten? Dat kan toch niet?’ riep ze verbaasd uit. ‘Hij was de allerliefste opa van de hele wereld!’

‘Iedereen die sterft wordt vergeten,’ zei haar moeder zonder op te kijken.

‘Maar als ik doodga, dan ga jij mij toch niet vergeten?’ vroeg ze aan haar moeder.

‘Iedereen die sterft wordt vergeten,’ herhaalde haar moeder. ‘Iederéén, dus ook jij.’

==

Het geluid van de deurbel klonk door tot in de kast. Iris schrok op, het liefst had ze al zijn kleren van de reling getrokken en zich er als een poes in gedraaid, maar ze vermande zich en na een blik in de spiegel en een duw in haar haar toverde ze een glimlach op haar gezicht en opende de voordeur.

Voor ze zag wie het was dreef de wolk Chanel 5 de gang in, gevolgd door Katherine. ‘O, Iris, liefje!’ Ze spreidde haar armen wijd en omhelsde haar. ‘Wie had dat nou gedacht,’ snikte haar buurvrouw luid terwijl ze Iris tegen haar borst drukte. ‘Jouw Max, zo snel! Waarom heb je me niet gebeld! Ik hoorde het van Bill op nummer 12, en je hebt hem al naar Chicago gebracht en zijn kinderen hebben je geholpen, wat een zegen dat hij kinderen had!’

‘Ja, dat was heel fijn,’ glimlachte Iris naar de vrouw met wie ze weleens naar een yogaklas ging.

‘Samen met de familie zijn op zulke momenten is zó belangrijk,’ tetterde ze door en ze liep de woonkamer in, waar ze neerplofte in de stoel waar Max altijd zat. ‘Je hebt gelukkig veel bezoek gehad zie ik.’ Ze pinkte naar de lege kopjes. ‘Als je me het had laten weten, was ik direct teruggekomen, shoppen in Miami is per slot niet Parijs, ik weet zo goed hoe je je voelt, toen Phil er ineens tussenuit kneep, ik was zo boos toen, had hij maar zijn medicijnen op tijd ingenomen. Weet je, ik kwam z’n cardioloog pas tegen, knappe man, hij is net hertrouwd, als ik dat eerder had geweten had ik er werk van gemaakt.’ Ze trok het kussen uit de stoel en draaide haar billen er dieper in. ‘Woede hebben is goed, dat weet je hè, het hoort bij de rouwverwerking. Eerst de schok, dan de woede. Ben jij al boos? Ik ben destijds gaan boksen, maar mijn god, die zakken waartegen je moest slaan die zijn zo zwaar...’ Ze zuchtte, pakte het kussen weer van de vloer, stompte er een keer in en propte het terug achter haar rug. ‘Je kan ook gaan emotiedansen, elke dinsdagmiddag in het Mahogany Rec Cen, als je wilt ga ik met je mee, ik heb het een halfjaar gedaan, echt fantastisch, je mag al je gevoelens uiten en er komen veel meer weduwes.’ Ze ging opnieuw verzitten. ‘Weet je, soms denk ik weleens... we hadden het goed hoor, dat weet je, mijn Phil en ik... maar nu...’ Er verscheen een brede lach op haar gezicht. ‘Wat vind je van mijn nieuwe kleur?’ Iris keek naar het lange rode haar. ‘Ik had het blond, weet je dat niet meer?’ Ze duwde een lok opzij. ‘Lieverd, mag ik je één tip geven? Echt een heel belangrijke tip! Slik je tranen in en huil niet, dat is desastreus voor de huid rond je ogen.’

Meteen voelde Iris haar ogen weer prikken, ze slikte en slikte en probeerde de glimlach op haar gezicht te houden, maar het lukte haar amper.

Katherine deed of ze het niet zag en vroeg: ‘Je hebt toch nog niets vanavond?’

‘Hoezo?’

‘Vanavond is onze WOEST-avond.’

Iris keek de roodharige, goed geconserveerde vrouw verbaasd aan.

‘Het Weduwen Oost Eden Support Team? Je hoort er nu bij!’

Eén keer eerder was Iris, zomaar op een dag, voor een club van lotgenoten gevraagd, ze zat nog op de middelbare school en haar zus was het huis al uit. Een man en een vrouw, zeker tien jaar ouder dan zij, hadden haar aangesproken op straat. Iris had nooit begrepen hoe ze wisten wie zij was en gezegd dat ze niet begreep waar ze het over hadden. Het stel had sorry gezegd en was stilletjes weggelopen. ‘Nee, ik kan niet vanavond,’ zei Iris, ‘ik heb al een afspraak.’

‘O, wat jammer,’ riep Katherine, de voormalig secretaresse van de handelaar in vastgoed met wie het haar gelukt was te trouwen, ‘want het is echt heel gezellig. We nemen allemaal iets mee, en bespreken van alles. Ann ken je en Diana ook, hier uit de straat, we doen het elke week bij iemand anders, vandaag is het bij Diana, en ken je de vrouw van Chuck Phillips, Peggy? Haar man was het die vorig jaar bij de slagboom door het onweer werd geraakt, en Charley Rogers, je weet wel, van die man die zich...’ Ze bracht haar hand naar haar keel. ‘En natuurlijk Paula,’ ging ze verder, ‘die in dat huis tegenover de postbussen woont.’

Op het moment dat Iris het woord ‘postbus’ hoorde slaakte ze een kreet en sloeg haar hand tegen haar voorhoofd.

‘Wat is er met Paula?’

‘Nee, de post, die ben ik helemaal vergeten.’

Het was Max’ ochtendritueel geweest om in de koelte een rondje om de grote vijver te lopen. Hij kwam dan altijd dezelfde buurtbewoners tegen en hoorde zo de nieuwtjes die niet in de Daily Sun stonden.

Katherine zei dat ze begreep dat Iris het nog heel druk had, maar dat ze echt bij hun clubje hoorde en terwijl ze opstond rebbelde ze door dat ze voor ze naar buikdansles ging nog even langs de kapper moest. Wiebelend met haar heupen liep ze naar de deur en vlak voor die dichtviel riep ze: ‘Als je later komt, is het ook goed hoor!’

==

De roldeur ratelde omhoog. Het felle middaglicht stroomde de garage in, net als de hitte. Beter had ze aan het eind van de dag de post kunnen gaan halen, maar de grote deur was al open dus stapte ze het golfkarretje in en reed achteruit, tussen de rode Chrysler en de zwarte BMW de garage uit, toen er een knarsend geluid klonk. Iris wist meteen wat er gebeurde, verschrikt keek ze naar de donkere auto, aan de antenne hing nog steeds een wit lint, over de zijkant liep nu een grote kras. Voor het eerst sinds maandagochtend was ze blij dat hij er niet meer was. Hij zou, wat voor smoes of verhaal ze ook zou hebben verzonnen, woedend zijn geworden dat er nu niet alleen op haar maar ook op zijn auto een kras zat. In dat opzicht had Danny helemaal niet op zijn vader geleken, die reed door Chicago in een vreselijk oud barrel vol deuken. Iris gluurde over haar schouder naar buiten en keek naar de wolkeloze hemel, even was ze er niet meer zeker van of hij haar nou wel of niet kon zien. Schuldbewust stapte ze weer de golfkar in en reed voorzichtig naar buiten. Achter haar sloot de garagedeur. Opnieuw keek ze omhoog naar de blauwe lucht. Haar grootmoeder had er heilig in geloofd dat haar echtgenoot boven haar zweefde en haar kon zien. Ze sprak zelfs met hem, ook als ze niet alleen was. Iris hield echter haar mond en reed zo snel ze kon de straat uit.

Behalve een tuinman met een kruiwagen die van achter een laurierhaag tevoorschijn kwam, liep er op dit uur niemand buiten. De meeste bewoners deden na de lunch een dutje om straks weer fris en monter de golfbaan op te kunnen of naar een van de vele klasjes, clubs of cursussen te gaan.

De garagedeur van het huis waar de weduwen elkaar die avond zouden treffen stond wagenwijd open. Iris zag dat Diana, die sinds een halfjaar weduwe was, de sportauto van haar man Roy had weggedaan – of was ze er zelf mee weg? Iris had maar één keer in de nieuwe auto van Max gereden, op de tolweg naar Orlando, maar hij was toen zo nerveus geweest dat ze niet goed zou schakelen, dat ze het nooit meer had gewild; nu ze erover nadacht was het een vreemde vrijheid ongestoord in die auto te kunnen gaan rijden. Was dat waarop Katherine had gedoeld? Ze volgde de laan om de vijver en draaide de parkeerplaats op. Uit de lantaarnpalen klonk als overal zachtjes muziek. Links was de ingang naar het zwembad, het hek stond half open, rechts waren de wanden met postbussen in een vrijstaand gebouwtje met een afdak erboven, de twee werden gescheiden door een, typisch voor Eden, strak gesnoeide laurierhaag waarin vogeltjes tjilpten. Iris stak haar sleutel in postbus nummer 314. Er lag amper iets in het vakje, opgelucht zuchtte ze, want het was zeker meer dan een maand geleden dat hij was geleegd. Toen ze het stapeltje oppakte zag ze dat er een sleutel bovenop lag met een glimmend label eraan waarop een krullende 2 stond geschilderd. De deurtjes aan de rechterkant hadden slechts hoge getallen, dus liep ze om het gebouwtje heen op zoek naar het slot waar de sleutel op paste, toen ze van achter de haag gegiechel hoorde, aangevuld door een mannenlach, gevolgd door een plons, en een vrouw die het uitproestte, maar de laurierhaag was veel te dik om te kunnen zien wie er in het zwembad waren. Bovenaan links was een groot vak waarop een 2 stond. Het deurtje klemde en Iris moest hard trekken om het open te krijgen en terwijl het gegiechel achter haar overging in gehijg, viel een enorme hoeveelheid enveloppen uit het vak op de grond. Het gehijg veranderde in gekreun. Ze wilde het niet horen. Met beide handen greep ze zo veel mogelijk brieven bij elkaar, liep ermee naar de golfkar en propte ze in het bakje naast het stuur. Ze zocht of ze een plastic tasje of iets anders had om de rest in te doen, maar vond niets. Geïrriteerd dat de preutse Judy Wells van de Eden-serviceploeg er nu niet was, veegde ze zo snel ze kon de resterende poststukken bij elkaar en legde die op de bodem van de kar. Van achter de heg klonk een ingehouden brul waarna het stil werd. De liefde bedrijven in het bad was net als naaktzwemmen voor zonsopkomst verboden en in een mix van nieuwsgierigheid en een drang om te storen duwde ze het hek open, tot ze zag wie er was en ze haar handen terugtrok alsof ze zich brandde. Even later reed ze langs het huis met de open garagedeur. Ze keek langer naar binnen dan op de heenweg.

‘Mevrouw! Stop!’ klonk het van achter de heg. De tuinman met de kruiwagen verscheen weer en wees naar het wegdek achter haar.

Achter Iris lag het asfalt bezaaid met enveloppen, net zoals het erf van haar grootouders eruit moet hebben gezien toen haar vader na vijf jaar Siberië weer was thuisgekomen. Zijn moeder had trouw alle post voor hem bewaard, in de lange tijd dat hij weg was gebleven was het een forse hoop geworden. Samen met een snee brood en een glas melk had ze hem de stapel toegeschoven. Hij had – zonder ook maar één brief van zijn verloofde open te maken – alles naar buiten gegooid en gezegd dat vroeger niet meer bestond. Zijn moeder had gezwegen, maar zijn broertje had ze uit de bak gevist en een maand later stond zijn toekomstige vrouw voor de deur. Nu zat hun dochter op haar hurken en verzamelde samen met een latino de post die als een plaatselijke sneeuwbui de weg had bedekt.

Met de kruiwagen bracht de tuinman alle post naar het huis en legde die voor haar op de keukentafel. Boven op de enveloppen had hij een pakketje neergelegd.

Vanaf de allereerste keer dat ze elkaar hadden gezien, die nacht op de Nordic Queen, had Max haar verwend met cadeautjes. Dat ze nu zelfs na zijn dood nog een presentje van hem kreeg had ze nooit kunnen verzinnen. Ze betastte de buitenlandse postzegel en herinnerde zich weer de Luli Fama-bikini die hij voor haar via een Braziliaanse site had gekocht; maanden later, het was al winter geweest in Boston, kwam die aan. Nieuwsgierig trok Iris het plakband los en scheurde het pakje open. Binnenin geen cadeauverpakking maar een vergeeld kartonnen doosje met Chinese letters met daarin een plastic zakje rode pillen. Voor de tweede keer die dag was ze een fractie van een seconde blij dat hij haar niet kon zien. Hij zou haar hebben uitgelachen om haar eeuwige gretigheid. Er zat een briefje bij waarop in gebrekkig Engels stond dat men een halfuur voor de maaltijd een tablet onder de tong moest laten smelten. Aan de koelkast hing de lijst nog met het schema welke pil hij wanneer moest innemen. Ze hadden niet geholpen. Max was gestorven terwijl Iris voor hem danste, zoals ze ook voor hem had gedanst die eerste nacht in de Golden Wave Club op het bovendek, ergens tussen de Bahama’s en Martinique. In die tijd slikte hij maar één pil, een pil waar toen nog niemand van had gehoord en die hij via via had geregeld.

6