De verteller, een Amerikaan die aan de universiteit van Sofia lesgeeft, ontmoet Mitko, een jonge prostitué, voor het eerst in de openbare toiletten van Sofia’s Nationale Cultuurpaleis. De jongen heeft een onweerstaanbaar zinnelijke uitstraling en de daaropvolgende ontmoetingen worden frequenter, de gevoelens van de verteller voor Mitko intenser, en ook al beseft hij dat er een gevaarlijke kant zit aan deze afspraakjes, zich eraan onttrekken kan hij niet. Tot een dag de verhoudingen op scherp komen te staan.

Wanneer hij hoort dat zijn vader stervende is wordt hij overvallen door herinneringen aan een moeilijke jeugd en de traumatische verwijdering van zijn vader, en hij besluit er niet heen te gaan. Twee jaar later, hij heeft inmiddels een meer conventionele relatie, verschijnt Mitko weer ten tonele, en diens aanwezigheid werkt als een vloek, en als een roesmiddel.

‘Een onderzoekende, barmhartige overpeinzing over de glibberigheid van verlangen […] in taal zo mooi en intens als poëzie.’ – Hanya Yanagihara (auteur van Een klein leven)

‘Een lumineuze, verschroeiende verkenning van verlangen en vervreemding, en de onuitwisbare stempel van het verleden.’ – Kirkus Reviews

‘De erotische ban, het emotionele niet-geven en de vraag wie de macht heeft in een relatie wordt onderzocht in een roman die me voortdurend en tot het treurige, prachtige einde in zijn greep had.’ – Independent on Sunday

‘Tegen het einde van deze korte, intense roman wordt duidelijk dat Greenwells onderwerp het conflict is tussen onze recente, met moeite veroverde vaardigheid voor openheid en de diepgeworteld notie van ouderwetse schuld en rouw. […] Dit is helemaal niet een roman over [mannelijke] hoeren, maar over de blijvende schade die een liefdeloze jeugd kan toebrengen.’ – The Guardian

Garth Greenwell

Wat van jou is

Vertaald door Adriaan Krabbendam

Uitgeverij Atlas Contact
Amsterdam/Antwerpen

© 2016, Garth Greenwell

© 2016 Nederlandse vertaling Adriaan Krabbendam

Oorspronkelijke titel: What Belongs to You

Oorspronkelijke uitgave: Farrar, Straus and Giroux, New York

Omslagontwerp: Wil Immink Design, naar het ontwerp van Jenny Carrow voor de Amerikaanse uitgave

© Omslagbeeld Getty Images en Gallery Stock

Foto auteur © Max Freeman

E-book Elgraphic bv, Vlaardingen

ISBN 978 90 254 4891 2

D/2016/0108/770

NUR 302

www.atlascontact.nl

Dit e-book werd gemaakt op basis van de eerste druk, 2016, ISBN 978 90 254 4890 5

voor Alan Pierson en Max Freeman
en voor Luis Muñoz

DEEL EEN

Mitko

Dat mijn eerste confrontatie met Mitko B. uitliep op verraad, hoe onbeduidend ook, had meteen een alarmbelletje bij me moeten doen rinkelen, dan was mijn begeerte naar hem wel afgenomen, zo niet volkomen verdwenen. Maar in ruimten als de toiletten van het Nationaal Paleis van Cultuur, waar we elkaar ontmoetten, is de atmosfeer vergeven van de alarmbelletjes, ze zijn alomtegenwoordig en onontkoombaar, zodat ze deel worden van degenen die zich er ophouden en daarmee ook van de begeerte die ons erheen voert. Al toen ik de trap afliep hoorde ik zijn stem opklinken, die net als alles aan hem te volumineus was voor deze onderaardse ruimten, alsof ze terugverlangde naar de heldere middag, die, hoewel het half oktober was, niets herfstigs had – de druiven die rijp aan de wijnstokken hingen overal in de stad, knapten nog warm in je mond. Ik was verbaasd om iemand zo vrijuit te horen spreken in een ruimte waar volgens een onuitgesproken regel eigenlijk alleen maar werd gefluisterd. Onder aan de trap betaalde ik mijn vijftig stotinki aan een oude vrouw die naar me opkeek vanuit haar hokje, haar gelaatsuitdrukking was blanco terwijl ze het kleingeld aannam – met haar andere hand hield ze haar omslagdoek stevig vast tegen de eeuwige kou hier, ongeacht het seizoen. Pas aan het eind van de gang hoorde ik nog een stem, niet zo luidruchtig als de eerste, maar van iemand die mompelend antwoord gaf. De stemmen kwamen uit de tweede van de drie toiletruimten, en zouden afkomstig kunnen zijn van mannen die hun handen wasten, als er het geluid van stromend water bij te horen was geweest. Ik stopte in de achterste ruimte, waar ik mezelf inspecteerde in de spiegels langs de muren terwijl ik luisterde naar hun gesprek, waar ik geen woord van kon verstaan. Mannen hadden maar één reden om zich daar op te houden, de toiletten in het NDK (zoals het Paleis wordt genoemd) zijn goed verborgen en genieten een zodanige reputatie dat ze nauwelijks ergens anders voor worden gebruikt – maar toen ik de ruimte binnenging, leek deze uitleg in tegenspraak met het gedrag van de man die mijn aandacht trok: joviaal en brutaal, zonder enige schroom op deze plek waar discretie zo hoog in het vaandel stond.

Hij was lang, mager maar breedgeschouderd, met de kortgeknipte soldatencoupe die hier in Sofia populair was onder bepaalde jongemannen, die een voorkeur hadden voor een hypermasculiene stijl en een criminele uitstraling. Ik had nauwelijks oog voor de man die hem vergezelde, die kleiner was, onderdanig, met geblondeerd haar en zijn handen diep in de zakken van zijn spijkerjasje gestoken. Het was de langere man die zich tot mij wendde met zichtbaar welwillende interesse, zonder roofzucht of vrees, en hoewel ik van mijn stuk was gebracht, moest ik onwillekeurig glimlachen. Hij begroette me met een indrukwekkende woordenvloed, waarop ik slechts verbijsterd mijn hoofd kon schudden terwijl ik de grote hand greep die hij uitstak en als gebrekkige verontschuldiging en verweer de paar zinnen ten beste gaf die ik tot vervelens toe geoefend had. Zijn glimlach verbreedde zich toen hij begreep dat ik een buitenlander was, waarbij hij een gebroken voortand ontblootte, het hoekige litteken waar hij (zoals ik zou merken) niet van af kon blijven met zijn wijsvinger als hij met zijn gedachten elders was. Zelfs van deze afstand kon ik de alcohol ruiken, die niet zozeer door zijn mond werd uitgewasemd als in zijn kleren en haar hing – dat verklaarde zijn vrijmoedigheid in een omgeving die, ondanks alle losbandigheid, gebonden was aan zulke beperkingen, en verklaarde bovendien de opmerkelijk onschuldige uitstraling van zijn oogopslag, die vastberaden was, maar niet bedreigend. Hij nam weer het woord, hield z’n hoofd scheef, en in een mengelmoes van Bulgaars, steenkolenengels en gebroken Duits stelden we vast dat ik Amerikaans was, dat ik nu een paar weken in zijn stad was en minstens een jaar zou blijven, dat ik lesgaf aan het American College en dat mijn naam min of meer onuitspreekbaar was in zijn taal.

Gedurende ons hakkelende gesprek werd geen enkele keer gezinspeeld op de ongebruikelijke locatie van onze ontmoeting of waarvoor die nagenoeg uitsluitend werd gebruikt, waardoor ik me met een mengeling van begeerte en huiver afvroeg wat de reden en het doel van zijn aanwezigheid kon zijn. Er kwam nog een derde man binnen, die een paar keer het achterste hokje in- en uitliep, waarbij hij zonder naar ons toe te komen of ook maar een woord te zeggen ons nauwlettend in de gaten hield. Toen we onze kennismaking afrondden en deze man voor de derde maal zijn hokje inliep en de deur achter zich sloot, wees Mitko (ik wist inmiddels dat hij zo heette) naar hem en keek me bijzonder betekenisvol aan terwijl hij zei, Iska, he wants, en hij maakte een obsceen gebaar dat aan duidelijkheid niets te wensen overliet. Hij lachte er smakelijk om, net als zijn kameraad, die hij brat mi noemde en die nog geen woord gezegd had sinds mijn binnenkomst, hij keek naar me alsof hij me deelgenoot wilde maken van de grap, ook al was ik natuurlijk net zozeer het voorwerp van hun hilariteit als de man die naar hen luisterde vanuit zijn hokje. Ik wilde zo graag bij hen horen dat ik bijna zonder nadenken glimlachte en mijn hoofd schudde, op een manier die in dit geval zowel instemming of bevestiging als een zekere verwondering ten aanzien van de fratsen van het bestaan moest uitdrukken. Maar ik zag aan de blik die zij uitwisselden dat deze poging me bij hen aan te sluiten de afstand tussen ons alleen maar vergrootte. Om mezelf een houding te geven, na de tijd genomen te hebben om de onontbeerlijke lettergrepen in mijn hoofd te rangschikken (die ondanks mijn inspanning maar zelden op de juiste manier over mijn lippen komen, ook al wordt me te verstaan gegeven dat ik hoebavo en pravilo spreek, en mensen zich verbazen over mijn beheersing van een taal die bijna niemand blijkt te willen leren), vroeg ik hem wat hij hier deed, in deze kille ruimte, deze treurige, klamme kelder. Boven ons voelde het nog als zomer, het plein was zonovergoten en er waren bijzonder veel mensen op de been, even oud als deze mannen, onder wie enthousiastelingen met skateboards, skeelers of extreem opgepimpte fietsen.

Mitko keek naar zijn vriend, die hij zijn broer noemde ook al waren ze geen broers, waarna die naar de uitgang liep en Mitko zijn portefeuille uit zijn kontzak haalde. Hij opende hem en haalde er een klein vierkant pakje glanzend papier uit, een dichtgevouwen bladzij uit een tijdschrift. Voorzichtig en met licht trillende handen vouwde hij de bladzij open, hield die in evenwicht om te voorkomen dat de losse substantie die het bevatte – wat het ook mocht zijn – niet op de plakkerige smeerboel onder onze voeten terecht zou komen. Ik kon uiteraard wel raden wat hij tevoorschijn zou toveren – mijn enige verbazing gold hoe weinig hij had, niet meer dan wat verkruimelde blaadjes. Tien leva, zei hij, en dat hij, zijn vriend en ik het met z’n drieën konden oproken. Hij leek niet teleurgesteld te zijn toen ik het aanbod afsloeg – hij vouwde het papier gewoon weer voorzichtig op en stopte het terug in zijn portefeuille. Maar hij ging ook niet weg, zoals ik had gevreesd. Ik wilde dat hij bleef, ook al was het tijdens de duur van ons moeizame gesprek, dat vijf, hooguit tien minuten in beslag genomen had, moeilijk voorstelbaar geworden dat mijn groeiende verlangen naar hem enig uitzicht op vervulling had. Hoe vriendelijk hij ook was, terwijl we praatten leek hij mij op een of andere raadselachtige manier uit de weg te gaan – hoe langer we elk erotisch voorstel ontweken, des te onbereikbaarder leek hij te worden, niet zozeer omdat hij mooi was, want ik vond hem mooi, maar eerder vanwege een nog afschrikwekkender eigenschap, een soort lijfelijke zelfverzekerdheid of ongedwongenheid waarmee hij de indruk wekte geen enkele last te hebben van twijfels, zelfverwijt of pietluttigheid. Hij kwam over als iemand die vond dat hij eenvoudig recht had op een deel van de welgezindheid van de wereld, ook al was die hem duidelijk onthouden. Hij keek naar zijn vriend, die nog geen aanstalten had gemaakt zich weer bij ons te voegen toen Mitko zijn kleine schat had weggeborgen, en nadat zij nog een blik hadden gewisseld keerde de vriend ons de rug toe, zonder de deur verder in de gaten te houden, alsof hij, zo voelde dat, ons een zekere privacy gunde. Mitko keek me weer aan, nog altijd vriendelijk maar met een grotere intensiteit dan daarvoor, waarna hij zijn hoofd boog en met een hand over zijn kruis ging. Natuurlijk keek ik omlaag, en ik kon mijn opwinding niet verbergen, die hij ongetwijfeld moest hebben opgemerkt, zoals bleek toen ik hem weer aankeek. Hij wreef zijn duim en twee vingers van zijn andere hand over elkaar, in het universele gebaar dat geld beduidde. Er was niets in zijn houding dat op verleiding wees, geen enkel teken van begeerte – wat hij aanbood was een transactie, en opnieuw toonde hij geen teleurstelling toen ik onwillekeurig en zonder aarzeling nee tegen hem zei. Het was het antwoord dat ik altijd gaf op zulke voorstellen (die onvermijdelijk zijn op de plekken die ik frequenteer), niet uit een of andere morele veroordeling, maar uit trots, een trots die de laatste jaren wat was afgezwakt, toen ik me realiseerde dat ik in de loop der tijd verschoven was van de ene categorie van erotisch object naar een andere. Maar zo gauw ik het woord had uitgesproken, had ik al spijt, toen Mitko zijn schouders ophaalde en zijn kruis losliet met een glimlach alsof het allemaal maar een geintje was. Toen hij zich ten slotte omdraaide om met zijn vriend weg te gaan en me toeknikte ten afscheid, riep ik tsjakai tsjakai tsjakai, wacht wacht wacht, ik herhaalde het woord snel en met dezelfde stembuiging die ik een oude vrouw op een middag had horen aanwenden bij een kruispunt toen een zwerfhond zich tussen het verkeer begaf. Mitko draaide zich meteen om, volkomen gedwee, alsof onze transactie al was afgesloten – misschien was het naar zijn idee al helemaal in kannen en kruiken, net als voor mij, ook al pretendeerde ik sceptisch te staan tegenover de aangeboden waren, in een poging de overweldigende opwinding die ik ervoer enigszins de baas te blijven. Ik keek naar zijn kruis en weer omhoog, terwijl ik zei kolko ti e, hoe groot ben jij, de standaarduitdrukking, altijd de eerste vraag die gesteld werd in de chatrooms die ik bezocht op internet. Mitko zei niets, hij glimlachte, ging een hokje binnen en deed zijn gulp open, waarop mijn gespeelde aarzeling verdween en ik me realiseerde dat ik elk prijs zou betalen die hij verlangde. Ik deed een stap naar voren en strekte mijn hand uit alsof ik deze waren meteen zou opeisen, ik ben altijd een vreselijk slechte onderhandelaar of pingelaar geweest, mijn begeerte is meteen zonneklaar, maar Mitko knoopte zijn gulp weer dicht en stak zijn hand op om me op afstand te houden. Ik dacht dat hij geld wilde zien, maar in plaats daarvan stapte hij om me heen, zei me dat ik moest wachten, en liep terug naar de rij porseleinen wasbakken, stuk voor stuk gebarsten en besmeurd. Toen, met een lijfelijke onbeschaamdheid die ik toeschreef aan dronkenschap maar die, zoals ik zou leren, een onvervreemdbare karaktertrek was, trok hij de enorme slurf van een pik uit zijn spijkerbroek tevoorschijn en boog zich over de wasbak om hem te wassen, trok zijn voorhuid terug en huiverde bij het hier altijd koude water. Het duurde even voordat hij tevreden was, het eerste teken van een scrupuleuze zindelijkheid die me altijd zou blijven verbazen, gezien zijn armoede en de belabberde woonomstandigheden waar hij het mee moest doen.

Toen hij terugkwam vroeg ik zijn prijs, en dat was tien leva, maar toen ik mijn portemonnee opende en er alleen briefjes van twintig in bleken te zitten, nam hij er begerig een aan. Ach wat kon het schelen, de bedragen waren nagenoeg allemaal even betekenisloos voor mij – ik zou twee keer zoveel hebben betaald, of nog eens twee keer zoveel, wat niet wil zeggen dat ik over bijzonder veel geld beschikte, maar dat zijn lijf zo goed als onbetaalbaar leek. Voor mij was het al verbazingwekkend genoeg dat welke hoeveelheid dan ook van deze smoezelige biljetten dit lichaam voor mij beschikbaar kon maken, dat ik het na zo’n simpele handeling kon aanraken en binnen mijn bereik zou hebben. Ik legde mijn handen onder het strakke overhemd dat hij droeg, en hij duwde me zachtjes weg zodat hij het op zijn manier kon uittrekken – op z’n gemak maakte hij alle knoopjes los en het hing het zorgvuldig op aan de haak aan de deur van hokje achter hem. Hij was magerder dan ik verwachtte, minder afgetekend, en het haar op zijn borst was geschoren tot stoppels, zodat ik me voor het eerst realiseerde hoe jong hij was (ik zou te weten komen dat hij drieëntwintig was) toen hij jongensachtig en naakt voor me stond. Hij gebaarde me weer dichterbij te komen met de overdreven hoffelijkheid die bepaalde dronken mannen aannemen, hetgeen kan voorafgaan aan – zelfs in mijn opwinding was de gedachte nooit ver weg – net zo overdreven uitbarstingen van woede. Toen verraste Mitko me door zich naar me toe te buigen en zijn mond tegen de mijne te drukken, me royaal te kussen, zonder enige terughoudendheid, en ook al had ik niets gedaan om een dergelijk contact uit te lokken, het was welkom en ik zoog gretig aan zijn tong, die antiseptisch was door de alcohol. Ik wist dat hij een begeerte speelde die hij niet voelde en geloof werkelijk dat hij te dronken was om tot begeerte in staat te zijn. Maar in al onze intimiteiten zit nu eenmaal iets theatraals volgens mij, als we onze reacties afwegen tegen wat we waarnemen of ons inbeelden – we verlangen altijd te veel of te weinig en passen ons daaraan aan. Ook ik speelde, deed alsof ik geloofde dat zijn vertoon van hartstocht een oprechte reactie was op mijn eigen begeerte, waar niets aan geveinsd was. Alsof hij voelde wat ik dacht, drukte hij me dichter tegen zich aan, en voor het eerst ving ik, onder de veel krachtiger en bijna overweldigende alcoholdamp, zijn eigen geur op, die de grootste bron van genot zou zijn die hij me schonk en die ik bij hem zocht (in zijn nek en kruis, onder zijn armen) elke keer dat we elkaar zagen. Ik legde mijn gedachten het zwijgen op, tilde een van zijn handen boven zijn hoofd, verbrak onze kus om mijn gezicht in zijn oksel te drukken (ook daar schoor hij zich, de huid schuurde tegen mijn tong) en zoog zijn geur op alsof ik een onmisbare nectar aantrof in een ontoereikende bron. Daarna liet ik me op mijn knieën zakken en nam hem in mijn mond.

Een paar minuten later, ruim voordat hij me geschonken had wat mij toekwam, de verplichting die hij was aangegaan toen hij een groezelig twintig-levabiljet uit mijn hand had gegrist, produceerde Mitko een opmerkelijk luide kreet, zette zich schrap en drukte beide handen plat tegen de zijkanten van het hokje. Het was een slecht gespeeld orgasme, als dat het was, alleen al omdat hij gedurende de paar minuten dat ik hem had gepijpt geen enkele respons had vertoond. Tsjakai, protesteerde ik toen hij zich terugtrok, iskam osjte, ik wil meer, maar hij liet zich niet vermurwen, hij glimlachte naar me en wuifde me weg, nog altijd hoffelijk terwijl hij het overhemd weer aantrok dat hij zo keurig had opgehangen. Ik bekeek hem hulpeloos, nog altijd op mijn knieën, terwijl hij zijn vriend riep, die hij opnieuw brat mi noemde en die hem antwoordde vanuit het laatste hokje. Misschien zag hij dat ik boos was en wilde hij me laten merken dat hij niet alleen was. Hij streek zijn kleren glad, liet zijn handen over zijn romp gaan om ze strak langs zijn lijf te trekken en glimlachte ongekunsteld, alsof hij werkelijk het gevoel had dat hij me had gegeven wat me toekwam. Vervolgens opende hij de deur en sloot die weer achter zich. Terwijl ik daar geknield zat, met in mijn mond nog altijd de metalige kraanwatersmaak van zijn huid, voelde ik mijn woede toenemen toen ik me realiseerde dat mijn genot niet was verminderd in zijn afwezigheid, dat wat dit onmiskenbaar verraad was (we hadden een overeenkomst, ook al was die nimmer ondertekend, nooit uitgesproken) ons samenzijn slechts had verfijnd, het mogelijk had gemaakt dat hij nu voor mij levensechter aanwezig was, ook al was ik domweg alleen achtergelaten op mijn bevuilde knieën, dat hij mij de mogelijkheid had geboden naar believen te fantaseren en van hem te maken wat ik wilde.

Ik zocht Mitko gedurende de weken daarna verscheidene malen op, en na onze derde of vierde samenkomst besloot ik hem bij mij thuis uit te nodigen. Ik wilde hem helemaal voor mezelf, zonder de toehoorders die we zo vaak hadden in het NDK, waar mannen voor de deur van het hokje rondhingen of hun oor tegen de wand drukten, net als ik deed wanneer ik niet tot de uitverkorenen behoorde. Ik wilde meer tijd en meer privacy met Mitko, ook al was ik niet echt op m’n gemak, en wist ik dat het stom was deze zo goed als vreemde bij me binnen te laten. Ik herinnerde me de waarschuwing van een man die me, nadat we elkaar hadden ontmoet in de toiletten, had uitgenodigd koffie met hem te gaan drinken in het grand café in het hoofdgebouw van het Paleis. Die jongens, zei hij, ze zijn niet te vertrouwen, ze komen meer over je te weten, ze zullen het vertellen op je werk, aan je vrienden, ze zullen je beroven – en ik was inderdaad al eens beroofd, een keer met succes, een andere keer had ik de hand van een jongeman vastgegrepen toen hij die uit mijn zak trok, waarna hij me dodelijk geschrokken aankeek, de arme jongen, en op de vlucht sloeg. De rest van de waarschuwing van de man was aan dovemansoren gericht, aangezien zulke onthullingen weinig consequenties voor me zouden hebben – niemand zou zich verraden voelen, niets zou gevaar lopen met het doorvertellen van geheimen die ik nauwelijks trachtte te verbergen: ik ben nooit goed geweest in het geheimhouden van wat dan ook, van nature ben ik iemand die alles opbiecht.

Mitko en ik hadden al seks gehad – kort daarna, toen ik op een bankje in de zon zat, die nog altijd warm was al was het inmiddels november, de druiven hingen verschrompeld aan de wijnstokken, besloot ik naar de toiletten terug te gaan en hem mijn voorstel te doen. We maakten een afspraak voor de volgende avond, en zijn ogen begonnen te glimmen toen hij mijn mobiel zag, die ik voor het eerst in zijn bijzijn tevoorschijn haalde om zijn nummer op te slaan. Hij griste hem uit mijn handen, en zei pas toen hij hem vasthad Mozje li, mag ik, en toen ik hem door verscheidene apps en sites zag scrollen, herinnerde ik me de waarschuwing die me was gegeven.

Maar dit ongemakkelijke gevoel was niet sterk genoeg om me ervan te weerhouden, en de volgende middag haastte ik me na de lessen naar de binnenstad. We zagen elkaar weer in het NDK, waar ik hem aantrof in het gezelschap van een viertal andere mannen bij de verste muur achter in de ruimte. Ze verspreidden zich toen ik verscheen, hoewel ik niet naar ze toe ging maar opgelaten bij de ingang bleef staan. Mitko, die met zijn rug naar me toe stond, draaide zich om en glimlachte, stak zijn hand naar me uit en nam me mee naar buiten, weg van zijn vrienden (als het zijn vrienden waren), naar het plein boven. Terwijl we de lange trap opliepen, weg van de plek die altijd te klein voor hem had geleken, zijn gestalte en stem en vriendelijkheid ingesloten door de klamme tegels van de muren, ervoer ik behalve de opwinding waarop ik was voorbereid een volkomen onverwacht geluk. Kak si, vroeg ik toen we door het park van het NDK liepen, hoe gaat het met je, en hij toonde me de knokkels van zijn rechterhand, die ontveld en rauw waren, de wonden nog vers. Hij zei dat hij had gevochten met een man daarbeneden, maar de reden waarom ontging me. Ik nam zijn hand even in de mijne, bekeek de wondjes, die hem tegelijkertijd gewelddadig en kwetsbaar maakten, en ik stelde me voor hoe ik ze zou verzorgen, ze insmeren met zalf en ze tegen mijn lippen drukken. Maar dit soort tederheid speelde nooit een rol tijdens onze ontmoetingen en bovendien was dat nu helemaal niet aan de orde, aangezien hij zijn gevecht naspeelde met snelle uithalen in het luchtledige. We liepen over de Vasil Levski Boulevard, Mitko beende met stevige passen over het trottoir, ik kon hem met moeite bijhouden, hij praatte de hele weg aan één stuk door, slechts flarden van wat hij zei waren voor mij te vatten. Voor het eerst vroeg ik hem waar hij woonde en hij antwoordde S priejateli, bij vrienden, een term die hij vaak bezigde en waarvan ik nooit zeker wist hoe ik die moest interpreteren, aangezien hij hem naast de gebruikelijke betekenis ook gebruikte als hij aan zijn klanten refereerde. Terwijl ik zijn woordenstroom probeerde te volgen (regelmatig onderbroken met razbirasj li, begrijp je?) werd me duidelijk dat Mitko van plek naar plek zwierf, soms bij deze ‘vrienden’ sliep, soms over straat zwalkte tot de ochtend. Als het slecht weer was, kon hij terecht op een zolderkamertje waarvan zo’n vriend hem de sleutel had gegeven (edna mansarda, zei hij, en hij bootste met zijn handen de vorm van een dak na), waar wel een matras was maar geen verwarming of stromend water, begreep ik.

Mitko voelde zich er duidelijk ongemakkelijk bij en hij veranderde van onderwerp door te zeggen dat hij, ook al had ik hem gevonden in het NDK, waar hij bijna de hele dag had doorgebracht, desalniettemin zichzelf had vrijgehouden om de avond met mij door te brengen. Hij keek me van opzij aan toen hij dit zei (Razbirasj li?) en ik voelde hoe ik bloosde van opwinding. Mitko leek ook enthousiast, hij zette er flink de pas in, en terwijl we de Vasil Levski afliepen naar Graf Ignatiev en de vele straten en stegen passeerden, moest ik hem regelmatig bij de arm grijpen, telkens weer Tsjakai tsjakai tsjakai zeggen en hem terugtrekken van het naderende verkeer. Toen we de hoek omsloegen naar Graf Ignatiev, stopte hij voor de vele elektronicawinkels en lommerds om de prijs te checken van de producten die in de etalages waren uitgestald. Het verraste me hoeveel hij wist van de mobieltjes en tablets, zijn monoloog doorspekt met Engelse woorden voor de functies, pixels, geheugenkaarten en levensduur van de batterijen van de diverse apparaten, informatie die hij moet hebben opgedaan via de advertenties en brochures die hij overal waar ze aangeboden werden meenam. Ik probeerde hem mee te sleuren, ongeduldig als ik was om thuis te komen en niet op m’n gemak bij zijn overduidelijke hints, vooral toen hij me vertelde dat zijn huidige mobiel, een model dat hij hoopte op te waarderen, een geschenk was van een van zijn vrienden. Dit woord, podaroek, geschenk, zou nog vele malen terugkeren in Mitko’s uitlatingen die avond, klaarblijkelijk van toepassing op nagenoeg alles wat hij bezat.

Uiteindelijk bereikten we het eind van Graf Ignatiev, en toen we de kleine rivier naderden die de binnenstad van Sofia omcirkelt, eigenlijk niet meer dan een afwateringsgoot, zei Mitko, Tsjakai malko, wacht even, en stapte van het trottoir in de richting van de schaarse vegetatie aan de rivieroever. Ik liep even door, draaide me toen om om te kijken waar hij bleef, hoewel ik hem nauwelijks kon onderscheiden (het was al donker, de herfstavond was gevallen tijdens onze wandeling) zoals hij in het water stond te pissen. Hij leek zich helemaal niets aan te trekken van de voorbijgangers, het zware verkeer op een van de drukste wegen van Sofia – en toen hij mij zag kijken, stak hij zijn tong uit en zwaaide zijn pik heen en weer met zijn hand, waarbij hij zijn pis in hoge bogen over het water liet stromen, waar die opflikkerde in de lichtbundels van de naderende auto’s. Het was zo’n onschuldig gebaar, zo vol van kinderlijke baldadigheid, dat ik merkte dat ik stompzinnig naar hem teruglachte, vervuld van een welwillendheid die me aanspoorde naar het metrostation te gaan en onze korte reis te vervolgen.

Er was maar één metrolijn in Sofia (hoewel er meer waren gepland en grote sleuven waren gegutst in verscheidene buurten overal in de stad) en tijdens het spitsuur leek het alsof de volledige bevolking ondergronds van A naar B reisde, beurtelings opgeslokt en uitgebraakt door de zich openende en sluitende deuren. Er waren geen zitplaatsen in de trein naar Mladost, en Mitko en ik werden van elkaar gescheiden, om ten slotte op enige afstand van elkaar in het gedrang terecht te komen. Mitko bestudeerde de lijnenkaarten die boven elk stel deuren waren aangebracht, keek hoe de stations oplichtten als we erlangs reden, maar van tijd tot tijd wierp hij een vluchtige blik op mij, als om er zeker van te zijn dat ik er nog was of dat mijn aandacht nog op hem geconcentreerd was, en zijn blik was nu niet onschuldig, allesbehalve – het was een blik die mij eruit pikte, een blik vol belofte, en bij het vuur ervan voelde ik me opnieuw overweldigd door zowel genot als gêne, en door een zo sterke opwinding dat ik moest wegkijken.

Toen we uitstapten bij de laatste halte, Mladost 1, en met de andere passagiers naar buiten stroomden, de Andrei Sacharov Boulevard op, merkte ik tot mijn verbazing dat Mitko de buurt goed kende. Zo gauw hij zich georiënteerd had, wees hij naar een van de blokove, de gruwelijke sovjetappartementencomplexen die langs beide zijden van de boulevard zijn opgetrokken, en zei dat daar een van zijn priejateli woonde. Zoals altijd gedurende de tijd die we samen doorbrachten, was ik teleurgesteld dat ik zo weinig kon verstaan van zijn verhalen, vanwege mijn gebrekkige Bulgaars, maar net zo goed omdat hij zich bleef uitdrukken in een soort codes, zodat ik maar zelden begreep wat exact de aard van de verhoudingen was die hij beschreef of waarom ze eindigden zoals ze deden. Nooit eerder had ik iemand ontmoet die zo’n openheid (of schijn van openheid) combineerde met zo’n geheimzinnigheid, zodat hij tegelijkertijd overbelicht leek en schuilging achter ondoordringbare vestingwerken. We vervielen in stilzwijgen toen we naar mijn flat liepen, misschien dachten we allebei aan wat ons daar wachtte. In mijn straat, die zich door de betrekkelijke welvaart onderscheidde van de omgeving, liep Mitko een winkel binnen om drank en sigaretten te halen, een stek waar ik vaak langsging – de mensen die er werkten kenden me, en ik vroeg me een beetje opgelaten af wat ze zouden denken als ze ons samen zouden zien. Mitko ging als eerste naar binnen en zette zijn beide handen op de glazen toonbank, waarop de eigenaar achteruitdeinsde, en vervolgens boog hij zich voorover om naar de duurdere flessen te turen die tegen de achtermuur waren uitgestald. Hij bestudeerde er verscheidene, vroeg de man herhaaldelijk en tot diens toenemende ergernis ze hem te overhandigen opdat hij de labels kon bestuderen. Hij koos de duurste fles gin, en een goedkope fles sinasspuitwater voor erbij, vervolgens pakte hij de tas die ik in handen had van me over en droeg die de drie trappen naar mijn appartement op.

Ik woonde in een aangename flat met twee slaapkamers die mijn school voor mij had geregeld, iets wat ik Mitko probeerde duidelijk te maken toen hij bleek te denken dat ik de eigenaar was. Zoveel geld bezit ik niet, zei ik, in een poging de bescheiden staat van mijn middelen aan te tonen, maar hij begroette de bewering met scepsis, of preciezer, ongeloof. Maar jij bent Amerikaan, zei hij, alle Amerikanen hebben geld. Ik protesteerde, legde hem uit dat ik leraar was, dat ik nauwelijks geld verdiende – maar natuurlijk dacht hij van wel, hij had mijn laptop gezien, mijn mobiel, mijn iPod, stuk voor stuk tekenen van welvaart, zo niet vooral van Amerikaanse rijkdom, die hier als een grote luxe werden beschouwd.

Mitko zette de tas met zijn flessen op het aanrecht en opende de keukenkastjes op zoek naar een glas. Ik liep naar hem toe, liet mijn handen onder zijn overhemd glijden en drukte mijn mond tegen zijn hals, maar hij schudde me van zich af, en zei dat we daar nog alle tijd voor hadden, hij wilde eerst iets drinken. Hij pakte zijn grote bekerglas gin met spuitwater en opende de deur van het kleine balkon waarover elk appartement hier beschikt. Daar stond hij een tijdje te drinken, terwijl hij uitkeek over de straat waar ik woon, die nooit een naam gekregen schijnt te hebben. Geen van de kleinere straten in Mladost heeft een naam, terwijl in het centrum de complete geschiedenis, de overwinningen en nederlagen, de vele vernederingen en kleine hoogtepunten van een klein land worden uitgespeld in de namen van de straten en pleinen. Hier in Mladost zijn het de blokove, de enorme woontorens, die je plaats bepalen in de ruimte, elk met zijn eigen nummer zoals aangegeven op de stadskaarten. Terwijl hij over de straat uitkeek, vroeg ik Mitko wat hij deed voor de kost, waarmee ik bedoelde wat hij gedaan had voordat hij zich om welke reden dan ook tot zijn priejateli wendde. Hij rookte een sigaret, daarom stond hij op het balkon, maar naarmate de avond vorderde, nam hij die moeite niet meer, en de volgende ochtend zou ik kleine hoopjes grijze as van de vloer moeten vegen. Grotendeels met gebaren maakte hij duidelijk dat hij in de bouw werkte, met zijn verwonde handen beeldde hij de bewegingen van zijn vak uit, waarbij hij zelfs voordeed hoe hij op een hoge balk liep en balanceerde tegen de wind. Het duurde even voor ik me realiseerde waarom deze bewegingen me zo vreemd bekend voorkwamen – ze waren exact dezelfde waarmee mijn vader ons aan het lachen maakte toen ik klein was wanneer hij vertelde over die ene zomer dat hij in de bouw werkte in Chicago, hij kwam rechtstreeks van zijn boerderij in Kentucky, moest het collegegeld bij elkaar verdienen voor zijn rechtenstudie en onder meer mijn bestaan veiligstellen.

Mitko vertelde me dat hij uit Varna kwam, een prachtige havenstad aan de kust van de Zwarte Zee en een van de centra van de verbazingwekkende economische vooruitgang die Bulgarije korte tijd mocht genieten, voordat, hier net zo goed als overal elders ter wereld, diezelfde economie plotseling en schijnbaar zonder enige waarschuwing instortte. Er waren een paar goede jaren, zei Mitko, hij verdiende goed, en ineens trok hij me mee van het balkon naar de tafel waar ik mijn laptop had neergelegd. Hij klapte hem open en uitte een ontstelde kreet toen hij zag hoe slecht ik het apparaat had onderhouden, het scherm onder het stof – mroesen, zei hij, smerig, op dezelfde toon die hij later zou gebruiken als hij reageerde op de verzoeken die ik hem deed, een mengeling van spot en afkeur, al klonk er ook toegeeflijkheid in door: als hij een minpuntje ontdekte, lag het in zijn macht om dat naar zijn hand te zetten of glad te strijken. Hij stond op, liep naar de keuken en opende twee, drie kastjes voordat ik begreep waarnaar hij zocht en pakte de allesreiniger van onder de gootsteen. Hij liet zijn drankje (het grote glas was bijna leeg) op tafel staan, zette de computer op zijn schoot als was die een baby en begon met een vochtig gemaakt tissue het scherm schoon te maken, niet op een vluchtige gehaaste manier, zoals ik zou hebben gedaan als ik het eindelijk de moeite vond, maar hij nam de tijd en poetste met een grondigheid die in mijn ogen overdreven was. Hij wierp zich op het toetsenbord, dat bijna net zo vuil was als het scherm, en vervolgens sloot hij het apparaat en boende met misschien wel het zevende doekje de aluminium behuizing. Sega, zei hij voldaan, klaar, en hij zette de computer terug op zijn plek, tevreden dat hij me een dienst had bewezen. Hij opende hem weer en surfde naar een Bulgaarse website, een sociaal netwerk waarvan ik wist dat het populair was onder gay mannen. Hij wilde dat ik de foto’s op zijn profiel bekeek, die hij full screen opriep. Dit was twee jaar geleden, zei hij terwijl ik de jonge man bekeek op de foto, die op de Vitosja Boulevard stond met een tas van een van de chique winkels daar en stralend lachte naar wie het ook was die de camera in handen had, daarbij zijn gave tanden tonend. Ik was verbijsterd over het verschil tussen de twee gezichten, dat van de man op de foto en de man naast me – niet alleen was zijn tand nog heel, maar ook zijn hoofd was ongeschoren, zijn haar vol en lichtbruin, ouderwets gekapt. Er was helemaal niets hards of bedreigends aan hem: hij zag eruit als een aardige jongen, een jongen die in mijn klas had kunnen zitten op de prestigieuze school waar ik lesgeef. Het was bijna onmogelijk dat zij een en dezelfde persoon waren, deze welvarende tiener en de man naast me, of dat zo’n korte tijd zoveel verschil kon uitmaken, en ik bleef maar van het scherm naar Mitko kijken, terwijl ik me afvroeg welk gezicht het ware was, en hoe het verloren was gegaan of verworven was.

Kijk, zei Mitko, en hij wees terwijl hij in sneltreinvaart de merken opsomde van wat voor mij tamelijk onbeduidende kledingstukken waren: een spijkerbroek, een jasje, een fantasieloos overhemd, een riem, een zonnebril. Hij wist zelfs nog welke schoenen hij droeg die dag, ook al waren ze niet te zien op het scherm – misschien waren het bijzondere schoenen, of misschien was het een bijzondere dag. Hoebavi, zei hij, een woord dat ‘mooi’ of ‘leuk’ betekent, en daarna, terwijl hij aan zijn boord frunnikte, mroesen, en hij trok het weerzinwekkende overhemd uit en wendde zich nu met ontbloot bovenlijf naar het scherm. Ik boog me voorover (ik was naast hem gaan zitten) en kuste zijn schouder, een kuise kus, waarmee ik uitdrukking gaf aan de deernis die ik voor hem voelde, misschien, al was het niet alleen deernis die ik voelde, met zijn ontblote bovenlijf nu zo vlak naast me. Hij keek me breed lachend aan, dezelfde lach als op de foto, of bijna dezelfde, want welbeschouwd waren ze totaal verschillend, de ene vervormd – het was verbijsterend hoe ingrijpend – door de gebroken tand, getuigenis van wat het ook was dat hem overkomen was. Hij boog zijn hoofd naar het mijne, maar niet om me de kus te geven waar ik op hoopte – in plaats daarvan likte hij volkomen onverwacht, speels en zonder ook maar iets wat op verleiding leek, het puntje van mijn neus, waarna hij weer verderging waarmee hij bezig was. Er waren veel meer foto’s, de jonge man speelde de hoofdrol in wisselende taferelen, dan weer aan de kust, dan weer in de bergen, immer in de nonchalante kleren waar hij zo trots op was, de doordeweekse outfit van rijke jonge Amerikanen, de rommel van de eindeloze kledingrekken in eindeloze voorstedelijke winkelcentra.

Dan waren er foto’s waarop hij helemaal niets droeg, zich uitputte in erotische poses die moeilijk waren te verenigen met het lieve, onschuldige gebaar van zojuist. Op een van de foto’s lag Mitko zijdelings op een bed, met zijn gezicht naar de camera, zijn lange lijf volledig uitgestrekt. Hij was stijf, en hij boog met een van zijn handen zijn pik naar de lens, het middelpunt en meest in het oog springende van de opname. Hij glimlachte niet, hij had een ernstige uitdrukking, zoals meestal het geval is op foto’s van dit soort sites – ik heb er nachtenlang doorheen gescrold en een vreemde mengeling van opwinding en verveling ervaren, elke klik de belofte van iets nieuws die nooit wordt ingelost. Ook zonder zijn glimlach ging er een kracht uit van Mitko’s oogopslag die me ervan overtuigde dat ook hier de camera werd gehanteerd door niet zomaar de eerste de beste, maar door iemand die deze blik wist te ontlokken – en de doeltreffendheid van de foto (als ik die was tegengekomen tijdens het scrollen, zou ik erdoor getroffen zijn en er blijven hangen) lag exact in deze blik, die, ook al was hij niet bestemd voor de mannen die deze pagina’s bezochten, maakte dat je net kon doen alsof dat wel zo was. En dat was wat ik nu deed, ik wendde me tot Mitko, legde mijn hand op de binnenkant van zijn dij en boog me weer voorover om zijn hals te kussen – de foto’s hadden me opgewonden, ik wilde hem van de computer wegtrekken. Tsjakai, zei hij, imame vreme, we hebben de tijd, ik wil je nog iets laten zien. Hij klikte op een andere foto en ik zag dat ik gelijk had, er was iemand anders geweest die de foto’s nam: een jonge man van Mitko’s lengte en bouw, met net zo’n kapsel en dezelfde stijl van kleden. Ze hadden hun kleren aan, wat hun omhelzing alleen maar erotischer maakte, en ze gingen helemaal in elkaar op – er was geen ander die de camera bediende, Mitko had hem vast, hij strekte zijn ene arm op een vreemde manier naar ons uit, naar mij en die andere Mitko terwijl we samen naar hem keken. Zijn andere arm had hij om de jongen heen geslagen, terwijl die hem met beide armen in zijn greep hield – ze leken elkaars gelijke in hun begeerte, in hun gretigheid en wederzijdse hunkering. Het was verleidelijk te denken dat er niets theatraals was aan hun kus, dat die volkomen oprecht was – en toch was het juist de lens die me hiervan deelgenoot maakte en hun omhelzing tot een pose reduceerde: ook al was hun publiek louter denkbeeldig, ook al was dit slechts een nagespeelde versie van henzelf, na een jaar of een uur, juist de lens maakte de hartstochtelijke wijze waarop ze zich aan elkaar vastklampten tot een toneelstukje.