Marc ter Horst

met illustraties van Eliane Gerrits

© 2015 Uitgeverij J.H. Gottmer / H.J.W. Becht BV,

Postbus 317, 2000 AH Haarlem (e-mail: post@gottmer.nl)

Uitgeverij J.H. Gottmer / H.J.W. Becht BV

maakt deel uit van de Gottmer Uitgevers Groep BV

Tekst: Marc ter Horst

Omslagontwerp en illustraties: Eliane Gerrits

Vormgeving binnenwerk: Studio Nico Swanink

ISBN 9789025760793

NUR 210

Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden
verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige
wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op een andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke
toestemming van de uitgever.

www.gottmer.nl

Het begin van dit boek

7

Het begin van het heelal

8

Het begin van het zonnestelsel

10

Het begin van de aarde

12

Het begin van de maan

14

Het begin van water

16

Het begin van bergen

18

Het begin van steen

20

Het begin van wolken

22

Het begin van leven

24

Het begin van soorten

26

Het begin van planten

28

Het begin van fossielen

30

Het begin van dinosaurussen

32

Het begin van zoogdieren

34

Het begin van mensen

36

Het begin van vuur

38

Het begin van taal

40

Het begin van kleding

42

Het begin van kunst

44

Het begin van God

46

Het begin van huisdieren

48

Het begin van boerderijen

50

Het begin van steden

52

Het begin van geld

54

Het begin van Nederland

56

Het begin van fabrieken

58

Het begin van school

60

Het begin van vakantie

62

Het begin van jou

64

Het begin van slaap

66

Het begin van gezondheid

68

Het begin van sport

70

Het begin van oorlog

72

Het begin van wetenschap

74

Het begin van de auto

76

Het begin van elektriciteit

78

Het begin van internet

80

Het begin van robots

82

Register

85

Zo zou je dit wel kunnen noemen. Maar misschien vind je de voorkant van het boek het echte begin
of denk je juist: Wanneer beginnen we nou eens? Dan zou ik gewoon de bladzijde omslaan.

V

oor mij begon dit boek toen de uitgever
riep: ‘Leuk idee! Wanneer kan het af zijn?’

Maar het echte begin was natuurlijk toen ik
onder de douche bedacht: Misschien is het leuk
een boek te schrijven over hoe allerlei dingen
beginnen. Met nog kletsnatte haren typte ik
wat onderwerpen in: Het begin van het heelal,
van de aarde, van de mens, van taal, van jou...

Je zult zien dat sommige onderwerpen net als
dit boek verschillende beginnen hebben. Is het
begin van water een wolk, een kraan of toch
een meteoriet? Soms kun je gewoon overal
beginnen. En dat geldt ook voor dit boek.

- 7 -

Dat is het moeilijkste begin van allemaal. Stel je er niks bij voor. He-le-maal niks. Laat alles om je
heen in gedachten verdwijnen. Je hoort niets. Je ziet niets. Je voelt niets. Er is geen vandaag, er is
geen morgen. Er is geen hier, er is geen daar. Er is alleen een piepklein puntje. Een puntje dat
wacht op de oerknal.

D

e oerknal was het begin van alles. Meer
dan dertien miljard jaar geleden zat het

hele heelal samengepropt in een piepklein
puntje. Dat puntje was nog kleiner dan de
punt achter deze zin. Zo klein, dat je het zelfs
niet kon zien als je het een miljoen keer een
miljoen keer zou vergroten.

In die punt zat alles wat er nu om je heen is.
Geen kant-en-klare sterren en planeten
natuurlijk. En al helemaal geen kant-en-klare
mensen. Maar wel alle stukjes waar later
sterren, planeten en mensen van gemaakt
werden. Of in elk geval de stukjes waar die
stukjes van gemaakt werden. Je merkt het al:
de oerknal is een belachelijk ingewikkeld en
raar verhaal. Toch denken veel mensen dat het
zo is gegaan.

Het begon dus met een piepkleine punt.
Buiten die punt was er helemaal niets. Er was
niets achter de punt, niets voor de punt en
niets naast de punt. Maar ín de punt zaten

alle stukjes die nu ook in het heelal zitten. Kun
je nagaan hoe zwaar die punt was. En niet
alleen zwaar, maar ook heet. Ga jij maar eens
met de hele school in het rommelhok zitten.
Dan krijg je het ook heet.

Maar goed: toen kwam de oerknal. Ineens
begon de punt als een dolle te groeien. Hoe
dat kwam weten ze niet.
Wat er voor die tijd
gebeurde weten ze ook
niet. ‘De tijd begon pas
met de oerknal,’ zeggen ze
dan. Duh.
De stukjes vlogen alle
kanten op en het werd
steeds minder warm.
Binnen de kortste keren
was de punt een enorme
ruimte geworden. Om
precies te zijn: DE ruimte,
want daarbuiten was

- 8 -

niets. De ruimte bleef maar groeien. Sterker
nog: de ruimte groeit nog steeds.

Na een tijdje begonnen de kleinste stukjes
samen te klonteren tot iets minder kleine
stukjes. Na 300 duizend jaar ontstonden uit
deze kleine stukjes de stukjes die wij atomen
noemen. En na ongeveer een miljard jaar
vormden de atomen samen wolken van gas
waarin sterren werden geboren. Diep in die
sterren was het zo heet dat er nieuwe soorten
atomen ontstonden. Atomen die nodig waren
om later planeten te vormen zoals de aarde.
En mensen, dieren en planten die op de aarde
leven.

Vind je dat moeilijk te geloven? Dan ben je niet
de enige. De meeste wetenschappers vinden
de oerknal de beste verklaring voor het ont-
staan van het heelal. Ze zien het heelal steeds
groter worden, dus moet het ooit oneindig
klein zijn geweest. Maar er zijn genoeg mensen
die er anders over denken. Die geloven dat
God de wereld heeft gemaakt. Of die denken
dat het heelal altijd al heeft bestaan. Er zijn
ook wetenschappers die denken dat er niet
één heelal is, maar dat er een heleboel
heelallen zijn. Dat betekent dat er ook een
heleboel oerknallen zijn geweest en dat er nog
steeds nieuwe heelallen bij komen. Zo blíjven
we bezig.

- 9 -

De aarde draait met dik honderdduizend kilometer per uur om de zon. Over één rondje doet zij
precies een jaar. Behalve de aarde zijn er nog zeven planeten die om de zon draaien. De kleine
planeten Mercurius, Venus en Mars. En de grote planeten Jupiter, Saturnus, Uranus en Neptunus.
Samen vormen ze ons zonnestelsel.

V

anaf een afstandje ziet het zonnestelsel
er best netjes uit. Vijf miljard jaar geleden

was dat wel even anders. Zeg maar gerust dat
het een zootje was. Geen wonder, er zweefden
nog allemaal resten rond van een ontplofte
ster. Zo gaat het met sterren: ze ontstaan, ze
branden een paar miljard jaar en als ze op zijn,
sterven ze. Dat kan heel rustig gaan, maar ook
met een enorme explosie. Dan knalt een ster
helemaal uit elkaar. Reken maar dat dat een
boel rommel geeft. Uiteindelijk blijft er een
gigantische draaiende wolk van gas en stof
over.

Gelukkig heeft de natuur een aantal super-
krachten. Een daarvan is de zwaartekracht.
Die voel je elke keer als je een trap op- of
afloopt. Trap op gaat moeilijker dan trap af.
Dat komt doordat de aarde aan je trekt. Die
helpt je dus bij het trap aflopen en werkt je
tegen als je de trap opgaat. Daarom is het ook
zwaarder om bergop te fietsen dan bergaf.

Daarom kost het meer energie om een raket
te lanceren dan om een raket te laten landen.
En daarom valt een kopje op de grond en valt
er niemand van de aarde af. De zwaartekracht
zorgt dat alle dingen aan elkaar trekken, maar
zware dingen trekken het hardst.

- 10 -