Ecuador en de Galápagoseilanden

Walter W.C. de Vries

Kijk voor al onze reisgidsen op www.dominicus.info

Tekst: Walter W.C. de Vries

Grafische vormgeving: Suzanne Nuis, Haarlem

Zetwerk: Crius Group, Hulshout

Cartografie: Y.T. Bouma, Leusden

Omslagfoto: Thinkstock

Redactie: Margot Reesink

ISBN 978 90 257 6296 4

ISBN e-book 978 90 257 6297 1

NUR 515

Vijfde druk 2016

© Uitgeverij J.H. Gottmer/H.J.W. Becht BV

Postbus 317, 2000 AH Haarlem

Uitgeverij J.H. Gottmer/H.J.W. Becht BV is onderdeel van de Gottmer Uitgevers Groep BV

Samensteller en uitgever hebben geprobeerd om alle gegevens zo duidelijk en volledig mogelijk te verschaffen. Noch de samensteller noch de uitgever kan enige aansprakelijkheid aanvaarden voor mogelijk negatieve gevolgen van gebruik van dit boek. Ook hebben samensteller en uitgever zich de grootste moeite getroost om alle rechthebbenden te achterhalen van het gebruikte beeldmateriaal. Voor onverhoopt toch onjuiste vermelding stelt noch de samensteller noch de uitgever zich aansprakelijk.

Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of een andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Alle Dominicus-reisgidsen worden voortdurend geactualiseerd. Natuurlijk kan het ondanks onze zorg voorkomen dat je op reis merkt dat er veranderingen hebben plaatsgevonden die onze redactie niet tijdig bereikt hebben. We stellen het erg op prijs als je ons informatie over gewijzigde omstandigheden toestuurt: daarmee help je ons de volgende drukken actueel te houden. Je kunt ons bereiken via: travel@gottmer.nl. Meer informatie is te vinden op onze website: www.dominicus.info.

Inhoud

Kaarten en plattegronden

Woord vooraf

01 Ecuador, het land van de evenaar

Costa, Sierra en Amazone

Tropische temperaturen en sneeuw

Flora en fauna

Bevolking

Rooms-katholicisme met indiaanse invloeden

Economie: van boom naar boom

02 Geschiedenis en politiek

Eerste bewoners

De Inca’s

Spaanse overheersing

De weg naar de onafhankelijkheid

De republiek Ecuador

03 Cultuur en dagelijks leven

De prekeramische periode (10.000–3000 v.Chr.)

De keramische periode (3000 v.Chr.–1500 n.Chr.)

De Inca’s

Spaanse invloeden

Van poncho tot panamahoed

Virtuoze muzikanten

Indiaanse schilderkunst

Het gebruik van coca

Eten en drinken

04 Quito

Van Quitu tot Quito

Het historisch centrum

Modern Quito

Musea

Praktische Informatie

05 De noordelijke Sierra

Mitad del Mundo

Otavalo

De meren

Naar Tulcán

Praktische informatie

06 De centrale Sierra

Indiaanse bevolking

Santo Domingo de los Colorados

Baños

Riobamba

Praktische informatie

07 Cuenca en de zuidelijke Sierra

Cuenca

Het historisch centrum

Las Cajas

Ingapirca

De zuidelijke provincies

Praktische informatie

08 Het Amazonegebied

Ontstaansgeschiedenis

Flora en fauna

Vogels

Insecten

Reptielen

Zoogdieren

Waterleven

Bewoners

Plaatsen in de jungle

Praktische informatie

09 De noordelijke Costa

De noordkust

Esmeraldas

De westkust tussen Cojimíes en Manta

Praktische informatie

10 Guayaquil en de zuidkust

Guayaquil

De kust rondom Guayaquil

De Ruta del Sol

Van Guayaquil naar Machala

Praktische informatie

11 De Galápagoseilanden

Ligging en ontstaansgeschiedenis

Planten- en dierenwereld

Vulkaanlandschap

Een tocht langs de eilanden

Praktische informatie

Algemene informatie

Kaarten en plattegronden

Quito

Noordelijke Sierra

Centrale Sierra

Cuenca

Zuidelijke Sierra

Noordkust

Guayaquil

Midden- en zuidkust

Galápagoseilanden

Woord vooraf

Je zou kunnen stellen dat Ecuador per ongeluk door de toerist is ontdekt. Toen het terrorisme aan het eind van de jaren 80 in Peru een groot aantal slachtoffers maakte, weken veel toeristen uit naar Ecuador. Het land bleek meer attracties te hebben dan de Galápagoseilanden!

Dat de buitenlandse toerist Ecuador zo lang links heeft laten liggen, is de grootste aantrekkingskracht van het land. Ondanks het toenemende aantal bezoekers van de laatste jaren is het er zeker niet druk en er is nog veel te ontdekken. Een groot deel van de indiaanse bevolking uit de Sierra draagt nog steeds de traditionele kleding en leeft volgens eeuwenoude tradities. Dankzij de opkomst van het ecotoerisme mag vooral het Amazonegebied op grote belangstelling rekenen. De toegang tot de jungle blijkt vanuit Ecuador heel eenvoudig te zijn. Belangrijker nog is dat de natuur relatief onaangetast is.

Hoewel ik getracht heb zo nauwkeurig mogelijk te zijn, kan het gebeuren dat bijvoorbeeld openingstijden anders zijn dan in dit boek staan aangegeven. Probeer je er niet al te druk over te maken. De typisch Zuid-Amerikaanse mentaliteit van mañana (‘morgen is er weer een dag’) is ook in Ecuador nadrukkelijk aanwezig. Iets wat een bezoek aan dit land ook zo bijzonder aantrekkelijk maakt voor ons, die in een jachtige en strak georganiseerde maatschappij leven.

Walter W.C. de Vries

01 Ecuador, het land van de evenaar

De republiek Ecuador (officieel República del Ecuador) ligt in het noordwesten van Zuid-Amerika. De evenaar, waar Ecuador zijn naam aan dankt, loopt niet ver ten noorden van de hoofdstad Quito. Een Franse expeditie onder leiding van Charles-Marie de la Condamine en Pierre Bouguer bepaalde tussen 1736 en 1743 de ligging van de evenaar in dat gebied en noemde de 0-lijn l’equateur. De onafhankelijkheidsstrijders aan het begin van de 19de eeuw namen deze naam over voor hun nieuwe land.

In het noordoosten grenst Ecuador aan Colombia, in het oosten en zuiden aan Peru. Ecuador grenst in het westen aan de Grote Oceaan. De totale kustlijn heeft een lengte van 2237 km, terwijl deze hemelsbreed nog geen 550 km meet. Met een oppervlakte van 270.670 km2 is Ecuador ongeveer 7 keer zo groot als Nederland en ruim 9 keer zo groot als België. Tot Ecuador behoren ook de Galápagoseilanden, een groep van 18 grotere en tientallen kleinere eilanden met een totale landoppervlakte van 7882 km2. Deze wereldberoemde archipel bevindt zich op ongeveer 1000 km van de kust in de Grote Oceaan en ligt precies op de evenaar.

Costa, Sierra en Amazone

Het vasteland van Ecuador kan worden onderverdeeld in drie zones: de Costa (kust), de Sierra (hoogvlakte) en de Amazone (jungle of la Selva). Dit onderscheid gaat verder dan je in eerste instantie zou denken. Behalve het landschap kent elke zone ook verschillen in klimaat, flora, fauna, economie en zelfs in bevolkingssamenstelling. En wanneer je de Galápagoseilanden hier ook bij betrekt, kun je stellen dat Ecuador vier compleet verschillende gebieden herbergt.

De Costa

De kuststrook van Ecuador is vrij vlak met af en toe enkele heuvels die een hoogte van maximaal 800 m bereiken. De totale kustlijn van noord naar zuid bedraagt ongeveer 550 km; de kuststrook heeft een breedte van tussen de 20 en 220 km.

De noordkust bestaat voornamelijk uit veelal ondoordringbare mangrovebossen, die echter in een rap tempo worden gecultiveerd, tropisch regenwoud en zandstranden. De kuststrook heeft hier een breedte van ongeveer 50 km. Op sommige plaatsen is de grond ontgonnen en zijn er steden gevestigd, zoals de badplaats Esmeraldas.

Ten zuiden van de evenaar verbreedt de kuststrook zich. Op sommige stukken is de afstand van de Grote Oceaan tot aan de voet van de Andes meer dan 200 km. De bossen maken hier steeds meer plaats voor uitgestrekte plantages, waar bananen, suikerriet, koffie, cacao en rijst worden verbouwd. Het grootste deel van het moeras bestaat tegenwoordig uit omvangrijke garnalenkwekerijen, die een belangrijk onderdeel van de visindustrie zijn geworden. De grootste stad van Ecuador, Guayaquil, ligt aan de monding van de Río Guayas en dankt haar bestaan aan de doorvoer van deze producten. Op verschillende plaatsen langs de kust liggen zowel uitgestrekte zandstranden als kleine baaien met beschutte stranden. In de richting van de grens met Peru verandert de vruchtbare streek geleidelijk in een smalle woestijnstrook die tot ver in Chili doorloopt. Bij Machala, de laatste grote plaats voor de grens met Peru, heeft de kuststrook een breedte van 20 km.

De Sierra

Het Andesgebergte (La Cordillera de los Andes) loopt van noord naar zuid als een soort ruggengraat door de vier zogeheten Andeslanden Colombia, Ecuador, Peru en Bolivia. De hoogste toppen van de Andes steken ver boven de 5000 m uit.

Gletsjers

Deze bergtoppen zijn meestal bedekt met enorme gletsjers. Het zijn gedoofde vulkanen die het aardoppervlak in een tijdsbestek van duizenden jaren door de vele uitbarstingen naar boven hebben gestuwd. De vulkanen zijn ontstaan doordat de Nazcaplaat, die ten westen van de Zuid-Amerikaanse kust ligt, als het ware onder het Zuid-Amerikaanse plateau doorschuift. Dit gebeurt met een snelheid van 6 tot 13 centimeter per jaar. Hierdoor wordt het Andesgebergte langzaam omhooggeduwd. Op hoogten boven de 5000 m zijn schelpen en diverse zeefossielen gevonden, wat erop wijst dat dit gebied ooit zee moet zijn geweest.

Door de interne bewegingen van de aarde ontstaan er vulkanische uitbarstingen en vinden er in het Andesgebergte jaarlijks tientallen, dikwijls zeer zware aardbevingen plaats. De aardbeving van april 2016 was de zwaarste sinds die bij Ambato in 1949. Er zijn in Ecuador nog steeds 5 vulkanen actief, te weten de Cotopaxi, de Guagua Pichincha, de Reventador, de Sangay en de Tungurahua. De Reventador, die 90 km ten oosten van Quito ligt, had na een pauze van 30 jaar in 2002 weer enkele grotere uitbarstingen, zonder dat daarbij overigens grote schade werd aangericht. In 2006 en 2008 liet ook de Tungurahua in de buurt van Baños weer van zich horen. Begin 2016 vonden enkele grotere uitbarstingen plaats. In 2015 barstte ook de Cotopaxi opnieuw uit. Tot nu zijn daarbij geen slachtoffers gevallen.

Bergketens

De Andes bestaat in feite uit twee evenwijdig aan elkaar lopende bergketens, de westelijke cordillera, ofwel de cordillera blanca, en de oostelijke cordillera. Tussen de beide bergketens lopen lagere bergketens, waarin vruchtbare valleien liggen. Vanuit de lucht gezien heeft het landschap de vorm van een soort ladder.

De westelijke ‘witte bergketen’ dankt haar naam aan het feit dat de meeste bergtoppen hier eeuwig besneeuwd zijn. Als gevolg van de warme passaatwinden die vanuit het Amazonegebied waaien, valt in de oostelijke cordillera minder sneeuw. Tussen de beide bergketens ligt het hoogland, dat vrijwel nergens breder dan 100 km is. Dit gebied wordt de Sierra genoemd. De Duitse ontdekkingsreiziger Alexander von Humboldt, die tijdens een 5 jaar durende expeditie door Zuid-Amerika in 1802 Quito bereikte, gaf de Sierra de bijnaam Avenida de los Vulcanos vanwege de actieve vulkanen die deze hoogvlakte flankeren.

De hoogvlakte, waar een tamelijk constant klimaat heerst, werd een geliefd gebied voor de vestiging van nederzettingen. Zo ligt Quito op een hoogte van circa 2850 m en is daarmee, na La Paz (ca. 3700 m) in Bolivia, de op een na hoogst gelegen hoofdstad ter wereld. De derde grote stad van Ecuador, Cuenca, ligt op een hoogte van 2550 m. De vlaktes rondom de steden worden intensief bewerkt door boeren, die er hoofdzakelijk aardappelen, gerst, maïs en kool verbouwen. De bergen zijn rijk aan mineralen. Er is een groot aantal mijnen, waar onder andere goud, zilver en tin worden gedolven.

Zowel naar het oosten als naar het westen daalt het landschap relatief steil en trapsgewijs af. Hier bevinden zich enkele zeer mooie, subtropische valleien.

10 TOPPEN VAN ECUADOR
BOVEN DE 5000 M

Chimborazo 6310 m

Cotopaxi 5897 m

Cayambe 5790 m

Antisana 5703 m

Altar 5319 m

Iliniza Sur 5263 m

Sangay 5230 m

Iliniza Norte 5126 m

Carihuairazo 5020 m

Tungurahua 5016 m

De Amazone

Aan de oostzijde van de Andes ligt het uitgestrekte en vrijwel ondoordringbare Amazonegebied, dat in Ecuador la Selva (jungle) wordt genoemd. Het totale gebied bestrijkt ongeveer 7 miljoen km2 en ligt in Brazilië, Bolivia, Peru, Ecuador, Colombia, Venezuela, Suriname en Guyana. Er stromen talloze rivieren, waarvan de Amazone met een lengte van bijna 5400 km en meer dan 500 zijrivieren de grootste is. De rivier vindt haar oorsprong hoog in de Andes, tussen Cuzco en Puno in Peru. De Amazone zelf stroomt overigens niet door Ecuador. Wel voeren tientallen zijrivieren grote hoeveelheden smeltwater vanuit de Andes af. De grootste hiervan zijn de Río Napo, de Río Tigre en de Río Pastaza.

Groene long

Het Amazonegebied bestaat voornamelijk uit tropisch regenwoud en fungeert als een soort ‘groene long’ voor de wereld. Een groot deel van de vervuilde lucht die wereldwijd door industrieën, auto’s en dergelijke wordt uitgestoten, wordt door dit regenwoud gezuiverd. Deze functie gaat door de grootschalige ontbossing van Latijns-Amerika steeds verder verloren. Het ongeremde kappen lijkt, ondanks alle acties daartegen, geen halt toegeroepen te kunnen worden. Daarnaast worden er vanwege de enorme olievondsten lange pijpleidingen aangelegd om olie naar het hoogland te transporteren. De milieuproblemen die er als gevolg van lekkages ontstaan, zijn (nog) niet te overzien.

Een bijkomend probleem is dat veel van de oorspronkelijke indiaanse bevolkingsgroepen hun leefgebied steeds kleiner zien worden. Tegelijkertijd wordt het hun verboden door te gaan met het ontginnen van het regenwoud. In Ecuador zijn hierover de laatste jaren veel protesten te horen.

Tropische temperaturen en sneeuw

Het zal niemand verwonderen dat de grote verschillen in landschappen een belangrijke invloed hebben op het klimaat. Dit loopt in de verschillende gebieden sterk uiteen.

De Costa

Langs de kust van Ecuador is het het gehele jaar door tropisch warm, met temperaturen tussen 24 en 30 °C. De regentijd loopt van december tot mei en staat onder invloed van El Niño, een periodieke, warme zeestroming in de Grote Oceaan. Meestal komt El Niño rond de kerstdagen, vandaar de bijnaam ‘het kerstkindje’. Dit verschijnsel treedt overigens niet elk jaar op; zowel de komst als de invloed ervan is nog onvoorspelbaar. De temperaturen kunnen soms tot 40 °C oplopen met bovendien een zeer hoge vochtigheidsgraad, hetgeen met hevige en langdurige regenval gepaard kan gaan. De laatste keer dat El Niño optrad was in 1997/1998. Zware regenval zorgde voor grote overstromingen en landverschuivingen, en veroorzaakte veel schade aan de agrarische en visindustrie.

Van grotere invloed op het kustklimaat is de Humboldtstroom. Deze koude golfstroom, die uit de wateren rond Antarctica afkomstig is, heeft met zijn koude polaire winden een sterk verkoelende werking op het klimaat in de kuststreken. Van mei tot december zorgt de Humboldtstroom aan de noordkust van Ecuador voor aangename temperaturen. Dichter bij de grens met Peru wordt de invloed van de Humboldtstroom steeds merkbaarder en dalen de temperaturen tot gemiddeld 25 °C. De temperatuur van het zeewater is ongeveer 10 graden lager.

De Sierra

In de Andes is er van juli tot september een zonnige en droge periode. Het weer overdag kan het best vergeleken worden met een zonnige lentedag. De temperaturen zijn afhankelijk van de hoogte waarop je je bevindt. Zo kan de temperatuur in de ene vallei tot 20 °C stijgen, terwijl deze in een volgende vallei bij 10 °C blijft steken. ’s Nachts kan het kwik tot onder het vriespunt dalen, maar ook hier zijn er verschillen van vallei tot vallei.

De regentijd duurt van november tot mei, waarbij in april de meeste regen valt en er rond Kerstmis een korte droge periode is. De temperaturen liggen in de regentijd gemiddeld enkele graden hoger dan in de droge periode. De hoeveelheid regen varieert van 500 tot 2000 mm, afhankelijk van de hoogte en de ligging ten opzichte van de omringende bergen. Als gevolg hiervan kun je tijdens je reis door de bergen van een vruchtbare groene vallei plotseling in een bijna woestijnachtige streek terechtkomen.

De Amazone

In het Amazonebekken en op de oostelijke hellingen van de Andes is het gedurende het gehele jaar door vochtig en warm tot zeer warm met temperaturen van boven de 25 °C. Bepalend voor het verschil in jaargetijden is de hoeveelheid regen die er valt. In de maanden september tot december valt er nauwelijks regen; de meeste regen valt in de maanden juni, juli en augustus. Dit is ook de periode waarin de meeste muggen tevoorschijn komen. De tropische regenbuien zijn in het algemeen kort, erna schijnt de zon weer. In deze periode zijn de wegen vaak moeilijk of niet te berijden door de talloze landverschuivingen en overstromingen.

Een bijzonder verschijnsel dat zich tijdens de regenperiode op de rivier kan voordoen, is de zogeheten waterverschuiving. Wanneer het in de bovenloop van de rivier hard heeft geregend, kan het waterpeil snel stijgen en als een muur naar de lager gelegen gedeelten van de rivier stromen. Dit daverende schouwspel is uniek om te zien, maar tegelijkertijd levensgevaarlijk voor iedereen die zich op dat moment op de rivier bevindt.

Flora en fauna

Door de verschillende klimaatzones zijn er ook grote verschillen in de planten- en dierenwereld. Zo heeft Ecuador circa 25.000 soorten planten en bloemen, hetgeen neerkomt op 10 % van wat er in de hele wereld is te vinden. De opvallendste bloemen zijn de orchideeën, waarvan er 2725 verschillende zijn gevonden. En nog elk jaar worden er nieuwe soorten ontdekt. De dierenwereld is net zo gevarieerd. Er zijn 706 species vis, meer dan 400 species amfibieën, 4000 species reptielen en 320 species zoogdieren. Indrukwekkend is het aantal species vogels: er zijn er 1550 geteld, twee keer zoveel als in Noord-Amerika en Canada gezamenlijk. En het is zeer waarschijnlijk dat er in de Ecuadoriaanse jungle vogelsoorten leven die nog nooit door een mens gezien zijn.

De flora en fauna van de Amazone en die van de Galápagoseilanden worden uitgebreid in de betreffende hoofdstukken beschreven.

Het páramogebied

De vaak droge en dorre delen van de Andes boven de 3500 meter worden het páramogebied genoemd. Het beslaat circa 10 % van de totale oppervlakte van Ecuador en is begroeid met grassen, struiken en struikachtige bomen, de restanten van het Andesbos. De opvallendste bloemen zijn de bromelia’s, waarvan circa honderd soorten zijn gevonden in de meest uiteenlopende kleuren. Een andere bijzondere plant is de medicinale chuquiragua, die tot een hoogte van 4000 groeit. In de drogere delen van de Sierra beperkt de begroeiing zich tot grassen, cactussen en andere planten die weinig water nodig hebben. Vooral de diversiteit aan cactussen is groot. Sommige kunnen de contouren en hoogte van een boom aannemen en vormen uitgestrekte wouden.

Gewassen

De vruchtbare valleien in de Sierra worden sinds mensenheugenis door boeren bewerkt. Van de geteelde gewassen is de aardappel veruit het belangrijkste. Er zijn meer dan 200 wilde en 9 gekweekte aardappelsoorten bekend. Voor zover kan worden nagegaan, kennen de bewoners van de Andes de aardappel al sinds 2500 v.Chr.

Even belangrijk als de aardappel is de yucca. Er zijn twee soorten: de zoete en de bittere. De laatste bevat het giftige cyaanglycoside. Via een ingenieus systeem met rieten zeven lukte het de vroegste bewoners de giftige sappen uit de plant te persen. Deze bereidingswijze van de yucca vind je tegenwoordig nog bij veel indianenstammen terug.

Maïs is een van de oudste gekweekte plantensoorten die we kennen. Onderzoek heeft uitgewezen dat hij al in 6000 v.Chr. werd gekweekt. In de Andes zijn 49 soorten maïs. Maïs is niet alleen een belangrijk voedingsmiddel, maar speelde ook een belangrijke rol bij de vruchtbaarheidscultus. De maïskolf en de korrels ervan zijn dan ook op vele afbeeldingen terug te zien.

Bossen

De hellingen naar het oosten en – in mindere mate – het westen van de Andes zijn dichtbegroeid met bossen. Afdalend vanuit de Sierra verandert de vegetatie van naaldbomen in loofbomen. De oostelijke hellingen zijn over het algemeen nog niet ontgonnen. De bossen in dit subtropische gebied gaan geleidelijk over in tropisch regenwoud, dat zeer rijk is aan diverse soorten altijdgroene bomen, die hoogten van bijna 100 m kunnen bereiken.

DE TIEN GROOTSTE STEDEN VAN ECUADOR

Het inwonersaantal is dat van de volkstellingen van 2010

(bron: www.citypopulation.de en www.inec.gob.ec).

Guayaquil – 2.278.691

Quito – 1.607.734

Cuenca – 329.928

Santo Domingo de los Colorados – 270.875

Machala – 231.260

Eloy Alfaro – 230.839

Manta – 217.553

Portoviejo – 206.682

Loja – 170.280

Ambato – 165.185

Het hardhout dat deze bomen leveren is vooral geliefd bij de meubelindus-trie. Onder deze woudreuzen groeien dikwijls nog kleinere bomen. Talrijke lianen, orchideeën en bromelia’s groeien ertegenop. De bodem is veelal bedekt met verschillende soorten varens. De delen van het regenwoud die regelmatig overstroomd raken zijn begroeid met palmen en rubberbomen. De hellingen aan de westkant van de Andes zijn al op veel plaatsen ontgonnen. Daar vind je uitgebreide bananen- en koffieplantages. Wanneer je verder richting kust gaat en de laagvlakte bereikt, zie je naast de bananen- steeds meer cacao- en suikerplantages verschijnen.

Savannes en mangroves

De westelijke laagvlakte van Ecuador is op het noorden na vrijwel geheel ontgonnen voor de landbouw. De noordwestkust van Ecuador, waar jaarlijks meer dan 2000 mm regen valt, is in sommige delen nog dichtbegroeid met tropische regenwouden, terwijl er vlak langs de kust uitgestrekte mangrovemoerassen zijn. In het centrale en zuidelijke kustgebied komen savannes voor. Het was oorspronkelijk begroeid met bos maar in de loop der eeuwen door mensenhanden ontbost. Hier groeit een groot aantal struiken en kruiden en her en der de reusachtige kapokboom. Opmerkelijk is de ceibo, een boom met een stam in de vorm van een fles. Langs de kust groeien in het brakke water van getijdengebieden de mangroves met hun typische stelt- en ademwortels. De rode mangrove is de bekendste soort in Ecuador. Deze mangrovebossen worden meer en meer bedreigd doordat er langs de kust uitgebreide garnalen- en krabkwekerijen worden aangelegd. De woestijnachtige kuststreek bij de grens met Peru en de hoge Sierra zijn door de geringe regenval en de kou overwegend dor.

De lama

De kenmerkendste groep dieren die de Andes bevolkt, is die van de kameelachtigen: de lama, de alpaca, de vicuña en de guanaco. Hiervan worden de lama en de alpaca door boeren gehouden. Alle soorten zijn bijzonder geliefd om hun wol, waarvan die van de alpaca en de vicuña het meest gewild en kostbaar is. De guanaco is vrijwel uitgestorven en de vicuña wordt met uitsterven bedreigd. Beide dieren zijn inmiddels beschermd.

De lama is de meest voorkomende van de vier kameelachtigen. Hij wordt vooral gebruikt als lastdier; de uitwerpselen worden gebruikt als mest en brandstof. Deze uitwerpselen verspreiden vrijwel geen stank en veroorzaken bovendien weinig rook.

De alpaca is een stuk kleiner dan de lama. Voor de leek is het dier van de lama te onderscheiden door de staart: die van de lama staat rechtop, terwijl die van de alpaca afgeplat over het achterwerk hangt.

De guanaco lijkt enigszins op de lama. Hij heeft een roodbruine huid en een zwarte kop. Het dier leeft alleen in het wild en is in de Andeslanden vrijwel uitgestorven. De guanaco is nog wel in groten getale in Argentinië en Chili te vinden, zij het meestal in natuurreservaten.

De vicuña is de kleinste van de vier en heeft een lichtbruine vacht met een witte buik. Evenals de guanaco wordt ook de vicuña met uitsterven bedreigd. Het dier is het bekendst om de bijzonder fijne kwaliteit van zijn wol, reden waarom de vicuña in natuurreservaten wordt gefokt.

Guinees biggetje

Een andere veelvoorkomende diersoort in de Andes is de cuy of het Guinees biggetje. Deze cavia-achtige meet ongeveer 30 cm en heeft een witte, bruine, zwarte of gevlekte vacht. Hoewel het dier nog regelmatig in het wild voorkomt, wordt het ook veel door de indiaanse boeren gefokt, en wel voor het vlees. Cuy is een traditioneel indiaans gerecht dat veelvuldig op de menukaarten prijkt. Dankzij de snelle voortplanting (een vrouwtje werpt tot vier keer per jaar gemiddeld drie jongen per worp) vormt het Guinees biggetje een belangrijk alternatief voor het vrij kostbare varkens- of rundvlees.

Condor

De meest besproken en bezongen vogelsoort is de condor. Tijdens je reis zul je het bekende lied van Art Garfunkel ‘El condor pasa’ (de condor vliegt voorbij) dikwijls te horen krijgen. Niet iedereen is het erover eens of de condor inmiddels wel of niet is uitgestorven. Als ze nog in de Andes leven, dan is het aantal in ieder geval zeer klein. Wanneer je denkt een condor te zien, is dit in negen van de tien gevallen een adelaar of arend.

Andere veelvoorkomende vogels in het páramogebied zijn duiven, caracara’s, uilen, spechten en eenden.

Vleermuizen en kolibries

De bosrijke hellingen van de Andes zijn het leefgebied voor onder andere otters, gordeldieren, boommiereneters, opossums, stinkdieren en vleermuizen (meer dan 100 soorten). De schuwe brilbeer is zeer zeldzaam en laat zich nauwelijks zien. Voor de ornithologen zijn de bossen een waar paradijs. Het meest geliefd zijn de talrijke kolibries (waaronder de Estalla-kolibrie, die met een lengte van 4 cm de kleinste in zijn soort is) en tientallen soorten die alleen in de Andes te vinden zijn, waaronder de rode rotshaan. Bontgekleurde vogels zijn de tangara’s, waarvan er ca. 133 soorten in Ecuador zijn te vinden. Amfibieën worden vooral vertegenwoordigd door veel kikkersoorten die zich in deze vochtige omgeving goed thuis voelen.

Zeevogels en hagedissen

In de mangrovebossen leven veel soorten zeevogels, zoals lepelaars, aalscholvers, fregatvogels en pelikanen. Ook vele vissen, weekdieren, schaaldieren en schelpdieren hebben hier hun leefgebied. De savannes en de woestijn hebben geen rijk dierenleven. Daar komen wel slangen en hagedissensoorten voor, samen met wat kleine zoogdieren. In de lucht cirkelen zwarte gieren en kalkoengieren.

Bevolking

Volgens de volkstelling van 2010 heeft Ecuador 14.483.499 inwoners (www.inec.gob.ec). De indianen zijn, samen met de mestiezen, de grootste bevolkingsgroep. Ze vormen ongeveer 40 % van de totale bevolking. Het onderscheid tussen indianen en mestiezen is vrij onduidelijk, aangezien niet precies is vast te stellen wie 100 % indiaan is of wie mesties is. Men rekent ook wel degenen die de traditionele indiaanse klederdracht dragen en een vorm van Quichua of een andere indiaanse taal spreken tot de indianen en degenen die westerse kleding dragen tot de mestiezen. Antropologen hebben aan de hand van deze criteria tussen de 10 en 15 stammen onderscheiden, waarvan de Quichua, Otavaleños, Salasaca, Huaorani en Shuar de bekendste zijn. De indianen wonen vrijwel allemaal in de Andes en in het Amazonegebied. Alleen de Cayape- en de Colorados-indianen wonen in de westelijke laagvlaktes. De mestiezen, nakomelingen van een blanke en een indiaanse of omgekeerd, vormen ook ongeveer 40 % van de bevolking.

De indianen zijn meestal werkzaam in de landbouw en leven daarnaast, met name in het Amazonegebied, ook van de jacht. Samen met een grote groep mestiezen behoren ze tot de onderste sociale lagen van de bevolking. De positie van de mestiezen hangt vaak af van hun integratie met de blanken en alle daarbij behorende sociale voorrechten.

Tijdens de koloniale overheersing werd ook nog een onderscheid gemaakt tussen blanken en creolen. De blanken waren in het moederland Spanje geboren en de creolen waren blanken die in Zuid-Amerika geboren waren. Dit onderscheid is sinds de onafhankelijkheid steeds minder belangrijk geworden. De huidige blanke bevolkingsgroep is met 10 % veruit in de minderheid. Desondanks bekleden de blanken het overgrote deel van de leidinggevende posities.

Naast de indianen, de mestiezen en de blanken is er nog een vierde, vrij grote bevolkingsgroep: de Afro-Ecuadorianen (ongeveer 9 %). Gedurende de Spaanse overheersing werden zij uit Afrika gedeporteerd en als slaven tewerkgesteld in de mijnen en op de plantages. Hun nakomelingen leven in een aantal kleine gemeenschappen, voornamelijk aan de tropische noordwestkust.

De laatste twee bevolkingsgroepen die naar Zuid-Amerika kwamen, zijn de Chinezen en de Libanezen. De Chinezen immigreerden vooral in de periode dat de spoorwegen werden aangelegd, halverwege en aan het einde van de 19de eeuw. Ze leven inmiddels verspreid over het hele land. Aan de kust woont een invloedrijke gemeenschap van voornamelijk Libanezen die in het begin van de 20ste eeuw naar Ecuador kwamen.

Zo leeft er tegenwoordig een bonte mengelmoes van verschillende bevolkingsgroepen in Ecuador. De blanken beschikken over de meeste macht. Zij bekleden vrijwel alle strategische functies in de economie. De positie van de oorspronkelijke bewoners, de indianen, is uiterst slecht. De laatste jaren is er dankzij de politieke veranderingen (zie p. 40) een lichte verbetering opgetreden voor de armste bevolkingsgroepen.

Het totaal aantal Ecuadorianen in het buitenland wordt geschat op 2,5 miljoen. Het grootste deel van hen is uitgeweken vanwege de slechte economische omstandigheden. Alleen al in New York wonen naar schatting 600.000 Ecuadorianen.

Spaans en Quichua

De officiële taal van Ecuador is het Spaans, dat hier castellano (Castiliaans) wordt genoemd. Quichua is de belangrijkste indiaanse taal en was oorspronkelijk de gesproken taal van de Inca’s. Dankzij het imperium van de Inca’s breidde het Quichua zich uit over Peru (waar het Quechua wordt genoemd), Ecuador en Bolivia. De Inca’s dwongen de overwonnen stammen Quichua te spreken. Naar schatting zijn er tegenwoordig ongeveer 12 miljoen indianen die de taal spreken. Een probleem daarbij is dat het Quichua geen schrijftaal is en ook nooit gestandaardiseerd is, zodat de spelling van eigennamen dikwijls verschilt.

SPAANS IN ECUADOR

Hoewel er grote verschillen zijn zowel wat betreft woordenschat als uitspraak tussen het Spaans van Zuid- en Midden-Amerika en Spanje, zijn die niet zo groot dat men onverstaanbaar voor elkaar is. Zo wordt in Latijns-Amerika het woord vosotros (jullie) met bijbehorende vormen nooit gebruikt, maar uitsluitend ustedes, dat in Spanje alleen in formele situaties (als meervoudsvorm van ‘u’) gebruikt wordt. En daarnaast zijn er in het Spaans van de Andeslanden talrijke woorden uit de verschillenden indianentalen, waaronder het Quichua, overgenomen.

Naast de officiële talen zijn er nog talloze dialecten die per stam kunnen verschillen. Engels wordt, ook in de grote steden, nauwelijks gesproken. Slechts in hotels, enkele restaurants en bij toeristische attracties kun je hiermee terecht.

Rooms-katholicisme met indiaanse invloeden

Het rooms-katholieke geloof wordt in Ecuador door meer dan 90 % van de bevolking beleden. De kerk vervult naast haar religieuze rol ook nog een belangrijke functie in het politieke leven. In de laatste decennia verloor de rooms-katholieke kerk echter een deel van haar macht en Ecuador kent tegenwoordig vrijheid van godsdienst. Hierdoor zijn er de laatste jaren naast het rooms-katholicisme steeds meer andere geloofsgemeenschappen gekomen, zoals jehova’s, baptisten en mormonen. Alle gezindten hebben met elkaar gemeen dat de belijdenis ervan, met name die van de indianen, doorspekt is met oude indiaanse gebruiken en rituelen. Zo zul je op de daken van de huizen van indianen vaak een of twee biggetjes van klei zien, die de bewoners moeten verzekeren van een voorspoedig leven – een indiaans gebruik.

Allerzielen

Een belangrijk feest, waarin veel precolumbiaanse elementen terug te vinden zijn, is de viering van Allerzielen op de maandag volgend op Allerheiligen, dat op 1 november of de zondag erna wordt gevierd. In het rooms-katholicisme worden op Allerzielen de doden herdacht. In Midden- en Zuid-Amerika gelooft men dat op deze dag de zielen van overleden familieleden op aarde terugkeren. Dit wordt gevierd met een groot feestmaal, waarbij de overledene symbolisch aanwezig is in de gedaante van een pop. Het feestmaal wordt gehouden bij het graf van de overledene. Bij de Inca’s bestond een dergelijk feest ook al. Begin november, aan het einde van het Incajaar, werd een processie gehouden ter nagedachtenis aan de doden. Eenzelfde cultus kenden ook de Maya’s in Midden-Amerika.

Economie: van boom naar boom

De economische geschiedenis van Ecuador wordt gekenmerkt door de vele booms die het land gekend heeft. Op de cacao-boom aan het einde van de 19de eeuw volgde in het begin van de jaren 30 de bananen-boom, die weer werd gevolgd door een olie-boom.

Aan het einde van de jaren 50 was Ecuador de grootste producent van bananen ter wereld. De meeste plantages waren evenwel in handen van buitenlanders, zodat de bevolking nauwelijks in de opbrengsten deelde. Juist toen de economie in een crisis dreigde te raken door de afnemende vraag naar bananen, werden in de jungle rond Lago Agrio oliebronnen gevonden. De olie-boom (ook wel Oildorado genoemd) die dit tot gevolg had, bracht opnieuw enige welvaart. Dankzij de groei van de olieproductie en de stijging van de olieprijs groeide het bnp tussen 1970 en 1980 met gemiddeld 9,5 % per jaar, maar als gevolg van de gedaalde olieprijzen groeide de economie tussen 1980 en 1987 met gemiddeld nog maar 3,5 % per jaar.

Intussen is de economische structuur sinds 1972 ingrijpend gewijzigd door de olie-export. Het aandeel van de verschillende sectoren in het bruto binnenlands product was in 2001 als volgt: landbouw (bananen, bloemen, koffie, cacao en suiker) 10 %, industrie 34 % (waarvan mijnbouw – inclusief olie – 21 %), handel en diensten 56 %. De nasleep van El Niño en de inzakkende oliemarkt zorgden in 1999 voor een vrije val van de economie. De Ecuadoriaanse economie kromp met 6,3 % en er was sprake van een financiële crisis met hyperinflatie. Rond de millenniumwisseling herstelde de economie zich weer en in 2002 realiseerde Ecuador een economische groei van 3,3 %. Een belangrijke rol bij het herstel is weggelegd voor de Amerikaanse dollar, die in 2000 als nationale munt van Ecuador werd ingevoerd.

In 2001 en 2002 namen de buitenlandse investeringen sterk toe; buitenlandse bedrijven investeerden in totaal 1,3 miljard dollar in het land. Dit werd vooral veroorzaakt door de bouw van een nieuwe oliepijpleiding (de Oleoducto de Crudos Pesados, OCP). Deze tweede nationale oliepijpleiding is sinds september 2003 operationeel. De 500 km lange leiding heeft een maximale transportcapaciteit van 518.000 vaten en loopt vanuit de Amazoneregio door het Andesgebergte naar de haven van Balao aan de Grote Oceaan. Dagelijks worden er zo’n 450.000 vaten olie door de pijpleiding getransporteerd.

Na een explosieve economische groei van 6 en 8 % in respectievelijk 2004 en 2005, temperde deze weer in 2006 en 2007 – tot respectievelijk 3 en 3,8 %. Na de wereldwijde recessie viel de groei in 2009 terug tot 0,4 % om vervolgens te stijgen tot 7,8 % in 2011 en als gevolg van de nieuwe wereldwijde economische crisis weer terug te vallen tot 4 % in 2012, om weer terug te vallen tot 0,3 % in 2014. In 2010 verdiende Ecuador ruim 10 miljard USD aan de export van olie en aanverwante producten. Dat is bijna 4 keer zoveel als in 2003.

De hervormingen die president Rafael Correa heeft doorgevoerd beginnen hun vruchten af te werpen. De werkloosheid loopt terug: in 2015 bedroeg de werkloosheid 5,4 % terwijl die in 2007 nog 7,9 % bedroeg. Het percentage van de bevolking dat onder de armoedegrens leeft, is ook fors gedaald: van 40 % in 2001 tot 22,5 % in 2014.

AARDBEVINGEN

Op 16 april 2016 werd Ecuador getroffen door een aardbeving met een kracht van 7.8 op de schaal van Richter. Het was de zwaarste in bijna 70 jaar en er vielen bijna 700 doden. De aardbeving vond plaats iets voor de kust bij de kustplaatsen Muisne en Pedernales. In een straal van 100 km vonden grote verwoestingen plaats. Het kustgebied was vooral bij de inwoners van Quito geliefd vanwege de stranden. Het bij buitenlandse toeristen populairdere hoogland, het Amazonegebied en de Galápagoseilanden bleven ongedeerd. Je zult daarom bij een bezoek aan deze gebieden ook weinig merken van de aardbeving. Daarentegen zal men blij zijn met je komst: je uitgaven in het land dragen bij aan het herstel van het getroffen gebied.

Landbouw

Bijna de helft van de bevolking is werkzaam in de landbouw. Ecuador is nog steeds een belangrijke exporteur van bananen, cacao, koffie en suiker. Verder worden er rijst, granen, aardappelen, tomaten, maïs en andere groenten geproduceerd om in de eigen behoefte te voorzien. De veeteelt kent sinds het begin van de jaren 80 een explosieve groei. Door sterkere rassen te importeren kon de veestapel aanzienlijk worden uitgebreid. De grootste veestapels zijn tegenwoordig in de hooglanden te vinden.

Nieuwe sectoren

Een sterk groeiende sector is de bloementeelt. Het beplante areaal nam toe van 280 hectare in 1990 tot iets meer dan 3500 hectare begin 2006. Hiervan wordt ruim 2000 hectare gebruikt voor de productie van rozen, waarvan 60 verschillende variëteiten worden geteeld. De bloementeelt is hoofdzakelijk geconcentreerd in de hooglanden. In 2011 werd voor 678 miljoen USD aan bloemen geëxporteerd, waarmee Ecuador op de 4de plaats staat van bloemenexporteurs.

De visserij is van groot belang voor de export geworden. Behalve de tonijn, die veel voorkomt in de wateren van de Grote Oceaan, levert vooral de kweek van garnalen een belangrijke bijdrage aan de export. In 1998 was het land de vierde producent ter wereld en bracht de garnalenkweek de meeste deviezen op na olie en bananen. In de volgende jaren werd de sector echter zwaar getroffen door virussen. Na het herstel steeg de export van 553 miljoen in 2006 tot 1,8 miljard USD in 2011.

Toerisme

Net als de rest van de wereld heeft ook Ecuador het belang van het toerisme ingezien. In 2002 bezochten 660.000 buitenlanders het land, in 2007 steeg dat aantal naar 850.000 tot ruim 1 miljoen in 2010. Het toerisme was voor Ecuador in 2010 met 786 miljoen USD aan buitenlandse deviezen de vierde inkomstenbron van het land. Ook voor de toekomst ziet het er rooskleurig uit. Het in 2013 verschenen rapport van de World Travel & Tourism Council over de groei van het toerisme in Ecuador geeft een prognose van ca. 5 % per jaar aan.

De bijdrage uit het toerisme aan het bnp is in 2015 gegroeid tot bijna 2 miljard USD.

02 Geschiedenis en politiek

De lange en rijke geschiedenis van Ecuador wordt in hoofdlijnen onderverdeeld in de precolumbiaanse periode, het koloniale tijdperk en de onafhankelijkheid. Dankzij een groot aantal opgravingen op verschillende plekken weten we dat Ecuador al in de precolumbiaanse periode in ruime mate werd bewoond. Tijdens de Spaanse overheersing bereikten steden als Quito en Cuenca een grote bloei. Anders dan in veel buurlanden werd de indiaanse bevolking in Ecuador niet in groten getale vermoord, maar ze moest wel een macht boven zich dulden. De periode na de onafhankelijkheid wordt vooral gekenmerkt door een langdurige strijd van de indiaanse bevolking voor haar rechten. Het lijkt erop dat er eindelijk enige successen op dit terrein zijn geboekt.