Kenia, Tanzania en Zanzibar

Bas Vlugt en Arjen Westra

Kijk voor al onze reisgidsen op www.dominicus.info

Tekst: Bas Vlugt en Arjen Westra

Cartografie: G-O graphics, Wijk bij Duurstede

Grafische vormgeving: Suzanne Nuis, Haarlem

Zetwerk: Crius Group, Hulshout

Omslagfoto: Bas Vlugt en Arjen Westra

Redactionele begeleiding: Ineke de Haan, Roelofarendsveen

ISBN 978 90 2576 499 9

ISBN e-book 978 90 2575 763 2

NUR 516

Negende druk 2019

© 2013 Uitgeverij J.H. Gottmer/H.J.W. Becht BV

Postbus 317, 2000 AH Haarlem

Uitgeverij J.H. Gottmer/H.J.W. Becht BV is onderdeel van de Gottmer Uitgevers Groep BV

Samensteller en uitgever hebben geprobeerd om alle gegevens zo duidelijk en volledig mogelijk te verschaffen. Noch de samensteller noch de uitgever kan enige aansprakelijkheid aanvaarden voor mogelijk negatieve gevolgen van gebruik van dit boek. Ook hebben samensteller en uitgever zich de grootste moeite getroost om alle rechthebbenden van het gebruikte beeldmateriaal te achterhalen. Voor onverhoopt toch onjuiste vermelding stelt noch de samensteller noch de uitgever zich aansprakelijk.

Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of een andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Alle Dominicus-reisgidsen worden voortdurend geactualiseerd. Natuurlijk kan het ondanks onze zorg voorkomen dat je op reis merkt dat er veranderingen hebben plaatsgevonden die onze redactie niet tijdig bereikt hebben. We stellen het erg op prijs als je ons informatie over gewijzigde omstandigheden toestuurt: daarmee help je ons de volgende drukken actueel te houden. Je kunt ons bereiken via: travel@gottmer.nl. Meer informatie is te vinden op onze website: www.dominicus.info.

Inhoud

Kaarten & plattegronden

Woord vooraf

1 Kennismaken met Oost-Afrika

Ligging

Bevolking

Dans en muziek

Landschap

Klimaat

Beste reistijd

Fauna

2 Safari

Waarnemen (hoe, wanneer en waar)

Soorten safari

Wildlife

3 De volkeren van Oost-Afrika

Veel verschillende stammen

Kenia

Tanzania

4 De geschiedenis van Oost-Afrika tot 1945

Prehistorie

Sultanaat van Zanzibar

Ontdekkingsreizigers

Kolonisatie

Na de eerste wereldoorlog

5 Kenia

Geschiedenis

Staatsinrichting

Geografie

Onderwijs

Gezondheidszorg

Infrastructuur

Economie

Religie

Sport

6 Centraal-Kenia

Nairobi

Omgeving van nairobi

Mount Kenya

Meru

Nyeri

Aberdare

7 Rift Valley

Vulkanen en meren

Van Nairobi naar Lake Naivasha

Lake Naivasha

Hell’s Gate

Nakuru

Lake Nakuru

Lake Bogoria

Lake Baringo

Lake Magadi

8 West-Kenia

Van Nairobi naar Masai Mara

Masai Mara

Western Highlands

Lake Victoria

Kakamega forest

Mount Elgon

9 Zuid-Kenia

Mombasa

Tsavo

Voi

Amboseli

10 Noord-Kenia

Een rauw en fascinerend stuk Afrika

Samburu, Buffalo Springs en Shaba

Marsabit

Lake Turkana

Malindi

Lamu

Praktische informatie

11 Tanzania

Een land van uitersten

Geschiedenis vanaf 1919

Ujamaa

Staatsinrichting

Geografie

Bevolking

Onderwijs

Infrastructuur

Economie

Cultuur

12 Dar es Salaam en de noordkust

Dar es Salaam

Bagamoyo

Tanga en omgeving

Usambara mountains

Mkomazi

13 Noordwest-Tanzania

Lake Victoria

In en rondom Lake Victoria

Serengeti

Ngorongoro

Lake Manyara

Tarangire

14 Noordoost-Tanzania

Arusha

Arusha National Park/Mount Meru

Moshi

Kilimanjaro

15 Centraal- en Zuid-Tanzania

Wegen en afstanden

Drie mooie routes

Praktische informatie

16 Zanzibar

Zanzibar in vogelvlucht

Geschiedenis

Economie

Klimaat

Bevolking

Stone Town

Zuid-Zanzibar

Noordkust van Zanzibar

Pemba (Al Khundra)

Andere eilanden rond Zanzibar

Algemene informatie

Kaarten & plattegronden

Bevolkingsdichtheid

Neerslag

Reservaten

Volkeren van Oost-Afrika

Nairobi

Nairobi en omgeving

Rift Valley

Masai Mara

Mombasa

Omgeving van Mombasa

Tsavo

Amboseli

Dar es Salaam

Serengeti

Arusha

Zanzibar

Stone Town

Woord vooraf

Kenia en Tanzania behoorden tot de voormalige koloniën in Afrika waar het toerisme vanuit Europa als eerste op gang kwam. Om te beginnen is er het prachtige landschap. Uniek voor tropisch Afrika zijn de besneeuwde toppen van de vulkanen Kilimanjaro en Mount Kenya, met respectievelijk 5895 m en 5199 m de twee hoogste bergen van Afrika. Het landschap in Oost-Afrika varieert van de tropische regenwouden van Kakamega Forest tot de halfwoestijnen in het noorden van Kenia. Het meest kenmerkend zijn echter de savannes: eindeloze grasvlaktes met hier en daar een prachtige umbrella thorn – een statige acaciaboom met een bladerdak als een enorme paraplu.

Denk je aan safari, dan denk je aan Oost-Afrika. Terecht, want het woord safari betekent reis in het Swahili, de taal die voor veel mensen in Oost-Afrika de eerste taal is. Wellicht het beroemdste natuurreservaat ter wereld is de in Tanzania gelegen Serengeti, die samen met Ngorongoro, het Keniaanse Masai Mara en de omringende beschermde gebieden een van de grootste stukken ongerepte Afrikaanse natuur vormt. Alle vertegenwoordigers van de big five – olifant, neushoorn, buffel, leeuw en luipaard – kun je hier aantreffen.

In de meer afgelegen gebieden is de traditionele Afrikaanse stammensamenleving nog grotendeels intact. Zonder enige twijfel zijn de Masai het beroemdste volk van Oost-Afrika, wellicht van heel Afrika. Mensen die na alle natuur en cultuur willen ontspannen, kunnen uitstekend terecht op de honderden kilometers lange tropische stranden van Kenia en Tanzania.

Dat geldt ook voor Zanzibar, hoewel dit beroemde eiland veel meer te bieden heeft dan hagelwitte stranden en zee alleen. Zanzibar is een plaats waar de Afrikaanse en de Arabische wereld elkaar ontmoeten. De prikkelende lucht van kruiden, de levendige markt en de ondergaande zon die ’s avonds de verweerde, met kalk geverfde huizen van de oude stad in een sprookjesachtig mooi licht zet, het zijn slechts een paar zaken die mensen die het eiland hebben bezocht tot een lofzang weten te bewegen.

Bas Vlugt en Arjen Westra

1 Kennismaken met Oost-Afrika

Kenia, Tanzania en Zanzibar liggen in Oost-Afrika en hebben als buurlanden Somalië, Ethiopië, Oeganda, Rwanda, Burundi, Congo, Zambia, Malawi en Mozambique. De landen beslaan gezamenlijk 1,5 miljoen km2, ofwel 35 maal de oppervlakte van Nederland en 48 keer die van België, of, anders gezegd, het oppervlak van de Benelux, Duitsland, Frankrijk, Spanje en Portugal samen.

Ligging

In Oost-Afrika komen vrijwel alle klimaten en landschappen van het Afrikaanse continent voor. De noordelijke helft van Kenia is kurkdroog. Op de woestijnsteppen leven nomadische stammen als de Turkana en Samburu, die met hun vee rondtrekken. Een groot deel van Kenia bestaat uit savanne. Verder kenmerkt het land zich door veel reliëf. In de westelijke hooglanden wordt op de hoger gelegen delen thee verbouwd, de lager gelegen stukken lenen zich goed voor tuinbouw. Het hoogste punt van Kenia is Mount Kenya, met 5199 m de op een na hoogste berg van Afrika. Grote rivieren kent Kenia niet, grote meren des te meer. De Rift Valley doorsnijdt Kenia van noord naar zuid. Van de vele meren in dit gebied is Lake Turkana met een lengte van 265 km het grootste. Het bekendste meer in Oost-Afrika is echter Lake Victoria; het grootste meer in Afrika en het op twee na grootste zoetwatermeer ter wereld (de grootste zijn Lake Superior en Lake Huron, beide gelegen tussen de Verenigde Staten en Canada). In het westelijk deel van Kenia is een aantal tropische regenwouden bewaard gebleven. De grootste rivier van Kenia is de Tana, die van Mount Kenya zuidoostwaarts naar de Indische Oceaan stroomt.

Met een oppervlakte van bijna 1 miljoen km2 is Tanzania bijna twee keer zo groot als buurland Kenia. Voor vrijwel het gehele land is savanne de natuurlijke vegetatievorm. Het centrale deel van het land wordt doorkruist door twee grote rivieren: de Ruaha en Rufiji. In Centraal-Tanzania lopen van west naar oost de Southern Highlands met verschillende pieken die tot boven de 2000 m reiken. De bekendste berg die Tanzania op het grondgebied heeft, ligt echter in het noorden, op de grens met Kenia. De Kilimanjaro is met zijn 5895 m de hoogste berg van Afrika. Met zijn prachtige, karakteristieke sneeuwkap is deze vulkaan, die overigens eigenlijk uit drie vulkanen bestaat, een van de meest tot de verbeelding sprekende bergen ter wereld. Tanzania wordt voor het grootste deel omringd door weidse wateroppervlaktes: de Indische Oceaan in het oosten, Lake Victoria in het noordwesten, Lake Tanganyika in het westen en in het zuidwesten Lake Malawi.

Voor de kust van Tanzania ligt een aantal eilanden, waarvan Zanzibar verreweg het bekendste is. Andere eilanden zijn onder meer Pemba en Mafia.

Bevolking

Kenia telt naar schatting in 2018 ruim 50 miljoen inwoners; Tanzania een geschatte 58 miljoen. De bevolkingsdichtheid in Kenia is hoger dan bij de zuiderbuur: 67 inwoners per km2 tegen 62 per km2 in Tanzania. De bevolkingsdichtheid varieert van 12 per km2 in de regio rond Katavi tot een indrukwekkende 3133 per km2 in Dar es Salaam. Daarmee zijn het relatief dunbevolkte landen; Tanzania’s buurland Rwanda telt 369 inwoners per km2. Ter vergelijking: in Nederland bedraagt de bevolkingsdichtheid 488 inwoners per km2, in België is dat 364.

Hoewel in de afgelopen decennia veel mensen van het platteland naar de stad zijn getrokken, kunnen Kenia en vooral Tanzania nog steeds worden gekenmerkt als overwegend agrarische samenlevingen. Ruim 70% van de Tanzanianen leeft op het platteland. Een belangrijk deel van de akkerbouw en veeteelt heeft een zelfvoorzienend karakter. De Keniaanse hoofdstad Nairobi (3,1 miljoen inwoners) is een metropool die wordt gezien als de economische hoofdstad van Oost-Afrika. De agglomeratie telt 6,5 miljoen inwoners. Andere belangrijke steden in Kenia zijn havenstad Mombasa (925.000 inwoners), Kisumu (383.000), Nakuru (367.000), Eldoret (312.000) en Thika (151.000).

Ook Tanzania heeft een miljoenenstad; het aan de Indische Oceaan gelegen Dar es Salaam (4,4 miljoen inwoners). Andere steden van belang in Tanzania zijn Mwanza (706.000 inwoners), Zanzibar City (501.000), Arusha (416.000), en hoofdstad Dodoma (214.000).

Van oudsher zijn Kenia en Tanzania stammensamenlevingen. De Keniaanse bevolking is overwegend Afrikaans van afkomst. Het land is het thuis voor zo’n 80.000 Aziaten, vooral Indiërs, 40.000 Arabieren en 35.000 Europeanen. Dat zijn relatief kleine aantallen, maar hun invloed op de politiek en vooral de economie is groot. De Afrikanen in Kenia behoren tot grofweg 70 volkeren of stammen. Geen daarvan maakt een uitgesproken meerderheid uit. De grootste groep vormen de Kikuyu, die ruim 20% van de bevolking uitmaken. De Luhya, Luo, Kalenjin en Kamba hebben allen een aandeel van tussen de 10 en 15% van de bevolking. Het bekende, beeldbepalende nomadenvolk Masai maakt slechts 2% van de bevolking uit.

In Tanzania wonen naar schatting 120 volkeren, waarvan de meeste maar van geringe omvang zijn. Het grootste volk in Tanzania zijn de Sukuma, die 13% van de bevolking uitmaken. Andere belangrijke stammen zijn de Nyamwezi, Makonde, Haya en Chagga. Arabieren en Aziaten in Tanzania wonen vooral in Dar es Salaam en op Zanzibar. De oorspronkelijke bevolking van Zanzibar bestaat uit de Hadimu, Tumbatu en Pemba.

Dans en muziek

Als je in Afrika muziek zegt, dan noem je dat eigenlijk in één adem met dans. Waar muziek gemaakt wordt, daar beginnen mensen spontaan met de handen te klappen, met de voeten te tappen en de rest van het lichaam te bewegen, om over spontaan meeneuriën maar te zwijgen. Afrika swingt! De Keniaanse en Tanzaniaanse muziek hebben hun wortels in verschillende muziektradities. Veel stammen hebben de muziek die ze spelen en zingen gemeen. Dat geldt vooral voor de stammen die Maa spreken, zoals de Masai en verwante stammen. De Maaliederen hebben altijd een belangrijke rol gespeeld bij ceremonies. Een van de bekendste Masailiederen is de Engilakinoto. Dit lied wordt gezongen nadat een Masai een leeuw heeft gedood. Terwijl ze zingen, dansen ze om een vuur. In de dans laten de Masaikrijgers hun kracht en moed zien door in de lucht te springen. Ook bij andere stammen spelen trommels en ritme een belangrijke rol. Dit komt ook terug in de beschrijving van de muziek. Het woord ngoma betekent drum en wordt algemeen gebruikt om traditionele Oost-Afrikaanse muziek en dans aan te duiden.

Iedere stam heeft een eigen drumstijl en geeft weer op een andere manier invulling aan het begrip muziek. Zo dansen bij de Luhya in Kenia mannen samen met vrouwen in een heel energieke dans, de sikuti. De dans wordt begeleid door verschillende trommels, bellen, hoorns en fluiten. De Kamba- en Chuka-stammen zijn beroemd om hun superatletische dansen. Ze creëerden een aparte trommelstijl waarin ze de trommel tussen hun bovenbenen houden. Een ander deel van de groep haalt de gekste capriolen uit.

Maar de Afrikaanse stammen gebruiken niet alleen trommels. Ze ontwikkelden in de loop van de tijd verschillende soorten instrumenten. Zo werden in het westen van Kenia een soort rietfluitjes gemaakt en ook een snaarinstrument dat wij hier kennen als lier, de nyatiti. Dit instrument wordt veelvuldig ingezet als solo-instrument. De nyatiti wordt ook wel ingezet in combinatie met zang en krijgt soms begeleiding van trommels. Een internationaal bekende Keniaanse bespeler van de nyatiti is Ayub Ogada. Als je wilt kennismaken met deze muziek, dan is zijn eerste album En Maana Kuoyo een aanrader. De platen- en cd-winkels in Nairobi hebben een ruim assortiment.

Taarab

Taarabmuziek combineert Afrikaanse ritmes met Arabische invloeden. Dit kun je misschien wel de muzikale variant van het Swahili noemen, aangezien de muziek dezelfde invloeden heeft ondergaan als de taal. Welke variant van taarab je ook hebt, de tekst speelt altijd een belangrijke rol. Vandaag de dag is taarab – het woord is afkomstig van een Arabische term en betekent zoiets als ‘ontroerd’ of ‘geërgerd worden’ – een van de populairste muzieksoorten aan de Afrikaanse kusten. Op Zanzibar zijn veel liveoptredens. Als je de kans krijgt, moet je zeker een keer een optreden meemaken in het Oude Arabische Fort of een van de andere taarabpodia op het eiland. Optredens worden ruim van tevoren aangekondigd op posters in de stad. De traditionele taarabmuziek gebruikt grote aantallen muzikanten en veel Arabische muziekinstrumenten met viool en vaak meerdere zangers. In de modernere vorm van taarab-muziek zijn invloeden verwerkt van de hindifilmmuziek en bhangra en zelfs rap. Maar net als in de traditionele taarab blijven de teksten poëtisch en de muziek ritmisch. Een van de bekendere taarab-artiesten is Juna Balo. De taarab-legende Fatma binti Baraka, beter bekend als Bi Kidude, is in april 2013 overleden. Volgens sommigen was ze meer dan 100 jaar oud.

Bevolkingsdichtheid

Beni

Beni zijn protestsongs. De liedjes zijn vooral ontstaan als een reactie op de koloniale overheersing. Ze zitten vol met commentaar op sociale en politieke misstanden in de samenleving. De liedjes zijn allemaal vrij lang en ze zijn opgebouwd in de vorm van een verhaal.

Moderne muziek

Wie denkt dat het alleen maar trommels zijn die het beeld van de Afrikaanse muziek bepalen, heeft het mis. Met de onafhankelijkheid in de jaren 60 drong ook de elektrische gitaar door in de Afrikaanse binnenlanden. De belangrijkste stromingen kwamen uit het zuiden. De Zuid-Afrikaanse jazz en de Zimbabwaanse ‘highlife’-gitaar en daarnaast de rumba afkomstig uit Congo waren van grote invloed op de hedendaagse Keniaanse muziek. Een kruising van verschillende stijlen werd de bengamuziek. Benga is sterk etnisch gekleurd. Zangers zingen in hun stamtaal en de aanhang van de bands bestaat vaak uit leden van de eigen stam. Een paar bekende namen van artiesten: Luo-muzikant Do Misiani, Daudi Kibaka en Kikuyu Kamaru. Doordat missionarissen en zendelingen hun werk goed deden, werd ook gospelmuziek erg populair. Als je op een zondagochtend in Nairobi door de straten loopt, moet je dan ook niet verbaasd opkijken als je in sommige wijken om de paar meter wordt verrast door een swingend gospelkoor.

AFRIKA NEEMT DE TIJD

De Afrikanen houden er een bijzondere tijdsindeling op na. Als je het over tijd hebt in Tanzania of Kenia, moet je er rekening mee houden dat Swahili-tijd een ander ritme heeft dan de tijd die je in Europa gewend bent. Als je in Afrika een afspraak maakt, dan heeft het weinig zin om er een tijd bij te noemen. Afspraken worden altijd gemaakt in termen van ochtend, middag en avond. Het levensritme wordt veel meer bepaald door de natuur. Het dagelijks leven begint als de zon opkomt.

In sommige Oost-Afrikaanse talen zijn zelfs geen woorden om het idee van de verre toekomst over te brengen. Er zijn wel werkwoordsvormen die de toekomst aangeven, maar die duiden dan hooguit een periode van zes maanden en maximaal twee jaar aan. Evenementen die in de toekomst plaatsvinden, moeten binnen het bereik van die werkwoorden vallen. Als dat niet het geval is, liggen ze achter de horizon en in feite buiten de belevingswereld. Dat is ook de reden waarom veel mensen geen interesse hebben in gebeurtenissen die in de toekomst liggen.

Tijd wordt uitgedrukt in gebeurtenissen en niet in cijfers. In de traditionele Afrikaanse samenlevingen bestaan ook geen numerieke kalenders zoals wij die kennen en als ze al zouden bestaan, zouden ze waarschijnlijk teruggaan tot enkele tientallen jaren, of enkele eeuwen. De kalenders zouden dan samengesteld zijn uit gebeurtenissen. Het zijn de gebeurtenissen die betekenis geven aan de tijd, vinden de Afrikanen. Zo zou een ‘maand van de jacht’ in onze termen bestaan uit de 30 of 31 dagen waarin gejaagd wordt. In Afrika zou men per keer bekijken hoelang de jacht duurt. Soms zal dat 35 dagen zijn en soms misschien 25 dagen.

Een ander voorbeeld: de opkomende zon is een gebeurtenis die door iedereen wordt erkend. Het doet er niet toe of de zon opkomt om vijf uur of om zeven uur. Als je een afspraak hebt met iemand rond zonsopgang, dan maakt het dus niet uit of het vijf uur wordt, of zeven uur, zolang het maar tijdens de algemeen geaccepteerde periode van de zonsopgang valt.

In onze maatschappij is tijd een verschijnsel dat geconsumeerd moet worden en kan worden gekocht. In de Afrikaanse samenleving moet tijd geproduceerd worden of gecreëerd. Toeristen die Afrikaanse mensen overduidelijk niets zien doen, zijn soms geneigd te denken dat Afrikanen maar luie mensen zijn. In onze beleving verspillen de Afrikanen de tijd waarin ze niets doen. De Afrikanen zijn in hun eigen beleving echter bezig met het wachten op tijd of bezig met het produceren van tijd. Zo neemt het begrip tijd een belangrijke plaats in het traditionele leven, maar ook in het economische leven. Wees dus niet verbaasd als men hier niet op een paar uur kijkt en neem gerust zelf de tijd in de omgang met Afrikanen.

De laatste jaren is er steeds meer buitenlandse invloed merkbaar in de muziek. Zo werd reggaemuziek door de Afrikaanse jeugd omarmd en werden ook hiphop en rap steeds populairder. Onder invloed van de westerse muziekstijlen ontstaat nu ook een compleet nieuwe muziekstijl waarin traditionele en moderne westerse elementen gecombineerd worden. Twee musici die van die kruising tussen stijlen en culturen op dit moment een commercieel succes maken, zijn Joseph Ogidi en Jahd Adonijah. Onder de naam Gidi Gidi Maji Maji hadden ze diverse hits. De Keniaanse band Sauti Sol was een van Kenia’s belangrijkste muziek-exportproducten van de afgelopen jaren. De band heeft een indrukwekkende lijst van internationale muziekonderscheidingen op zijn naam staan, waaronder de MTV Europe Music Award voor Best Group.

Een musicus die veel Kenianen tot de verbeelding spreekt, is Mighty King Kong. Deze reggaezanger raakte op jonge leeftijd verlamd door polio. Toen zijn vader stierf, verhuisde zijn familie naar Kisumu. Mighty King Kong liep weg van huis. Zes jaar leefde hij in Kisumu op straat en overleefde hij door straatoptredens. Daarmee verwierf hij lokale en later landelijke bekendheid. Uiteindelijk vertrok hij naar Mombasa, waar hij in verschillende clubs werkte als diskjockey. Op eerste kerstdag 2007 stierf hij, volgens lokale kranten aan de gevolgen van vergiftiging. Zijn platen zijn te koop in platenzaken in Nairobi en Mombasa.

Een ander voorbeeld van een muzikant die westerse invloeden weet te combineren met zijn Afrikaanse wortels, is Eric Wainaina. Zijn grootste succes tot nu toe is zijn album Sawa Sawa met daarop de song ‘Nchi ya Kitu Kidogo’. Deze meezinger met politieke lading stond wekenlang hoog in de Keniaanse hitlijsten genoteerd. Ook Mercy Myra combineert traditionele Afrikaanse muziekstijlen met westerse muziek.

Rap

Rap is enorm populair onder jonge Kenianen. Optredens van Kalamashaka en Necessary Noize hebben veel weg van Amerikaanse rappers. Maar in de Keniaanse rap spelen de teksten een belangrijke rol en die gaan bij deze groepen over het harde Keniaanse leven dat zich voor het overgrote deel van de jongeren in de stad afspeelt in sloppenwijken en op straat. Poxi Presha was een bekende Keniaanse rapper die in de jaren 90 hiphop in de Luo-taal rapte. Poxi Presha stierf in 2005.

Landschap

Wie aan de evenaar denkt, ziet wellicht de tropische regenwouden van Brazilië, Congo en Indonesië voor zich. En hoewel de evenaar dwars door Kenia loopt, kent Oost-Afrika echter nagenoeg geen tropisch regenwoud. Dat begint feitelijk pas in het uiterste westen van Tanzania en in Oeganda. In Kenia en Tanzania tref je dan ook geen typische regenwoudbewoners als chimpansees en gorilla’s aan. Daarop is één uitzondering: het aan het Lake Tanganyika gelegen Mahale Mountains National Park. In dit zeer afgelegen, vrijwel onbereikbare Tanzaniaanse natuurreservaat leven chimpansees. Dat geldt ook voor het bij Kigoma gelegen Gombe National Park, dat met zijn 56 km2 echter van zeer bescheiden omvang is. Beide parken vallen buiten het aandachtsveld van deze reisgids.

De reden van het overwegend ontbreken van tropisch regenwoud in de natuurlijke omgeving is de enorme landmassa van Afrika. Met de overheersende westenwinden op het continent kan de vochtige lucht van de Atlantische Oceaan niet ver genoeg naar het oosten doordringen om daar grote hoeveelheden regen te brengen. De schaarse bossen in oostelijk Afrika bevinden zich langs de meren en de rivieren met altijd stromend water, op de flanken van hoge bergen als Mount Kenya, Mount Meru en de Kilimanjaro en op enkele andere plekken zoals in het heuvelland van West-Kenia.

Het overheersende landschap in Kenia en Tanzania is de savanne; een landschap met overwegend grasland met hier en daar een boom, veelal de karakteristieke umbrella thorn: een acacia met een elegant en wijd uitwaaierend bladerdak.

LANG LEVE DE TSEETSEEVLIEG

De zich vooral in de 20ste eeuw sterk uitbreidende menselijke activiteit heeft het dierenleven in Afrika voor een belangrijk deel vernield. Gelukkig zijn sommige delen van de Afrikaanse savanne in hun oorspronkelijke staat bewaard gebleven doordat men er natuurreservaten van heeft gemaakt. De afmetingen van deze reservaten zijn bepaald niet kinderachtig. Het grootste natuurreservaat van Afrika is Selous (Tanzania), met een oppervlak van 54.000 km2 (net iets kleiner dan Nederland en België samen). In veel natuurreservaten was er ook al geen menselijke activiteit voordat ze werden beschermd. Dit is vaak te danken aan de tseetseevlieg. Deze vlieg veroorzaakt een dodelijke veeziekte en bij mensen slaapziekte. Wild heeft er echter geen last van. Veel gebieden die nu natuurreservaten zijn, werden voorheen, en ook nu nog wel, geteisterd door de tseetseevlieg. Voorbeelden hiervan zijn het al eerder genoemde Selous en Serengeti. Ook kon dankzij de tseetseevlieg het kleine natuurreservaat Ruma worden gesticht, waar Kenia’s enige populatie roan-antilopen leeft.

De Rift Valley, ook wel aangeduid als Grote Afrikaanse Slenk, is met haar talloze meren een ander karakteristiek landschap in Oost-Afrika. De Rift Valley is een verzameling breukdalen die zich uitstrekt van Israël tot aan Mozambique, en is ontstaan door het uit elkaar drijven van twee tektonische platen in de aardkorst. Er bevinden zich in de Rift Valley twee soorten meren; zoetwatermeren en sodameren. De sodameren zijn de verblijfplaats van miljoenen flamingo’s. Lake Bogoria alleen al herbergt meer dan de helft van de totale wereldpopulatie van flamingo’s.

Bomen

Een aantal boomsoorten is dermate opvallend of zo dominant aanwezig op de Afrikaanse savanne dat zelfs de ongetrainde safariganger ze met gemak herkent.

Doumpalmen groeien veelal langs rivieren in verder droge landschappen zoals die van de Keniaanse natuurreservaten Samburu en Tsavo. De bomen bereiken een hoogte van 15 m. De doumpalm is eenvoudig van andere palmen te onderscheiden, omdat de stam gevorkt is. Dit gebeurt op symmetrische wijze, waardoor je alleen palmen ziet met twee, vier, acht of zestien takken. Aan het eind van iedere tak groeit een cluster van waaiervormige bladeren.

De fever tree, ook wel koortsboom genoemd, is een acacia die een hoogte bereikt van 15 m. Kenmerkend is de knalgele bast die kan worden gebruikt voor het maken van koortswerende middelen; aan deze eigenschap heeft de boom zijn naam te danken. Net als bij andere acacia’s zijn de bladeren klein en veervormig en staan op de takken flinke doorns. In Oost-Afrika groeit de boom op tal van plaatsen. Heuse fever tree-bossen zie je onder meer bij Lake Naivasha, Lake Nakuru en in de Ngorongoro-krater.

De sausage tree is een grote boom die een lengte kan bereiken van 18 m. Kenmerkend voor deze boom zijn de grote vruchten die een doorsnede hebben van 12 cm en een lengte van 50 cm en inderdaad wel iets weg hebben van worsten. De vruchten zijn weinig smaakvol en blijven vaak lang aan de boom hangen. Wel worden ze gebruikt voor de bereiding van traditionele biersoorten. Bavianen willen zich in periodes dat er weinig ander interessant voedsel voorhanden is, nog weleens met tegenzin aan deze taaie vruchten zetten, maar met de voor apen karakteristieke spilzucht gooien ze de vrucht meestal na een paar happen weg. De vruchten hebben een gewicht tot 4 kg en kunnen elk moment van de dag naar beneden vallen. Kamperen onder een sausage tree wordt dan ook afgeraden.

De sycamore fig is een wilde vijg met een geel- tot oranjekleurige bast die een hoogte bereikt van 20 m. De stam van de sycamore fig heeft een flinke doorsnede, waardoor de boom duidelijk aanwezig is in het landschap. De boom is herkenbaar aan de ronde vruchten die vrijwel het hele jaar door aan de dikke takken groeien. Naarmate de vijgen rijpen, kleuren ze van groen tot geel of rood. De vruchten vormen voedsel voor insecten, vogels, bavianen en groene meerkatten. Olifanten eten ook de bladeren. De boom groeit in vochtige, dichte savanne en bosgebieden, en je ziet ze ook vaak in galerijbossen. De tree euphorbia, ook wel wolfsmelk genoemd, komt in Oost-Afrika voor in meer dan 20 soorten. Deze boom lijkt op een enorme cactus, maar is dit niet. De stam is kort, de enorme kroon daarboven bestaat uit een massa schuin omhooggekrulde vetplantachtige bladeren. De tree euphorbia groeit op tal van plaatsen in Oost-Afrika, onder meer bij de meren in de Rift Valley.

Een van de meest typische bomen van de savanne is de schitterende umbrella thorn. De boom bestaat doorgaans uit twee of drie hoofdstammen en wordt tot 15 m hoog. Het afgeplatte bladerdak geeft de boom de kenmerkende parapluvorm. De blaadjes hebben een lengte van slechts 3 cm. Net als bij andere acaciasoorten staan op de takken stevige doorns. De peulen worden gegeten door olifanten, giraffen, antilopen en apen. Een bijzondere diersoort die vaak in de umbrella thorn verblijft, is de galago. Dit halfaapje eet de hars en vangt in deze bomen insecten.

DE BAOBAB

De baobab is een markante en zonder twijfel de meest besproken en gefotografeerde boom van het Afrikaanse continent. Het opmerkelijke aan deze enorme boom is niet de maximale lengte van 20 m, maar de extreem dikke stam die een doorsnede van 10 m kan bereiken. De bast heeft een paarsbruine kleur. De takken steken in een grillig patroon de lucht in en dragen een groot gedeelte van het jaar geen blad. Vlak voor het begin van de regentijd krijgt de baobab witte bloemen. Het hout is dan zacht en vochtig, bijna papperig. In periodes van extreme droogte slaan olifanten met hun slagtanden de bast open om het vochtige hout te eten. Afhankelijk van de geraadpleegde bron wordt de maximale ouderdom van de baobab op 1000 tot 4000 jaar geschat.

De roodsnaveltok en Ethiopische geelsnaveltok hakken gaten in het zachte hout waarin ze hun eieren uitbroeden. Het vrouwtje wordt hierbij met eieren en al door het mannetje ingemetseld. Het mannetje voedt het vrouwtje en later ook de jongen door een kleine opening. Zodra de jongen kunnen vliegen, wordt de wand opengebroken. De vruchten zijn zeer in trek bij bavianen en groene meerkatten. Dit is waarschijnlijk de reden waarom de Nederlandse naam voor de baobab apenbroodboom is. De baobab komt op verschillende plaatsen in Oost-Afrika voor. In het landschap zie je er doorgaans maar één of een paar. Een uitzondering hierop is het Tanzaniaanse natuurreservaat Tarangire, waar deze boom op meerdere plaatsen het landschap domineert.

De whistling thorn, ook wel mierenboom genoemd, is een weinig opvallende acacia die slechts 6 m hoog wordt en grote delen van het landschap in Oost-Afrika domineert. Je kunt de boom herkennen aan de witte doorns en de talrijke zwarte galblazen met kleine gaatjes. Deze gaatjes worden gemaakt door mieren die in de galblazen leven. Als de wind door deze bomen waait, ontstaan door de gaatjes fluittonen, waaraan de boom zijn naam te danken heeft. Bladeters die van de boom willen eten, vooral de giraffe en gerenoek, worden door de mieren in de neus gebeten, waardoor ze al snel op zoek gaan naar andere bomen. Hierdoor worden zowel de bomen als de mieren beschermd.

Neerslag

Klimaat

Oost-Afrika is zo groot dat het klimaat er per regio nogal verschilt. In zijn algemeenheid kan worden gesteld dat het aan de kust van de Indische Oceaan warm tot zeer warm is met een hoge vochtigheidsgraad. Landinwaarts wordt het minder vochtig. Met de hoogte neemt de temperatuur af; de Kilimanjaro is met zijn 5895 m hoog genoeg om altijd bedekt te zijn met sneeuw. Naarmate de hoogte toeneemt, zal het vochtiger worden; ook de gebieden rondom Lake Victoria zijn vochtiger dan de andere inlandse regio’s. De warmste tijd van het jaar is doorgaans december tot en met maart; het koelst is het van juni tot en met oktober.

Oost-Afrika kent twee regenseizoenen: de korte regentijd heeft plaats in november en december, de lange regentijd is van maart tot en met mei. Hoeveel regen er valt, varieert niet alleen per jaar maar ook per regio. In het droge noorden van Kenia is dat minder dan 250 mm per jaar, in het op 1660 m hoogte gelegen Nairobi bedraagt de regenval 1000 tot 2000 mm per jaar. De gemiddelde jaartemperatuur in Nairobi is met 17 °C relatief koel; in Mombasa is dat 27 °C.

Beste reistijd

Het belangrijkste toeristenseizoen in Oost-Afrika loopt vanaf juni tot en met september en valt samen met de lange droge tijd. In deze periode vindt de gnoetrek plaats van Serengeti naar Masai Mara. Het tweede seizoen vindt plaats in het andere droge seizoen van december tot en met februari. In de periodes oktober–december en maart–mei is het regentijd in Oost-Afrika. Voor het houden van safari’s is deze periode weinig geschikt, omdat de onverharde wegen in de natuurreservaten dan niet begaanbaar zijn. Hier zit echter wel een zekere mate van generalisering in; Oost-Afrika is erg groot en de regentijd vindt niet overal in precies dezelfde periode plaats; zo trekken de gnoes juist van de Serengeti naar de Masai Mara en terug om de variatie in de regenseizoenen uit te buiten. Ook is de regentijd niet overal even hevig. Zo heeft het op veel plaatsen in Noord-Kenia al jaren niet meer geregend, regentijd of niet.

Fauna

Zoogdieren

Graseters

De rijkdom aan zoogdiersoorten op de Afrikaanse savanne is groter dan op enige andere plaats in de wereld. Veel zoogdieren in Oost-Afrika hebben een uitgesproken voorkeur voor het eten van gras. De meeste graseters kunnen een hoge snelheid ontwikkelen om aan belagers te ontsnappen. Tot de meest voorkomende bewoners van de grasvlaktes behoren zebra en gnoe. Een van de indrukwekkendste fenomenen op de savanne van Oost-Afrika is de jaarlijkse gnoetrek tussen Serengeti en Masai Mara (zie kader p. 122).

Bladeters

De bekendste bladeter is de olifant. Giraffen eten bij voorkeur acaciabladeren. Antilopen die bladeren eten zijn koedoe, elandantilope, bosbok, duiker en gerenoek. Ook de zwarte neushoorn is een bladeter.

Apen en kleine verzamelaars

Apen eten bladeren, planten, wortels, vruchten en gras, maar ook insecten en kleine reptielen. In de regio komen twee apensoorten algemeen voor. De baviaan leeft in vrijwel alle landschappen. De kleinere groene meerkat leeft op de savanne en in bossen, in de omgeving van water. De huzarenaap is verwant aan de meerkat. Deze bruingele aap is echter groter en leeft op de grond.

Roofdierenhiërarchie

De grote jagers worden dagelijks met twee problemen geconfronteerd: het veroveren van een prooi en het verdedigen van die prooi tegen de concurrentie. Elke roofdierensoort heeft een eigen manier van jagen en een eigen plaats in de roofdierenhiërarchie.

Boven aan de roofdierenladder staat de leeuw, het grootste en sterkste roofdier van de savanne. De leeuw is echter ook traag en daardoor een relatief slechte jager. Slechts een van de vijf aanvallen heeft succes. Het logge en door zijn manen opzichtige mannetje bemoeit zich maar amper met jagen. Door groepsgewijs en vanuit een hinderlaag te jagen weten leeuwen zich toch goed te redden. Voordeel van de enorme kracht van de leeuw is dat hij als enige grote dieren als de buffel kan aanvallen. Ander voordeel is dat de leeuw met zijn kracht andere jagers van hun prooi kan verjagen. Vooral de gevlekte hyena, de nummer twee in de hiërarchie, heeft hiervan te lijden. Als hyena’s in de meerderheid zijn, jagen ze een groep leeuwinnen van hun prooi.

Op de derde plaats komt de wilde hond. Dit is de meest effectieve jager van de savanne. Wilde honden achtervolgen hun prooi net zolang totdat het dier uitgeput neervalt. Zelf raken ze niet vermoeid, omdat ze elkaar tijdens de achtervolging steeds aflossen. Het komt voor dat een hyena een deel van hun prooi probeert te bemachtigen. Wilde honden verdedigen hun prooi echter bijzonder fel tegen de veel grotere gevlekte hyena’s als ze in de meerderheid zijn.

Op de vierde plaats komt de luipaard. Het dier leeft en jaagt alleen. Het menu van de luipaard is zeer gevarieerd. Insecten, vogels, knaagdieren, kleine roofdieren en kleine antilopen worden vanuit een hinderlaag gevangen. Om te voorkomen dat hij door hyena’s van zijn prooi wordt verjaagd, sleept de luipaard de prooi vrijwel meteen een boom in.

Onder aan in de hiërarchie komt de jachtluipaard. Ook dit dier leeft en jaagt veelal alleen maar niet altijd; soms vormen broers en of zussen machtige jachtkoppels. De jachtluipaard is het meest gespecialiseerd van de jagers. Met een topsnelheid van tegen de 100 km per uur is het verreweg de snelste jager. Om deze snelheid te kunnen bereiken, is de jachtluipaard erg rank gebouwd. Hij heeft dan ook weinig kracht en wordt door alle andere grote jagers van zijn prooi verdreven. Het enige wat de jachtluipaard hier tegenover kan stellen, is het vermogen om zeer snel te eten. De jachtluipaard jaagt overdag, als de andere jagers slapen.

Ten slotte zijn er tal van kleine jagers die meestal alleen opereren. Hun prooi bestaat overwegend uit kleinere dieren zoals vogels, knaagdieren en insecten. Tot de katachtigen onder de kleine jagers behoren serval, caracal en genetkat. Hondachtige kleine jagers zijn de jakhals en grootoorvos. Andere kleine jagers zijn dassen, wezels, mangoesten en de aardwolf.

Vogels

Voor vogelliefhebbers is Oost-Afrika een waar paradijs. Er komen honderden vogelsoorten voor; de diversiteit is enorm. Waar Europeanen het moeten doen met één soort ooievaar in Noordwest-Europa, zijn er in Oost-Afrika acht soorten te zien. Hoe vaak zien de liefhebbers in Nederland bijvoorbeeld een ijsvogel? Zelden of nooit. Zonder al te veel inspanning zie je langs de oevers van de Oost-Afrikaanse meren en rivieren er een flink aantal per dag en dan zijn er nog zes verschillende soorten ook. Hetzelfde geldt voor prachtige vogels als scharrelaars en bijeneters. Wat het extra leuk maakt, is dat je geen expert hoeft te zijn om al snel verschillende vogelsoorten te kunnen onderscheiden; veel vogelsoorten in Afrika hebben duidelijke karakteristieken. Bovendien kun je over het algemeen vogels in Afrika veel dichter naderen dan in Europa. Met een 400 mm-lens kun je al de mooiste vogelfoto’s maken; veel van de in deze gids opgenomen vogelfoto’s zijn met een dergelijke lens gefotografeerd (voor meer informatie over fotografie, zie p. 261).

In ornithologische termen vormt het deel van Afrika dat ten zuiden van de Sahara ligt, samen met het zuidelijk deel van het Arabisch schiereiland, het Ethiopisch gebied, ook wel Afrotropisch gebied genoemd. De Sahara, de Atlantische en de Indische Oceaan zijn de natuurlijke grenzen van dit gebied, die in de loop van de evolutie voor talloze vogelsoorten onneembare barrières vormden. De vogelsoorten in het Ethiopisch gebied vertonen vaak grote verschillen met verwanten in Europa en Azië. Van de 73 vogelfamilies die ten zuiden van de Sahara voorkomen, zijn er 7 uniek voor Afrika, waaronder struisvogels, hamerkoppen, secretarisvogels en toerako’s.

Hoeveel vogelsoorten er in oostelijk Afrika voorkomen, valt moeilijk te zeggen. Hoewel er al veel onderzoek is verricht, worden nog steeds nieuwe vogelsoorten ontdekt. Een complicerende factor is dat aangetroffen aantallen soms zo klein zijn dat het niet altijd duidelijk is of vogels daadwerkelijk in het gebied thuishoren of dat het verdwaalde (trek)vogels zijn uit andere regio’s in Afrika of uit Europa. Hoewel de schattingen uiteenlopen, kan redelijkerwijs worden aangenomen dat er van de 9200 vogelsoorten op aarde 1600 in het Ethiopisch gebied voorkomen. Het is uiteraard niet mogelijk al deze vogelsoorten hier te noemen. Om toch een idee van de vogelrijkdom te geven wordt een aantal markante vogels belicht. Naast de beschrijving op deze plek zijn in deze reisgids verschillende kaders opgenomen met extra informatie over een paar van de opvallendste vogelsoorten. Als de Engelstalige vogelnaam sterk afwijkt van de Nederlandse, wordt tussen haakjes de vertaling genoemd.

De struisvogel (ostrich) is de grootste vogel die op aarde rondloopt. Deze dieren kunnen een lengte van 2 m bereiken en hebben een maximaal gewicht van 150 kg. Het verenkleed van het mannetje is overwegend zwart, dat van het vrouwtje grijs. De nek van het mannetje is grijsroze en wordt in de paartijd felroze. In het noordoosten van Kenia leeft de Somalische struisvogel, waarvan het mannetje een grijsblauwe nek heeft. Deze ondersoort zie je onder meer in Tsavo (East) en Samburu.

Struisvogels kunnen niet vliegen. Om toch aan hun tegenstander te ontkomen, hebben ze sterk ontwikkelde poten, waarmee ze snelheden tot 50 km per uur kunnen bereiken en gevaarlijke trappen kunnen uitdelen. Het voedsel van de struisvogel bestaat voor het grootste deel uit zaden, vruchten en bladeren, maar ze eten ook insecten en hagedissen. Struisvogels leven in kleine groepen. In de paartijd zonderen de mannetjes zich af in een eigen territorium dat ze verdedigen tegenover andere mannetjes. Het mannetje paart met drie tot vier vrouwtjes. De vrouwtjes leggen hun eieren bij elkaar in één nest, waardoor het totale aantal eieren kan oplopen tot 50 stuks. Het mannetje en het meest dominante vrouwtje broeden de eieren samen uit. Van een groot nest komt het merendeel van de eieren niet uit. Jonge struisvogels vallen ten prooi aan de grote jagers en roofvogels. Ook proberen roofdieren de enorme eieren op te eten, waarvan één exemplaar wat inhoud betreft overeenkomt met 25 kippeneieren. De schaal is echter heel hard en zelfs leeuwen hebben er moeite mee die open te breken. Hyena’s hebben met hun machtige kaken meer succes. Struisvogelvlees, dat qua smaak het midden houdt tussen biefstuk en kip, verschijnt in toenemende mate op de menu’s van restaurants, in zowel Afrika als Europa (zie kader p. 98).

Andere grote vogels die een voornamelijk lopend bestaan leiden maar wel kunnen vliegen, zijn de kori-trap (kori bustard) en de secretarisvogel. Laatstgenoemde heeft een duidelijk herkenbare kop, waarbij de omhoogspringende veren achter op de kop en de rode, kale huid om de ogen het meest opvallen. Secretarisvogels jagen te voet. Omzichtig stappen ze op hun hoge poten door het gras, op zoek naar slangen, hagedissen, jonge vogels en eieren. Is de prooi eenmaal binnen bereik, dan vertrapt de secretarisvogel deze met zijn poten. Tijdens de aanval zijn de vleugels naar voren gericht, zodat een eventuele slangenbeet in de veren wordt geplaatst. Een specialisatie is het jagen op dieren die vluchten voor vuur. In oostelijk Afrika komen acht soorten ooievaars voor.

Bij de reigers zijn de zilverreigers het sterkst vertegenwoordigd. De koereiger (cattle egret) is de kleinste van de zilverreigers en is vaak te zien op de ruggen van antilopen, buffels en olifanten. De grootste reigersoort is de reuzenreiger (goliath heron), die een hoogte bereikt van 152 cm (ter vergelijking: de in Nederland veel gespotte blauwe reiger, die ook in Oost-Afrika voorkomt, bereikt een maximale hoogte van 100 cm). De veren op de rug zijn grijs, de kop, nek en borst zijn roestbruin. De grote afmetingen geven de reuzenreiger de mogelijkheid in dieper water te foerageren. Zijn voornaamste voedsel is vis, maar ook kikkers versmaadt hij niet. De zwarte reiger heeft een donkergrijs tot zwart verenkleed. De jachttechniek van deze reiger is bijzonder: hij vouwt zijn vleugels als een paraplu over de kop. Vissen die worden verstoord, vluchten vaak naar schaduwrijke plekken en begeven zich zo juist in de richting van de zwarte reiger. Een bijkomend voordeel is dat de veren de spiegeling van het water wegnemen, wat het zicht verbetert. Andere reigersoorten in Oost-Afrika zijn de zwartkopreiger en de purperreiger.

OOIEVAARS VAN DE SAVANNE

In Afrika komen acht soorten ooievaars voor. Het zijn grote tot zeer grote waadvogels met lange poten. Om te rusten kunnen ze het deel van de poot onder het kniegewricht naar voren buigen. In tegenstelling tot reigers vliegen de meeste ooievaarsoorten met volledig gestrekte nek. Ooievaars worden meestal waargenomen bij water. Hun voedsel bestaat uit insecten, reptielen, kikkers en vis. De soorten Afrikaanse ooievaars zijn makkelijk te onderscheiden. De zadelbekooievaar (145 cm) heeft een zwart-met-wit verenkleed, een zwarte kop en een opvallende rood-geel-zwart gekleurde snavel. Het vrouwtje herken je aan de opvallende gele ring rond de ogen. De zadelbekooievaar is een echte watervogel en wordt waargenomen bij rivieren, moerassen en zoetwatermeren. Een echte trofee voor de vogelliefhebber, want de vogel vertoont zich maar zelden in Oost-Afrika. De Afrikaanse nimmerzat (yellowbilled stork, 97 cm) heeft een gele snavel en een rood gezicht. Ook deze ooievaar is een echte watervogel. De Afrikaanse nimmerzat behoort na de maraboe tot de meest voorkomende ooievaars in Oost-Afrika. Grote kans om deze vogels te zien heb je langs de oevers van Lake Naivasha, Lake Baringo en Lake Victoria, maar ook in de moerassen van Masai Mara en Amboseli (zie p. 139). De witte ooievaar (110 cm) is de in Europa voorkomende ooievaar, die de winter doorbrengt in Afrika en vooral wordt waargenomen van november tot en met april. De witte ooievaars die je ziet in Oost-Afrika, komen voor het overgrote deel uit Midden-Europa. De Afrikaanse gaper (openbilled stork, 94 cm) is een middelgrote ooievaar met een zwart verenkleed. Typisch voor deze vogel is de ruimte die tussen de snavelhelften overblijft als de snavel is gesloten. Deze ooievaar is gespecialiseerd in het openbreken van slakken en schelpdieren. De snavel kan hij gebruiken om het dier van zijn harde schaal los te knippen. De Abdims ooievaar (86 cm) is een kleine ooievaar met een zwart-wit verenkleed. Het gezicht van deze vogel is blauw gekleurd. Deze redelijk saaie weidevogel wordt niet zo gek vaak waargenomen. De Afrikaanse maraboe (152 cm) is een enorme grijswitte vogel en geldt als een van de lelijkste vogelsoorten in Afrika, zo niet dé lelijkste. De roze nek en dito kop zijn kaal en overwegend goor. De kleine, geniepige ogen van de maraboe doen ook niet veel voor de aaibaarheidsfactor. Deze aaseter tref je vaak bij karkassen. Net als groene meerkatten zijn ze geregeld in de omgeving van lodges te zien waar ze graag de vuilnis inspecteren. Bij een brand lopen maraboes samen met secretarisvogels achter de vlammen aan, op zoek naar half verbrand aas.

De flamingo staat symbool voor het vogelleven in Oost-Afrika. Hij komt in populaties tot meer dan een miljoen exemplaren voor, vooral in de sodameren van de Rift Valley, met name Lake Bogoria en Lake Elementeita. Ook worden in de Ngorongoro-krater vaak flamingo’s gezien. De kleine flamingo wordt 1 m groot en heeft een felroze kleur. Kleine flamingo’s leven uitsluitend van algen, die ze eten door met hun tong grote hoeveelheden water door hun snavel te pompen. De snavel werkt als een filter; de achtergebleven algen worden doorgeslikt. De (gewone) flamingo bereikt een grootte van 140 cm en is bleker van kleur. Hoewel gewone flamingo’s ook algen eten, bestaat het grootste gedeelte van het voedsel uit kleine schaaldieren.

Als condities verslechteren – door het opdrogen van zoutmeren of afname van de hoeveelheid algen – trekken de flamingo’s massaal weg. Het is daarom niet altijd met zekerheid te zeggen waar je veel flamingo’s kunt zien (zie p. 202).

Gieren zijn aaseters die zijn te herkennen aan de gehoekte snavels en de overwegend kale kop en hals. De meeste gieren krijgen jongen in de droge tijd, want dan is er het meeste voedsel, doordat zoogdieren dan vaak omkomen door honger en vochtgebrek. Gieren zweven meestal net zolang boven een kill totdat de jagers voldoende hebben gegeten. Als de leeuwen zijn uitgetafeld, komen mogelijk eerst nog de hyena’s en dan jakhalzen. Gieren moeten als laatste aansluiten. Van de zes soorten die in de regio voorkomen, is de oorgier (lappet faced vulture) de dominantste. Deze 105 cm grote vogel verdrijft met zijn enorme snavel andere gieren van hun voedsel. De kapgier (hooded vulture) is het talrijkst. Deze overwegend bruine gier met kale, roze kop kom je ook veel tegen in de dorpen en aan de randen van de steden van Oost-Afrika, op zoek naar slachtafval en vleesresten. De witruggier lijkt wel op de kapgier maar is groter, heeft een beduidend dikkere snavel en een donker gekleurde kop. De zeldzame Egyptische gier is gespecialiseerd in het openmaken van struisvogeleieren. Met een steen in de snavel tikt die net zolang op de schaal tot deze openbarst. De Rüppelsgier wordt maar zelden waargenomen. Je herkent deze vogel aan de grijze kop en het zwartwitte verenkleed. Het is een aaseter van de droge gebieden; de Rüppelsgier wordt vooral waargenomen in het noorden van Kenia. Wie naar Lake Turkana reist, maakt een kans het dier te zien; het leeft vooral in weidse, open landschappen in de buurt van kliffen. Ook de lammergier is zeldzaam. Deze vogel leeft in berggebieden en heeft zich toegelegd op het eten van botten. Is een bot te groot, dan laat de lammergier het van tientallen meters hoogte op een rots kapot vallen.

De zwarte wouw (black kite) is geen gier maar wel aaseter. Net als de schildraaf (pied crow), een kraai in het verenkleed van een ekster, zie je de zwarte wouw vaak in dorpen en steden, zelfs tot in de buitenwijken van Nairobi. De naam van de zwarte wouw is verwarrend, want deze roofvogel is overwegend roodbruin en zijn snavel is geel. De zwarte wouw is nauw verwant aan de ook in Europa levende rode wouw. Sommige deskundigen zeggen dat het dezelfde vogel is.