De vertaler ontving voor deze vertaling een projectsubsidie van het Nederlands
Letterenfonds

Kijk voor meer informatie over de kinder- en jeugdboeken van de Gottmer Uitgevers Groep op www.gottmer.nl

© 2018 Adib Khorram

Oorspronkelijke titel: Darius the Great is not okay

Oorspronkelijke uitgever: Dial Books, an imprint of Penguin Random House LLC

Voor het Nederlandse taalgebied

© 2019 Uitgeverij J.H. Gottmer / H.J.W. Becht BV, Postbus 317, 2000 AH Haarlem (e-mail: info@gottmer.nl)

Uitgeverij J.H. Gottmer / H.J.W. Becht BV maakt deel uit van de Gottmer Uitgevers Groep BV

Vertaling: Tjalling Bos

Omslagontwerp: Studio Nico Swanink

Zetwerk: Crius Group

ISBN 978 90 257 7116 4

ISBN 978 90 257 7115 7 (e-book)

NUR 283

Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op een andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

www.gottmer.nl

Voor mijn familie,
bij wie de ketel altijd op staat.

De Grootste en Voornaamste van alle Rampen

Sissende stoomwolken. Zweet dat langs mijn nek omlaag droop.

Smaug de Verschrikkelijke was woedend op me.

‘Wat betekent dat – FILTER ERROR?’ vroeg ik.

‘Hier.’ Meneer Apatan schudde even met de slang die in Smaugs glimmend verchroomde rug verdween. De rood knipperende foutmelding ging uit. ‘Zo beter?’

‘Ik denk het.’

Smaug pruttelde tevreden en begon weer te koken.

‘Goed. Heb je op knopjes gedrukt?’

‘Nee,’ zei ik. ‘Alleen om de temperatuur te controleren.’

‘Dat hoeft niet, Darius. De temperatuur blijft altijd honderd graden.’

‘O ja.’

Het had geen zin om Charles Apatan, de manager van de Tea Haven in het winkelcentrum van Fairview Court, tegen te spreken. Ondanks alle artikelen die ik voor hem had geprint omdat hij weigerde ze online te lezen, bleef hij volhouden dat elke theesoort altijd met kokend water moet trekken, of het nu een robuuste Yunnan is of een kwetsbare Gyokuro.

Niet dat Tea Haven ooit zulke verfijnde thee in het assortiment had. Alles wat wij verkochten was ‘versterkt met antioxidanten’, ‘verrijkt met natuurlijke superfruitextracten’ of ‘voor schoonheid en gezondheid’.

Smaug de Hopeloos Grillige was onze industriële waterkoker. De eerste week dat ik hier werkte had ik hem Smaug gedoopt, nadat ik drie keer op één dag kokend water over me heen had gekregen. Maar tot nu toe had niemand anders bij Tea Haven die bijnaam overgenomen.

Meneer Apatan gaf me een lege thermoskan met een pompkraantje bovenop. ‘We hebben meer Fruitige Blauwe Bosbes Açaibesthee nodig.’

Ik schepte thee uit het feloranje blik in het filterbakje, deed er twee lepels kandijsuiker bij en schoof het onder de tuit. Smaug de Onbetwistbaar Druk Leverende spuwde zijn stomende inhoud in de thermoskan. Ik kromp ineen toen er kokend water op mijn handen spatte.

Smaug de Grootste en Voornaamste van alle Rampen had weer eens gezegevierd.

Als groep hebben Iraniërs genetische aanleg om thee lekker te vinden. En hoewel ik maar een Halve Iraniër ben, heb ik wel de theeliefhebber-genen van mijn moeder geërfd.

‘Weet je waarmee Iraniërs thee zetten?’ vroeg mijn moeder me een keer.

‘Nee,’ zei ik.

‘Hel!’ riep ze en ik lachte omdat mijn moeder, die nooit krachttermen gebruikte, deed alsof ze vloekte.

Hel betekent in het Farsi ‘kardemom’ en dat is wat Iraanse thee zo lekker maakt.

Toen ik deze grap aan meneer Apatan vertelde, kon hij er niet om lachen.

‘Je mag niet vloeken waar de klanten bij zijn, Darius,’ zei hij.

‘Dat doe ik niet. Het is Farsi. Het is een grap.’

‘Toch mag het niet.’

Ik kende niemand die alles altijd zo letterlijk nam als Charles Apatan.

Nadat ik onze strategisch geplaatste thermosflessen had gevuld met verse thee om te proeven, vulde ik overal de voorraad plastic bekertjes aan.

Ik ben een felle tegenstander van plastic proefbekertjes. Alles smaakt smerig uit plastic, ontzettend chemisch en goor.

Het is weerzinwekkend.

Niet dat het veel uitmaakte bij Tea Haven. Er zat zoveel suiker in onze proefthee dat de smaak van de plastic bekertjes niet eens opviel. Misschien zouden de bekertjes er zelfs door oplossen, als je lang genoeg wachtte.

De Tea Haven in het winkelcentrum van Fairview Court was geen slechte plek om te werken. Niet echt. In elk geval veel beter dan mijn vorige baan – het reclamebord met de specialiteit van de dag ronddraaien voor zo’n afhaalpizzeria waarbij je de pizza’s thuis nog in de oven moet doen – en het zou goed staan op mijn cv. Als ik van school kwam zou ik in een echte theewinkel kunnen gaan werken, in plaats van in een winkel die het nieuwste superfoodextract toevoegde aan het allerergste, goedkoopste theegruis dat de inkopers van de winkelketen konden vinden.

Het liefst zou ik bij Rose City Teas gaan werken, waar ze kleine partijen met de hand geselecteerde theeën verkochten. In de thee van Rose City zaten geen kunstmatige smaakstoffen. Maar je moest achttien zijn om er te mogen werken.

Toen ik de laatste bekertjes in de houder duwde, hoorde ik door de open deur de hyenalach van Trent Bolger.

Ik kon me nergens verstoppen. De hele voorgevel van Tea Haven bestond uit reusachtige ruiten die licht getint waren om het zonlicht tegen te houden, maar verder onbeperkt zicht boden op de verleidelijke koopwaren (en het personeel).

In stilte wenste ik dat het zonlicht zou weerkaatsen van het glas, zodat Trent erdoor verblind werd en mij een akelige ontmoeting bespaard bleef. Of anders dat Trent zou doorlopen en me niet zou herkennen in het zwarte overhemd en de felblauwe schort die ik voor mijn werk droeg.

Tevergeefs. Zodra Trent Bolger de hoek om kwam, had hij me in de gaten. Hij greep de deurpost vast en lanceerde zichzelf de winkel in, gevolgd door Chip Cusumano, een van zijn slaafse volgelingen.

‘Hé, schortje!’

Trent Bolger noemde me nooit Darius. Hij verzon telkens nieuwe bijnamen, het liefst zo dubbelzinnig mogelijk.

Mijn moeder zegt altijd dat ze me naar Darius de Grote heeft genoemd, maar ik vind dat mijn ouders de teleurstelling wel over zichzelf hebben afgeroepen door de naam van zo’n machtige historische heerser te kiezen.

In de ogen van Trent Bolger en zijn volgelingen was ik in elk geval niet Darius de Grote. Elke andere naam was goed, als er maar een seksuele bijsmaak aan zat. Het was allemaal heel voorspelbaar.

Toch was het per definitie geen pesten wat Trent deed. Op Chapel Hill High, waar Trent, Chip en ik alle drie na de middle school naartoe waren gegaan, was pesten streng verboden. Net als vechten, plagiaat, drugs en alcohol.

En als iedereen op Chapel Hill High Trents gedrag toestond, kon het dus geen pesten zijn wat hij deed.

Toch?

Trent en ik kenden elkaar al vanaf de kleuterschool. In die tijd waren we vrienden, zoals iedereen op de kleuterschool met iedereen bevriend is, voordat de sociopolitieke bondgenootschappen worden gesloten. Maar tegen de tijd dat je in groep 5 zit kun je bij elk spelletje Hoofden Omlaag Duimen Omhoog eindeloos met je hoofd omlaag en je duim omhoog blijven wachten terwijl je door de hele klas genegeerd wordt tot je je begint af te vragen of je onzichtbaar bent geworden.

Trent Bolger was maar een level 2-atleet (of hooguit level 3). Hij speelde als een of ander soort back in het Chapel Hill High onderbouw voetbalteam (Go Chargers). En hij zag er ook niet goed uit. Hij was bijna een kop kleiner dan ik, met heel kort zwart haar, een hoekige donkere bril en een neus die bij de punt opeens scherp omhoogging.

Bovendien had hij de grootste neusgaten die ik ooit heb gezien.

Niettemin was Trent onverklaarbaar populair in onze klas op Chapel Hill High.

Chip Cusumano was langer, knapper en cooler. Zijn haar was bovenop lang en vol, en geschoren aan de zijkanten. Hij had zo’n sierlijk gekromde neus zoals je ziet bij standbeelden en op schilderijen, en zijn neusgaten hadden precies de juiste afmetingen.

Hij was ook aardiger dan Trent (tegen de meeste mensen, maar niet tegen mij). Dus was hij natuurlijk veel minder populair.

Eigenlijk heette hij Cyprian. Dat was een nog vreemdere naam dan Darius.

Trent Bolger had dezelfde achternaam als Fredegar ‘Fatty’ Bolger, een hobbit uit The Lord of the Rings. Dat is degene die thuisblijft in de Gouw terwijl Frodo en de anderen op avontuur gaan.

Fatty Bolger is zo ongeveer de saaiste hobbit van allemaal.

Toch noemde ik Trent nooit Fatty.

Het was een level 5-ramp.

Ik had niemand op Chapel Hill High verteld waar ik werkte, vooral om te voorkomen dat Trent het te weten kwam.

Chip Cusumano knikte naar me vanuit de deuropening en begon onze kleurige theemokken te bestuderen. Maar Trent Bolger kwam recht op mij af. Hij droeg een grijze korte broek en zijn sweater van het Chapel Hill High Worstelteam.

In de winter worstelden Trent en Chip allebei. Trent zat in het team van de onderbouw, maar Chip had als enige uit onze klas een plaats in het schoolteam veroverd.

Chip had ook de sweater van zijn team aan, maar hij droeg het boven zijn gewone zwarte joggingbroek met strepen aan de zijkant en pijpen die onderaan smaller werden. Buiten de gymlessen had ik Chip nog nooit in een korte broek gezien. Ik nam aan dat hij daarvoor dezelfde reden had als ik.

Het was het enige dat we gemeen hadden.

Trent Bolger stond voor me te grijnzen. Hij wist dat ik op mijn werk niet aan hem kon ontsnappen.

‘Welkom in Tea Haven,’ zei ik. Dat was de verplichte begroeting van het bedrijf. ‘Wil je een van onze heerlijke theeën proberen?’

In theorie moest ik daarbij ook de voorgeschreven glimlach produceren, maar ze konden geen wonderen van me verwachten.

‘Verkopen jullie theezakjes?’

Aan de andere kant van de winkel schudde Chip grijnzend zijn hoofd.

‘Uh.’

Ik wist wat Trent van plan was. We waren hier niet op school, en Tea Haven had geen anti-pestprotocol.

‘Nee, maar wel theezeefjes.’

‘Jammer. Je bent vast dol op theezakjes.’ Trents grijns kroop omhoog langs één kant van zijn gezicht. Hij glimlachte altijd alleen met zijn halve mond. ‘Je lijkt me nou echt een jongen die daarvan houdt.’

‘Ik probeer te werken, Trent,’ zei ik. Ik kreeg het tintelende gevoel dat meneer Apatan ergens dicht bij me stond en zorgvuldig in de gaten hield hoe ik de klanten behandelde. Daarom schraapte ik mijn keel en vroeg: ‘Wil je misschien onze Super Oranjebloesem Melange proberen?’

Ik weigerde het thee te noemen, want er zat helemaal geen thee in.

‘Hoe smaakt die?’

Ik trok een bekertje uit de standaard, hield het onder de tuit van de thermoskan en drukte op het pompje. Daarna bood ik het hem aan op de palm van mijn hand.

Hij sloeg het in één keer achterover. ‘Bwah. Het smaakt naar sinaasappelsap met ballen.’

Chip Cusumano lachte in het lege theeblik dat hij bekeek. Het was er een uit onze nieuwe voorjaarsserie, met kersenbloesem erop geschilderd.

‘Heb je het goed gezet, Darius?’ vroeg meneer Apatan achter me.

Meneer Apatan was nog kleiner dan Trent, toch lukte het hem om meer ruimte in te nemen toen hij tussen ons in stapte om een proefbekertje voor zichzelf te vullen.

Trent knipoogde naar me. ‘Ik zie je, theezak.’

Theezak.

Mijn nieuwste dubbelzinnige bijnaam.

Trent knikte naar Chip, die glimlachte en onschuldig naar me zwaaide alsof hij niet net medeplichtig was geweest aan mijn vernedering. Ze liepen stoeiend en lachend de deur uit.

‘Bedankt voor het bezoek aan Tea Haven,’ zei ik. ‘Kom gauw terug.’

De verplichte afscheidsgroet.

‘Noemde hij je nou theezak?’ vroeg meneer Apatan.

‘Nee.’

‘Heb je hem verteld over onze zeefjes?’

Ik knikte.

‘Hmm.’ Hij dronk slurpend zijn Super Oranjebloesem. ‘Nou, hier is niets mis mee. Goed gedaan, Darius.’

‘Dank u.’

Ik had niets gedaan waarvoor ik lof verdiende. Iedereen kon Super Oranjebloesem maken.

Dat was de bedoeling van Tea Haven.

‘Was dat een schoolvriend van je?’

Het was duidelijk dat de nuances van mijn interactie met Fatty Bolger, de vervelendste hobbit van de wereld, hem waren ontgaan.

‘Laat hem de volgende keer de Fruitige Blauwe Bosbes proberen.’

‘Oké.’

Truck nuts

Het fietsenrek van het winkelcentrum van Fairview Court was helemaal achteraan, vlak bij zo’n kledingwinkel voor lui zoals Fatty Bolger en Chip Cusumano. Waar foto’s hingen van kerels met ontbloot bovenlijf en een indrukwekkende sixpack.

Toen ik langs de ingang van de winkel liep vochten minstens vijf soorten opdringerige geurtjes om aandacht in mijn neusholte. Op de parkeerplaats brandden de kwiklampen al, hoewel de zon nog niet onder was. De lucht was droog en geurloos na wekenlange regen.

Sinds ik hier werkte ging ik op de fiets van school naar de Tea Haven. Dat was makkelijker dan proberen mee te rijden met een van mijn ouders.

Maar nu was mijn fiets verdwenen uit het rek, leek het.

Bij nader inzien was dat niet helemaal waar. Er ontbrak een deel van mijn fiets. Het frame was er nog, maar de wielen waren weg. De fiets leunde schuin tegen het rek, overeind gehouden door het slot.

Het zadel was er ook niet meer. Op de plaats daarvan hing nu iets blauws. Toen ik beter keek zag ik dat het blauwe rubberen testikels waren. Die had ik nog nooit gezien, maar ik begreep meteen waar ze vandaan kwamen.

Zoals ik al zei hadden ze geen anti-pestprotocol in het winkelcentrum, maar diefstal probeerden ze natuurlijk te voorkomen. Blijkbaar was dat deze keer niet gelukt.

Mijn rugzak zakte omlaag langs mijn rug.

Ik moest mijn vader bellen.

‘Darius? Is alles goed met je?’

Dat zei hij altijd. Niet ‘Hoi, Darius’, maar ‘Is alles goed met je?’

‘Hoi. Kun je me komen halen bij mijn werk?’

‘Is er iets gebeurd?’

Het was vernederend om mijn vader over de blauwe rubberen testikels te moeten vertellen, vooral omdat ik wist dat hij erom zou lachen.

‘Echt? Truck nuts, bedoel je?’

‘Wat zijn truck nuts?’

‘Die hangen mensen aan de trekhaak van hun auto zodat het lijkt alsof hun auto ballen heeft.’

Het prikte in mijn nek. In dit gesprek hadden mijn vader en ik het nu wel vaak genoeg over ballen en testikels gehad.

‘Goed, ik kom zo. Heb je de goudvissen?’

‘Uh.’

Een level 5-zucht van teleurstelling.

Mijn oren gloeiden. ‘Ik zal ze gauw gaan halen.’

‘Dag jongen.’

Mijn vader stapte uit zijn auto en hielp me mijn fiets zonder wielen en zadel achter in zijn Audi te laden.

Stephen Kellner hield van zijn Audi.

‘Hoi, papa.’

‘Wat is er met de truck nuts gebeurd?’

‘Die heb ik weggegooid.’

Ik had geen souvenir nodig.

Mijn vader drukte op de afstandsbediening om de klep dicht te doen en stapte in. Ik gooide mijn rugzak op de achterbank en zakte onderuit op de passagiersstoel, met de goudvissen in hun plastic gevangenis tussen mijn benen.

‘Ik kon je bijna niet geloven.’

‘Dat weet ik.’

Het had hem een halfuur gekost om naar me toe te komen.

Toch was het maar tien minuten rijden vanaf ons huis.

‘Jammer van je fiets. Weet de bewaking wie het heeft gedaan?’

Ik maakte mijn gordel vast. ‘Nee. Maar ik weet zeker dat het Trent Bolger was.’

Hij zette de Audi in drive en reed het parkeerterrein af.

Stephen Kellner hield van hard rijden. Zijn Audi had er de paardenkrachten voor en hij vond het heerlijk om op te trekken tot de ontsnappingssnelheid, keihard te remmen als dat moest (bijvoorbeeld om een peuter met zijn splinternieuwe knuffel in zijn armen niet dood te rijden) en dan weer gas te geven.

Gelukkig had de Audi ook allerlei sensoren en waarschuwingslampjes en -bliepjes om alarm te slaan als een aanrijding dreigde.

Mijn vader hield zijn blik op de weg. ‘Waarom denk je dat Trent het heeft gedaan?’

Ik had weinig zin om mijn vader het hele vernederende verhaal te vertellen.

‘Darius?’

Stephen Kellner wilde altijd antwoord hebben op een vraag.

Ik vertelde hem over Trent en Chip, maar alleen in grote lijnen. Ik zei niets over theezakken.

Ik wilde nooit meer met Stephen Kellner over testikels praten.

‘Is dat alles?’ Hij schudde zijn hoofd. ‘Hoe weet je dan dat zij het hebben gedaan?’

Ik wist het gewoon, maar dat kon Stephen Kellner niets schelen. Hij speelde graag voor advocaat van de duivel.

‘Laat maar, papa.’

‘Als je meer voor jezelf zou opkomen, zouden ze je wel met rust laten.’

Ik sabbelde op de koordjes van mijn hoodie.

Hij begreep niets van de sociopolitieke dynamiek van Chapel Hill High.

Toen we de snelweg opreden zei hij: ‘Je moet naar de kapper.’

Ik streek over mijn achterhoofd. ‘Zo lang is het niet.’ Mijn haar kwam amper tot mijn schouders. Bovendien krulde het aan het eind.

Maar dat maakte niet uit. Stephen Kellner heeft heel kort, steil, blond haar en ook heel blauwe ogen. Mijn vader is een echte Germaan.

Ik heb niets van zijn uiterlijk geërfd. Nou ja, de mensen zeggen wel dat ik zijn ‘sterke kaaklijn’ heb, wat dat ook moge betekenen. Maar ik lijk toch vooral op mama, met zwart, een beetje krullend haar en bruine ogen.

Zoals de meeste Iraniërs.

Volgens sommige mensen ziet mijn vader eruit als een Ariër, maar dat hoort hij niet graag. Arisch betekende vroeger edel. Het is een oud woordstam uit het Sanskriet en mijn moeder zegt dat het dezelfde stam heeft als de naam Iran. Maar nu betekent het iets anders.

Dus eigenlijk ben ik half Arisch en half Arisch. Dat geeft mij ook geen prettig gevoel.

Vreemd toch dat een woord zo’n andere betekenis kan krijgen.

Soms voel ik me helemaal niet de zoon van Stephen Kellner.

De gedistingeerde Picard-stijl

In tegenstelling tot wat vervelende hobbits zoals Fatty Bolger misschien dachten ging ik niet naar huis om falafel te eten.

Ten eerste is falafel geen Iraans gerecht. De mysterieuze herkomst gaat verloren in de mist der tijden. Maar of falafel nu uit Egypte of Israël komt, of nog ergens anders vandaan, één ding is zeker: falafel is niet Iraans.

Ten tweede houd ik niet van falafel, omdat ik een principiële tegenstander ben van peulvruchten. Behalve jelly beans.

Ik trok iets anders aan dan mijn Tea Haven-shirt en ging bij mijn familie aan tafel zitten. Mama had spaghetti bolognese gemaakt, misschien wel het minst Iraanse eten ooit, al had ze een beetje kurkuma door de saus gedaan zodat de olie een oranjeachtige kleur kreeg.

Mama kookte alleen in het weekend Iraans, omdat bijna elk Iraans gerecht een heel gedoe is met urenlange voorbereiding en ze daar geen tijd voor had als er een level 6-codeerramp boven haar hoofd hing.

Mama is UX-designer bij een bedrijf in het centrum van Portland. Dat klinkt reuze cool, maar eerlijk gezegd begrijp ik niet goed wat ze nu eigenlijk doet.

Papa is partner bij een architectenbureau dat vooral musea, concertzalen en andere ‘centra voor een stedelijke levensstijl’ ontwerpt.

’s Avonds aten we meestal aan een ronde tafel met een marmeren blad in een hoek van de keuken. We vormden met ons vieren een keurig kringetje: mama tegenover papa, en ik tegenover mijn kleine zusje Laleh, die in groep 4 zat.

Terwijl ik spaghetti om mijn vork wikkelde, begon Laleh aan een gedetailleerde beschrijving van haar dag, inclusief een nauwkeurige weergave van het spelletje Hoofden Omlaag Duimen Omhoog dat ze ’s middags hadden gespeeld. Laleh was drie keer een van de rondlopers geweest.

Ze zat pas in groep 4 en haar naam klonk nog Iraanser dan die van mij, toch was ze populairder dan ik.

Ik begreep er niets van.

‘Park raadde niet dat ik het was,’ zei Laleh. ‘Hij raadt nooit goed.’

‘Dat komt door je pokerface,’ zei ik.

‘Denk je?’

Ik hield van mijn zusje. Echt.

Het was onmogelijk om niet van haar te houden. Maar dat kon ik natuurlijk tegen niemand zeggen. In elk geval niet hardop. Jongens mogen niet van hun kleine zusjes houden. We kunnen voor ze zorgen en we kunnen vriendjes intimideren die ze mee naar huis nemen, al hoopte ik dat het nog een paar jaar zou duren voor Laleh dat deed. Maar we mogen niet zeggen dat we van ze houden. En we mogen ook niet toegeven dat we samen met poppen spelen en theedrinken uit een kinderservies, want dat is niet mannelijk.

Toch speelde ik samen met Laleh met poppen en met haar theekopjes (maar ik stond erop dat we echte thee schonken, geen denkbeeldige thee, en beslist geen thee van Tea Haven). Ik schaamde me er niet voor.

Alleen vertelde ik het aan niemand.

Dat is normaal.

Toch?

Eindelijk was Laleh klaar met haar verhaal. Ze begon spaghetti te eten met een lepel. Mijn zusje wikkelde haar spaghetti niet om haar vork, maar sneed hem klein. Volgens mij kun je dan net zo goed geen spaghetti eten.

Ik benutte de stilte in het gesprek om over de tafel te reiken en de schaal met pasta te pakken, maar papa drukte de slakom in mijn handen.

Het had geen zin om met Stephen Kellner een discussie aan te gaan over culinaire uitspattingen.

‘Dank je,’ mompelde ik.

Sla was in alle opzichten inferieur aan spaghetti.

Na het eten waste papa de borden af en ik droogde ze terwijl ik wachtte tot mijn waterkoker 82°C bereikte. Dat vind ik de beste temperatuur voor genmaicha.

Genmaicha is een Japanse groene thee met geroosterde rijst erdoor. Soms poffen de geroosterde rijstkorrels als popcorn, zodat je kleine witte wolkjes in de thee krijgt. Het smaakt heerlijk grassig en notig, bijna naar pistache. En het heeft ook dezelfde groenig gele kleur als pistachenoten.

Niemand anders in ons gezin drinkt genmaicha. Ze drinken allemaal alleen Iraanse thee. Papa en mama ruiken weleens en nemen een klein slokje als ik iets bijzonders heb gezet en ze smeek of ze willen proeven, maar dat is het.

Mijn ouders weten niet dat er in genmaicha geroosterde rijst zit. Vooral omdat ik niet wil dat mama het te weten komt. Iraniërs hebben heftige gevoelens over het juiste gebruik van rijst. Een Echte Iraniër zal nooit zijn rijst poffen.

Toen we klaar waren met de afwas, was het tijd voor de avondtraditie van papa en mij. We gingen naast elkaar op de bruine suède bank zitten – wat verder nooit voorkwam – en papa zette onze volgende aflevering van Star Trek: The Next Generation aan.

Elke avond keken papa en ik precies één aflevering van Star Trek. We hielden ons aan de volgorde waarin ze waren uitgezonden, te beginnen met The Original Series, maar na het vijfde seizoen van The Next Generation werd het ingewikkeld omdat het zesde seizoen en Deep Space Nine elkaar overlapten.

Ik had alle afleveringen van alle series, zelfs The Animated Series, allang gezien. Waarschijnlijk meer dan eens, maar het samen kijken met papa was begonnen toen ik nog heel klein was en ik herinnerde het me niet precies. Dat gaf niet.

Eén aflevering per avond. Elke dag.

Dat was iets van ons samen.

Ik vond het fijn om iets samen met papa te doen. Ik had hem zevenenveertig minuten voor mezelf en hij kon zolang de aflevering duurde doen alsof hij blij was met mijn gezelschap.

Deze avond was het ‘Who Watches the Watchers?’ – een aflevering uit het derde seizoen, waarin een pre-warp beschaving Captain Picard begint te vereren als een godheid die ze The Picard noemen.

Heel begrijpelijk, vond ik.

Captain Picard was ongetwijfeld de beste captain uit Star Trek. Hij was intelligent, hij hield van hete earl grey-thee en zijn stem klonk fantastisch: diep, vol en Engels.

Mijn eigen stem klonk veel te schel om ooit captain te worden van een sterrenschip.

Hij was ook kaal en toch zelfverzekerd. Dat was geruststellend want ik had foto’s gezien van de mannen uit mama’s familie en die hadden allemaal hetzelfde gedistingeerde Picard-kapsel.

Ik leek niet erg op Stephen Kellner, maar ik hoopte dat ik lang net zo’n bos haar zou houden als hij, ook al was dat van mij zwart en golvend. En moest het volgens hem uiteraard nodig geknipt worden.

Soms dacht ik erover om de zijkanten te laten bleken, of mijn haar nog verder te laten groeien en het in een knot op mijn hoofd te dragen.

Dat zou Stephen Kellner vreselijk vinden.

Captain Picard was net aan zijn eerste monoloog uit deze aflevering begonnen toen mama’s computer boven ongeduldig piepte. Ze kreeg een video call. Papa zette Star Trek even stil en keek langs de trap omhoog.

‘O-o,’ zei hij, ‘we worden opgeroepen.’ Hij glimlachte naar me en ik glimlachte terug. Eigenlijk glimlachen papa en ik nooit naar elkaar, niet echt in elk geval, maar we zaten nog in ons magische window van zevenenveertig minuten waar de normale regels niet golden.

Papa zette het geluid van de tv alvast harder. En ja hoor, een seconde later begon mama in het Farsi naar haar computer te schreeuwen.

‘Djamsjied!’ schreeuwde mama. Ik kon haar goed horen, ondanks de aanzwellende muziek aan het eind van de scène.

Om een of andere reden probeert mama als ze via de computer praat ervoor te zorgen dat ze goed te horen is in een Low Earth Orbit.

‘Chetoeri toh?’ brulde ze. Dat is Farsi voor ‘hoe gaat het’, maar alleen als je degene met wie je praat goed kent of ouder bent dan de ander. Farsi heeft verschillende manieren om met mensen te praten, afhankelijk van het al dan niet formele karakter van de situatie en je relatie tot de ander.

Farsi is heel erg van alles: heel erg specifiek, heel erg poëtisch en heel erg afhankelijk van de context.

Neem nou Djamsjied, mama’s oudste broer.

Dayi is het woord voor oom. Maar niet zomaar een oom. Een specifieke oom: de broer van je moeder. En het is niet alleen het woord voor oom, maar ook voor de relatie tussen jou en je oom. Ik kan dayi Djamsjied mijn dayi noemen, maar hij kan mij ook dayi noemen, als hij iets aardigs wil zeggen.

Mijn kennis van het Farsi beperkte zich tot vier categorieën: 1) familie, 2) eten, omdat mama het Iraanse eten dat ze kookt altijd de goede naam geeft, 3) theewoorden, omdat ik nu eenmaal mezelf ben, en 4) beleefde uitdrukkingen zoals je op de middle school leert bij vreemde talen, ook al was er in Portland geen middle school waar je Farsi kon kiezen als bijvak.

Eerlijk gezegd was mijn Farsi belabberd. Ik had het nooit geleerd toen ik klein was.

‘Ik dacht niet dat je het nodig zou hebben,’ zei mama toen ik haar vroeg waarom niet. Dat was raar want mama had Iraanse vrienden hier in Amerika, en dan was er natuurlijk ook haar hele familie in Iran.

Laleh sprak wel bijna vloeiend Farsi. Toen ze nog een peuter was sprak mama Farsi tegen haar, en ze vroeg haar Iraanse vrienden om dat ook te doen. Daardoor leerde Laleh het vanzelf. Ze had geen moeite met de harde g en rollende r, die ik nooit goed kon krijgen.

In het begin probeerde ik ook Farsi tegen Laleh te spreken. Maar het lukte me nooit echt en mama’s vrienden verbeterden me steeds. Na een tijdje gaf ik het op. Net als papa praatte ik alleen nog in het Engels tegen Laleh.

Het leek altijd alsof Farsi iets speciaals was van mama en Laleh, net als Star Trek van papa en mij.

Dus konden wij tweeën het gesprek niet volgen als we samen waren met mama’s Iraanse vrienden. Het was de enige gelegenheid waarbij papa en ik aan dezelfde kant stonden, tussen allemaal Farsi-sprekers en aangewezen op elkaar. Maar zelfs dan kwamen we niet verder dan een level 7-pijnlijke stilte.

Stephen Kellner en ik waren experts in pijnlijke stiltes.

Laleh kroop aan de andere kant van papa op de bank en trok haar voeten onder haar achterste, zodat ze het gravitatieveld van de bank verstoorde en papa naar haar toe leunde, weg van mij. Papa zette Star Trek weer stil. Laleh keek nooit met ons mee. Het was iets van papa en mij.

‘Wat is er aan de hand, Laleh?’ vroeg papa.

‘Mama praat met dayi Djamsjied,’ zei ze. ‘Hij is in het huis van mamoe en baboe.’

Mamoe en baboe waren mama’s ouders. Ze heetten eigenlijk Fariba en Ardesjier, maar we noemden ze altijd mamoe en baboe.

Mamoe en baboe betekent ‘mama’ en ‘papa’ in Dari, het dialect dat mijn grootouders hadden geleerd toen ze als zoroastriërs opgroeiden in Yazd.

‘Stephen! Laleh! Darius!’ riep mama van boven. ‘Kom hallo zeggen!’

Laleh sprong op van de bank en holde weer naar boven.

Ik keek papa aan. Hij haalde zijn schouders op en we liepen achter mijn zusje aan naar mama’s werkkamer.

Moby de walvis

Mijn grootmoeder vulde het beeldscherm, met een heel klein hoofd en een reusachtig lichaam. Dat was de enige manier waarop ik mijn grootouders ooit had gezien.

Ze praatte in ratelend Farsi tegen Laleh. Het ging over school, dacht ik, omdat Laleh ook woorden gebruikte zoals kantine en Hoofden Omlaag Duimen Omhoog.

Af en toe stond het beeld even stil en soms veranderde het in vierkante blokken. Het leek wel een verminkte oproep van een sterrenschip in nood.

‘Maman,’ zei mama, ‘Darius en Stephen willen hallo zeggen.’

Maman is ook een Farsi-woord dat zowel een persoon als een relatie aanduidt, in dit geval moeder. Maar het kan ook grootmoeder betekenen, hoewel dat eigenlijk mamanbozorg moet zijn.

Ik weet vrij zeker dat maman een leenwoord is uit het Frans, maar mama wil dat niet bevestigen of ontkennen.

Papa en ik knielden op de vloer om ons gezicht binnen het bereik van de camera te brengen, terwijl Laleh bij mama op schoot zat op haar kantoorstoel op wieltjes.

‘Dag maman! Dag Stephen! Hoe gaat het?’

‘Dag mamoe,’ zei papa.

‘Dag,’ zei ik.

‘Ik mis je, maman. Hoe gaat het op school? En op je werk?’

‘Uh.’ Ik wist nooit wat ik tegen mamoe moest zeggen, ook al was ik blij om haar te zien.

Het was alsof ik een stuwmeer binnen in me had dat geblokkeerd werd als ik mamoe zag. Ik wist niet hoe ik mijn gevoelens kon uiten.

‘School is oké. Mijn werk ook.’

‘Hoe gaat het met baboe?’ vroeg papa.

‘Goed hoor,’ zei mamoe. Ze keek even naar mama. ‘Djamsjied is vandaag met hem naar de dokter geweest.’

Terwijl ze dit zei verscheen oom Djamsjied boven haar schouder. Zijn kale hoofd leek nog kleiner. ‘Hoi Darioesj! Hoi Laleh! Chetoeri toh?’

‘Goebam, mersi,’ antwoordde Laleh, en voor ik het wist begon ze voor de derde keer het verhaal over Hoofden Omlaag Duimen Omhoog te vertellen.

Papa zwaaide glimlachend en stond op. Mijn knieën begonnen pijn te doen, daarom krabbelde ik ook overeind en ging op weg naar de deur.

Mama knikte mee met Laleh en lachte op de juiste momenten, terwijl ik achter papa aan naar de woonkamer liep.

Het was echt niet zo dat ik niet met mamoe wilde praten. Dat wilde ik graag. Maar het was moeilijk. Het voelde niet alsof ze een halve wereld van me vandaan was, het voelde als een half universum – alsof ze vanuit een alternatieve werkelijkheid tegen me praatte.

Het leek of Laleh deel uitmaakte van die werkelijkheid, terwijl ik alleen een gast was.

Papa ook, denk ik.

Dat hadden we tenminste gemeen.

Papa en ik bleven op de bank zitten tot de aftiteling afgelopen was. Dat was ook traditie. Daarna ging papa naar boven om te kijken of alles goed was met mama.

Laleh was tijdens de laatste minuten van Star Trek naar beneden gekomen, maar ze stond bij de Haft-Sien naar de goudvissen in hun kom te kijken.

Papa laat ons elk jaar al op 1 maart onze Haft-Sien maken op de tafel tegen de muur. En elk jaar zegt mama dat het te vroeg is. Maar papa vindt dat we daardoor in de stemming komen voor Noroez, ook al is Noroez – het Iraanse nieuwjaarsfeest – pas op de eerste dag van de lente.

Een Haft-Sien bestaat meestal uit azijn, sumakbessen, tarwescheuten, appels, pudding, gedroogde olijven en knoflook – zeven dingen waarvan de naam in het Farsi met een s begint. Sommige mensen voegen er nog meer dingen aan toe, die niet met een s beginnen: symbolen van voorspoed en vernieuwing zoals spiegels en kommetjes met munten. En er zijn ook families die altijd goudvissen hebben, zoals wij. Mama zegt dat het iets te maken heeft met de dierenriem en Vissen, maar ze geeft toe dat ze het niet zou doen als Laleh het niet zo leuk vond om voor de goudvissen te zorgen.

Soms denk ik dat papa meer van Noroez houdt dan wij allemaal bij elkaar.

Misschien gaat hij zich door Noroez een beetje Iraans voelen.

Misschien.

Daarom lag onze Haft-Sien vol met alles wat de traditie toestond, plus op de hoek een ingelijste foto van papa. Die moest erbij, vond Laleh, want Stephen begint ook met een s.

Daar viel weinig tegenin te brengen.

‘Darius?’

‘Ja?’

‘Deze goudvis heeft maar één oog!’

Ik knielde naast Laleh, die naar de vis wees.

‘Kijk!’

Het was waar. De grootste vis, een kanjer bijna zo groot als Lalehs hand, had alleen een rechteroog. De linkerkant van zijn hoofd – of gezicht (hebben vissen een gezicht?) – bestond alleen uit oranje schubben.

‘Je hebt gelijk,’ zei ik. ‘Dat had ik niet gezien.’

‘Ik noem hem Ahab.’

Omdat Laleh degene was die de vissen voerde, had ze ook de heilige plicht op zich genomen om ze een naam te geven.

‘Kapitein Ahab had één been, niet één oog,’ merkte ik op. ‘Maar het is een mooie literaire verwijzing.’

Laleh keek met wijdopen ogen naar me op. Ik was een beetje jaloers op haar ogen. Ze waren groot en blauw, zoals die van papa. Iedereen zei altijd dat Laleh zulke mooie ogen had.

Niemand zei ooit tegen mij dat ik zulke mooie bruine ogen had, behalve mama, en dat telde niet omdat (a) ik ze van haar had geërfd en (b) ze mijn moeder was en dus zulke lieve dingen moest zeggen. Ze zegt ook dat ik er goed uitzie en dat is niet waar.

‘Plaag je me?’

‘Nee,’ zei ik. ‘Echt niet. Ahab is een mooie naam en ik ben er trots op dat je hem kent. Hij komt uit een heel beroemd boek.’

‘Moby de walvis!’

‘Ja.’

Ik ging haar niet verbeteren door Moby-Dick te zeggen.

‘En de andere?’

‘Dat is Simon.’ Ze wees naar de kleinste vis. ‘Dat is Garfunkel. En dat is Bob.’

Ik vroeg me af hoe Laleh wist dat de vissen mannetjes waren.

Ik besloot dat ik het niet wilde weten.

‘Mooie namen. Je hebt ze goed gekozen.’ Ik boog me voorover om Laleh op haar hoofd te zoenen. Ze trok haar hoofd weg, maar niet erg ver. Zoals ik moest doen alsof ik niet graag met mijn kleine zusje met haar poppenservies speelde, moest Laleh doen alsof ze niet gezoend wilde worden door haar grote broer. Maar ze was niet erg goed in doen alsof.

Ik liep met het lege kopje van mijn genmaicha naar de keuken en waste en droogde het met de hand. Daarna vulde ik een glas met water uit de koelkast en ging naar het kastje waarin we onze medicijnen bewaren. Ik zocht de oranje capsules die van mij waren.

‘Pak je de mijne ook?’ vroeg papa vanuit de deuropening.

‘Oké.’

Papa kwam de keuken in en schoof de deur dicht. Het was een zware houten deur op een rail, die vlak naast het fornuis in het slot viel. Ik kende niemand anders die zo’n deur had.

Toen ik klein was en net Star Trek had leren kennen, noemde ik het de turbolift-deur. Ik speelde er de hele tijd mee en papa deed mee. We riepen de nummers van het dek waar de computer ons naartoe moest brengen alsof we echt aan boord waren van de Enterprise.

Maar toen deed ik de deur per ongeluk heel hard dicht met mijn vingers ertussen. Ik snikte tien minuten van de pijn en de schrik omdat de deur me had verraden.

Ik herinner me nog heel goed hoe papa tegen me schreeuwde dat ik moest stoppen met huilen zodat hij mijn hand kon bekijken. Ik wilde niet dat hij mijn hand vastpakte, omdat ik bang was dat hij het nog erger zou maken.

Daarna speelden papa en ik niet meer met de deur.

Ik pakte papa’s medicijnpotje en zette het op het aanrecht. Daarna maakte ik dat van mij open en schudde mijn pillen eruit.

Papa en ik namen allebei pillen tegen depressie.

Behalve Star Trek en geen Farsi spreken was depressiviteit zo ongeveer het enige dat we gemeen hadden. We gebruikten verschillende geneesmiddelen maar hadden dezelfde dokter, wat ik nogal eng vond. Ik was als de dood dat dokter Howell mijn vader over mij zou vertellen, al wist ik dat hij dat niet mocht doen. Maar dokter Howell was altijd eerlijk tegen me, dus probeerde ik me niet te veel zorgen te maken.

Ik stopte de pillen in mijn mond en goot het hele glas water erachteraan. Papa stond naast me te kijken alsof hij zich zorgen maakte dat ik erin zou stikken. Hij had dezelfde teleurgestelde uitdrukking op zijn gezicht als toen ik hem vertelde dat Fatty Bolger mijn zadel had vervangen door blauwe truck nuts.

Hij schaamde zich voor mij. Of voor ons allebei. Je hoorde geen medicijnen tegen depressiviteit nodig te hebben.

Hij slikte zijn pillen droog door en ik zag zijn ademsappel op en neer gaan. Daarna keek hij me aan en zei: ‘Je hebt zeker wel gehoord dat baboe vandaag naar de dokter is geweest?’

Hij sloeg zijn ogen neer. Er viel een level 3-pijnlijke stilte, alsof interstellair waterstof door zwaartekracht naar elkaar toe getrokken werd en een nieuwe nevel vormde.

‘Ja. Uh.’ Ik slikte. ‘Voor zijn tumor?’

Ik vond het nog steeds moeilijk om dat woord hardop te zeggen.

Tumor.

Baboe had een hersentumor.

Papa keek even naar de turbolift-deur, die nog dicht was, en toen weer naar mij. ‘Zijn laatste tests zagen er niet goed uit.’

‘O.’ Ik had baboe nog nooit in het echt ontmoet, alleen via de computer. En hij praatte eigenlijk nooit tegen mij. Zijn Engels was goed genoeg. De paar woorden die ik uit hem kreeg waren goed verstaanbaar, ondanks zijn accent. Maar hij had me gewoon niet veel te zeggen.

Ik hem trouwens ook niet.

‘Hij wordt niet meer beter, Darius. Het spijt me.’

Ik rolde het glas tussen mijn handen.

Het speet mij ook. Maar niet zoveel als zou moeten. Daar voelde ik me schuldig over.

Mijn grootvaders rol in mijn leven was tot nu toe volledig digitaal geweest. Ik wist niet hoe ik bedroefd kon zijn over zijn dood.

Zoals ik al zei: het stuwmeer in me was geblokkeerd.

‘Wat gaat er nou gebeuren?’

‘Mama en ik hebben het besproken,’ zei papa. ‘We gaan naar Iran.’

Noodmanoeuvres

We konden natuurlijk niet zomaar overal mee ophouden en de volgende dag vertrekken.

Papa en mama wisten dat dit kon gebeuren. Toch moesten we nog vliegtickets en visa en zo regelen.

Dus was het een paar weken later toen ik op school tijdens de lunch opeens zei: ‘We gaan morgen weg.’

Daarna voerde ik snel Uitwijkpatroon Bèta uit, een snelle duik naar links. Javaneh Esfahani, met wie ik vaak samen at, had de gewoonte om Dr Pepper uit haar neus te sproeien als ik iets raars zei.

Javaneh nieste twee keer, zoals altijd nadat ze Dr Pepper uit haar neus had gesproeid. Daarna droogde ze haar gezicht met een van de bruine papieren servetjes uit de kantine en streek een haarlok die was losgeraakt door de gewelddadige uitbarsting terug onder haar hoofddoek.

Javaneh droeg op school altijd een hoofddoek. Dat vond ik erg dapper van haar. Het sociopolitieke klimaat van Chapel Hill High was verraderlijk genoeg zonder dat je mensen een excuus gaf om je te grazen te nemen.

Javaneh Esfahani was een leeuwin.

Ze knipperde met haar ogen en keek me aan. ‘Morgen? Dat is snel. Meen je het?’

‘Ja. We hebben onze visa en zo.’

‘Wow.’

Ik veegde het resultaat van haar koolzuurexplosie op terwijl Javaneh haar Dr Pepper dronk door een rietje.

Javaneh Esfahani beweerde dat ze fysiek niet in staat was om te boeren, en dronk haar Dr Pepper daarom altijd met een rietje uit het blikje. Eerlijk gezegd wist ik niet zeker of dat kon – fysiek niet in staat zijn om te boeren – maar als ik op Chapel Hill High iets had wat op een vriendin leek was dat Javaneh. Daarom wilde ik niet het risico lopen om ruzie te krijgen door er verder op door te gaan.