Kijk voor meer informatie over Paul Biegel op paulbiegel.com

Kijk voor meer informatie over de kinder- en jeugdboeken van de

Gottmer Uitgevers Groep op gottmer.nl

De verhalen over Virgilius van Tuil zijn oorspronkelijk geschreven als radiofeuilleton.

Deze omnibus is een bundeling van drie afzonderlijke boeken over Virgilius die naar aanleiding van de radio-uitzendingen verschenen:

Virgilius van Tuil (1978)

Virgilius van Tuil op zoek naar een taart (1979)

Virgilius van Tuil overwintert bij de mensen (1982)

tekst © erven Paul Biegel 1978, 1979, 1982, 2021

tekeningen © Mies van Hout 2009

© 2021 Uitgeverij J.H. Gottmer / H.J.W. Becht BV, Postbus 317, 2000 AH Haarlem

(e-mail: info@gottmer.nl)

Uitgeverij J.H. Gottmer / H.J.W. Becht BV maakt deel uit van de

Gottmer Uitgevers Groep BV

Omslagillustratie: Mies van Hout

Vormgeving omslag: Suzanne Nuis / Studio Nico Swanink

Vormgeving binnenwerk: Studio Nico Swanink

ISBN 978 90 257 7380 9

ISBN 978 90 257 7381 6 (e-book)

NUR 282

Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op een andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Inhoud

VIRGILIUS VAN TUIL

Op zoek naar een spiegel

Op de boerderij

Gevangen

De sprong van Lolita

Bij de muizen

Tussen de bussen

Kaas en keet

Reis naar de stad

Het meisje

Bloemetjes voor een dwerg

Het jongetje

Verloren

Gevonden voorwerp

Het park

De hond

Toverspiegel

Kopje-onder

Dik dik dik

De meeuwen

In de keuken

De bruiloftstaart

Een verrassing

Een weerzien

Op de terugweg

De rollende rijksdaalder

Een lange rij

Pierre

Een benauwd weerzien

Fietsen

Zooo dik?

Een geweldige ontvangst

VIRGILIUS VAN TUIL OP ZOEK NAAR EEN TAART

Een taart

Iets uit de natuur

Voor de bakker

Mee naar school

In de krant

Een gesprek

Een mooi huis

De zeven professors

De diefstal

De prinses van de rariteiten

O mijn lieve Augustijn

De onzichtbare kikker

Het glazen paleis

Een spelletje

De bezoeker

De sporen achterna

Op welke plek?

Negen zoenen

De onzichtbare Virgilius

De weg van de kikker

Een sprong

Het postpakket

Aan boord

In de val

De krukaspotspiemoer

Héél eenvoudig

Een zwarte klodder

Wedden

Het adres

De aankomst van Virgilius

Nog eens: de aankomst van Virgilius

VIRGILIUS VAN TUIL OVERWINTERT BIJ DE MENSEN

De verloren laarzen

Mee naar huis

Midden in de nacht

Op de hei

In bad

Corretje boos

De buren

De schommel

De verrassing

Eitje terug

Met z’n tienen

Vaders hoed

De tafels

Een avondwandeling

Thuiskomst

De influistering

Getik op het raam

Een knappe hond

Honing naar de hei

Een bevrijding

Het hondenspel

Een idee

De dokter

Arrestaties

Op het bureau

Het verhoor

Op de vlucht

De typemachine

Het kussentje

Een kast vol

Pietje

De gevonden laarzen

De buikspreker

VIRGILIUS VAN TUIL

Op zoek naar een spiegel

Ik zal jullie vertellen over Virgilius van Tuil. Dat is een verschrikkelijk dikke dwerg, die met de honderd andere dwergjes van Tuil op de hei woonde. Virgilius was zo verschrikkelijk dik dat hij er altijd mee werd gepest. ‘Dikzak, Dikkop, Dikke Doedel’, wat ze niet allemaal riepen, maar dan vroeg hij steeds: ‘Wat bedoel je toch? Dik, wat is dat?’

‘Kijk in de spiegel,’ riepen ze.

‘Spiegel? Wat is dat nou weer?’ vroeg Virgilius.

‘’t Water!’ riepen de dwergjes. ‘Kijk maar in een plas, als het geregend heeft.’

Want een gewone spiegel hadden ze niet. De dwergjes leefden een beetje als de dieren, in de hei, en onder de grond. Ze hadden wel een mesje, en twee scharen, en een kar, maar geen spiegel.

‘O goed,’ zei Virgilius. En toen het geregend had, liep hij naar een modderplas. Een grote. Hij boog zich voorover; hij zag de lucht vol wolken, en boomtakken vol dennennaalden, want zulke dingen zie je als je in een regenplas kijkt. Het lijkt een gat in de grond, diep diep diep, met de bomen op hun kop – en de lucht, daar zou je duizelig diep in kunnen vallen. ‘Wat leuk,’ riep Virgilius, toen hij dat zag, ‘de grond is hier open, daar kun je in springen. Adieu!’

En hij sprong.

Pets, klets, kledder.

Een druipende, zwarte, bemodderde Virgilius zat midden in de plas. En de honderd dwergjes van Tuil stonden eromheen, schaterend van het lachen. ‘Moet je dat zien!’ riepen ze.

‘Ik zie helemaal niks,’ zei Virgilius. ‘Waar is nou die spiegel?’

‘Ah,’ riepen ze. ‘Een echte spiegel bedoel je? Die vind je alleen bij de mensen.’

‘O goed,’ zei Virgilius. ‘Dan ga ik daarnaartoe. Adieu.’

‘Ho,’ riepen de dwergjes. ‘Niet doen, Virgilius. Mensen zijn verschrikkelijk groot en verschrikkelijk gevaarlijk.’

‘O leuk,’ zei Virgilius. ‘Wat doen ze dan allemaal?’

De dwergjes schreeuwden door elkaar: ‘Ze pakken je beet. Ze tillen je op. Ze zetten je in een kooi. Ze wassen je met zeep. Ze – ze – ze –’

Maar wat weten dwergjes van mensen? Die hadden ze alleen van veraf gezien en maakten elkaar bang met verhalen. En ze wisten ook niet dat geen mens nog ooit een dwerg had gezien.

‘Pas jij maar op,’ riepen ze. ‘Zulke plannen zijn dom en gevaarlijk.’

Maar Virgilius was al weg. Druipend holde hij over de hei, tot aan het eind, een stuk bos door, een weiland over, onder prikkeldraad door, en nog verder. De hele dag liep hij, en tegen donker hoorde hij een hond blaffen. De waakhond van een boerderij.

Daar moet ik wezen, dacht Virgilius. Daar wonen mensen. Maar toen hij aan het erf van de boerderij kwam, deed die hond ‘woew-woew’ tegen hem.

‘Hou je gemak een beetje,’ zei Virgilius. ‘Dacht je soms dat ik je kwam opeten?’

De hond spitste zijn oren en snufte. ‘Jij ruikt naar een modderbeest,’ zei hij. ‘Wat ben je, een rat?’

‘Welnee sufferd,’ zei Virgilius. ‘Ik ben een dwerg. Hebben ze hier ook een spiegel?’

‘Wat??’

‘Een spiegel,’ zei Virgilius. ‘Een ding waarin je jezelf kunt zien.’

Dat wist de hond niet. ‘Vraag maar aan Lolita,’ zei hij. ‘Dat is de kat. Die mag binnen.’

Virgilius liep het erf op. Het rook er naar hooi en bij de schuur zat een pikzwarte poes, bijna niet te zien in het schemerdonker.

‘Hee psst!’ riep Virgilius. ‘Ben jij Lolita?’

De poes knipperde even met haar ogen.

‘Ik wens met u te worden aangesproken,’ zei ze.

‘O,’ zei Virgilius. ‘Ik ook. Bent u Lolita, mevrouw?’

‘Ja,’ zei ze. ‘Die ben ik. En u, bent u de koning der dwergen?’

‘Welnee,’ zei Virgilius. ‘Ik ben een dikzak en ik wil mezelf wel eens zien. Hebben ze hier een spiegel?’

‘Welzeker,’ zei Lolita. ‘Volgt u mij.’

Ze verdween door een kattendeurtje in de grote deur, en Virgilius volgde haar naar de keuken. Daar scheen volop licht. Jaja, en daar zaten de boer en de boerin met vijf dochters en drie zonen aan tafel te eten. ‘Hee poes, wat kom jij doen?’ vroeg de jongste dochter en toen gaf ze een gil.

‘Daar daar!’ schreeuwde ze, ‘een rat!’

Ze wees op Virgilius die in de schaduw van het fornuis stond. Ze geloofde niet in dwergen, daarom zei ze ‘rat’, en iedereen sprong op van tafel.

Virgilius kroop onder het fornuis. ‘Ik ben geen beest!’ riep hij. ‘Ik ben Virgilius.’ Maar dat klonk als gepiep, en de zonen van de boer begonnen met stokken en bezemstelen onder het fornuis te poken. ‘Pak ze, pak ze!’ riepen ze tegen de kat. Wat maken die mensen een drukte, dacht Virgilius, veilig achter een poot van het fornuis. En hij riep: ‘Ik wil alleen maar even in de spiegel kijken!’

‘Hoor ’m piepen,’ zei de boer. ‘Schuif het fornuis opzij.’

Maar het fornuis brandde, want de boerin had erop gekookt, en de zonen riepen ‘auw’ toen ze het beetpakten.

Ik zal maar eens tevoorschijn komen, dacht Virgilius. Dan kunnen ze zien dat ik geen rat ben.

Hij kroop onder het fornuis uit, nam keurig zijn muts af, maakte een beleefde buiging naar de kousenvoeten voor hem (want boeren laten hun klompen buiten staan) en zei: ‘Goedendag.’

Op de boerderij

‘Goedendag,’ zei het dwergje. ‘Ik ben Virgilius. En geen rat.’

‘Hoea!’ werd er geschreeuwd en de kousenvoeten stoven achteruit. Virgilius kon ze nu beter zien: de boer, de boerin, hun vijf dochters en drie zonen. Tien mensen, alle tien met wijdopen mond.

‘Wat kijken jullie verbaasd,’ zei Virgilius. ‘Zeker omdat ik zo dik ben?’

‘Een d-d-d, een d-d-d-dwerg,’ riep de jongste dochter. Ze wees met een rode vinger naar Virgilius. ‘Dat bestaat niet!’

‘Nou nog mooier,’ zei Virgilius. ‘Bestá ik niet? Kijk dan!’ Hij trommelde met zijn vuisten op zijn borst. Hij sprong op en neer. Hij pakte de pook en sloeg beng beng op het ijzeren fornuis. ‘Wat denk je wel –’ begon hij, maar op dat ogenblik werd hij door een geweldige knuist beetgepakt, opgetild en midden op tafel gezet.

‘Auw,’ riep Virgilius. ‘Je knijpt me fijn. Lillekerd.’

‘Hoor ’m piepen,’ zei de boer.

‘Pak de stolp,’ zei de boerin.

Een grote glazen pot werd omgekeerd over de dwerg heen gezet.

‘Gevangen!’ riepen de boeren.

Ze gingen alle tien om de tafel zitten en begonnen te staren, met grote ogen te staren naar het wonder achter glas.

‘Een dwerg!’ ‘Hoe bestaat het.’ ‘Een echte.’ ‘Een levendige. Kijk ’m es!’

Virgilius liep rond. Met z’n handen voelde hij langs het koude glas. ‘Nou nou,’ mompelde hij, ‘dat is mooi, zo’n muur waar je doorheen kunt kijken.’ Maar na een tijdje riep hij: ‘Hee, waar zit ergens de deur?’

De boeren bleven staren.

‘Hee,’ riep Virgilius, ‘zijn jullie klaar met kijken?’

Maar de boeren bleven staren.

Virgilius stak zijn tong uit. Tien keer, tegen de tien starende gezichten.

‘Ik vind het zielig,’ zei de jongste dochter opeens. ‘En hij krijgt geen lucht ook, onder die stolp.’

Daar had ze gelijk in. Het glas begon een beetje wazig te worden door de adem van Virgilius.

‘We hebben nog een oud vissenaquarium,’ zei de boerin. ‘Daar kan hij in. Met gaas d’r over.’

Ze haalden het van zolder; ze maakten het schoon, ze deden er zand in en ze deden Virgilius erin. Weer met een knijpende knuist.

‘Auw,’ riep hij. ‘Zijn jullie betoeterd? Wat moet ik nou hier? De hele nacht in ’t zand zitten?’

Het aquarium werd met Virgilius erin op de vensterbank gezet. Dan kon hij overdag naar buiten kijken. ‘En hij moet wat te eten hebben,’ bedacht de boerin. ‘Brood en melk en een aardappel. Wat eten dwergen eigenlijk?’

‘Honing!’ riep Virgilius. Want daar zijn alle dwergjes van Tuil dol op. ‘En een spiegel!’ riep Virgilius. ‘Ik wil in een spiegel kijken. Daar ben ik voor gekomen.’

Maar ze hoorden het niet. Zijn piepstem drong niet door het glas van het aquarium.

Toen deden ze het licht uit, want ze gingen naar bed.

‘Bah, wat een mensen,’ zei Virgilius. ‘Daar heb ik niets aan. Ik moet hier maar weg. Adieu.’

Hij zocht weer naar een deur, maar die was er niet. Hij klom tegen de glazen muur, maar die was te glad. Hij nam een hap brood, hij dronk van de melk en probeerde het nog eens. Maar glas is zo glibberig. Zelfs toen Virgilius boven op de aardappel ging staan en vandaar een hoge sprong nam, kon hij met zijn vingers nog niet bij het gaas, dat als een dak op het aquarium was gelegd.

Wat nou, dacht hij, moet ik hier mijn verdere leven in het zand blijven zitten en treurige liedjes zingen? Ik denk er niet over.

Hij begon tegen het glas te beuken. ‘Hee, laat me er eens uit!’

Maar wie hoorde het? Iedereen sliep.

Nee. Niet iedereen.

Er was iemand op de boerderij die klaarwakker rondliep: de poes Lolita.

Gevangen

Arme Virgilius. De halve nacht zat hij nu al gevangen in het glazen aquarium, met een beetje zand op de grond, een korst brood, een koude aardappel en een schoteltje melk. ‘Bah,’ riep hij. ‘Wat een treurige boel. Ik heb geen zin – ik heb geen zin –’ Hij begon te zingen:

Ik heb geen zin me hier mijn hele

hele leven te zitten vervelen.

Wie o wie o wie haalt me

uit deze nare ge-van-ge-

Hij had er heel hard nis van gevangenis achteraan willen schreeuwen, maar een zwarte schaduw sprong op de vensterbank naast het aquarium.

‘Zeg eens,’ zei de schaduw, ‘u moet niet zo’n kabaal maken, heer dwerg. Dat verjaagt de muizen. En die moet ik vangen.’

Het was de poes Lolita, de enige op de hele boerderij die niet sliep in de donkere nacht.

‘O, bent u het,’ zei Virgilius. ‘Haal me er eens uit.’

‘Jaja,’ zei Lolita. ‘Het is uw eigen schuld dat u gevangen zit. U hebt zich zomaar laten pakken.’

‘Haal me eruit!’ schreeuwde Virgilius.

‘Ssst. Stil toch! M’n muizen!’

Maar Virgilius begon op het glas te bonzen.

‘Nis-nis-gevangenis,’ schreeuwde hij. ‘En als je me niet –’

‘Ja ja ja,’ de poes verhief zich op haar achterpoten, rechtop tegen het aquarium, en begon met haar voorpoten te krabben aan het gaas dat erbovenop lag.

‘Goed zo,’ zei Virgilius. Hij ging alvast op de aardappel staan. Veel kon hij niet zien. Er scheen alleen wat licht van de sterren door het raam, maar hij hoorde het gekrab en daarna het gekletter waarmee het gaas naar beneden viel. De poes wipte op de rand van het aquarium, stak haar poot naar binnen en greep de dwerg bij zijn kraag.

‘Auw!’ riep Virgilius. ‘Scherpe nagels! M’n hemd scheurt nog!’

‘Krak,’ zei het hemd. Want dikke Virgilius was zwaar om te tillen. Hij viel bijna weer terug, maar hij kon gelukkig nog juist de rand grijpen, klom eroverheen en sprong op de vensterbank.

‘Ziezo. Dank u wel, mevrouw poes. En nu naar de spiegel.’

‘Hoe zegt u?’

‘Nou daar gaat het toch om?’ riep Virgilius. ‘Ik wil in de spiegel kijken. Dat heb ik u toch verteld? En u zei dat er hier een stond. In de keuken. Waar is dat ding?’

‘O gunst ja,’ zei Lolita. ‘Kan dat niet wachten tot morgen?’

‘Nee,’ zei Virgilius. ‘Dan komen die mensen weer.’

‘Maar ik moet m’n muizen –’

‘Spiegel!’ zei Virgilius. ‘Of ik maak kabaal.’

‘U bent een brutale dwerg,’ vond Lolita. ‘Maar goed…’ Ze ging Virgilius voor.

Het werd een moeilijke tocht. Van de vensterbank op het aanrecht, langs potten en pannen, over vette lepels, door een plas melk, over een kleffe vaatdoek (want in alle opwinding over de gevangen dwerg hadden de zonen van de boer en de boerin vergeten de afwas te doen) tot ze aan de gootsteen kwamen.

‘Daarboven,’ wees Lolita.

De spiegel stond op een hoge plank boven de gootsteen. Hoog genoeg voor de boer om er elke ochtend in te kunnen kijken als hij zich stond te scheren. Een lange handdoek hing ernaast, aan een haakje.

‘Hierlangs gaan wij omhoog,’ sprak Lolita. Ze klauwde zich met haar nagels in de handdoek en klom.

‘Ho!’ riep Virgilius. ‘Wacht even.’

‘U moogt mijn staart vatten,’ zei Lolita.

Dat deed Virgilius, en als een bergbeklimmer aan een touw ging hij omhoog, hijgend en puffend. Als ik val, val ik, dacht hij. Maar Lolita trok hem veilig op de plank.

‘Oef,’ zei Virgilius.

‘Hier,’ zei Lolita. ‘Ziet u?’

Virgilius scharrelde naar de spiegel. Hij hield zijn ogen nog even dicht. Nu zou hij eindelijk kunnen zien hoe hij eruitzag, hoe dik hij was.

‘Nou?’

Virgilius deed zijn ogen open. Hij keek en keek, maar het enige dat hij in de spiegel zag, waren de twee groene lichtgevende ogen van de kat. Zichzelf zag hij niet. Het was te donker in de keuken. Donkere nacht.

‘Valt het mee?’ vroeg Lolita. ‘Of tegen?’

‘Het valt helemaal niet,’ zei Virgilius. ‘Ik heb geen kattenogen. Ik zie geen barst.’

‘Nu ja,’ zei Lolita. ‘Dat kan ik ook niet helpen. Wacht dan maar tot de zon opkomt.’

‘Ja ja,’ zei Virgilius. ‘Dan komt de boer ook. En pakt me.’

Maar dat hoorde Lolita al niet meer. Ze was naar beneden gesprongen, op het aanrecht, en vandaar op de grond, om haar muizenjacht voort te zetten.

Dan wacht ik maar, besloot Virgilius. Misschien is de zon er eerder dan de boer.

De sprong van Lolita

Virgilius wachtte en wachtte, hoog op die plank boven de gootsteen, en tuurde af en toe in de scheerspiegel van de boer. Maar hij zag niets, want het bleef een pikdonkere nacht, en beneden op de pikdonkere vloer sloop de kat Lolita rond om muizen te vangen.

Arme muizen, dacht Virgilius.

‘Hee muizen!’ riep hij. ‘Kijk uit!’

‘Laat dat!’ snauwde Lolita. ‘Als u lawaai maakt, haal ik u straks niet van die plank af. Dan kunt u blijven zitten tot de boer u weer pakt. Morgenochtend.’

Virgilius hield zijn mond.

Kwam de zon maar op, dacht hij. Dan werd het licht. Dan kon ik eindelijk eindelijk eindelijk…

‘Hee zon!’ riep hij. ‘Kom eens op!’

Lolita siste van woede. ‘Heer dwerg,’ riep ze, ‘als u zich niet weet te gedragen, pak ik u beet en zet u terug in het aquarium.’

Virgilius zweeg.

Er gebeurde niets.

De hele nacht gebeurde er niets. Geen muis, geen licht. Tot eindelijk eindelijk eindelijk de ochtendschemering begon. Eerst klonk er een vogel, die ‘Dag nieuwe dag’ riep. Toen meer vogels, en langzaam drong het eerste licht door het keukenraam naar binnen.

Virgilius tuurde gespannen: een heel klein beetje begon hij iets te zien in de spiegel, een heel klein beetje iets heel diks.

Ben ik… dacht hij, ben ik, ben ik zó…

Maar op dat ogenblik schoot er een muis langs hem heen, piepend van: ‘Kriek kriek, ik lach me een kriek.’

‘Wat?’ riep Virgilius.

‘Die poes! Véél te deftig om me te vangen,’ piepte de muis, en schoot meteen weer weg, want daar kwam Lolita omhoog, met een sprong zo woedend, dat ze de spiegel omverstootte. Rats klats kletter viel het ding in de gootsteen. Aan duizend gruzelementen.

‘Nou jaaa,’ riep Virgilius. ‘Is dát een manier van doen? Kan ik nóg niet zien hoe ik eruitzie.’

Maar Lolita was de muis alweer achterna.

Tja, dacht Virgilius, als ik hier blijf staan en de boer komt straks om zich te scheren, dan pakt hij me weer. En dan denkt hij ook nog dat ik de spiegel aan barrels heb gegooid.

Dus, Virgilius, wegwezen. Adieu.

Hij greep zich vast aan de handdoek, gleed voorzichtig naar beneden tot hij aan het alleronderste puntje hing, deed zijn ogen dicht en liet los.

Als de grond maar niet al te hard is, dacht hij nog. Maar de grond was zacht als een kussen. Zacht, harig, levend en riep: ‘Auw-miauw!’

‘O gunst mevrouw poes,’ zei de dikke dwerg. ‘Ik dacht dat u een kussen was.’

‘Ga van mijn rug af,’ snauwde Lolita.

‘Ja ja, ik glij al, ik glij al,’ zei Virgilius, en hij wipte op de grond.

‘Ik zou me lelijk hebben bezeerd als u hier niet juist had gestaan,’ zei hij. ‘Heb dank mevrouw.’

Lolita keek hem aan met felgroene kattenogen. ‘Mijnheer,’ zei ze met blazende bek. ‘Smeert u hem. Onmiddellijk. De keuken uit, het erf af, het weiland over, het bos door, sméér hem!’

‘Ik vind dat geen deftige taal,’ zei Virgilius. ‘En die muis zei dat u zelfs te deftig was om…’

Lolita kroop in elkaar, zoals poezen doen wanneer ze een verschrikkelijke sprong gaan maken. Dat was Lolita van plan: om boven op Virgilius te springen en hem te –

Maar dat gebeurde niet. Er gebeurde iets heel anders. De boer kwam de keuken binnen, tegelijk met de eerste straal zonlicht. Pas op!

Lolita sprong weg, met kromme staart, Virgilius sprong ook weg. Maar een dikke dwerg is niet zo snel als een poes; de keuken kwam hij niet uit, hij haalde nog net het fornuis, en kroop eronder.

Daar zitten we weer, dacht hij. Nou ben ik nog net zo ver als gisteren.

Toen hoorde hij de boer boos worden. ‘De dwerg! Hij is ontsnapt! Hij heeft mijn spiegel aan diggels gegooid!’

‘Nietes!’ riep Virgilius.

‘Ik hoor hem onder het fornuis!’ schreeuwde de boer. Hij begon te poken met de bezemsteel, en de boerin en de drie zonen en de vijf dochters kwamen aanhollen met stokken en netten om Virgilius te vangen, nu voorgoed. Dat zou ook zeker gebeurd zijn als niet een stemmetje achter Virgilius ‘Psssst!’ had geroepen. ‘Hee, pssst, dikzak, kom maar hier, bij ons.’

Virgilius draaide zich om. Het stemmetje kwam uit de muur achter het fornuis. Daar zat een spleet.

‘Als je erdoor kan tenminste,’ riep het stemmetje. ‘Met je dikke buik.’

Het was de muis van vannacht, de muis die zich een kriek had gelachen om de deftige poes.

‘O graag,’ zei Virgilius. Met moeite wurmde hij zijn dikke lijf door de ingang van het muizenhol, en kneep meteen zijn neus dicht.

‘Welkom dwerg!’ riepen vijf muizen.

‘Dank u, dank u,’ zei Virgilius met dichte neus. Want het stonk er verschrikkelijk.

Bij de muizen

‘Dank u, dank u,’ zei Virgilius nogmaals. Maar hij bleef zijn neus dichthouden wegens de verschrikkelijke stank in het hol. De vijf muizen staarden hem aan, en een van hen begon te proesten van het lachen. ‘Wat een dikzak ben jij!’ riep ze piepend. ‘Een hele buik vol spek en kaas!’

Maar de anderen zeiden: ‘Foei Annie, het is heel onbeleefd om een dwerg te bespotten.’

En tegen Virgilius zeiden ze: ‘Komt u maar verder hoor, meneer de dwerg. Hier, gaat u maar zitten.’

‘Dank u, dank u,’ zei Virgilius weer, en hij ging op een kurk zitten. Een beetje wiebelig. ‘Ik heet Virgilius,’ zei hij.

‘En wij heten Ko en Jo en Lo en Do,’ zeiden de muizen.

‘O,’ zei Virgilius.

‘En dat is Annie.’

‘Ja,’ zei Virgilius. ‘Dag Annie.’

Ze begon weer te proesten. ‘Waarom knijpt u zo in uw neus?’ vroeg ze.

‘Foei Annie!’

‘Nou,’ zei Virgilius, ‘omdat –’

Maar Ko en Jo en Lo en Do onderbraken hem: ‘Let u maar niet op haar,’ zeiden ze. ‘Annie is een vreemde. Ze komt uit de stal. Ze is een zielig weeskind. We hebben haar in huis opgenomen. Ze doet een beetje mal.’

‘Ik doe helemaal niet mal!’ riep Annie. ‘En ik ben helemaal niet zielig. Ik heb altijd lol.’

‘Ja,’ zei Virgilius. ‘Dat zie ik.’

‘Ahum,’ zei Jo. ‘Wilt u misschien een stukje kaas, meneer de dwerg?’

Virgilius had de kaas al zien liggen. Een smerig beduimeld vettig klompje, vol stof en gruis.

‘Nee dank u,’ zei hij.

‘Lust u geen kaas?’ vroeg Ko.

‘Nee,’ zei Virgilius.

Hij keek het hol eens rond. Zo’n verschrikkelijke rommel had hij nog nooit gezien. Afgekloven papiersnippers in de hoek – daar sliepen ze zeker in – steengruis, houtknaagsels, haren, plakkerige klodders vet, een prop watten, geknakte lucifershoutjes.

‘Gezellig hier hè?’ zei Jo.

‘Mm,’ zei Virgilius. Hij hield zijn neus nu nóg steviger dicht.

‘Echt knus,’ zei Ko.

‘Mm,’ zei Virgilius.

‘En dit is alleen nog maar de woonkamer,’ zei Lo. ‘Hierachter kun je naar beneden, onder de vloer, onder de hele keuken.’

‘Aaah,’ zei Virgilius.

‘En daar beneden,’ zei Jo, ‘zit een rooster in de muur. Kunnen we door naar buiten. Op het erf.’

‘Mmmm,’ zei Virgilius.

‘Moet u niezen?’ vroeg Annie.

‘Mmmm,’ deed Virgilius. ‘Naar buiten!’

‘O gunst,’ riep Jo. ‘Hij wordt niet goed. Meneer de dwerg moet spugen. Gauw. Naar het rooster.’

Ze trokken Virgilius aan armen en benen overeind, maar de kurk waarop hij zat begon te rollen zodat Virgilius spartelend op de grond viel en zijn neus moest loslaten.

‘Oeh boeh bèh,’ riep hij snuivend, ‘wat een afschuwe-e-eh ik bedoel: wegwezen. Adieu!’

Hij krabbelde overeind, liep met grote stappen door de rommel naar achteren, gleed langs de balken naar beneden en plofte in het zand onder de keukenvloer.

De muizen kwamen achter hem aan. ‘Gaat het, meneer de dwerg?’

Maar Annie riep gierend: ‘De stank! Hij is misselijk van de stank, hier.’

‘Hou je mond, Annie!’

‘Wedden?’ riep ze. Met dribbelpootjes liep ze op Virgilius toe en trok hem aan zijn mouw. ‘Waar of niet?’ zei ze. ‘’t Stinkt bij ons hè? Ik zeg het zelf ook altijd.’

‘Neu neu,’ zei Virgilius. ‘’t Rooster, waar zit dat?’

Annie trok hem mee over het rulle zand onder de balken, tot aan de muur waar het daglicht door een poort naar binnen scheen. Het rooster.

Virgilius snakte naar adem. Hij stak zijn neus naar buiten en snoof de frisse lucht diep naar binnen. ‘Hèhè.’

Ko en Jo en Lo en Do kwamen nu ook aanschuifelen. ‘Gaat het nu een beetje, meneer de dwerg?’

‘O ja, best,’ zei Virgilius.

‘Zeker van de zenuwen,’ zei Jo.

‘Nee,’ zei Virgilius. ‘Daar heb ik nooit last van. Het is meer dat ik weg moet.’

‘Ach,’ zei Jo. ‘Wilt u niet een hapje mee-eten?’

‘Dank u,’ zei Virgilius. ‘U bent erg vriendelijk. U hebt me fijn gered en uw huis is heel gezellig, maar ik moet nu echt weg.’

‘Waarheen dan?’ vroegen ze.

‘Naar een spiegel,’ zei Virgilius.

Dat begrepen ze niet. Behalve Annie. ‘O,’ zei ze. ‘Stond je daarom op die plank vannacht? Ik moest toch zó lachen toen ik langskwam met de kat achter me aan en die spiegel aan gruzelementen viel.’

‘Jaja,’ zei Virgilius. ‘Enig. Maar nu moet ik een andere zoeken. Ik denk dat ik maar eens naar de stad ga. Adieu.’

Hij wurmde zich met moeite door het rooster en stond even later in de ochtendzon.

Vijf muizensnuiten keken hem na.

‘Dag meneer de dwerg,’ werd er geroepen. Door vier stemmetjes. Maar het vijfde stemmetje riep: ‘Ho, wacht even! Ik breng je een eindje weg. Ik heb een idee.’

Dat was Annie.

Tussen de bussen

De frisse buitenlucht deed Virgilius goed na het stinkende muizenhol. Hij snoof nog eens diep terwijl de muizen hem nawuifden. Ze bleven liever binnen, in de boerderij, maar muis Annie kwam Virgilius achterna.

‘Wil je mijn idee horen?’ vroeg ze.

‘Jawel,’ zei Virgilius. ‘Wat dan?’

‘De melkwagen,’ zei Annie.

‘Bah,’ zei Virgilius. ‘Ik drink geen melk.’

‘Sufferd. Niet om te drinken. Om te rijden. Naar de stad. Je wou toch naar de stad?’

‘Ja, voor een spiegel,’ zei Virgilius.

‘Kom mee dan,’ zei ze.

Annie trok het dwergje mee aan zijn mouw, het erf over, naar de schuur. Daar stond de vrachtauto waarmee de melk van de koeien naar de fabriek werd gereden. In grote bussen.

‘Kan dat ding rijden?’ vroeg Virgilius.

‘Nou en of,’ zei Annie. ‘En hard ook.’

‘Hoe weet jij dat?’

Annie begon te giechelen. ‘Ik ben wel eens mee geweest,’ zei ze. ‘Ik hou van avontuurtjes.’

‘Ik ook,’ zei Virgilius. ‘Hoe komen we erin?’

‘Langs het touw,’ zei Annie. ‘Of ben je te dik om te klimmen?’

Er hing een ruw touw van de laadbak tot aan de grond. Virgilius klom met moeite naar boven, hijgend en blazend, en rood van alle kracht. Annie was in twee tellen boven en wipte naast hem. De vrachtauto leek vanbinnen wel een kamer.

‘Hah,’ zei Virgilius. ‘Ik geloof nooit dat dit ding kan rijden. Het is duizend keer zo groot als onze dwergenkar.’

‘Toch,’ zei Annie. ‘En ze laden hem eerst nog vol melkbussen.’

‘O ja?’ zei Virgilius. ‘En zien ze ons dan niet zitten?’

‘Mij niet,’ zei Annie. ‘Ik kruip in een hoekje en doe of ik een kluitje zand ben.’

‘Mooi is dat,’ zei Virgilius. ‘Dan ben ik zeker een bonk zand? Een bonk zand met een broek aan en een muts op?’

Annie keek hem aan met haar spitse snoet vol malle rimpeltjes.

‘Oei oei,’ zei ze, ‘dat geloven ze vast niet.’

‘Nee,’ zei Virgilius. ‘En dan pakken ze me weer en daar heb ik geen zin in.’

Maar Annie vond er wat op. Ze klom naar beneden, scharrelde tussen de emmers, vond een geruite doek en sleepte het ding langs het touw omhoog.

‘Hier kruipen we saampjes onder,’ zei ze, ‘dan zien ze ons allebei niet.’

‘Ik hoop het,’ zei Virgilius.

Meer tijd om iets anders te bedenken was er niet. De deur van de schuur ging piepend open; daar kwamen de boer en zijn drie zonen en begonnen de melkbussen in te laden. Eén klom in de vrachtwagen, spuugde in zijn handen en zei: ‘Kom op met die handel.’

Rolderdebolder gingen de melkbussen over de vloer en werden in de laadbak getild. Een twee drie vijf zeven. Steeds dichter in de hoek waar de dwerg en de muis verstopt zaten.

‘Wat een avontuur, hè?’ fluisterde Annie.

‘Straks krijg ik zo’n ding op m’n teen,’ bromde Virgilius.

Maar dat gebeurde niet. Veertien bussen werden ingeladen, de auto kon vertrekken, de boerenzoon sprong van de –

‘Hee,’ zei hij. ‘Die doek. Hoe komt die daar?’

Hij scharrelde terug, tussen de melkbussen door, bukte zich, pakte de doek en griste hem weg.

‘Hee,’ schreeuwde hij. ‘Hee Jacob, moet je nou kijken!’

‘Watte?’ riep de broer die Jacob heette.

Annie ging liggen als een kluitje zand. Virgilius kwam overeind en wilde al roepen: ‘Blijf met je tengels van me af’, maar de man had zich omgedraaid en riep: ‘Heb jij die melkdoek hierzo neergelegd? In de wagen? ’t Ding is helemaal smerig.’

‘Ikke niet,’ zei Jacob. ‘Die hoort op de emmer.’

‘Ja. Hoe komt hij dan hier?’

‘Weet ik het?’

‘Iemand mot dat toch hebben gedaan.’

‘Je petemoei.’

‘Vlieg op!’

Ze kregen ruzie, en ze kregen allebei op hun donder van hun vader, want een melkdoek moet schoon blijven, die gebruik je niet om de wagen mee te poetsen.

‘Maar ik héb de wagen helemaal niet gepoe-’

‘Hou je grote mond lummel,’ zei de vader.

Annie stootte Virgilius aan. ‘Wat een sufferd hè,’ fluisterde ze. ‘Hij heeft ons niet eens gezien.’

‘Nee,’ zei Virgilius, ‘en daar boft hij bij. Ik had hem in z’n vinger gebeten, die knijperd.’

Toen werd de wagen gestart en reed met rammelende bussen de schuur uit.

‘Hou je vast hoor,’ zei Annie.

Zo reed Virgilius naar de stad, om daar te gaan zoeken naar een spiegel waarin hij zichzelf zou kunnen zien – hoe dik hij was. En muis Annie reed mee, omdat ze erg van avontuurtjes hield.

Kaas en keet

De vrachtwagen vol melkbussen maakte veel lawaai. Het ging van hossebos en rammel-de-rammel; Virgilius en Annie moesten schreeuwen om elkaar te kunnen verstaan.

‘Waar kom je eigenlijk vandaan?’ riep Annie in het oor van Virgilius.

‘Van de hei,’ riep Virgilius in het oor van Annie.

‘En toen?’

‘Ik werd gepest,’ zei Virgilius. ‘Dikzak riepen ze tegen me.’

‘En toen?’

‘Toen wou ik het zelf zien,’ zei Virgilius. ‘Hoe dik ik ben. In een spiegel.’

‘En toen?’

‘Ik keek in een regenplas,’ zei Virgilius. ‘Maar ik viel erin.’ Annie giechelde.

‘En toen?’

‘Toen ben ik weggelopen,’ zei Virgilius. ‘Om een spiegel te zoeken. Bij de mensen.’

‘En toen?’

‘Ze hebben me gepakt,’ zei Virgilius. ‘Maar de kat heeft me bevrijd. Lolita. Die bracht me naar een spiegel. Maar die viel om. En dat was jouw schuld.’

‘Ja,’ zei Annie. ‘Dat weet ik, maar dat wist ik niet.’

‘Wat zeg je?’ riep Virgilius.

‘En toen,’ zei Annie, ‘toen kwam je bij ons. En nu gaan we lekker naar de fabriek.’

‘Stad,’ zei Virgilius.

‘Jaja,’ zei Annie. ‘Maar eerst –’

Wat bedoelt ze nou? dacht Virgilius. Ik wil naar de stad. Daar wonen duizend mensen, dus daar zijn duizend spiegels.

Wat Annie bedoelde, merkte hij algauw. De auto reed helemaal niet naar de stad. Hij reed naar de melkfabriek, met een zwaai door de ingang, en kwam met een ruk tot stilstand.

‘Waar zijn we nou?’ vroeg Virgilius.

‘Bij mijn avontuurtjes,’ riep Annie. ‘Kom gauw mee, we moeten eruit voor ze gaan afladen.’

Het touw hing nog tot op de grond, het had de hele weg achter de auto aan gesleept, en Annie klom met Virgilius naar beneden.

‘Auw,’ riep de dwerg, want het schuurde aan zijn handen, maar Annie trok hem snel mee naar de muur, waar een gat in zat.

Virgilius wrong zich naar binnen.

‘Is dit nou de stad?’ vroeg hij.

‘Welnee,’ riep Annie. ‘Hier is kaas. En keet.’

‘Wat zeg je?’

‘Kaas om te eten,’ zei Annie. ‘En keet om te maken. Kom mee.’

Ze schuifelde voort, naar een halfduistere ruimte onder de vloer. ‘Hoe-oit!’ riep ze. ‘Is daar iemand?’

Er waren er wel honderd. Grijze muizen met roze staarten, die met opgewonden snuffelneuzen op Annie toe holden. ‘Hee liefje, ben je daar weer? Vanavond gaan we dansen tussen de nieuwe kaas.’

‘Joehoe!’ riep Annie. ‘En dit is Virgilius.’

‘O,’ zeiden de honderd muizen. ‘Wat een rare. We dachten: ha een klomp spek. Dat het een klomp spek was die je had meegenomen van de boerderij.’

Virgilius deed een stap achteruit, want de muizen snuffelden nu erg dicht tegen hem aan.

‘Nee, nu zien we het,’ riepen ze. ‘Een dwerg.’

‘Goedendag,’ zei Virgilius.

‘Wat ben jij dik zeg. Kun je dansen?’

‘Nee,’ zei Virgilius.

‘Hou je van kaas?’

‘Nee,’ zei Virgilius.

‘Wat kom je dan doen?’

‘Stad,’ zei Virgilius. ‘Ik zoek de stad.’

Dat gaf gepiep. Of Virgilius wel wist hoe gevaarlijk het daar was. Hoeveel mensen daar rondliepen, en hoeveel katten. En hoeveel vallen er stonden. Nee, dat was niks, de stad.

‘Ik ga toch,’ zei Virgilius.

Nou ja, zeiden ze, dan moest hij de flessenauto maar nemen. Die reed van hier naar de stad. Als hij dan per se moest.

‘Ja,’ zei Virgilius. ‘Adieu.’

Hij liep weg. Hij had genoeg van al die muizen. Maar natuurlijk kwam Annie hem achterna. ‘Virgilius,’ zei ze. ‘En m’n avontuurtjes dan?’

‘Ik heb m’n eigen,’ zei de dwerg. ‘Blijf jij maar bij de jouwe. Blijf jij maar hier. Dansen tussen de kaas. Lekker.’

Annies oogjes begonnen te glimmen. ‘Jaaa,’ zei ze. ‘En ik ga ook lekker trouwen. Met alle honderd.’ Want muizen trouwen verschrikkelijk vaak in hun leven.

‘Goed zo,’ zei Virgilius. ‘Waar is die flessenwagen?’

Annie wees hem de auto. ‘Vind je het niet erg om alleen te gaan?’ vroeg ze.

Nee, dat vond Virgilius niet erg. En de deur van de auto stond zelfs open.

‘Adieu Annie!’

‘Dag Virgilius.’

Met een sprong klom de dwerg naar binnen en verstopte zich onder de bank van de chauffeur. Die was even koffiedrinken.

Reis naar de stad

Ziezo, dacht Virgilius, nu ben ik eindelijk goed op weg naar de stad met duizend spiegels. De chauffeur van de flessenwagen was ingestapt, had de motor gestart en was weggereden.

Virgilius lag wel een beetje benauwd onder de stoel van de chauffeur, en de motor van de wagen zoemde hem half doof, maar, dacht hij, ik vind wel een beter plekje.

Hij wrong zich onder de stoel uit en kroop naar het verste hoekje van de cabine. Daar ging hij op z’n gemak op de vloer zitten kijken naar de chauffeur.

Dat is een mens waar ik niet bang voor hoef te zijn, begreep Virgilius algauw. Die heeft het veel te druk met sturen en uit het raam kijken. Ik kan best een beetje rondneuzen.

De stoel naast de chauffeur was leeg. Er hing een riem aan, waarlangs de dwerg omhoog kon klimmen tot op de zitting. ‘Hèhè, dat is beter dan de harde vloer,’ mompelde hij. ‘En ’t veert ook lekker.’ Hij danste op en neer.

De chauffeur merkte niets. Die bleef sturen en door het raam kijken. Maar af en toe keek de chauffeur ook nog naar iets anders.

Hee, dacht Virgilius, heee…

Want hij ontdekte waar de man telkens in keek.

In een spiegel.

Het was een klein spiegeltje, schuin boven het raam, waarin de chauffeur kon zien wat er achter hem op de weg gebeurde.

Wat een bof, dacht Virgilius. Straks hoef ik niet eens de stad in. Hier hangt zo’n kijkding kant-en-klaar voor m’n neus.

Nou, niet helemaal voor z’n neus. De dwerg moest nog een stuk hoger om erin te kunnen kijken. Maar dat was niet moeilijk. Langs dezelfde riem klom hij naar boven, van de zitting tot op de rugleuning, en daarover kroop hij voorzichtig, op handen en knieën, tot aan de schouder van de chauffeur.

De man merkte niets. Zijn ogen bleven op de weg gericht. Virgilius ging staan. Hij rekte zich uit, hij boog zich naar links, hij rekte zich nog meer, hij gluurde en tuurde, maar toen, in plaats van zichzelf, zag Virgilius het gezicht van de man in de spiegel. En op hetzelfde ogenblik keek ook de man in de spiegel, en zag Virgilius. Heel even keken ze elkaar recht in de ogen.

Toen maakte de vrachtauto een verschrikkelijke zwaai op de weg. Virgilius rolde van de leuning op de zitting en vandaar op de vloer. Met een bons. Auw!

Daarna bleef het doodstil. De chauffeur had de auto aan de kant gezet, greep zijn zakdoek en veegde zijn voorhoofd af. Wat zag ik nou? dacht hij. Dat kan niet. Een dwerg op mijn schouder?

Hij keek weer in de spiegel. En toen in het rond en op de vloer. Maar Virgilius was alweer onder de stoel gekropen.

Ik heb zitten dromen, dacht de chauffeur. Hij kneep zich in z’n arm. En hij bleef erin knijpen terwijl hij de motor weer startte en verder reed. Want dromen achter het stuur is gevaarlijk.

En Virgilius bleef onder de stoel liggen. Hij wreef zijn knieën want hij had zich lelijk pijn gedaan. ‘Idiote spiegel,’ bromde hij. ‘Dat ding is niet goed. Je ziet er iemand anders in, in plaats van jezelf.’

En toen kreeg Virgilius een heel gekke gedachte: zou je in een spiegel alleen maar mensen kunnen zien? En nooit een dwerg?

Dat was erg geheimzinnig, vond hij. Dat wilde hij wel eens gaan ontdekken. Dus toch de stad maar in.

Daar hoefde hij niets voor te doen. De auto reed hem erheen en stopte voor een melkwinkel, waar de chauffeur uitstapte en de flessen begon uit te laden. Virgilius was mee uitgestapt, met een vlugge sprong vóór de chauffeur de deur dichtsloeg, en nu zat hij onder de auto.

Wat een drukte. Wat een voeten en wielen zag hij langskomen vanuit zijn lage schuilplaats. En wat een lawaai.

Sjonge, dacht de dwerg, dat wordt straks een hele oploop als ik tevoorschijn kruip. En ik heb geen zin om nog eens te worden gepakt. Ik blijf hier nog maar even veilig zitten.

Het meisje

Virgilius zat nu wel in de stad waar duizend mensen woonden met duizend spiegels, maar, dacht hij bij zichzelf, hoe komt een dwerg binnen bij de mensen?

Daar zat hij over na te denken terwijl hij zich nog verborgen hield onder de melkflessenauto.