Boeken van Maren Stoffels

Ook verkrijgbaar als e-book

11+

Dreadlocks & Lippenstift

Piercings & Parels

Cocktails & Ketchup

Sproetenliefde

Op blote voeten

Je bent van mij!

Met mijn ogen dicht

Verliefd op alle 3

Stapelverliefd

Verliefd op de verkeerde?

12+

Vlucht van Elin

Tara vecht terug

Gezicht van Britt

Verboden voor ons

Verboden voor mij

13+

Ik denk dat dit het einde is

Check ook

www.marenstoffels.nl

www.facebook.com/marenstoffels

@marenstoffels

marenstoffels

Filmpjes op

Maren Stoffels

Omdat jij anders bent

Voor A.L, die mij de grenzen tussen fantasie en realiteit altijd doet vergeten.

Tweede druk 2015

© 2015 tekst: Maren Stoffels

Omslagontwerp: Caren Limpens

Omslagbeeld: Shutterstock

Auteursfoto: Stefan Neeven

Uitgeverij Leopold, Amsterdam / www.leopold.nl

ISBN 978 90 258 6919 9 / NUR 283

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2015.

Inhoud

Nog 16 uur

Nog 15 uur

Nog 12 uur

Nog 11 uur

Nog 8 uur

Nog 7 uur

Nog 6 uur

Nog 5 uur

Nog 4 uur

Nog 3,5 uur

Nog 3 uur

Nog 2 uur

Nog 1,5 uur

Nog 1 uur

Nog 0 uur

De sloop

0,5 uur erna

1 uur erna

1,5 uur erna

2 uur erna

3 uur erna

3,5 uur erna

4 uur erna

5 uur erna

Nawoord

NOG 16 UUR

‘Hoe kunnen ze dit nou doen?’ Mats schopt tegen het hekwerk dat om ons schoolplein staat. Morgenochtend is er niets meer van onze school over.

‘Ik snap het ook niet,’ zeg ik. Mijn beste vriend en ik hebben alles gedaan om de sloop van het Waterland te voorkomen. We hebben de leraren gesmeekt om hier te blijven, we hebben zelfs handtekeningen verzameld. Maar de meeste kinderen vonden het geen probleem om te verhuizen, we krijgen tenslotte een grotere kantine in het Betonpark Lyceum. Alleen die naam al!

Terwijl het Waterland net een middeleeuws kasteel is, met de grote houten voordeur en versieringen op de gevel. Het ligt midden in het park en vanuit elk lokaal kijken we uit op de bomen. De donkere, houten balken aan het plafond van de kantine geven me altijd het gevoel dat ik eeuwen terugga in de tijd.

De trappen naar de eerste verdieping kraken, alsof ze me iets duidelijk proberen te maken. Mats is de enige tegen wie ik zoiets kan zeggen zonder dat hij me voor gek verklaart.

Achter ons klinken ronkende voertuigen en als ik me omdraai zie ik een grote vrachtwagen het grasveld op rijden. Op de voet gevolgd door een hijskraan met sloopkogel.

‘Shit, Ron, moet je kijken,’ zegt Mats.

Ik heb een hekel aan die bijnaam, het klinkt alsof ik een jongen ben. En Mats zegt het alsof hij mij ook zo ziet.

‘Hé,’ roept Mats naar de werkmannen. ‘Ga lekker ergens anders heen.’

De grootste van het stel grinnikt. ‘Dat wilde ik net tegen jou zeggen.’

Ze maken het hek open en rijden de wagens het plein op. Morgenochtend ligt alles hier plat.

‘Kom, we gaan.’ Mats slaat zijn been over het zadel van zijn fiets. ‘Ik kan hier niet naar kijken.’

‘Niet zo snel.’ Ik kan Mats nauwelijks bijhouden. Hij is een snelle fietser, maar als hij boos is, gaat hij nog harder. We racen langs de vaart.

‘Ik snap het gewoon niet.’ Mats kijkt me aan, zijn halflange haren wapperen in zijn gezicht. ‘Hoe kunnen ze zoiets moois nou slopen?’

‘Het gebouw is te oud,’ zeg ik. Ik denk aan de gezellige kantine, waar ik nooit meer mijn lievelingsbroodje gezond zal eten.

‘We moeten actievoeren,’ zegt Mats. We naderen het spoor, waar de slagbomen al dichtgaan.

‘Dan keten ik mezelf vast aan de voordeur,’ zeg ik. ‘En hangen we een spandoek op.’

Mats grinnikt. ‘Zoiets ja.’

We remmen af, en ik laat mijn gympen de laatste meters over de grond slepen.

En dan zie ik een man, aan de overkant, vlak langs het spoor. Ik moet drie keer kijken om het te kunnen geloven, maar dan spring ik van mijn fiets.

‘Mats,’ schreeuw ik uit. ‘Dat is opa!’

‘Ze zijn dood,’ zei ik.

‘Ze?’ Mats keek naar het graf, waar ik samen met mijn ouders een schepje zand op had gegooid.

‘Alle opa’s en oma’s,’ zei ik. Mijn vaders vader was de laatste. Hij was negentig en overleed in zijn slaap. Vredig, noemde mijn moeder het, alsof het iets positiefs was om nooit meer wakker te worden.

‘Weet je?’ zei Mats. ‘We kunnen mijn opa wel delen.’

‘Blijf staan,’ schreeuw ik naar de overkant. Willem kijkt me verward aan. Hij staat zo dicht bij het spoor dat ik er misselijk van word. Wat doet hij hier?

De gele neus van de trein doemt op en wordt snel groter. Zo’n ding gaat meer dan honderd kilometer per uur.

‘Opa!’ schreeuw ik boven de wind uit, maar Willem reageert nauwelijks. Straks stapt hij in paniek het spoor op!

Ik schat het aantal meters in, de wind en de alarmbellen van de slagboom verdwijnen naar de achtergrond.

Ik spring. Met twee flinke sprongen ben ik aan de overkant en ik duw Willem achteruit. We vallen achterover in het gras. De trein raast voorbij.

Wanneer het laatste treinstel voorbij is, gaan de slagbomen weer open. Het is plotseling doodstil.

Ik ga van Willem af en kom overeind. Mats staat aan de overkant, zijn armen hangen slap langs zijn lichaam.

Ik steek Willem een hand toe. Moeizaam komt hij overeind. Hij klopt de viezigheid van zijn jasje.

‘G-gaat het?’ vraag ik.

‘En dat vraag je aan hém?’ schreeuwt Mats. Hij stapt over het spoor en geeft me een duw. ‘Je had wel dood kunnen zijn!’

Ik schrik als ik het besef. Mats heeft gelijk. Wat zou er gebeurd zijn als ik was blijven haken met mijn voet? Dan had ik nooit op tijd weg kunnen komen.

‘Wat doe je hier?’ vraagt Mats nu aan opa. ‘Waarom ben je niet thuis?’

Willem kijkt om zich heen. ‘Het moet hier ergens zijn...’

‘Wat?’

‘Het Waterland.’

‘Was je op weg naar onze school?’ vraag ik verbaasd. ‘Waarom?’

Willem krabt op zijn hoofd. ‘Het moet er liggen.’

‘Wat?’ vraagt Mats.

‘Iets heel belangrijks, jongen.’ Willem loopt weg van het spoor. ‘Als opa het ziet, weet hij het wel weer.’

Willem zat altijd vol wilde verhalen, alsof hij een tiener was in het lijf van een oude man. Nu lijkt de oude man in hem het te winnen.

Mats’ vader zegt dat het er allemaal bij hoort, dat Willem steeds meer dingen zal vergeten, maar ik blijf hopen op een wonder. Dat hij weer de opa wordt die hij altijd was, voor Mats, maar ook voor mij.

‘Kom, opa.’ Mats pakt Willem bij de arm, maar die schudt zich wild los.

‘Ik... wacht even... ik weet het wel.’ Willem kijkt naar mij. ‘Het ligt in lokaal 12.’

‘Lokaal 12?’

Willem knikt. ‘Als ik nu maar wist waar de school was...’

Mats kijkt me aan, ik weet dat hij hetzelfde denkt. We kunnen er helemaal niet meer in. Wat Willem ook wil zoeken op het Waterland, het is te laat.

‘Ik doe het weer, hè?’ Willem kijkt om zich heen, alsof hij nu pas beseft wat er net allemaal is gebeurd.

Ik voel tranen in mijn ogen prikken als ik zie hoe verslagen Willem erbij staat. Hij weet dat hij aan het veranderen is, maar hij weet niet hoe hij het kan stoppen.

‘We gaan het voor je halen, opa,’ zeg ik.

‘Beloofd?’ vraagt Willem hoopvol. Zijn grijze haar zit warrig. Witblond, noemt hij het altijd, want hij heeft een hekel aan ouder worden.

‘Beloofd,’ zeg ik. ‘Kom, we gaan naar huis.’

De Zonneweide is een groot nieuwbouwpand en iedere bewoner heeft een eigen kamer. Die van Willem grenst aan de grote tuin, vanuit zijn luie stoel kijkt hij uit over de planten en bloemen.

‘Zijn jullie er weer?’ Astrid is de leukste medewerkster die er rondloopt. Ze heeft een zwak voor Willem en zijn maffe verhalen. Zij was de een van de weinige redenen dat ik ermee kon leven dat Willem hierheen ging.

‘We zijn even een ommetje gaan maken,’ zeg ik snel. Ik wil niet dat Astrid weet dat Willem ervandoor was. Straks mag hij niet meer naar buiten, en ik weet dat hij gek wordt binnen.

‘Zal ik wat te drinken halen?’ vraag ik aan Mats, die naar opa kijkt. Willem staat verdwaasd in de hal, alsof hij niet meer weet hoe hij hier gekomen is.

‘Nee, dank je, we gaan.’

Mats wil de laatste tijd steeds sneller weg, maar dit is zijn record. We zijn nog geen vijf minuten binnen.

‘Meneer De Graaf?’ Astrid legt een hand op Willems schouder, die verstoord opkijkt. ‘Uw kleinkinderen vertrekken.’

Kleinkinderen, meervoud. Mats en ik hebben haar nooit verbeterd.

‘Ja, ja.’ Willem staart weer in het niets.

Astrid loopt met ons mee naar de draaideur. ‘Hij heeft een slechte dag.’

‘Volgens mij heeft hij geen goede meer,’ bromt Mats.

‘We moeten jullie wat vertellen.’ Ik had Mats’ vader nog nooit zo ernstig zien kijken. ‘Opa Willem wordt dement.’

‘Dement?’ Ik had geen idee wat dat betekende.

‘Het wordt ook wel alzheimer genoemd,’ zei Mats’ moeder. ‘Hij gaat steeds meer dingen vergeten. Kleine dingetjes, maar uiteindelijk misschien ook belangrijke dingen.’

‘Zoals onze namen?’ vroeg Mats.

‘Dat kan,’ zei zijn vader.

Ik kon het me niet voorstellen. Hoe kon Willem ons ooit vergeten?

‘Je had het nooit moeten beloven.’ Mats haalt zijn fiets van het slot.

Ik weet meteen waar hij het over heeft. ‘Maar we kunnen toch proberen om te vinden wat hij zoekt?’

‘De school wordt morgen gesloopt, Ron.’ Mats kijkt me aan. ‘Bovendien is hij in de war, dat is toch duidelijk?’

Ik haat het als Mats zo over Willem praat. Ik wil Willem blijven zien zoals hij was, de beste nepopa van de wereld.

‘We hadden eerlijk moeten zijn tegen Astrid,’ zegt Mats. ‘Straks loopt hij nog een keer weg. Wie weet waar hij dan weer heen gaat...’

‘Dan houden ze hem voortaan binnen,’ zeg ik. ‘Willem wordt gek.’

‘Dat is hij al,’ zegt Mats. ‘Dankzij hem was jij bijna dood.’

Ik hoor de wagons weer langs denderen. Hoeveel seconden zaten er tussen mijn sprong en de trein? Nog geen twee.

Ik zet mijn voet op de trapper. Als Mats achter me aan wil komen, schud ik mijn hoofd.

‘Ik fiets liever alleen naar huis.’

NOG 15 UUR

Vanuit mijn vensterbank kan ik de hele straat overzien. Overdag gebeurt hier van alles, maar nu is het stil. Een oude vrouw laat haar hondje uit.

‘Ronja?’ Mijn moeder doet mijn kamerdeur open. ‘Wil je echt niets eten?’

Ik schud mijn hoofd. ‘Ik ben misselijk.’

Mijn moeder loopt naar me toe, de oude vloerdelen kraken op de plekken waar ze haar voeten neerzet.

‘Gaat het om je school?’

Ik wil haar vertellen over de dingen die Mats heeft gezegd, maar dan moet ik ook vertellen over de trein. Straks mag ik niet meer naar Willem toe.

‘Ja,’ zeg ik daarom maar.

‘Het wordt vast leuk op het Betonpark, lieverd.’

Dat betwijfel ik, maar mijn moeder doet mijn kamerdeur weer achter zich dicht en ik ga wat verzitten. De vensterbank zucht.

Toen mijn ouders dit huis vijf jaar geleden kochten, was ik woedend. Het was verder bij Mats vandaan en bovendien een bouwval. Hoe konden ze kiezen voor zo’n oud krot?

‘Krot?’ Willem keek me aan. ‘Krot?! Weet je wel wat voor pand dit is?’

Ik keek om me heen. Het was de eerste keer dat Mats ons nieuwe huis zag, en die snapte mijn boosheid wel.

Willem niet.

‘Dit huis heeft geschiedenis, Ronja,’ zei Willem streng. ‘Niet alles wat oud is, is saai.’

Het was zijn vaste uitspraak.

‘Daar gaan we weer,’ zei Mats lachend.

‘Dit,’ zei Willem en hij keek om zich heen, ‘was vroeger een bakkerij.’

‘Ja, hoor.’ Hij wilde zeker dat ik dit huis leuk ging vinden, maar dat ging niet gebeuren.

‘Dit was de etalage.’ Willem wees op het grote raam van de woonkamer. ‘En jouw kamer was het onderkomen van de bakkersknecht.’

Ik dacht aan de kamer aan de straatkant.

‘Er is een vensterbank,’ zei Willem. ‘Of niet?’

Hoe kon hij dat weten? Ik zweeg.

‘De bakkersknecht zat er altijd, want je kunt vanaf daar de hele straat overzien,’ zei Willem. ‘Op een nacht kwamen er twee inbrekers om de kassa leeg te roven. De knecht zag ze aankomen en is naar beneden geslopen.’

‘En toen?’ hoorde ik mezelf vragen. Ik wilde niet meegaan in dit verhaal, maar bij Willem kon je niet anders.

Willems ogen twinkelden. ‘De knecht heeft ze verjaagd, met een deegroller.’

Mats schoot in de lach. ‘Doe normaal.’

Willem haalde zijn schouders op. ‘Zo is het echt gegaan.’

Ik kon er niets aan doen, maar sinds die dag keek ik anders naar mijn huis, en zeker naar mijn kamer. De vensterbank werd mijn lievelingsplek. Ik zit er als ik na wil denken, ik maak er mijn huiswerk en ik kruip erin als ik niet kan slapen. Dankzij Willems verhaal is mijn huis tot leven gekomen.

Is Mats die Willem vol verhalen soms vergeten? Hij ziet alleen nog maar de man met alzheimer, die onzin uitkraamt.

Ik denk weer aan vanmiddag. Willem stond helemaal van de wereld langs het spoor, het had zijn dood kunnen worden. Wat is zo belangrijk dat hij zijn leven ervoor riskeerde?

NOG 12 UUR

‘Ben je er alweer?’ vraagt Astrid verbaasd.

‘Ik moet nog even iets vragen.’ Ik klop aan, doe de deur naar Willems kamer open en schrik. Binnen is het één grote bende. Willem staat bij zijn kastje en trekt alle spullen eruit. Om hem heen ligt een zee aan witte A4’tjes en alle geschiedenisboeken van de plank liggen op de grond.

‘Opa?’ Ik doe snel de deur achter me dicht.

Willem kijkt op. ‘Maria.’

Ik schrik. ‘Ronja.’

‘Natuurlijk.’ Willem buigt zich weer over de papieren.

Hij weet mijn naam niet meer. Maria was een verpleegster die vorig jaar wegging bij de Zonneweide, toen Willem er net was. Ik líjk niet eens op die vrouw!

‘Wat zoek je?’ Ik probeer zo normaal mogelijk te doen, maar het lukt me nauwelijks. Mats’ vader had gelijk, hij gaat uiteindelijk zelfs onze namen vergeten...

Willem hurkt neer en schuift wat papieren opzij. ‘Het moet hier ergens liggen...’

‘Opa?’ probeer ik nog een keer.

‘Ik weet het niet meer.’ Willem kijkt op, hij ziet er wanhopig uit tussen de papieren. ‘Ik weet het niet meer...’

‘Dat geeft niet.’ Ik hurk voor hem neer. ‘Dat komt wel weer.’

‘Ik vergeet steeds meer.’ Er staan nu tranen in Willems ogen. ‘Straks is het te laat, en kan ik het nooit meer goedmaken.’

‘Wat niet?’

‘Jullie moeten het vinden.’ Willem kijkt me aan. ‘Het geheim.’

‘In lokaal 12?’ vraag ik.

Er flitst iets van paniek in Willems ogen. ‘Hoe weet je dat?’

‘Dat zei je vanmiddag,’ herinner ik hem.

‘O ja.’ Het klinkt niet alsof Willem weet waar ik het over heb. ‘Jullie moeten naar mijn school.’

‘Jóúw school? Míjn school.’

Willem kijkt me aan. ‘Je hebt het beloofd.’

Dat weet hij dan weer wel. Misschien had Mats gelijk, had ik het nooit moeten beloven. Maar nu Willem zo hoopvol naar me kijkt, kan ik niet anders. Ik wil het voor hem vinden, hoe dan ook.

‘Ik weet dat jij me gelooft,’ zegt Willem. ‘Daarom vraag ik het aan jou. Aan Mats heb ik niets.’

Ik denk aan mijn beste vriend. ‘Hoezo niet?’

‘Hij denkt dat ik gek ben.’

Ik voel dat ik bloos. Weet Mats dat zijn opa hem doorheeft? Ik wil het voor hem opnemen, maar Willem komt overeind en pakt me bij mijn schouders.

‘Het ligt op mijn plek,’ zegt hij zachtjes.

De deur gaat open en Astrid kijkt verbaasd om zich heen. ‘Alles goed hier?’

Ik knik snel.

Astrid bekijkt de zee aan papier. ‘Zoeken jullie iets?’

‘Ik heb het al gevonden.’

Ik schiet langs haar heen de gang op. Lokaal 12, een geheim, op Willems plek. Het lijkt wel codetaal. Hoe moeten we iets vinden als we niet weten wat Willems plek is en hoe het eruitziet?

We. Ik denk altijd in we.

NOG 11 UUR

‘Ronja.’ De vader van Mats doet de voordeur open. ‘Kom binnen.’

‘Hé.’ Ik loop langs Roland heen de trap op, naar Mats’ kamer. Hoe vaak ben ik hier niet binnen komen vallen? Mats’ ouders maken wel eens grapjes dat ze mij net zo goed een sleutel kunnen geven.

Voor Mats’ kamerdeur blijft mijn hand in de lucht hangen. Als dit onze eerste ruzie was, wordt dit ook onze eerste keer goedmaken.

Mats ligt op bed. Hij draagt alleen een joggingbroek, verder helemaal niets.

Even blijf ik in de deuropening staan. Ik ken Mats als tenger jongetje, de kleinste van de klas. Sinds een jaar is hij groter dan ik, maar ik wist niet dat hij zo gespierd was. Ik weet niet meer waar ik moet kijken.

‘Ron!’ Mats schiet overeind en trekt snel een T-shirt over zijn rode hoofd. ‘Wat kom je doen?’

Ik ga op de rand van zijn bed zitten. ‘Het gaat om Willem.’

‘Wat is er?’

‘Ik was net bij hem...’

‘Wat?’ Mats kijkt op. ‘Waarom?’

‘Omdat ik denk dat er écht iets ligt op school.’

Het blijft even stil.

‘Je had hem moeten zien net, hij had zijn hele kamer overhoop gehaald.’ Ik denk aan de wanhoop op zijn gezicht. Mats moet meehelpen, dat snapt hij toch zelf ook wel?

‘We gaan terug naar het Waterland.’

‘Maar er staat een hek omheen!’

‘Dat hield ons eerder toch ook niet tegen?’ Ik denk aan alle keren dat we met Willem oude gebouwen in slopen. Niets hield opa tegen, geen hekken, afzetlinten of gesloten deuren.

‘Opa is dement,’ zegt Mats. ‘Hij raakt steeds meer in de war.’

Aan Mats heb ik niets.

‘Aan wiens kant sta jij eigenlijk?’

Mats zucht. ‘Zijn er nou ook al kanten?’

We hebben helemaal geen tijd voor een nieuwe ruzie. Over een paar uur starten de werkmannen en slaat de sloopkogel alles aan diggelen.

‘Bovendien...’ zegt Mats. ‘Er bestaat helemaal geen lokaal 12, dat weet je toch?’

Ik voel mijn wangen gloeien. Hoe kan ik dat nou vergeten? Aan het begin van de brugklas viel het meteen op: er miste een lokaal. Van elf ging de telling door naar dertien. Meestal slaan gebouwen het ongeluksgetal over, maar het Waterland is anders.

Wat betekent dit? Dat het inderdaad onzin is wat Willem allemaal zegt? Hij was tenslotte ook mijn naam vergeten...

Ik herstel me snel. ‘Opa heeft vroeger ook op het Waterland gezeten.’

Mats fronst zijn wenkbrauwen. ‘Dat kan toch helemaal niet?’

Op dat moment gaat de deur van de kamer open en Mats’ vader staat hoofdschuddend in de deuropening.

‘Schenk je niets in voor Ronja?’

Mats’ vader komt als geroepen.

‘Mag ik wat vragen?’

‘Ja?’

‘Op welke school heeft jouw vader vroeger gezeten?’

‘Waarom wil je dat weten?’ vraagt Roland verbaasd.

‘Gewoon, nieuwsgierig.’

‘Om eerlijk te zijn: ik weet het niet. Hij praat nooit over vroeger.’

Dat klopt, Willem is wat dat betreft een gesloten boek. Verhalen vertellen kan hij als de beste, maar die gaan nooit over hemzelf.

‘Maar...’ zegt Mats’ vader dan. ‘Hij heeft wel jaren lesgegeven.’

Ik kijk hoopvol op. ‘Op welke school?’

Mats’ vader glimlacht. ‘Die van jullie.’

NOG 8 UUR

Lieve papa en mama,

Als jullie dit lezen, ben ik weg. Maar ik kom weer terug, dus schrik niet. Ik ben met Mats op pad voor Willem.

Ronja

PS Ontbijt maar zonder mij.

Ik lees het briefje drie keer na, en dan leg ik het op mijn kussen. Wat zullen mijn ouders doen als ze dit morgenochtend zien? Straks halen ze de politie erbij...

Met bonkend hart ga ik in de vensterbank zitten. Mijn ouders zijn een halfuur geleden naar bed gegaan. Zouden ze al slapen? Ik hoop het maar.

Buiten slaat de kerkklok twaalf uur. Spookuur.

Mats zei dat hij me zou komen halen, maar hij is te laat. Wat moet ik doen als hij niet komt? Moet ik dan in mijn eentje naar het Waterland? Ik krijg al koude rillingen bij het idee.

Ik kijk weer naar de kerkklok. Waar blijft Mats nou?

Hij wilde niet mee, maar hij kon er niet omheen dat het vreemd is dat Willem het nooit met ons over het Waterland heeft gehad. Terwijl hij er jaren heeft lesgegeven!

‘Kom op, Mats,’ fluister ik tegen het glas. ‘Laat me niet zitten.’

En dan zie ik aan het einde van de straat iemand aan komen fietsen. Een persoon met een bungelende zaklamp aan zijn stuur. Ik herken Mats meteen. Hij wil nooit fietslampjes kopen, want die gaan volgens hem veel te snel leeg.

Ik spring van de vensterbank, zonder te denken aan de krakende vloer. Mijn hart mist een slag, maar voor de verandering blijft de vloer stil, alsof hij aan onze kant staat.

‘Als we maar terug zijn vóór het ontbijt.’ Samen rijden we de straat uit. Mats’ tempo ligt zoals gewoonlijk hoog.

‘Dat denk ik niet,’ zeg ik. ‘Ik heb een briefje voor mijn ouders achtergelaten.’

‘Wat staat erin?’

‘Dat ze zich geen zorgen moeten maken. En dat ze maar zonder mij moeten ontbijten.’

Mats grinnikt. ‘Ik denk niet dat ze een hap door hun keel krijgen.’

Ik probeer niet aan mijn moeder te denken, die wordt vast gek van bezorgdheid. Had ik het hen toch moeten vertellen? Maar dan hadden ze me nooit laten gaan.

We fietsen het spoor over en dan langs de vaart. Er staat veel wind en ik moet flink trappen om Mats bij te kunnen houden.

‘Waarom heeft je vader nooit eerder verteld dat Willem lesgaf op het Waterland?’ vraag ik.

‘Dat heeft hij wel,’ zegt Mats. ‘Kennelijk...’

Ik kijk op. ‘Hoe kun je dat nou gemist hebben?’

‘Het was op onze éérste schooldag,’ zegt Mats verontwaardigd. ‘Papa zei dat hij het mij vertelde aan het ontbijt. Toen was ik toch met heel andere dingen bezig!’

‘Wat heb je allemaal bij je?’

Mats’ rugzak stond op springen. We fietsten samen langs de vaart, waar je altijd tegenwind had.

‘Boeken,’ mompelde Mats. Zijn wangen waren vuurrood.

‘Ben je nerveus?’ Ik dacht altijd dat Mats nergens bang voor was, maar nu leek hij op te zien tegen zijn eerste middelbareschooldag.

‘Natuurlijk niet,’ zei Mats stoer en hij liet zijn stuur los. Zonder handen fietste hij verder.

‘Echt niet?’

‘Alsof jij lekker jezelf bent,’ snauwde Mats en hij wees op mijn rokje. ‘Dat draag je normaal nooit!’

Midden in het donkere park ziet het Waterland er onheilspellend uit. De grote ramen doemen op als zwarte ogen in de nacht. Het is zachtjes gaan regenen.

Ik inspecteer het hek, maar er is nergens een plek waar we erdoorheen kunnen.

Mats vouwt zijn handen tot een kommetje. ‘Kom maar.’

Ik kijk naar het bordje met verboden voor onbevoegden. Ik weet dat ik me er niets van aan moet trekken. Dit is juist waarom Willem het zo graag deed. Hij was dol op de kick van de regels breken. Bovendien dacht hij altijd iets te kunnen vinden wat van waarde was.

‘Mensen laten rare dingen achter,’ zei hij weleens. Hij vertelde altijd het verhaal over een oude klok, die hij in een van de panden vond. Het ding leverde hem ruim duizend euro op bij een opkoper.

Mats geloofde hem niet, want sinds wij meegingen, hebben we nooit iets gevonden.

En nu zijn we op zoek naar een geheim. Even illegaal en spannend, maar zonder Willem. Als we straks over het hek zijn, is er geen weg meer terug.

Ik moet wel naar binnen. Het is míjn plan, Willem rekent op me. Ik haal diep adem en zet mijn gymp op Mats’ handen. Hij duwt me omhoog. Ik leun met mijn buik op de bovenkant van het hek en sla mijn rechterbeen er als eerste overheen.

‘Het is maar goed dat je geen rokjesdrager bent,’ grapt Mats.

Voordat ik kan antwoorden, zie ik een lichtflits op de eerste verdieping, alsof iemand zijn zaklamp even aan- en uitklikt.

‘Mats...’

‘Wat is er?’

‘Ik zag licht branden,’ sis ik. Ik houd mijn ogen op het raam gericht, maar een tweede flits blijft uit.

‘Dat kan niet.’ Mats kijkt naar het gebouw. ‘Waar dan?’

‘Op de eerste verdieping.’ Ik klem mijn handen om het hek. ‘Er is iemand binnen, ik weet het zeker!’

NOG 7 UUR

‘Er is heus niemand,’ zegt Mats. ‘Het was gewoon een knipperende tl-buis, of zoiets.’

Ik kijk hoe Mats zonder mijn hulp over het hek klimt. We duwen samen tegen de houten voordeur, die tot mijn verbazing gewoon opengaat. Ik probeer mezelf gerust te stellen. Natuurlijk is er niemand. Mats heeft gelijk.

Maar toch krijg ik overal kippenvel bij het zien van de hal. In het donker voelt deze veel groter. De mozaïektegels op de vloer zijn op sommige plekken gebarsten en er knarst zand onder mijn gympen. Mijn vertrouwde school voelt als een spookhuis. Het doet me denken aan het psychiatrisch ziekenhuis, het laatste gebouw waar Willem ons mee naartoe nam, vlak voordat hij begon te dementeren.

‘Maak je geen zorgen.’ Willem keek me aan. ‘Het is hier veilig.’

Deze plek voelde allesbehalve veilig, alsof we in een horrorfilm terecht waren gekomen.

‘Het kan zijn dat er nog ergens een gek verstopt zit.’ Willem pestte mij. ‘Maar ik heb een kalmeringsspuit op zak.’

‘Haha.’

‘Je vindt het eng, hè?’ zei Mats.

‘Niet waar,’ beet ik hem toe.

‘Ook niet een héél klein beetje?’

We kwamen in een kamer waar nog een bed stond. Er zaten leren gespen aan de spijlen.

‘Waarvoor is dat?’ vroeg ik.

‘Daarmee worden mensen soms vastgebonden.’ Willem trok aan een van de gespen. ‘Dan kun je geen kant meer op.’

Ik wilde hier weg. Tot nu toe waren alle gebouwen spannend geweest, maar dit gebouw had iets lugubers. Alsof er inderdaad elk moment een gek kon opduiken, alsof we niet alleen waren.

Achter ons klonk een knal. Met een gil draaide ik me om.

Mats stond bij de deur, die hij net keihard had dichtgegooid. Hij lachte. ‘Schijterd.’

Mats drukt een lichtknopje in en we schrikken allebei van het resultaat. Het voelt alsof we in een concertlamp kijken.

‘Doe uit,’ sis ik. ‘Zo kan de hele buurt zien dat er iemand binnen is!’

Mats drukt het knopje opnieuw in. De hal hult zich weer in het donker. ‘Ik ga mijn zaklamp halen.’

Voordat ik kan antwoorden, is hij al verdwenen.

Op dat moment klinkt er een bonk boven mijn hoofd. Mijn blik schiet naar het plafond, alsof ik erdoorheen kan kijken. Nog een bonk, en nog één. Ik doe een paar stappen achteruit, naar de deur. Wat is dit?

Er liggen plotseling twee handen op mijn schouders. Ik haal snel uit met mijn rechterhand.

‘Au!’ Mats houdt lachend zijn zaklamp omhoog. ‘Ik ben het maar.’

Hij vindt me een aansteller, dat weet ik zeker. Als ik nu ook nog zeg wat ik heb gehoord... Die bonken kunnen van alles zijn. Dit gebouw kraakt aan alle kanten, dat vond ik juist zo leuk toen ik hier op school zat. Overdag ja, denk ik erachteraan.

Mats schijnt in het rond. ‘En nu?’

Ik wil weg uit deze lege hal, met de grote trap die naar het donker van de eerste verdieping leidt. Daar zijn de meeste lokalen, de kluisjes en de uitschuiftrap naar zolder, een plek waar ik heel ver vandaan wil blijven. Ook de gymzaal, in het verdoemhoekje, lijkt me doodeng in het donker. Ik blijf liever beneden, waar maar drie lokalen en de kantine liggen.

‘We gaan naar de kantine,’ zeg ik.

Mats gaat me voor, de lange gang door. We liepen deze route elke dag een paar keer, maar nu voelt het anders. We zijn inbrekers in onze eigen school.

De kantine is helemaal leeg, op de paar keukenkastjes na, die nog aan de muur hangen. Het voelt vreemd, alsof de school is doodgegaan. Leeg en levenloos.

Mats zet de zaklamp op de vensterbank, die een straal licht op de muur geeft. Als de batterijen straks leeg zijn, zien we niets meer.

‘Om te beginnen hebben we meer licht nodig,’ zeg ik. Waarom ben ik zo onvoorbereid op pad gegaan? Ik ben gewoon vertrokken, met alleen mijn spijkerjack. Waarom heb ik niet beter nagedacht?

‘Misschien liggen ergens kaarsen?’ Mats doorzoekt de twee keukenkastjes, die allebei leeg zijn, op een oud schuursponsje na.

‘We moeten naar het voorraadhok,’ zeg ik en ik ga Mats voor, de lange gang weer door. Aan het einde van de gang voel ik aan de deur, die wél op slot zit.

‘Inbeuken?’ Mats kijkt me glunderend aan. Toen we vroeger samen speelden, wilde hij altijd oorlogje voeren terwijl ik, net als Willem, verhalen wilde vertellen. Dat waren de enige momenten dat ik een beste vriendin wenste, in plaats van een beste vriend.

Ik doe een stap opzij en Mats neemt een aanloop. In volle vaart knalt hij tegen de deur op, die geen centimeter meegeeft. Vloekend wrijft hij over zijn schouder.

‘Andere tactiek.’ Ik doe mijn oorbel uit en kniel bij het slot neer.

‘Wat doe je?’ vroeg ik.

Willem zat op zijn hurken voor de deur van het oude kapelletje. Hij had me opgehaald met de auto, terwijl Mats met zijn ouders op vakantie was. Ik was dolblij dat ik mee mocht, want ik verveelde me dood thuis.

‘Ik maak de deur open.’ Het puntje van Willems tong stak uit zijn mond.

‘Dat werkt toch niet?’ merkte ik op. ‘We kunnen beter een andere plek zoeken.’

Achter me klonk gekraak. Ik draaide me automatisch om en Willem grinnikte.

‘Het schijnt dat het hier spookt.’

‘Niet.’

‘Elke week klinken hier kerkklokken.’

‘Nou en?’

Willem wees naar boven. ‘Zie jij een bel?’

Ik keek naar de lege toren, boven op het kapelletje. Ik wist dat Willem me plaagde, maar toch stonden mijn nekharen overeind.

‘De priester die hier de dienst leidde, stierf op zondag,’ ging Willem nog een stapje verder. ‘Om kwart over twee in de middag. En dan mag jij nu raden wanneer die klokken te horen zijn...’

Ik richtte me snel weer op het slot. ‘Het lukt zo niet.’

Het puntje van Willems tong stak weer uit zijn mond. ‘Het enige wat ik nodig heb is een beetje geloof en...’ Ik hoorde een klikje. ‘Open.’

Toen ik die middag thuiskwam besloot ik het onmiddellijk zelf te proberen. Met een stuk ijzerdraad uit mijn vaders gereedschapskist op zak, sloot ik mezelf buiten. Nu móest ik wel binnenkomen met het ijzerdraad, want mijn ouders waren nog lang niet thuis.

Ik ging voor het slot zitten en stak het ijzerdraad naar binnen. Ik wrikte, draaide en peuterde.

Na tien minuten was er nog altijd geen resultaat. De middagzon brandde op mijn blote schouders.

Ik vloekte binnensmonds. Als Willem het kon, kon ik het toch ook?

Ik stak het puntje van mijn tong uit mijn mond, zoals ik Willem had zien doen en ging er nog één keer goed voor zitten.

‘Ik kan dit,’ zei ik zachtjes. Het stuk ijzerdraad verdween in het slot en ik draaide. Ik voelde een lichte tegenwerking en duwde door.

Klik.

Ik haalde met bonkend hart de deurklink naar beneden en duwde de deur open. Het was me gelukt.

‘Hè? Sinds wanneer kun je dat?’

‘Van Willem geleerd.’

‘Wanneer?’ vraagt Mats. ‘Ik heb hem dat nooit zien doen.’

‘Zie jij kaarsen?’ vraag ik snel. Maar het voorraadhok is bijna leeg, op een stapel tekenpapier en potloden na. In de hoek staat een doos chocoladerepen.

Op dat moment klinkt er opnieuw een bonk boven ons hoofd. Mats reageert precies hetzelfde als ik en kijkt naar boven.

Ik wil mijn mond opendoen, maar Mats legt zijn hand eroverheen.

‘Niet wéér beginnen.’

Ik sla zijn hand weg. ‘Jij hoort het toch ook?’

‘Goed.’ Mats negeert mijn vraag. ‘Geen kaarsen dus.’

Is hij boos vanwege het slot dat ik wél open kreeg en hij niet? Of gaat het om Willem? Is hij jaloers dat ik met zijn opa op pad ben geweest zonder hem?

‘De enige keer dat ik hier kaarsen heb gezien, was bij de kerstviering,’ zegt Mats. Ik weet wat hij gaat zeggen, maar ik wil het niet horen. Ik wil zo ver mogelijk bij het gebonk wegblijven.

‘De kerstspullen liggen op zolder.’

Mats loopt voorop met de zaklamp, die voor mijn gevoel al aan kracht verliest. De traptreden zijn nauwelijks te onderscheiden. Ik wil voorstellen om eventjes het licht aan te doen, maar ik ben bang dat het ons zal verraden. In plaats daarvan voel ik met mijn handen langs de muur. Als ik bijna boven ben, struikel ik over een trede. In een reflex slaat mijn hand tegen de muur, op een knopje. Ik verwacht dat opnieuw het licht aan zal gaan, maar dan vult de ruimte zich met een oorverdovend gepiep.

‘Wat doe je?’ brult Mats boven het geluid uit.

Ik druk mijn handen tegen mijn oren, maar zelfs dan nog klinkt het alsof ik bij een concert naast de geluidsbox sta.

Ik druk de knop nog een keer in, maar het heeft geen zin. Dit is het alarm, vlak naast het kantoor van de conciërge. Er waren weleens leerlingen die hem voor de grap indrukten, maar er stond een flinke straf op.

Er lijkt geen einde aan het alarm te komen en ik tel. Na de vijftiende keer is het pas stil. Mijn oren suizen als ik mijn handen laat zakken.

‘Sorry,’ zeg ik zachtjes.

‘Fok...’ zegt Mats. ‘Nu is de hele buurt wakker.’

Achter hem schiet plotseling een schaduw over de muur. Het gaat zo snel dat ik niet zeker weet of ik het goed heb gezien.

‘Wat is er?’ Mats ziet mij kijken.

‘Niets,’ zeg ik snel. ‘Laten we opschieten.’

NOG 6 UUR

Op de zolder sla ik mijn mouw voor mijn neus en ik kokhals. De hele school is leeg, waarom zouden de kerstspullen er nog liggen?

‘Wat is dit voor lucht?’ Ik kijk Mats aan. ‘Schimmel?’

‘Een lijk,’ zegt Mats. ‘Ik hoop dat het Veenstra is.’

‘Ronja.’ Veenstra keek me aan van over zijn bril. ‘Kom maar even naar voren.’

‘Waarom?’

Mijn leraar wiskunde zuchtte ongeduldig. ‘Nu.’

Ik voelde de bui al hangen.

‘Die som,’ zei Veenstra toen ik voor de klas stond. Hij wees op een ingewikkelde formule op het bord. ‘Kun je die even voor ons uitrekenen?’

Ik keek naar Mats, maar Veenstra schudde zijn hoofd. ‘Alleen.’

Ik bekeek de formule, het was lesstof van de week ervoor. Ik had die les niet goed opgelet, want Willem zou die middag naar de Zonneweide verhuizen omdat hij volgens Mats’ ouders niet langer op zichzelf kon wonen.

‘Komt er nog wat van?’ Veenstra sloeg zijn armen over elkaar.

‘Ik weet het niet.’

‘Jongens en meisjes,’ zei Veenstra. ‘Dit is nou een wiskundedeuk in plaats van een wiskundeknobbel.’

Mats was al die tijd blijven zitten, maar nu sprong hij op. ‘Dat neemt u terug!’

Ik had Mats nog nooit zo kwaad gezien. Hij schold Veenstra uit voor ‘klootviool’, waar de hele klas om moest lachen. Veenstra stuurde hem onmiddellijk de klas uit, samen met mij, terwijl ik niet echt wat had gedaan.

Dat maakte Mats nog bozer, en hij beloofde plechtig wraak te nemen op onze wiskundeleraar.

Het geluid van voetstappen over grind schudt Mats en mij wakker. Er komt iemand de school in!

Ik weet niet hoe snel ik naar beneden moet, de gammele schuifladder af. De laatste twee treden spring ik en Mats volgt mijn voorbeeld.

Beneden gaat de voordeur open en ik hoor twee stemmen.

‘Dit gebouw gaat morgen toch tegen de vlakte?’ hoor ik een mannenstem vragen. ‘Er valt hier niets te stelen, wat een oude zooi.’

‘Laten we voor de zekerheid toch maar even rondkijken,’ zegt de vrouw. ‘Het alarm gaat niet voor niets af.’

Het zijn twee agenten! Tijd om de ladder in te schuiven hebben we niet. Mats pakt mijn arm beet en sleurt me mee een lokaal in. Het biologielokaal is leeg, op het skelet na. De leraar werd gek van dat ding, dat altijd het mikpunt was van geintjes. Een bovenbouwleerling had zelfs een keer een sigaret tussen de kaken gestoken. Daarom is het waarschijnlijk niet meeverhuisd.

‘Kom.’ Mats trekt de inbouwkast open en ik kijk naar de krappe ruimte.

‘Dat past nooit,’ sis ik, maar de voetstappen op de trap trekken me over de streep.

Mats wurmt zichzelf erbij en trekt de deur dicht. Hij sluit niet goed en ik gluur door de kier naar het donker.

De voetstappen houden halt op de gang. ‘Lisan, hier!’

De zoldertrap...

‘Zie je wel, dit is toch vreemd?’ De agente is nu ook boven.

‘Check jij de lokalen met even nummers? Dan doe ik de oneven.’

Ik voel Mats’ warme lijf tegen het mijne.

De deur van het biologielokaal gaat open en tussen de kier van de kast door zie ik het schijnsel van een zaklamp.

Mats houdt zijn adem in. Ik doe hetzelfde. Mijn hart klopt zo hard dat ik bang ben dat het onze schuilplaats zal verraden.

‘Wat doe jij nou hier?’ Even denk ik dat de agent het tegen mij heeft, maar dan hoor ik gegrinnik. Hij heeft het skelet ontdekt...

‘Houd jij deze even voor mij vast?’ hoor ik hem zeggen.

‘Koos!’ De stem van de agente galmt door het lege gebouw.

‘Ja-ha?’ roept de man terug. Hij staat vlak voor de kast, er zitten maar een paar centimeters tussen ons in...

‘Kom eens hier?’ De agente is even stil. ‘Nu.’

‘Vrouwen.’ De agent zucht. ‘Wees maar blij dat jij al dood bent. Jij hebt geen last meer van ze.’

De deur van het lokaal slaat achter hem dicht. Op de gang hoor ik hun gedempte stemmen.

‘Kijk dan,’ zegt de vrouw. ‘Voetstappen!’

‘Waar?’

‘Daar! De trap af.’

‘O. Juist ja. Nou, die vogel is gevlogen. Zullen wij ook maar terug naar de auto?’

‘Graag.’ De agente klinkt opgelucht. ‘Ik vind deze plek helemaal niets.’

Ik wacht tot ik de auto hoor starten en dan pas duw ik de kast open. Ik laat Mats’ plakkerige hand los. Ik kan me helemaal niet herinneren dat ik hem heb gepakt. In al die jaren dat we elkaar kennen, heb ik dat nooit eerder gedaan. Het voelt vreemd, alsof we een stelletje zijn.

‘Ik dacht dat ik gek werd,’ zeg ik en ik leun met mijn handen op mijn knieën.

‘Ron?’

Ik kijk op. ‘Wat?’ Als hij nu maar niets gaat zeggen over het handen vasthouden. Ik weet ook niet waarom ik het deed.

‘Achter je...’

Ik draai me om. Tussen de kaken van het skelet, dat er onheilspellend uitziet in het halfdonker, steekt de vergeten zaklamp van de agent.

‘Hier!’ In de hoek van de zolder, onder het schuine dak, ligt een papieren map. Er is geen spoor van de kerstspullen, maar bij het zien van de vergeelde map gaat mijn hart sneller kloppen. Het is tenminste iets!

De papieren voelen vochtig als ik de map opensla. Dit lijkt wel een deel van de administratie... Bij de verhuizing zijn ze deze map waarschijnlijk vergeten. Als lokaal 12 bestond, is dat misschien hierin wel terug te vinden...

‘Wat moeten we hiermee?’ vraagt Mats.

‘Doorlezen,’ zeg ik.

‘Doorlezen?’ herhaalt Mats. ‘Allemaal?!’

Ik kijk naar de stapel. Het zijn minstens tweehonderd vellen papier. ‘Wat moeten we anders?’

Mats zucht. ‘Ik ga eerst plassen. Tot zo.’ Hij gaat de trap af.

Voor de tweede keer vanavond ben ik alleen, maar nu op de zolder.

Misschien kan ik de papieren beter meenemen naar beneden. In de kantine voel ik me veiliger. Bovendien is de stank hier niet uit te houden.

Ik sla de map dicht en ga naar beneden. Opgelucht schuif ik de ladder in en dan zie ik opnieuw een flits. Aan het einde van de gang, heel snel, zoals bliksem.

Ik voel mijn hartslag versnellen. Zijn dit écht tl-buizen? Ik loop in de richting van de wc’s, langs de kluisjes. Bij elke stap kijk ik voor de zekerheid even achterom. Ik merk dat ik mijn handen stevig om de zaklamp klem, klaar om uit te halen.

Ik zwaai de deur naar de meisjes-wc’s open, maar er is niemand. De deur slaat tegen de stopper en het geluid galmt door de gang. De plek waar de tl-buizen aan het plafond hingen, is leeg.

Zie je wel, dit was geen kapot licht. Mats kan zoveel zeggen, maar dit moet iets anders zijn.

Op de brandtrap, die langs de meidentoiletten loopt, klinken snelle, doffe voetstappen, alsof er iemand wegrent. Even schiet het door me heen dat het Mats is, die me wil laten schrikken, maar dit klinkt niet als Mats. Ik herken zijn loopje uit duizenden.

Met bonkend hart spurt ik naar de jongens-wc’s, maar daar staan allebei de hokjes open. Geen spoor van Mats. Heeft hij me alleen gelaten? Ik voel paniek opborrelen.

‘Mats?’ fluister ik nog een keer, maar er komt geen antwoord.

Ik klik mijn zaklamp uit en op de tast vind ik de weg naar de kluisjes, waar ik me achter laat zakken. Het bloed gonst in mijn hoofd.

Beneden klinkt een vreemd geluid, alsof er met stoelen wordt geschoven. Wat is die persoon aan het doen? Waarom is hij hier midden in de nacht?

‘Ronja?’ Een stem, vlak achter me. ‘Waar ben je?’

Ik spring overeind en klik de zaklamp aan. ‘Waar zát je?!’

Mats steekt zijn handen in de lucht. ‘Plassen.’

‘Ik was bij de wc’s,’ zeg ik. ‘Daar was je niet!’

‘Ik was... ergens anders.’

‘Waar dan? Zeg op!’

‘Ik was in een lokaal, nou goed?’

‘Een lokaal?’ Ik snap er helemaal niets meer van.

‘Ik was in het lokaal van Veenstra. Ik moest toch wraak nemen...?’

Het dringt langzaam tot me door. Hij heeft in het wiskundelokaal geplast, voor mij. Het is lief en gestoord tegelijk.

Mats loopt door naar de meisjes-wc’s en wast zijn handen. Ik kijk om me heen. Het kan me niets meer schelen als Mats me een aansteller vindt, dit keer weet ik zeker wat ik heb gehoord en gezien.

‘Er is iemand beneden.’

Mats schudt zijn hoofd. ‘Ron...’

‘Nee, écht!’ Ik denk aan de agenten. Zij hadden het over voetstappen...

Ik snel naar de trap. Op de treden zijn inderdaad voetafdrukken te zien van grote profielzolen.

‘De agenten hadden het over voetstappen die naar beneden gingen...’ Ik laat een kleine stilte vallen. ‘Maar wij zijn alleen nog maar naar boven gegaan.’

NOG 5 UUR

‘Die voetstappen kunnen ook van verhuizers zijn.’ Mats schijnt naar beneden. ‘Kijk maar, er staan allerlei voetstappen.’

Zo moet Willem zich voelen, nu hij zichzelf langzaam verliest. Mats vindt mij ook gek. Hij zegt het niet, maar hij denkt het.

Ik loop de trap af, richting de uitgang.

‘Wat ga je doen?’ vraagt Mats verbaasd.

‘We gaan,’ zeg ik. ‘Het heeft geen zin als je mij niet gelooft.’

‘Doe niet zo dramatisch.’

Aan Mats heb ik niets. Bijna had ik Willems woorden eruit geflapt, maar ik houd me in. In plaats daarvan kijk ik hem woedend aan.

Mats gaat tussen mij en de deur in staan. ‘Ik kan me gewoon niet voorstellen dat hier iemand is.’ Hij kijkt om zich heen. ‘Laat je dan zien!’

Het blijft stil. Mats kijkt naar mij.

‘Als er al iemand is, wil die ons net zo graag ontwijken als wij hém.’

Ik weet dat Mats mij gerust wil stellen, maar het lukt hem niet. Die figuur doet niet erg zijn best met zijn lichtflitsen en harde voetstappen.

‘Wil je echt gaan?’ vraagt Mats ongelovig. ‘En Willem dan?’

Ik zwijg.

‘Kom.’ Mats pakt mijn hand. Hij voelt niet plakkerig, zoals net, maar sterk en krachtig. ‘Je moet wat eten.’

‘Daar ben ik weer!’ Mats komt breed grijnzend de kantine in. Hij heeft twee pizzadozen in zijn handen, die hij op de grond gooit. Ik geloof niet wat ik zie, maar zodra hij de deksels openslaat, komt de geur van gesmolten kaas me tegemoet.

‘Hoe krijg je dit nou voor elkaar?’

‘Besteld,’ zegt Mats trots. Hij haalt ook nog twee blikjes cola uit zijn jaszak.

‘Maar het is midden in de nacht!’

‘Dan bezorgen sommige restaurants ook,’ zegt Mats. ‘De jongen keek wel een beetje raar toen hij de pizza’s over het hek aan moest geven, maar goed. Eet smakelijk.’

Mijn pizza is belegd met tomatensaus, paprika, ui en extra kaas, precies zoals ik hem lekker vind.

‘Goed gekozen?’ Mats scheurt met zijn tanden een stuk van zijn pizzapunt.

‘Precies goed.’ Ik ken Mats door en door, maar toch weet hij me soms te verbazen. Hij onthoudt nooit Duitse woordjes voor een toets, maar hoe ik mijn pizza het lekkerst vind, weet hij wel.

‘Ga je nog eten?’

Ik kijk om me heen. De indringer wil ik het liefst vergeten en bovendien rammelt mijn maag zo hard dat ik een punt pizza oppak.

De eerste paar happen proef ik nauwelijks, ik prop ze naar binnen. Pas na twee punten merk ik hoe lekker deze pizza is. Misschien wel de lekkerste die ik ooit heb gegeten.

Ik weet dat het komt doordat ik mijn avondeten heb overgeslagen, maar het is ook iets anders. Misschien wel de plek waar we eten. Het heeft haast iets romantisch. En dat idee maakt me nerveus.

‘Ik kan mijn vriendinnetje moeilijk over-de-datum-repen uit het magazijn geven,’ zegt Mats.

Zijn vriendinnetje, heel veel mensen roepen dat we verkering hebben, maar nu zegt híj het. Mats maakt wel vaker geintjes, maar nooit hierover.

‘Laat die papieren eens zien.’ Mats schuift de stapel dichterbij en in het schijnsel van twee zaklampen begint hij te lezen.

Terwijl Mats helemaal in de papieren zit, bekijk ik hem eens goed. Ik kon hem met mijn ogen dicht tekenen, maar de laatste tijd is hij aan het veranderen. Zijn donkere haren en kaarsrechte tanden zijn hetzelfde, maar zijn lijf is anders. Waarom heeft hij nooit verteld dat hij zoveel traint? De meisjes uit onze klas vallen altijd op sportieve jongens. Zou hij het daarom doen? Ik probeer Mats verliefd voor me te zien, maar het lukt me niet.

‘Anna heeft me verkéring gevraagd.’

‘Is dat zo erg?’ Ik wist wel dat ík het erg vond, maar waarom Mats zo moeilijk deed?

‘Ja.’

‘Waarom?’

‘Omdat ik dan in de pauze bij haar moet zitten.’ Mats trok een vies gezicht.

‘Dat hoort nou eenmaal als je verkering hebt,’ zei ik, alsof ik wist waar ik het over had.

‘Jawel,’ zei Mats. ‘Maar ik wil bij jou zitten.’

Wat gebeurt er als Mats ooit een relatie krijgt? Blijft hij dan met me omgaan zoals nu? Misschien vindt zijn vriendinnetje dat helemaal niet goed. En voor wie kiest Mats dan? Straks raak ik hem nog kwijt...

Ik schuif de pizzadoos met de laatste punt erin van me af.

‘Ga je me nog helpen?’ Mats kijkt me van boven de papieren aan.

‘Natuurlijk.’ Ik trek snel de stapel dichterbij. We zijn hier nu voor Willem. Ik moet me niet laten afleiden.

Ik richt me op de papieren, waarvan de meeste onleesbaar zijn door waterschade. Ze bubbelen en de letters zijn doorgelopen. Verder zijn het voornamelijk rekeningen of oude verslagen van leerlingen, van wie ik de namen niet ken.

Bijna wil ik de moed opgeven als mijn oog op een stukje papier valt, dat tussen de laatste twee vellen uitsteekt. Het is een gedeelte van een krant.

De kop wekt mijn nieuwsgierigheid en mijn ogen schieten over de regels.

‘Mats...’ fluister ik, met ingehouden adem. ‘Moet je horen.’

BRAND IN SCHOOL KOST LEERLING HET LEVEN

Donderdagmiddag tegen de klok van twee woedde er een flinke brand in het Waterland College. Een ooggetuige wist te melden: ‘De vlammen sloegen binnen enkele minuten uit de ramen op de eerste verdieping. Er heerste grote paniek onder de leerlingen en leraren die naar buiten kwamen.’

Eén leerling werd met grote spoed naar het ziekenhuis gebracht, maar hij bezweek in de ambulance aan zijn verwondingen.

De directeur van het Waterland heeft laten weten dat zijn gedachten uitgaan naar de nabestaanden van de 13-jarige jongen.

Wat de oorzaak is van de brand, kan de politie nog niet zeggen.

Als ik de laatste zin heb voorgelezen, heb ik overal kippenvel.

‘Zat dat hiertussen?’ Mats kijkt met grote ogen naar het stukje krant. ‘Wanneer was dit?’

Ik speur de pagina af naar een datum, maar die is nergens te vinden.

‘Aan de opmaak en het lettertype te zien... lang geleden.’

Ik denk aan Willem. Zei hij niet dat dit zíjn school was? Roland zei dat Willem hier lesgaf, maar misschien was dit ook zijn middelbare school? Waarom heeft hij daar nooit iets over gezegd?

Volgens Roland sprak Willem nooit over vroeger, hij vond dat je het verleden lekker in het verleden moest laten, maar zoiets vertel je toch? Zeker toen Mats en ik voor het Waterland kozen. We hebben Willem zo vaak over de school verteld!

Ik lees het artikel nog een keer. Hoe kan hier midden op de dag brand zijn ontstaan?

De zin uit het artikel danst voor mijn ogen. Vlammen sloegen uit de ramen op de eerste verdieping... Vlammen... Eerste verdieping... De eerste verdieping.

‘Ron...’ begint Mats.

Ik weet al wat hij wil gaan zeggen, omdat ik op dat moment precies hetzelfde bedenk.

‘Dáárom kunnen we het niet vinden,’ stamel ik. ‘Lokaal 12 is toen uitgebrand.’

NOG 4 UUR

Mats knielt neer voor de kluisjes. ‘Het moet hier achter zijn.’

Ik schat de aantal meters in tussen lokaal 11 en 13. Dat zijn er minstens vijf. Waarom is het me nooit eerder opgevallen dat het zo’n vreemde, brede muur is?

Lokaal 12 is dus dichtgemetseld, waarschijnlijk na de brand. Was alles zo verwoest dat ze het niet meer konden herstellen?

‘Dit keer kom je er niet met je oorbel,’ zegt Mats. ‘Het is tijd voor grof geweld. Ik ga gereedschap halen.’

‘Dan ga ik met je mee.’

‘Dat is niet handig.’ Mats schudt zijn hoofd. ‘Ik fiets drie keer zo snel.’

Ik weet dat hij gelijk heeft. Ik houd hem alleen maar op. Maar om hier alweer in mijn eentje op hem te moeten wachten...

‘Blijf in de kantine,’ zegt Mats. ‘Je hebt nog een stuk pizza.’

Ik denk aan mijn laatste punt. ‘Dat helpt niet, hoor.’

‘Pizza helpt altijd.’ Mats kijkt me even aan. Hoewel we elkaar al jaren kennen, heeft hij maar één keer eerder zo naar me gekeken.

‘Ik ga níét in een jurk!’

‘Dat hoort bij een schoolgala,’ zei Mats. ‘Dan ga ik in een pak.’

Mats liep altijd rond in spijkerbroek, ik kende hem niet anders.

‘Doe het voor mij.’ Mats grijnsde. ‘Alsjeblieft.’

Toen ik die avond de voordeur opendeed, wist ik niet wat ik zag. Mats leek een paar jaar ouder door het felblauwe overhemd, de donkere broek en zijn net gekamde haren. In de borstzak van zijn colbertje stak een zakdoek, precies zoals het hoorde.

‘Wauw,’ zei Mats tegen mij.

Ik trok aan de stof van mijn jurk, die voor mijn gevoel te kort en te krap was. ‘Ja?’

‘Even een foto!’ Mijn moeder spurtte naar buiten en liet ons voor de voordeur staan. ‘Kijk eens naar elkaar?’

Ik zuchtte. ‘Mam!’

‘Doe nou maar, dat is leuk voor later.’

Mats draaide zijn hoofd naar mij. ‘Hier ben ik.’

Ik keek opzij. De blik die Mats me gaf, was nieuw. Het duurde misschien een halve seconde, maar de kriebel in mijn buik was overweldigend. Ik keek in twee ogen die ik al jaren kende, die samen met mij heel wat hadden gezien, maar het leek alsof ik ze voor het eerst zag. Ik kreeg het warm en koud tegelijk. Warm omdat ik aan een kus dácht, maar koud omdat ik wist dat een kus alles zou veranderen.

En opnieuw duurt het moment maar kort. Want dan dringt het weer tot me door dat het Mats is. Mijn beste vriend Mats, niets meer dan dat.

‘Dan ga ik maar,’ zegt Mats. ‘Doe voorzichtig.’

Nu ben ik écht alleen. Ik weet niet hoe snel ik terug moet naar de kantine. Het idee dat Mats een snelle fietser is, is mijn enige houvast. Hij kan binnen een halfuur terug zijn.

Op de grond liggen onze pizzadozen. Mats’ pizza is tot de laatste kruimel op. Hij is zo iemand die in een restaurant een tweede pizza bestelt omdat hij aan eentje niet genoeg heeft. Of hij bedelt bij anderen om het laatste stukje.

Ik kijk naar mijn eigen pizzadoos, die iets verderop ligt. Het duurt even voordat het tot me doordringt, maar dan besef ik het. Mijn laatste pizzapunt is verdwenen.

NOG 3,5 UUR

Dit kan Mats niet zijn geweest, ik was de hele tijd bij hem. Er moet dus iemand anders in de school zijn, dit is het bewijs.

Ik moet hier weg, naar buiten. Dan pak ik mijn fiets en race ik Mats tegemoet. Ik blijf hier geen seconde langer.

De gang voelt drie keer zo lang als eerder en de zaklamp zwaait heen en weer door mijn snelle passen. Rennen durf ik niet, uit angst dat ik te veel lawaai maak.

Ik zet mijn handen tegen de deuren en duw ze open. Wegwezen, en snel.

En daar, in de hal, staat hij.

Een figuur met een donker vest, hij draagt een capuchon en zijn gezicht is een zwart gat.

Even kijken we elkaar aan. Ik sta aan de grond genageld. In mijn hoofd klinkt een stemmetje: vluchten!

Mijn blik flitst naar de deur, maar die is te ver weg. Er is maar één optie: naar boven.

‘Hé,’ hoor ik achter me.

Zijn stem snijdt door mijn lijf. Ik moet sneller!

‘Blijf staan!’

Ik wil omkijken om te zien hoe groot mijn voorsprong is, maar daardoor struikel ik opnieuw. Mijn hoofd slaat tegen de stenen vloer en alles wordt zwart.

Hij staat een paar meter bij me vandaan. Ik zit op de grond tegen de muur van het aardrijkskundelokaal, waar nog een kleine landkaart hangt. Ik tast naar mijn voorhoofd, maar het doet pijn als mijn vingers mijn huid raken.

‘Je bent gevallen,’ zegt de figuur, die met zijn rug naar me toe staat. Hij heeft iets vormeloos door de capuchon en wijdvallende kleding. Ik kan niet inschatten hoe oud hij is, laat staan hoe hij eruitziet.

‘W-wie ben je?’ weet ik uit te brengen.

De figuur zwijgt en kijkt naar buiten. Hij beweegt nauwelijks, ik zie hem zelfs niet ademhalen. Dat hij zo kalm is, maakt me nog banger.

Haal ik de deur als ik ren? Mijn hoofd bonkt zo dat ik bang ben dat ik flauwval als ik het probeer.

‘Wat wil je?’ vraag ik. Het klinkt veel stoerder dan mijn vorige vraag.

De figuur klemt zijn handen om de vensterbank. ‘Gerechtigheid.’

Gerechtigheid?

‘Ben je aan het demonstreren?’ durf ik te vragen.

‘Zoiets.’

‘Tegen de sloop?’

‘Dat interesseert me niets.’ Het klinkt fel, haast beledigd.

‘Waartegen dan?’

‘Je stelt wel veel vragen voor zo’n klein meisje.’

Ik moet hem niet kwaad maken. Allesbehalve dat.

‘En wat doen júllie hier?’

Willem en lokaal 12 gaan hem niets aan.

‘We proberen de sloop tegen te houden,’ zeg ik. ‘Dit is onze school.’

Hij draait zich om. Nu kan ik hem beter zien. Het zwarte vest met capuchon hult zijn gezicht in schaduw, maar mijn blik wordt naar zijn schoenen getrokken. Het zijn stevige schoenen, met profielzolen. In de rechterschoen zitten rode en in de linker groene veters. Het verraadt zijn leeftijd, dit zou een volwassen man niet zo snel doen. Het is nog een jongen, waarschijnlijk een paar jaar ouder dan ik. Zijn stem is bovendien niet zwaar.

‘Een school is toch maar een school?’

Ik zwijg.

De jongen doet een stap naar voren. ‘Ik wil zeker weten dat je geen hulp gaat halen, beloof je me dat, Ronja?’

Er gaat een schok door mijn lijf. Hij kent mijn naam! Heeft hij Mats en mij soms staan afluisteren? Wat weet hij dan nog meer?

Ik mis Mats naast me. Bij Veenstra nam hij het voor me op, dat heeft hij eigenlijk altijd gedaan. Maar nu moet ik het alleen doen. Ik weet niet of ik dat wel kan...

Ik bal mijn vuisten en denk koortsachtig na. Als ik ren zijn de dichtstbijzijnde huizen wel te halen, daar kan ik om hulp vragen.

‘Dan wil je nu vast wel weten wie ík ben?’ De jongen pakt de rand van zijn capuchon vast. Ik wil mijn ogen afwenden, maar het is te laat. Onder de stof komt een gemillimeterd kapsel vandaan. Elke bobbel in zijn schedel is zichtbaar en glimt in het schijnsel van zijn zaklamp. Maar dan zie ik de gave, zachte huid en voel ik mijn vuisten ontspannen.

Het is een meisje.

NOG 3 UUR

‘Je bent...’ Ik slik en probeer het opnieuw. ‘Je bent... een meisje.’

‘Heel goed gezien.’

Mijn opluchting is van korte duur als ik haar felle blik zie. Alsof ze bij één verkeerd woord zal ontploffen. Bovendien geeft haar bijna kale hoofd haar een keiharde uitstraling. Alsof ze alle ellende ter wereld al heeft meegemaakt.

Het meisje haalt een sigaret uit de zak van haar vest en steekt hem aan. ‘We wachten even op je vriendje.’

Mats! Die denkt natuurlijk dat ik in de kantine op hem wacht... Wat is ze met ons van plan?

‘Ik moet mijn ding kunnen doen.’ Het meisje blaast de rook naar me. ‘Dus jullie rotten straks lekker op.’

‘D-dat kan niet.’

‘Waarom moet je per se deze school redden? Het is de hel.’

De hel?

Ik kijk opnieuw naar de deur, maar het meisje gaat vlak voor me op de vloer zitten. Nu kan ik geen kant meer op. Ze brengt de sigaret opnieuw naar haar mond.

‘Waarom ben je hier écht?’

Haar vraag overvalt me en ik voel dat ik bloos. ‘Dat zei ik toch al? Voor de sch–’

‘Lul niet,’ onderbreekt het meisje me. ‘Wat kun jij slecht liegen.’

Het voelt alsof de grond onder me wegvalt. Ze heeft me door...

‘Ben je weggelopen van huis?’ vraagt ze.

Ik mis plotseling mijn warme bed. Was ik maar nooit weggegaan. Maar nu zit ik tegenover een meisje met een angstaanjagende uitstraling. Ik kan geen kant op en Mats is nergens te bekennen. Waarom moest ik zo nodig op onderzoek uitgaan? Allemaal voor Willem? Het laatste wat hij wil, is dat wij in gevaar komen, dat weet ik zeker.

‘Weet je, Ronja? Ik zit ergens mee.’ Het meisje drukt de sigaret uit op de houten vloer van het lokaal. Ze stopt haar hand in de zak van haar vest en haalt er een velletje papier uit, dat ik onmiddellijk herken als het krantenknipsel.

‘Hoe komen jullie hieraan?’

Heeft ze dat meegenomen? Wat kan haar dat artikel nou schelen?

‘Lekkere pizza trouwens,’ zegt het meisje zonder mijn antwoord af te wachten. ‘Ben je vegetariër?’

Ze lijkt wel zo’n rechercheur uit een politieserie. Die stellen ook altijd vragen om je uit balans te brengen. En het lukt haar aardig, want ik weet niet meer wat ze van me wil. Ik ben bang dat ik er van alles uitflap, dus ik houd mijn mond.

Ze wrijft met haar hand over haar hoofd en zucht. ‘Wat zal ik eens met je doen...?’

Er trekt een koude rilling over mijn rug. Wie zegt me dat dit meisje niet knettergek is? Wat doe je anders midden in de nacht in je eentje in een verlaten school?

‘Hoe heet je?’ Van onderwerp veranderen kan ik tenslotte ook.

‘Kat.’

‘Kat?’ Het klinkt spottend, waar ik zelf van schrik.

‘Problemen mee?’

‘Nee,’ zeg ik snel. ‘Natuurlijk niet.’

Kat gromt, alsof ze me niet gelooft.

‘Ik moet plassen.’ Het idee komt spontaan in me op. In de wc’s zijn raampjes, waar ik misschien uit kan ontsnappen. Het is doodeng, maar het is de enige manier om van Kat af te komen.

‘Vooruit dan maar.’ Kat komt overeind en duwt me in de richting van de toiletten, waar ik snel een hokje in schiet.

‘Ik geef je één minuut.’ Kat doet de deur op een kier en gaat ervoor staan.

Ik weet niet hoe snel ik op de rand van de bril moet gaan staan. Het kantelraampje is klein, maar ernaast zit de regenpijp. Via dat ding kan ik naar beneden klimmen en spring ik op mijn fiets. Ik ben weg voordat Kat het merkt!

‘Lukt het?’

‘Ja,’ zeg ik. Ik duw het raampje open, dat zachtjes kraakt. Ik kuch snel om het geluid te maskeren.

‘Opschieten,’ zegt Kat.

Ik steek mijn hoofd naar buiten. Nu mijn bovenlijf, kom op. Ik zet met mijn voeten af tegen de witte tegeltjes en wurm mijn armen langs mijn oren. Ik hang nu tot mijn oksels buiten, maar de rest hangt nog in de wc.

‘Drie, twee, één.’ Kat duwt het deurtje open. ‘Hé!’

Ik voel twee handen om mijn enkels en Kat geeft een flinke ruk. Mijn armen schieten terug en ik hoor mijn spijkerjack scheuren.

‘Hang je de held uit?’ sist Kat. ‘Dit flik je me niet!’

Het raampje boven ons hoofd klapt dicht. Er zit een flinke scheur in de mouw van mijn jack.

‘Je doet het nu maar lekker met de deur open.’ Kat hijst me overeind en gaat in de deuropening staan. ‘Plassen, nú.’

Ik kijk naar de wc. De cola drukt op mijn blaas. En daar komen alle spanningen nog bij. Het was geen leugen, ik moet écht plassen.

‘Ik zal niet kijken.’ Kat draait haar hoofd weg.

Beschaamd knoop ik mijn broek los en ga op de bril zitten. Eerst komt er niets, maar dan klatert mijn plas in de pot.

Als ik doortrek, kijkt Kat me aan. ‘Goed, vanaf nu geen geintjes meer.’

Beneden gaat de deur van de school open.

‘Ronja? Ik ben er weer.’

‘Ssst!’ Kat legt haar vinger op haar lippen en steekt haar hand in de zak van haar vest. Ze haalt een zakmes tevoorschijn, waarvan alle mesjes nog ingeklapt zijn. ‘Kom mee.’

Mijn benen voelen zo zwaar als lood als ik haar volg naar boven aan de hoofdtrap. Wat is ze van plan? Wil ze het zakmes gebruiken als ik niet naar haar luister?

‘Ronja?’ Mats klinkt onzeker. Hij denkt zeker dat ik hem wil laten schrikken. ‘Waar ben je?’

Zijn voetstappen komen onze kant uit, ze gaan de trap op. Zijn zaklamp is bijna uit, hij geeft nog maar een zwak straaltje op de muur. In zijn hand heeft hij de gereedschapskoffer van zijn vader. Als hij opkijkt, worden zijn ogen groot.

‘Wie ben jij?’

Achter me hoor ik Kat haar keel schrapen, maar ze zegt niets. Er komt geen geluid over mijn lippen. Ik kan alleen maar denken aan het rode zakmes.

‘Wat heb je met Ronja gedaan?’ Mats’ stem trilt. Hij gelooft nu eindelijk dat er iemand in de school was.

‘Geen zorgen.’ Kat legt haar vrije hand op mijn schouder, de ander ligt op mijn rug. Ik voel het plastic omhulsel van het mes in mijn vel prikken. ‘Ronja heeft alleen haar hoofd gestoten.’

Ik wil het liefst naar beneden rennen, recht in Mats’ armen, maar het zakmes houdt me op mijn plek. Wat als ze het uitklapt en me steekt?

‘Ronja?’ Mats kijkt me aan. ‘Gaat het wel?’

‘Prima,’ antwoordt Kat voor mij. ‘Wat komen jullie hier doen?’

‘We zoeken een geheim,’ zegt Mats kortaf.

‘Aha. Je vriendinnetje zei iets heel anders.’

Ik kijk naar mijn beste vriend. Hoe kan Mats zo stom zijn om de waarheid te vertellen? Dit meisje is voor geen meter te vertrouwen!

Mats seint met zijn ogen naar rechts. Even denk ik dat hij last heeft van het felle schijnsel van Kats zaklamp, maar dan snap ik het. Ik sta vlak naast de alarmknop...

Zonder verder na te denken sla ik erop. Deze keer schrik ik niet van het alarm, maar Kat wel. Daardoor heb ik twee seconde om te handelen. Mats pakt mijn hand zo stevig beet dat het voelt alsof hij nooit meer los zal laten.

‘Wacht!’ roept Kat boven de derde piep uit.

Het alarm zal nog twaalf keer afgaan.

‘Ik weet dat jullie bang zijn.’

Nog elf keer.

Nog tien keer.

‘We staan aan dezelfde kant.’

Mats houdt halt in de hal en draait zich om. ‘Dezelfde kant?’

‘Kom nou,’ zeg ik paniekerig. ‘Ze heeft een mes!’

Mats’ blik flitst naar Kat, die het ingeklapte zakmes omhoog houdt.

‘Niets aan de hand.’

‘Je bent gék,’ roept Mats kwaad. ‘Je hebt Ronja bedreigd!’

Ik snap niet hoe hij haar nog durft te beledigen. Dit is wel heel wat anders dan Veenstra.

‘Ik heb haar met geen vinger aangeraakt,’ zegt Kat. ‘Willen jullie het mes hebben? Hier.’ Ze legt het op de grond en schuift het onze kant op. Mats bukt onmiddellijk en stopt het ding in zijn zak. Het helpt nauwelijks, mijn hart gaat nog steeds veel te snel.

Nog vijf, vier, drie, twee, één. Stilte.

‘We wachten hier op de politie,’ zegt Mats.

‘Wat?’

‘Politie,’ herhaalt Mats. ‘Ik geef je aan.’

Kat schudt haar hoofd. ‘Je bent nog dommer dan ik al dacht.’

Mats wil zijn mond opendoen, maar ik houd hem tegen.

‘Ze heeft gelijk...’

Mats kijkt me aan. ‘Waar heb je het over?’

Ik kijk naar de deur. ‘Als de politie komt, zijn wij er ook bij.’

‘Precies.’ Kat gaat op de trap zitten en slaat triomfantelijk haar armen over elkaar. ‘Je vriendinnetje is slimmer dan jij.’

Ik kijk naar Mats. ‘Wat moeten we nu?’

‘Ik weet een schuilplek...’ begint Kat.

‘Hou je bek!’ Mats spuugt de woorden uit.

Ik pak mijn vriend bij zijn arm en neem hem mee, buiten de gehoorafstand van Kat.

‘Mats...’

‘Nee.’ Mats kijkt me aan. ‘Ik ga níét met die gek samenwerken.’

‘Alsof ík dat wil,’ geef ik toe. ‘Maar we moeten wel...’

‘We moeten helemaal niets.’

‘En Willem dan? We hebben nog maar een paar uur!’ Zodra ik het zeg, voel ik paniek opborrelen. Hoe komen we in een paar uur door die dikke, betonnen muur?

Mats houdt de gereedschapskoffer omhoog. ‘Als ze nog één keer aan je zit, sla ik haar knock-out.’

Achter ons klinken autobanden over het grind, daar is de politie al, veel sneller dan de vorige keer.

‘Wat wordt het?’ Kat kijkt ons gespannen aan. ‘Opgeven of overleven?’

Het maakt niet uit hoe, áls we het geheim maar vinden.

‘Wijs ons de weg,’ zegt Mats.

We weten niet hoe snel we achter Kat aan moeten rennen. Achter me hoor ik de voordeur van de school opengaan.

NOG 2 UUR

‘Dáár?’ sist Mats.

Kat knikt. ‘Schiet op.’

Ik kijk omhoog, naar het plafond van de gymzaal. ‘Dat doe ik niet.’

‘Natuurlijk wel.’ Kat kijkt me aan. ‘Je hebt een sterke naam, die heb je niet voor niets.’

‘Wil je samen spelen?’ Het jongetje met de donkere ogen keek me vragend aan.

‘Goed,’ zei ik.

‘Wil je vrienden zijn?’

‘Als ik jouw schep mag.’

‘Goed.’ Ik kreeg zijn schep. ‘Hoe heet jij?’

‘Mats,’ zei het jongetje. ‘En jij?’

‘Ronja.’ Ik gooide mijn neus in de lucht. ‘Dat betekent dat ik heb gewonnen.’

‘Ik vind jouw naam mooi.’

Beneden klinken de stemmen van de agenten. Het zijn dezelfde twee als eerder.

‘We doorzoeken het hele pand, Lisan. Ik wil nu wel eens weten wie die ettertjes zijn die ons hierheen laten komen,’ hoor ik Koos zeggen.

‘Komt er nog wat van?’ vraagt Kat aan ons.

Onzeker ga ik op de rekstok zitten, met Mats ernaast.

‘Klaar?’ Kat begint al te hijsen.

Natuurlijk ben ik niet klaar. Mijn naam betekent ‘brengster van de zege’, maar ik voel me allesbehalve sterk op dit moment. Hoogtes zijn niet mijn sterkste punt. Bij gym weiger ik altijd de rekstok, ringen of touwen uit te proberen. Ik verzin smoesjes over buikpijn en mag aan de kant toekijken. En nu komen mijn gympen los van de grond.

‘Die meid is gek,’ zegt Mats zachtjes, als we halverwege hangen. Kat blijft als een gek aan de touwen trekken. Ze is sterk. Ik zie dat haar hoofd rood aanloopt van de spanning, maar toch gaat ze door.

‘Geen zorgen,’ zegt Kat. ‘Mensen vergeten altijd naar boven te kijken.’

‘Wat ga je zelf doen?’ vraag ik me hardop af.

Kat maakt de touwen met een ingewikkelde knoop aan de muurhaak vast. Ze oogt klein vanaf hier. Mats en ik zitten in de nok van het dak, verder van de vloer af kan niet.

Kat grijnst. ‘Ik ga in rook op.’

Ik klamp me met mijn ene hand aan het touw vast, en met de andere aan Mats. Hoe ver hangen we boven de grond? Misschien wel zes meter. Mijn handen zweten en ik voel een vreemde tinteling in mijn benen. Straks vallen we...

‘Hé,’ zegt Mats zachtjes. ‘Ik ben er.’

Ik glimlach, en op dat moment gaat de deur naar de gymzaal open. Koos schijnt met een nieuwe zaklamp de ruimte in.

‘Niets,’ zegt hij geïrriteerd.

‘Ze zijn onzichtbaar,’ zegt Lisan.

‘Niemand is onzichtbaar,’ bromt Koos.

‘Waarom zouden ze het alarm twee keer laten afgaan? Dat is toch vreemd?’

‘Misschien zijn ze niet al te slim,’ zegt Koos.

‘Ze hebben in ieder geval gereedschap gehaald,’ zegt Lisan en ze wijst op de koffer van Mats’ vader, die nog bij de deur staat.

Ik voel Mats naast me verstarren. Waarom hebben we niet beter opgelet? We lijken Assepoester wel, alleen is het nu een gereedschapskoffer in plaats van een glazen muiltje.

‘Willen ze de boel soms verbouwen?’ Koos haalt een hamer uit de koffer en gooit hem weer terug. Het geeft een gigantische echo.

‘Alles gaat morgen toch al plat?!’

Lisan haalt haar portofoon van haar riem. ‘Versterking vragen?’

Versterking... Als het hier straks krioelt van de agenten, kijkt er vast wel één naar boven. En dan? Ik knijp in het touw.

‘Natuurlijk niet,’ zegt Koos. ‘We kunnen die koters zelf wel aan.’

‘Hoe weet je zo zeker dat het kinderen zijn?’

‘Dat is toch duidelijk? Agentje pesten, het lijkt wel de nieuwe vorm van belletje trekken!’

Koos gaat het rommelhok in, waar normaal gesproken alle gymtoestellen staan. Hij doorzoekt zelfs de meisjeskleedkamer, waarin ik Kat heb zien verdwijnen.

De rekstok doet pijn aan mijn billen, maar ik durf niet te gaan verzitten.

‘Niets.’ Koos vloekt. ‘Het is al zes uur. Onze nachtdienst zit er bijna op en dan krijgen we dit.’

Ik denk aan lokaal 12. We moeten nog een hele muur doorbreken met enkel een hamer en wat schroevendraaiers! Als ze de gereedschapskoffer tenminste niet meenemen?

Buiten klinkt gesis. We kijken alle vier op. Vanaf onze plek bij het dak kan ik nét naar buiten kijken. Het is nog schemerig, maar dan zie ik een lichtflits. Een soort rode gloed.

‘Wat is dít nu weer?’ Koos is in twee passen bij het raam en schuift het open. De rode gloed gaat over in rook, die over het schoolplein trekt.

Koos slaat boos op de vensterbank. ‘Naar beneden. We pakken ze!’

Ik kijk toe hoe de agenten de gymzaal uit rennen. De deur slaat dicht en dan zijn we weer alleen.

Buiten klinkt een knal en de rook is dik.

‘Wat wás dat?’ stamelt Mats.

Ik denk aan de woorden van Kat. Ik ga in rook op. Heeft zíj dit gedaan?

‘Hangen jullie lekker?’ Beneden staat Kat met haar handen in haar zij naar ons te kijken. Waar komt zij nou weer zo snel vandaan?

‘Wat wás dat?’ vraagt Mats nog een keer.

‘Vuurwerk.’ Kat grijnst.

‘Hoe kom je daaraan?’

‘Ik ben gewoon goed voorbereid op mijn missie. Dat kun je niet van iedereen zeggen.’

Ik kijk naar de gereedschapskoffer, die de agenten hebben laten staan. We hadden zelfs geen zaklamp mee, het was dat Mats er eentje aan zijn stuur had hangen. Eigenlijk heeft Kat gelijk.

‘Jullie lijken wel twee padvinders,’ zegt Kat en ze wijst naar Mats. ‘Zeker jij.’

‘Hoezo?’

‘Denk je serieus dat je met een hamer door die dikke muur komt?’

Ze weet het. Ze weet dat we op zoek zijn naar lokaal 12. Natuurlijk weet ze het, ze wist onze namen ook. We hebben niet echt ons best gedaan om zachtjes te praten.

‘Het gaat je niets aan.’ Mats buigt zich naar voren, zodat de rekstok een beetje kantelt en ik mezelf moet vastgrijpen om niet te vallen. ‘Vanaf nu is het ieder voor zich.’

‘Prima.’ Kat draait zich om. ‘Zie maar hoe je beneden komt.’

Ik kijk naar het touw, dat nog altijd aan de muurhaak vastzit. Zonder haar hulp kunnen we geen kant op. Springen zou levensgevaarlijk zijn, we breken al onze botten.

‘Wacht,’ roep ik, maar Kat loopt al naar de deur.

Buiten hoor ik de agenten roepen. Als ze niemand vinden op het schoolplein, komen ze hier weer naartoe. We hangen in de val.

‘Kat, alsjeblieft,’ roep ik. ‘We hebben je nodig.’ Dat werkt, ze blijft staan.

‘Waarom zou ik jullie helpen?’

Ik denk koortsachtig na. Waarom zou ze inderdaad? We lopen alleen maar in de weg, dat zei ze zelf.

Maar waarvoor lopen we precies in de weg? Het lijkt wel of ze... Het besef komt als een bliksemschicht binnen. Natuurlijk!

‘Omdat jij het lokaal ook zoekt,’ zeg ik.

Ik zie iets van verwondering in Kats blik. Mijn hart slaat drie keer zo snel als normaal, maar ik geef niet op. Voor Willem, maar ook voor mezelf. Ik kan dit.

‘Jij hebt ons ook nodig,’ bluf ik. ‘Tenzij je dynamiet bij je hebt?’

‘Je bent wel een stoer ding,’ zegt Kat. ‘Wat is je plan?’

Ik voel een kriebel in mijn buik. Ik heb haar!

‘Haal ons eerst maar naar beneden.’

NOG 1,5 UUR

‘Is het plan duidelijk?’ vraag ik. Ik kijk Kat en Mats aan. Niemand viel me in de rede. Kat lijkt onder de indruk en Mats keek het hele gesprek nors voor zich uit.

‘Duidelijk,’ zegt Kat. ‘Ik ga even pissen.’

Zodra ze weg is, kijk ik naar Mats. ‘Jij moet het doen.’

Mats kijkt me verbaasd aan. ‘Wat?’

‘Ga snel, voordat Kat terug is.’

‘Maar...’

‘Doe het nou maar!’

‘Die meid is gestóórd, Ron.’

‘Misschien.’

Mats schudt resoluut zijn hoofd. ‘Ik laat je niet alleen met haar.’

‘Dat heb je al gedaan,’ zeg ik.

Mats zwijgt, ik weet dat hij broedt op een tegenargument.

‘Als je nu niet gaat, wil Kat het doen.’ Ik kijk even achterom. ‘En ik vertrouw haar niet.’

‘Je kunt zelf gaan.’ Mats kijkt me aan. ‘Waarom doe je dát niet?’

‘Omdat ik jou niet vertrouw als ik weg ben.’ Ik glimlach. ‘Je vermoordt haar nog.’

‘Het is weer meiden onder elkaar.’ Kat gaat iets verderop in de vensterbank zitten. Ze trekt haar voeten op en haalt een nieuwe sigaret uit haar zak.

Ik twijfel nu al. Ik wil dingen in mijn eentje kunnen, maar is dit niet een te grote proef? Net wilde ik niets liever dan dat Mats terugkwam en nu stuur ik hem weg!

Ik kijk naar buiten. Het wordt snel licht in deze tijd van het jaar en ik zie de zon achter de bomen tevoorschijn komen. Koos en Lisan zijn druk in gesprek bij hun auto. Ik kan helaas niet verstaan wat ze zeggen. De kantine leek mij een te opvallende plek, maar Kat lijkt het niets te kunnen schelen. Bovendien voelt deze plek nog altijd het meest veilig.

‘Je vriendje is boos op me, hè?’

‘Hij is mijn vriendje niet.’

‘En dat vind je jammer?’

Ik zwijg. Omdat het Kat niets aangaat, maar ook omdat ik geen antwoord heb.

‘Zo leren we elkaar nooit kennen, Ronja.’ Kat blaast de rook mijn kant op. ‘Waarom vind je deze school zo leuk? Het is één oude bende.’

‘Dit is anders wel mijn lievelingsplek,’ flap ik eruit.

‘Aha.’ Kat lacht. ‘Het praat!’

‘Deze school is fantastisch,’ zeg ik, terwijl ik om me heen kijk. ‘Alles leeft hier.’

‘Schimmels, bedoel je?’

‘Laat maar.’ Kat snapt er niets van. Ik richt me weer op het raam. Mats moet nu intussen bij de huizen zijn...

‘Vertel dan,’ dringt Kat aan. ‘Kom op.’

‘Ik houd van oude gebouwen,’ zeg ik om ervan af te zijn. ‘Net als mijn eigen huis.’

‘Waar woon je dan?’

‘In een oude bakkerij.’

Kat kijkt op. Dan drukt ze haar sigaret uit op de vensterbank. Veel harder dan nodig, ze plet hem helemaal.

‘Een oude bákkerij,’ herhaalt ze. ‘Bijzonder.’

‘Er is een vensterbank. Eigenlijk is dát mijn lievelingsplek.’ Zodra ik het zeg, heb ik spijt. De vensterbank is iets van mij, het voelt alsof ik een geheim heb verklapt.

‘En daar zit je vaak?’

‘Altijd.’

‘Wat is er zo bijzonder aan die vensterbank?’

Alsof Kat dat ooit zal snappen. Sinds het verhaal van Willem is de vensterbank tot leven gekomen.

Ik probeer me voor te stellen hoe het is als Willem straks overleden is. Zal ik dan nog steeds zo graag in mijn vensterbank zitten? Misschien juist wel. Zijn verhalen zitten in mijn hoofd, ze zijn overal. Waar ik ook kom, ik zal aan Willem denken. Het maakt me verdrietig en blij tegelijk.

‘Wat is jouw lievelingsplek?’ vraag ik aan Kat.

Kat negeert mijn vraag en springt zonder antwoord te geven van de vensterbank op de grond. Ze beent heen en weer en stopt vlak voor me.

‘Ik heb vorige week mijn haar afgeschoren,’ zegt ze. ‘Wat vind je ervan?’

Ik kijk naar haar kale hoofd, dat bijna licht geeft in het donker. Ik kan moeilijk zeggen dat ik het vreselijk vind.

‘Bijzonder.’

Kat knikt. ‘Dat is het ook.’

‘Waarom heb je het gedaan?’

Kat haalt haar schouders op. ‘Inlevingsvermogen.’

Buiten klinken snelle voetstappen over het grind. Er flitst blauw licht over de muren van de kantine en de politieauto racet over het grind. De melding is binnengekomen. Mats!

Kat komt naast me staan. Samen turen we in de verte. Het grasveld ligt er verlaten en grijzig bij in de ochtendmist. Ik draai mijn duimen rond elkaar. Als Mats maar veilig is, dat is alles wat telt.

‘Hij doet er wel lang over,’ hoor ik Kat naast mij zeggen.

Wat gebeurt er als de politie hem betrapt terwijl hij de steen door een ruit gooit? Misschien hebben de buurtbewoners hem wel gezien!

‘Hij redt zich wel,’ probeer ik mezelf gerust te stellen.

‘Misschien rent hij niet snel genoeg,’ zegt Kat.

‘Mats is heel snel,’ zeg ik. ‘De snelste van de klas.’

‘Maar niet sneller dan een politieauto...’

Achter ons klinkt een stem. ‘Daar ben ik weer.’

Ik draai me met een ruk om. Mats staat met een verhit hoofd in de deuropening. Ik voel dezelfde kriebel als eerder vanavond. Wat is er toch met me aan de hand?

‘Je bent er weer!’ Ik hoor zelf hoe opgelucht ik klink.

‘Nou, nou,’ zegt Kat. ‘Zo lang was hij nou ook weer niet weg.’

De klap die de hamer geeft op het kluisje is oorverdovend, maar heeft nauwelijks effect. Er ontstaat een deuk in het metaal, maar verder blijft het deurtje op zijn plek.

‘Als we zo doorgaan zijn we met kerst pas klaar.’ Kat kijkt van een afstandje toe. Ik moet haar gelijk geven, dit gaat niet werken, maar Mats kijkt geïrriteerd op.

‘Je kunt ook helpen.’ Mats slaat zo hard dat het deurtje uit zijn voegen schiet.

Kat lacht. ‘Nu nog door een meter beton heen en je bent er.’

Mats snuift. ‘Als je wat beters weet?’

Kat wrijft over haar hoofd.

‘Nou?’

‘Mats...’ sus ik zachtjes.

‘Nee,’ zegt Mats. ‘Die meid bemoeit zich overal mee, maar doet helemaal niets.’

‘O nee?’ Kat zet zich af van de muur. ‘En de verstopplaats dan? En het vuurwerk?’

‘Ik vertrouw je niet.’ Mats slaat zo hard tegen de kluisjes dat ik zeker weet dat hij Kat voor zich ziet. ‘Waarom ben je hier?’

Kat haalt haar neus op. ‘Dat gaat je niets aan.’

Mats kijkt naar mij. ‘Zie je wel.’

‘Jullie waren anders ook niet eerlijk,’ merkt Kat op.

‘Ik wil best eerlijk zijn.’ Mats laat de hamer vallen. ‘We zijn hier voor mijn opa, omdat we om hem geven.’

Hij doet een stap naar voren en spuugt de woorden uit: ‘Maar daar snap jij toch niets van!’

Kat ziet eruit alsof ze in duizend stukjes breekt. Ze pakt Mats bij zijn jack en trekt zijn gezicht dichterbij. ‘Jij weet helemaal níéts van mij, jochie.’

‘Niet doen,’ zeg ik. ‘Laat hem los.’

Kat klemt haar kaken op elkaar. ‘Als hij zijn bek houdt!’

‘Je bent gek,’ bijt Mats haar toe. ‘Je weet vast niet hoe het is om van iemand te houden.’

Kat haalt uit. Haar vlakke hand raakt Mats op zijn wang, op precies dezelfde plek als ik hem eerder vanavond per ongeluk sloeg. Ik hoor het geluid door de gang galmen.

Dan laat ze Mats los. Ze kijkt naar mij, haar blik is weer zoals eerder, strak en ijskoud.

‘Zoals je vriendje al zei: vanaf nu is het ieder voor zich.’

NOG 1 UUR

‘Gaat het?’ Ik pak Mats voorzichtig bij zijn gezicht beet en bekijk de rode plek.

‘Natuurlijk.’ Mats wurmt zich los.

Ik kijk naar de trap, waar Kat verdween. ‘Je daagde haar wel een beetje uit...’

‘Neem je het voor haar op?’

‘Natuurlijk niet.’ Kat had Mats nooit mogen slaan, maar ze was gekwetst. Dat moet Mats toch ook hebben gezien? Hij dreef haar tot het uiterste.

Kat was al geen fijne bondgenoot, maar nu is ze een tegenstander geworden. Ik heb geen idee wat ze zoekt, maar iets zegt me dat we hetzelfde willen.

‘Fok.’ Mats kijkt op. ‘Het ontbijt.’

Ik schrik van de tijd. Het is zeven uur, mijn ouders zijn wakker. De tijd is ongelooflijk snel voorbijgegaan.

Hebben mijn ouders het briefje al gevonden? Het voelt ineens onnozel. Alsof mijn woorden hen gerust kunnen stellen. Wedden dat ze de politie bellen?

Ik kijk naar Mats. ‘Hoe kom je een lokaal binnen?’

Mats kijkt me niet-begrijpend aan.

‘Gewoon een lokaal,’ herhaal ik. ‘Hoe kom je er binnen?’

‘Door de deur?’

Misschien is het de tijdsdruk, maar het idee komt als een kogel binnen.

‘De ramen!’

‘Wat?’

Mijn gedachten gaan zo snel dat ze over elkaar tuimelen. Ik weet niet hoe gauw ik beneden moet komen. Buiten schijnt de felle ochtendzon in mijn gezicht. Na zo’n frisse nacht was ik even vergeten hoe fijn die warmte is.

Ik kijk naar boven en tel de ramen. Helemaal links zitten de ramen van het lokaal voor Frans, daarnaast de kleintjes van de wc’s en dan moeten die ernaast van het scheikundelokaal zijn. Maar waar is de dikke muur van de kluisjes? Vanaf hier zie ik alleen een rijtje ramen, met evenveel afstand ertussen.

‘De ramen van lokaal 12...’ zeg ik, buiten adem van de spanning. ‘Ze zitten er nog!’

‘Ik haal een touw,’ zegt Mats, maar ik klem mijn handen al om de regenpijp en begin te klimmen.

‘Ronja?’ Mats gaat onder me staan. ‘Moet ik helpen?’

Dit keer heb ik geen voetje nodig. De adrenaline van het plan en de tijdsdruk is genoeg. Ik vergeet zelfs dat ik hoogtevrees heb.

Kat had gelijk: mensen vergeten naar boven te kijken. Daarom is het me nooit opgevallen dat er ramen zitten van een lokaal dat helemaal niet meer bestaat.

Bij het eerste raam probeer ik naar binnen te kijken, maar het is zo stoffig dat ik niets zie. Ik wrik eraan, maar het zit potdicht.

‘Gooi de zaklamp!’

Ik moet nu één hand loslaten om de zaklamp te vangen, die Mats naar boven gooit. Hij belandt een meter naast me tegen de bakstenen en valt weer naar beneden.

‘Beter mikken,’ roep ik terug.

‘Ik doe mijn best,’ snauwt Mats en hij gooit nog een keer.

Ik verlies bijna mijn evenwicht als ik naar de zaklamp graai. Mis. Met bonkend hart grijp ik de regenpijp weer beet.

‘Nog een keer?’ vraagt Mats.

‘Wacht even.’ Ik denk aan Willem en aan mezelf, zittend voor het slot. ‘Ik kan dit,’ fluister ik tegen mezelf.

‘Goed,’ zeg ik. ‘Gooi maar!’

Ik zie de zaklamp in slow motion naar boven komen en dit keer weet ik hem met mijn rechterhand te vangen.

Het glas breekt in duizend stukjes als ik er met de zaklamp tegenaan sla. Ik zet één voet op de rand en klem mijn handen om het kozijn. Mijn andere been volgt, alsof ik dit al tien keer eerder heb gedaan. Je hebt niet voor niets een sterke naam. Dít is wie ik wil zijn. Even voel ik me onoverwinnelijk. Ik voel me zoals Kat eruitziet.

Binnen kijk ik om me heen. Ik had van alles verwacht. Een zwartgeblakerde bende door de brand, een lege ruimte met afbladderend behang of stinkende schimmel. Maar het is niets van dat alles.

Het lokaal is honderd procent intact. De ouderwetse tafels met stoelen staan in nette rijen, gericht naar het krijtbord, waar aantekeningen op staan. De vloer is van hout, hetzelfde soort hout als in de andere lokalen. Er hangen vergeelde posters aan de muren met allerlei gebeurtenissen erop. De middeleeuwen, de ijstijd en de Tweede Wereldoorlog. Dit moet het geschiedenislokaal zijn geweest. Dit is lokaal 12.

Beneden hoor ik Mats roepen. ‘Ronja?’

Ik snap er helemaal niets van. Waarom is dit lokaal dichtgemetseld als alles nog intact is?

Ik merk dat ik nauwelijks in beweging durf te komen, alsof alles tot stof uiteenvalt als ik een stap zet.

Ik haal diep adem. ‘Ja?’

‘Wat zie je?’

De tafels en stoelen uit de andere lokalen zijn nieuwer, met rode poten. Deze zijn nog uit één stuk: stoel en tafel zitten aan elkaar, twee aan twee. Ik dacht al dat de rest van onze school oud was, maar hier lijkt de tijd pas écht stil te hebben gestaan. De gaten in de tafels zouden zomaar eens voor inktpotjes kunnen zijn.

‘Alles staat er nog,’ roep ik terug. ‘Ik ga nu zoeken.’

‘Moet ik helpen?’

Ik wil dit alleen doen. Voor het eerst sinds tijden voel ik me heel dicht bij Willem en dat gevoel wil ik vasthouden. Alsof de zeepbel knapt zodra Mats erbij komt.

‘Hou jij de boel maar in de gaten.’

Eén uur. Ik heb één uur de tijd om te vinden wat ik zoek. Een geheim. Groot, klein, het kan van alles zijn.

Ik trek een eerste laatje open. Er liggen schriften en een kroontjespen in. Ik vind zelfs een tijdschrift en check de datum. 3 oktober 1962.

Ik blader alle schriften door en verwacht elk moment een belangrijk document dat er tussenuit valt. Een gesloten envelop met in grote letters geheim erop. Alsof het zo gemakkelijk is. Het lokaal vinden was al een opgave, maar dit lijkt nog moeilijker.

Hoe moet je iets vinden als je niet weet hoe het eruitziet? Misschien staat het wel in een van de schriften en ik begin wild te bladeren. Nette handschriften, alle letters zijn in schoonschrift geschreven. In rode pen staan sommige spelfouten omkringeld. Ergens anders staan weer krullen.

Ik kijk onder de tafels, rommel in de laden van het bureau van de docent, doorzoek de kast in de hoek van het lokaal en voel zelfs met mijn hand achter de landkaart, alsof ik daar een geheime kluis aan zal treffen.

Verslagen ga ik op een tafel zitten.

‘Misschien is er geen geheim,’ zeg ik zachtjes. ‘Misschien heeft Mats gelijk en zegt Willem maar wat.’

Ik voel me meteen schuldig. Lokaal 12 bestaat tenslotte wél!

‘Help me dan, Willem,’ fluister ik. ‘Waar moet ik zoeken?’

Op dat moment hoor ik Mats paniekerig roepen. ‘Ronja!’

Ik snel naar de vensterbank. ‘Wat is er?’

Maar zodra ik het zeg, zie ik het al. Er komt een groepje werkmannen met oranje hesjes het schoolplein op.

Ze gaan beginnen.

NOG 0 UUR

‘Ze zijn te vroeg,’ sis ik. ‘Dit kan niet!’

‘Kom naar beneden,’ zegt Mats.

‘Dat kan niet,’ zeg ik. ‘Ik heb het geheim nog niet!’

Mats schudt zijn hoofd. ‘Vergeet het geheim, ze gaan slopen!’

Ik kijk naar de sloopkogel. Als dat ding de muren raakt, kan ik geen kant op. Straks kom ik onder het puin terecht...

‘We moeten tijdrekken,’ zeg ik.

‘Hoe?’ Mats kijkt om. De vrachtwagen met grijphaak, waar alle brokstukken straks in gaan, draait het grindpad op. Ik duik onder de vensterbank voordat de bestuurder mij kan zien.

Ik hoor iemand naar Mats roepen.

‘Wat moet dat daar?’

‘Ik...’ stamelt Mats.

‘Nou?’ klinkt een strenge stem. ‘Wat doe je hier zo vroeg?’

‘Gewoon... kijken,’ zegt Mats.

‘Opzij jong, we gaan beginnen.’ Ik hoor de man op zijn vingers fluiten.

‘Dat kan niet,’ schreeuwt Mats boven het geluid van de motor uit.

‘En waarom dan niet?’

Ik weet dat Mats me niet wil verraden. Maar ik ken hem ook goed genoeg dat ik weet dat hij me altijd zal willen beschermen. En het laatste wat hij zal laten gebeuren is dat de sloopkogel tegen het gebouw slaat, terwijl ik nog binnen zit.

‘Ronja zit...’ begint hij. Ik vloek in mijn binnenste. Alles is voorbij. En dat terwijl we zó dichtbij waren!

‘Hé,’ klinkt het van beneden. ‘Moet je daar kijken!’

Het valt even stil. De vrachtwagen zet zijn motor af.

‘Wat doe je daar?’ roept een man. ‘Kom naar beneden!’

Ik kom voorzichtig ietsje omhoog.

‘Er staat een jongen,’ roept iemand. ‘Een springer!’

Een springer? Waar gaat dit over?

‘Kom naar beneden,’ wordt er nog een keer geroepen. ‘Doe geen gekke dingen.’

‘Kom op, jongen. Dit is geen oplossing.’

‘We moeten de politie erbij halen,’ zegt iemand anders. ‘Straks springt-ie en hebben wij het gedaan.’

‘Het is geen jongen,’ hoor ik Mats zeggen. ‘Het is een meisje.’

Kat? Staat Kat op het dak?

‘Ken je haar?’ vraagt iemand.

‘Natuurlijk niet, maar ik zie het toch,’ zegt Mats.

‘Meisje!’ roept een man nu. ‘Hoor je ons?’

‘Ik ben niet doof!’ Ik schrik van Kats stem, vlak boven mijn hoofd.

Gaat ze springen? Ik snap er niets van. En dan zie ik haar blik weer voor me, alsof ze in duizend stukjes brak. Ze gaat springen vanwege de opmerking van Mats...

‘We kunnen erover praten,’ zegt de man.

‘Dit kan niet meer opgelost worden,’ zegt Kat.

‘Dat snap ik.’ De man klinkt heel rustig, alsof hij wel vaker een zelfmoord heeft meegemaakt. ‘Maar kun je iets voor me doen?’

‘Wat?’

‘Ga zitten.’ De man schraapt haar keel. ‘Dat praat wat makkelijker.’

‘Je kunt me toch niet overhalen,’ zegt Kat. ‘Ik wil dood.’

We moeten iets doen, straks springt ze door onze schuld! Zie je wel, ik had haar tegen moeten houden. Ze is nog meer de weg kwijt dan ik al dacht...

‘Ga even zitten, meisje. Hoe heet je?’

‘Kat.’

‘Dan komt ze in ieder geval op haar pootjes terecht,’ hoor ik iemand zeggen. Er wordt gelachen, maar de man snoert zijn collega’s de mond.

‘Ga even zitten, Kat. Goed zo.’

Ik zie twee schoenen met verschillende veters voor mijn raam bungelen. Is ze via het zolderraampje naar buiten geklommen? Kat zit in de dakgoot, heel vlakbij. Als ik mijn armen uitstrek, kan ik haar voeten pakken.

‘En nu?’ hoor ik iemand vragen.

‘Ik houd haar aan de praat,’ zegt de man. ‘Regel hulpverlening en politie, en snel.’

‘Niemand die me mist,’ roept Kat nu. ‘Ik ga in rook op.’

Ik ga in rook op. Zei ze dat vannacht niet ook al?

Ik voel mijn wangen gloeien. Dit is een afleidingsmanoeuvre! Hoe kan ik zo dom zijn? Kat rekt tijd, waardoor ik verder kan zoeken. Dit is nog slimmer dan een rookgordijn of een steen door een ruit. Dit houdt iedereen wel een tijdje bezig. Een zelfmoord is iets waar niemand bij betrokken wil zijn.

‘Kat?’ vraag ik, zo hard als ik durf. Ik moet zeker weten dat dit klopt. ‘Is het nep?’

Het duurt even, maar dan hoor ik haar zachtjes zeggen: ‘Natuurlijk.’

Ik haal opgelucht adem.

‘Heb je al iets?’

‘Nog niet.’

‘Haast je dan,’ sist Kat. ‘Ik weet niet hoe lang ik ze nog bezig kan houden.’

‘Opa?’ vroeg ik. We zaten met z’n drieën in de auto, op weg naar huis.

‘Ja?’

‘Waarom vertel je nooit over vroeger?’

Willem hield zijn ogen op de weg toen hij antwoordde: ‘Dat is niet spannend genoeg.’

‘Maar je kunt het toch...’ begon Mats.

‘Nee,’ zei Willem.

Ik snapte er niets van. Willem had tenslotte de Tweede Wereldoorlog meegemaakt, hij moest toch een spannend verhaal hebben?

Ik wisselde een blik met Mats, die zo te zien hetzelfde dacht.

‘Willem...’ begon ik.

‘Het antwoord is nee,’ zei Willem streng. Ik had hem nog nooit zijn stem horen verheffen. ‘Duidelijk?’

Nu pas snap ik het. De dingen die Willem gisteren zei leken codetaal, maar waren zo duidelijk als wat. Het Waterland was ook zíjn school. Hij heeft hier niet alleen lesgegeven, maar zat hier ook als tiener.

Ik ga als een gek de tafels langs. Misschien heeft Willem ergens zijn naam in gekrast. Maar ook de laatste tafel helemaal achteraan is leeg. Geen namen, niets. Hoe moet ik weten wat zijn plek was?

De ochtendzon piept door de ramen naar binnen en verlicht de aantekeningen die op het schoolbord staan. Voor het eerst lees ik pas écht wat er staat.

huiswerk voor volgende week: bladzijde 34 t/m 60 doorlezen. en niet vergeten: niet alles wat oud is, is saai.

Mijn ogen blijven hangen op de laatste zin. Niet alles wat oud is, is saai. Dat is Willems quote!

Het voelt alsof de tijd even stilstaat. Het Waterland heeft brandschade gehad en moet daarna zijn hersteld, daarom is alles nog zo netjes. Het handschrift op het bord is dat van Willem, hij gaf geschiedenis aan het Waterland, dit was zíjn lokaal. Hij heeft zijn geheim verstopt en ik weet nu waar.

Ik loop naar voren en leg mijn hand op het bureaublad. Dit was zijn bureau. Zijn plek.

Ik trek met bonkend hart de bovenste lade nog eens open. Ik zie weer enkel een liniaal, een bakje met paperclips en een papier met vragen voor een mondelinge overhoring.

Bij de derde lade twijfel ik. Als hier niets ligt, is het afgelopen. Dan valt er verder nergens meer te zoeken.

Ik trek de lade open. Ook hier ligt een stapel papier in, die ik eruit haal. Niets, ze zijn allemaal blanco.

Er klinkt een sirene, die steeds dichterbij komt.

Ik hoor portieren dichtslaan, en dan hoor ik een stem vragen: ‘Hoe lang staat ze daar al?’

Het zijn Koos en Lisan niet, die liggen eindelijk in hun bed.

‘Eventjes,’ zegt de werkman, die Kat van het dak probeerde te praten.

Hoeveel tijd heb ik nog? Verwoed mik ik de papieren op de grond. Het moet hier toch ergens liggen? Ik trek alle lades eruit en keer ze om. De paperclips en papieren vliegen in het rond.

Nergens is een geheim te ontdekken. Als het al bestaat, heeft Willem het veel te goed verstopt. Verslagen laat ik de laatste lade vallen.

Maar dan zie ik plotseling iets vreemds. De bodem van de derde lade zit los... Ik weet mijn wijsvinger onder het hoekje te krijgen en trek. Wat is dit nou? Een dubbele bodem!

Mijn bloed gaat sneller stromen als ik een envelop zie. Er staan een paar cijfers opgeschreven, in hetzelfde handschrift als op het bord. 12121944.

Ik heb geen idee wat het betekent, maar ik stop de envelop zorgvuldig in mijn broekzak. En dan hoor ik buiten geschreeuw.

‘Ze vlucht!’

Boven mijn hoofd klinken voetstappen, die ik als geen ander herken. Kat gaat ervandoor.

DE SLOOP

Er scheurt een auto weg met gierende banden.

‘We kunnen beginnen met slopen,’ hoor ik iemand anders zeggen.

De hijskraan wordt gestart, ik zie dat de sloopkogel richting het gebouw draait.

Hoe snel stort het Waterland in? Bij de eerste slag al? Het gebouw is tenslotte in slechte staat...

‘Wacht!’ Dat is Mats.

Ik kijk naar beneden. Veel tijd om na te denken heb ik niet. Ik zet mijn handen op de vensterbank.

‘Niet doen!’ Beneden gaat Mats met zijn armen wijd tussen de kogel en het Waterland in staan.

‘Moet je soms een dreun?’ vroeg de jongen uit groep acht. Hij was een kop groter, maar toch was ik de bal gaan halen.

‘Je raakte me,’ zei de jongen. ‘Hier!’ Hij wees op zijn kaak. Dat was niet waar, de bal was vlak langs zijn hoofd gegaan, maar hij zocht gewoon ruzie.

‘Ben je zo’n slechte voetballer?’ ging de jongen verder. ‘Ben je zo’n typisch meisje dat niet kan mikken?’

‘Ja,’ zei ik. ‘Anders had ik je hoofd wel geraakt.’

Ik wist ook niet waarom ik het zei, maar nu had ik een probleem. De jongen kwam van zijn bagagedrager en hief zijn vuist op.

Ik deed mijn ogen dicht en wachtte op de klap. Ik hoorde een pets, maar mijn wang deed geen pijn. Ik deed voorzichtig mijn ogen weer open. Voor me, vlak tussen mij en de jongen in, stond Mats. Hij keek me aan terwijl er een straaltje bloed uit zijn mondhoek droop. Hij grijnsde.

‘Net op tijd.’

‘Ben je gek geworden, jongen?’ Een man sleurt Mats weg bij de kogel. ‘Dit is levensgevaarlijk.’

‘Maar het is... Jullie kunnen niet... Wacht nou!’

Dit is het moment, iedereen kijkt naar Mats! Mijn zwetende handen hebben nauwelijks grip op de regenpijp. Nog één meter. Ik besluit te springen en mijn voeten landen in het zachte gras.

Ik schiet weg, net op tijd, want de sloopkogel slingert boven mijn hoofd tegen het pand. Er klinkt een oorverdovende knal en stukken baksteen vliegen door de lucht. Ik krijg restjes puin in mijn haren.

Ik blijf rennen tot onze fietsen. Dan pas kijk ik om. De kogel versplintert nu de glas-in-loodramen van de kantine. Er zit een enorm gat in de muur. Stel je voor dat ik nog binnen had gezeten... Ik kokhals en klap voorover. Alle spanning spuug ik eruit.

‘Ron...’ Ik draai me om en zie Mats. Zijn gezicht is spierwit. ‘Je bent... Het is...’

Ik sla mijn armen om zijn nek en huil. Ik heb nooit eerder bij hem gehuild, maar nu is er geen houden meer aan. Mats wrijft over mijn rug, zijn lijf drukt hij tegen dat van mij. Het voelt onwennig en vertrouwd tegelijk.

‘Het is oké,’ zegt hij zachtjes en ik kom langzaam weer tot rust. Ik proef een zurige kotssmaak in mijn mond en laat hem los.

We kijken samen naar het Waterland. De school zal straks niet meer zijn dan een gekke lege plek, zoals wanneer je je tent van het gras haalt aan het eind van de vakantie.

‘Heb je iets gevonden?’ doorbreekt Mats de stilte.

Ik haal de envelop uit mijn broekzak. ‘Hier.’

Achter ons klinkt een stem. ‘Dat is mooi.’

Als ik me omdraai, zie ik Kat. Ze heeft haar capuchon weer op en in haar rechterhand houdt ze het zakmes vast, met de punt van het lemmet op ons gericht. Ik kan nauwelijks geloven wat ik zie.

Mats graait in zijn zak en scheldt. Wanneer heeft Kat het mes teruggepakt? Bij de ruzie?

‘W-wat doe je?’

‘De envelop.’ Kat wijst met het mes. ‘Geef hier.’

Het dringt langzaam tot me door. Dit is wat ze wilde. Ons het werk laten doen en er daarna met de buit vandoor. En ik maar denken dat ze mij wilde helpen net, op het dak. Maar dit is allemaal eigenbelang. Mats had gelijk: ze is door- en doorslecht.

Kat kijkt me aan. ‘Ronja. Envelop. Nu.’

We hebben er de hele nacht over gedaan, ik heb mezelf in gevaar gebracht. Moet ik hem dan zomaar afgeven?

Kat doet een stap naar voren. Ik zie het blinkende zakmes op nog geen meter afstand. Misschien is ze gek genoeg om het te gebruiken...

‘Bedankt,’ zegt Kat, als ik de envelop aan haar geef.

‘Je komt hier niet mee weg,’ zegt Mats.

‘Dat zullen we nog wel eens zien.’ Kat loopt langzaam achteruit, terwijl ze het mes op mij gericht houdt. ‘Waag het niet om achter me aan te komen.’

0,5 UUR ERNA

‘Ik zéí het toch!’ Mats schreeuwt het uit. ‘Fok, fok, fok!’

Kat kan vanuit het park alle kanten op. We weten niet waar ze woont, hoe moeten we haar ooit terugvinden? We weten niet eens zeker of ze wel Kat heet, laat staan wat haar achternaam is.

Achter ons klinkt een keiharde knal. Ik draai me om. Een deel van het gebouw is in elkaar gestort, ik kan zo naar binnen kijken. Nog even en de graafmachine veegt de brokstukken bij elkaar.

Duizenden kilo’s puin, meer is er dan niet van het Waterland over.

‘Ben je er klaar voor?’ Ik stond met Mats samen voor de ingang van het Waterland.

Ik keek naar de grote, houten voordeur. Bij de kennismakingsdag had ik mijn ogen uitgekeken, maar nu zag ik weer allemaal nieuwe dingen. Dat dit mijn nieuwe school was!

Het Waterland was totaal niet te vergelijken met andere gebouwen in de omgeving. De oude stijl gaf me het gevoel alsof ik in een film was gestapt. Alsof Mats en ik acteurs waren en we samen een filmset op liepen.

‘We moeten gaan,’ zeg ik met schorre stem.

‘Mijn ouders zijn vast woedend,’ zegt Mats.

Ik denk aan mijn ouders en het briefje. Ik kan het niet maken om nog langer weg te blijven, maar we moeten naar Willem. Iemand moet hem vertellen dat we het geheim zijn kwijtgeraakt. Ik moet alweer bijna spugen bij dat idee.

‘We gaan niet naar huis,’ zeg ik. ‘Nog niet.’

1 UUR ERNA

‘Wat zijn jullie er vroeg bij!’ Astrid kijkt ons verrast aan. ‘Hoeven jullie niet naar school?’

Op het Betonpark Lyceum gaat nu de eerste bel.

‘Vrije dag,’ mompel ik. De mentor zal wel denken. Heeft hij al contact opgenomen met mijn ouders?

‘Willem is aan het ontbijten.’ Astrid wijst achter zich.

Samen met Mats loop ik door de lange gangen. Hij heeft onderweg nauwelijks iets gezegd, hij bleef maar schelden op Kat.

In de ontbijtzaal is het druk, maar ik zie Willem meteen. Hij is een van de weinige mannen hier.

‘Opa.’

Willem kijkt verward op van zijn gekookte eitje. Een veel te hard gekookt eitje, dat at hij vroeger nooit. Maar zelfs zijn voorkeur voor eten is hij vergeten.

‘Opa?’ zegt Mats nog een keer.

Willem kijkt hem glazig aan.

‘Ik ben het, Mats!’ Mats klinkt verontwaardigd. ‘Dat weet je toch?’

‘Mats?’ Ik kwam voorzichtig zijn kamer binnen.

‘Laat me met rust!’ Mats lag met zijn gezicht in zijn kussen.

‘Het komt wel goed met Willem,’ zei ik.

Mats kwam overeind. ‘Hij gaat onze námen vergeten, Ronja! Hij zal óns vergeten.’

Ik dacht aan de woorden van Mats’ vader. Willem dement, ik kon me er nauwelijks iets bij voorstellen. Hij vergat wel eens wat, dat klopte. Waar hij zijn sleutels had gelaten bijvoorbeeld, of hij nam de verkeerde boodschappen mee, maar námen? Dat was iets voor oude mensen.

Dit is het begin van het einde, het zal niet beter worden, alleen maar slechter. En aan Mats’ gezicht te zien, beseft hij dat nu pas écht.

Ik wil een arm om hem heen slaan, maar ik durf het niet. Mats ziet er zo gespannen uit dat ik bang ben dat hij me weg zal duwen.

‘We zijn bij het Waterland geweest,’ zeg ik. ‘We hebben de envelop gevonden.’

Willem kijkt op. Het duurt even, maar dan worden zijn ogen groot.

‘Heb je lokaal 12 gevonden?’

‘Het was even zoeken,’ geef ik toe.

Willem houdt zijn hand op. ‘Mag ik...’

‘We...’ Mijn stem stokt. Hoe moet ik dit zeggen? De blik van Willem is zo vervuld met hoop dat ik het niet over mijn hart kan verkrijgen om de waarheid te vertellen.

‘We zijn hem kwijt,’ zegt Mats dan plotseling.

Willem kijkt van Mats naar mij en weer terug. ‘Kwijt?’

‘Hij is gestolen,’ zegt Mats vlak. ‘Door een meisje.’

‘Gestolen?’ Willem kijkt naar mij. ‘Hoe kan dat nou?’

‘Ze heet Kat,’ begin ik, maar verder kom ik niet. Willem begint te lachen. Eerst is het zacht gegrinnik, maar het gaat al snel over in hysterisch gebulder. Het is een mix tussen huilen en lachen, iets wat ik nooit eerder heb gehoord. Hij klinkt als een gewond dier.

Alle anderen in de eetzaal kijken naar ons. Vanuit de hoek van de zaal komt Astrid op ons af.

‘Meneer De Graaf?’ Ze kijkt naar ons. ‘Wat is er aan de hand?’

‘Leg jij het maar uit,’ zegt Mats.

‘We zijn iets kwijtgeraakt,’ zeg ik. Ik voel dat mijn wangen warm worden. Ik wil dat Willem weer gaat zitten, maar hij blijft maar kermen.

‘Ik neem hem even mee naar zijn kamer.’ Astrid knikt me vriendelijk toe. ‘Meestal wordt hij wel rustig als ik hem een boek geef.’

Ik denk aan de enorme stapels geschiedenisboeken op zijn kamer. Zou dat nu ook helpen? Ik ben zijn grootste geheim kwijtgeraakt. Hoe zei hij het gisteren ook alweer? ‘Ik moet het goedmaken, voor het te laat is.’ Wat zou er in die envelop zitten? Wat heeft Willem gedaan?

‘Komt het wel goed met hem?’ vraag ik.

‘Natuurlijk,’ zegt Astrid. ‘Je opa is een taaie.’

‘Willem is Ronja’s opa niet,’ zegt Mats.

‘O.’ Astrid kijkt naar mij. ‘Ik dacht dat...’

‘Hij is míjn opa,’ zegt Mats.

Het voelt alsof Mats mij in mijn gezicht slaat. Ik kijk naar hem. Zijn gezicht lijkt wel een masker. Strak en gevoelloos. We hebben Astrid nooit verbeterd, waarom nu dan wel?

Astrid neemt Willem mee naar zijn kamer. Hij schreeuwt nog steeds, het geluid sterft langzaam weg als ze de ontbijtzaal uit lopen.

Ik doe mijn mond open om iets te zeggen, maar niets komt in de buurt van wat ik voel.

‘En nu?’ Mats kijkt me aan.

‘En nu wat?’ Ik voel tranen in mijn ogen prikken. Gaat hij nog sorry zeggen voor die opmerking? Maar Mats is pas net begonnen.

‘Ik had nooit naar je moeten luisteren. Kat was niet te vertrouwen.’

‘Alsof dit is wat ik wil. Ik heb álles gedaan om het geheim te vinden,’ herinner ik hem.

‘Ja, je bent een heldin.’ Mats snuift. ‘Gefeliciteerd.’

‘Waarom doe je zo?’

‘Omdat ik kwaad op je ben!’ Mats slaat op tafel. ‘Je hebt alles verpest, Ronja.’

‘Wat heb ik verpest?’

‘Ons.’ Mats kijkt me woedend aan. ‘Het ene moment pak je mijn hand en kijk je naar me alsof je...’

‘Alsof ik wat?’ Ik voel mijn wangen gloeien. ‘Zeg het dan!’

‘Alsof je me leuk vindt!’

Ik wist dat dit ooit ter sprake zou komen, maar niet zó. Niet in de ontbijtzaal van een verzorgingstehuis, tijdens een ruzie.

‘En het andere moment sluit je me buiten. Als we samen waren gaan zoeken, waren we die envelop nooit kwijtgeraakt.’

Wat wil hij nou eigenlijk zeggen? Dat ik niets waard ben zonder hem?

‘Ronja, Mats.’ Astrid komt terug de eetzaal in. ‘Is Willem hier?’

Ik kijk verward op. De woorden van Mats gonzen door mijn hoofd, maar nu komen deze nieuwe woorden erbij.

‘Ik was even een boek voor hem gaan halen, maar toen ik terugkwam in zijn kamer was hij weg.’

Astrid kijkt om zich heen. ‘Shit.’

Ik heb Astrid nog nooit horen vloeken, dus ik weet meteen dat het menens is.

‘Willem is weg.’ Mats’ vader loodste ons terug de auto in. Ik had geen idee waar het over ging, maar ik kroop met Mats terug op de achterbank.

‘Weg?’ vroeg Mats’ moeder verbaasd. ‘Hoe bedoel je?’

‘Hij is niet in zijn kamer, niet in de eetzaal, niet in de tuin.’ Roland klikte zijn gordel vast. ‘Weg.’

‘Hoe kan dat nou?’

‘Ze kunnen hem niet vierentwintig uur per dag in de gaten houden, Marleen.’ Roland draaide de auto terug de weg op.

‘Waar is hij heen?’ vroeg ik.

‘Als ik dát wist...’

‘Maar we kunnen nu toch moeilijk de hele stad door crossen?’ merkte Marleen op.

‘Heb je een beter idee?’ snauwde Roland. ‘Het gaat om mijn váder, verdomme!’

‘Verdomme!’ Mats schuift met een wild gebaar zijn stoel terug onder tafel.

‘Wat ga je doen?’ vraag ik.

‘Ik ga mijn opa zoeken.’

‘Je weet niet eens waar hij heen is gegaan!’

De eerste keer dat Willem wegliep, vonden we hem bij het graf van oma. Het was Mats’ idee om daar te zoeken. Roland huilde van opluchting toen hij zijn vader zag staan. Willem snapte niet waarom iedereen zich zo’n zorgen maakte. Hij was toch gewoon een wandelingetje gaan maken? Maar die wandelingetjes werden steeds gevaarlijker. Zoals gisteren, langs het treinspoor.

‘Laten we eerst een plan bedenken,’ zeg ik.

Astrid knikt instemmend, maar Mats lacht schamper. ‘O, zoals samenwerken met Kat?’

Gaat hij nou weer beginnen? Alsof dit allemaal mijn schuld is! Ik wil geen ruzie met Mats, maar hij blijft me kwetsen. Ik voel me zo vreselijk moe. Hoe lang ben ik eigenlijk al wakker?

‘Willem had gelijk,’ spuug ik uit. ‘Hij heeft niets aan jou.’

Ik wilde het niet zeggen, maar de woorden zijn al over mijn lippen.

Mats draait zich met een ruk om en rent de ontbijtzaal uit.

1,5 UUR ERNA

‘Kom even zitten.’ Astrid zet me op een stoel neer en drukt een beker thee in mijn handen. ‘Wat was dit nou allemaal?’

Ik schaam me rot. De hele zaal heeft gezien hoe Mats en ik tegen elkaar stonden te schreeuwen. En hij is weggerend, weg van mij.

‘Gaat het wel?’ Astrid legt een hand op mijn knie.

Ik knik, maar er komt een golf nieuwe tranen mee.

‘Ik dacht altijd dat jullie broer en zus waren.’

‘We zijn vrienden,’ zeg ik, ook al weet ik dat nu niet meer zo zeker. In de afgelopen vierentwintig uur hebben we meer ruziegemaakt dan ooit tevoren.

Waarom begon Mats dan ook over die verliefdheid? Hij is toch niet achterlijk? Hij wéét hoe het zit.

Maar hoe kon hij dat weten als ik het zelf niet eens wist?

‘Heb je enig idee waar Willem kan zitten?’ vraagt Astrid.

‘Het graf van oma misschien?’ Astrid weet niet hoe vaak Willem al is weggelopen. Tot nu toe ontdekten we het altijd op tijd. En Roland wil niets melden, want die is bang dat zijn vader dan naar de gesloten afdeling moet. De mensen die daar zitten, komen nauwelijks buiten. Willem zou daar wegkwijnen.

De pieper van Astrid gaat af. Ze kijkt op haar apparaatje. ‘Ik moet even naar de receptie, zo terug.’

Ik staar voor me uit. Wat moeten we doen als Willem opnieuw naar het Waterland op zoek gaat? Wat gebeurt er als ik dan niet op tijd ben om hem bij de trein vandaan te duwen?

Waarom zit ik hier nog? Ik sta op en gris mijn spijkerjack van de stoel.

‘Ronja?’ Astrid komt weer binnen. ‘Het waren je ouders. Ik heb ze net gesproken, ze vertelden me over het briefje op je kussen. Ze komen je meteen halen.’

Het lijkt of de grond onder mijn voeten wegzakt. ‘Wat?’

Astrid kijkt me onderzoekend aan. ‘Is het écht waar dat jullie de hele nacht weg waren?’

Ik knik. ‘Voor Willem.’

‘Ronja toch...’ Astrid schudt haar hoofd, maar ik hoor iets van ontzag in haar stem. Alsof ze mij stiekem heel dapper vindt.

‘Als mijn ouders hier zijn,’ zeg ik tegen Astrid, ‘wil je dan zeggen dat het me spijt?’

‘Wat ga je doen?’

‘Ik moet gaan.’ Ik kijk haar aan. ‘Het is heel belangrijk.’

‘Maar...’ Astrid schudt haar hoofd. ‘Ik kan toch niet...’

‘Doe het voor Willem,’ zeg ik. ‘Alsjeblieft.’

2 UUR ERNA

Het Betonpark Lyceum is nog grijzer dan in mijn herinnering. Ik gluur van een afstandje naar de ingang, maar er is niemand te zien. Al mijn klasgenoten zitten nu in de les. De les die Mats en ik ook zouden moeten volgen.

Maar ik moet het proberen, het Betonpark is sinds vanochtend de enige middelbare school in de omgeving.

Kats kale hoofd maakt haar ouder, haar leeftijd is moeilijk in te schatten, maar ik denk dat ze ongeveer zeventien is. Als ze uit deze buurt komt, moet dit haar school zijn.

Maar wat moet ik beginnen als ze helemaal geen Kat heet? Misschien is dat een schuilnaam, zo gehaaid is ze wel. In dat geval zit ik een spook achterna...

Ik zet mijn fiets bij het hek en loop voorzichtig het plein over. De hal van het Betonpark is groot, de conciërge zit in een glazen cabine, pal naast de ingang. Verder is de hal leeg, ik zie geen docenten of klasgenoten.

‘Kan ik je helpen?’ De man kijkt me vragend aan.

‘Ik zoek een meisje dat Kat heet.’

De man trekt zijn wenkbrauwen op.

‘Ik denk dat ze hier op school zit.’ Het verhaal wordt steeds gekker. Wat moet ik doen als Kat een schuilnaam is? Waar moet ik dan beginnen met zoeken? Hoeveel scholen zijn er in Nederland?

‘Kom even binnen.’ De man doet de deur van het glazen hok open. Hij pakt een grote map uit de kast. ‘Even zoeken...’

‘Weet u over wie ik het heb?’ vraag ik hoopvol.

‘Absoluut,’ zegt de man, en mijn hart maakt een sprongetje. Misschien gaat het om een andere Kat, maar dan zegt de man: ‘Dat weet ik maar al te goed.’

Het klinkt alsof hij eigenlijk wil zeggen: helaas wel. Nu is de kans dat het om dezelfde Kat gaat iets groter.

De man bladert door de schoolfoto’s en stopt bij een meisje dat met een felle blik de lens in kijkt. Ze is zowat de enige die niet lachend op de foto staat.

‘Bedoel je deze dame?’

Zodra ik haar zie, voel ik een golf van opluchting. Ik kan nauwelijks geloven dat ik haar heb gevonden.

‘Dat is haar,’ zeg ik zachtjes. Kat. Eigenlijk heet ze Katharina, zie ik. Haar achternaam past wél bij haar karakter. Beuker.

‘Waar kan ik haar vinden?’

De man zucht. ‘Ze zit nooit in de les.’

Het verbaast me niets, maar toch voel ik een steek van teleurstelling.

‘En haar adres?’

‘Dat mag ik niet geven.’

Ik was zo ver, maar nu ben ik weer terug bij af. Ik kan moeilijk elke pauze op het plein patrouilleren in de hoop dat ze nog een keer komt opdagen.

‘Gaat het wel?’ De man legt een hand op mijn schouder. ‘Je trekt helemaal wit weg, meissie.’

Ik moet naar buiten, nu. Frisse lucht. Buiten haal ik drie keer diep adem.

‘Hé.’ De conciërge komt achter me aan. ‘Wat is er allemaal aan de hand? Waarom wil je Kat zo nodig vinden?’

Hij is aardig, veel aardiger dan ik had verwacht van deze stomme school. En dan breek ik. Ik vertel hem snikkend over Willem, maar dan over de oude versie. De versie vol verhalen. Ik vertel over mijn vriendschap met Mats, dat we alles samen doen, over Astrid, lokaal 12 en de envelop. Over Kat, die ons tot twee keer toe hielp en ons daarna beroofde. En ik eindig met het weglopen van Willem.

De man wrijft over zijn kin. ‘Jeetje. Ik snap dat je die envelop terug wilt.’ Hij kijkt achterom. ‘Kat is... Ze is vaak bij de rotonde. Probeer het daar.’

Hij zegt het zo snel dat ik niet weet of ik het goed heb verstaan.

‘De rotonde?’ herhaal ik. ‘Welke?’

‘Er is er maar één.’ De man geeft me een snelle knipoog. ‘Succes.’

‘Weet u misschien waar ik de rotonde kan vinden?’ vraag ik aan een voorbijganger.

De man kijkt me vreemd aan. ‘Welke?’

‘Er is er maar één.’

‘Grapjas.’ De man schudt zijn hoofd en loopt door.

Er komt een vrouw op me af, die mijn vraag heeft gehoord.

‘Je bent op zoek naar Huize de Rotonde,’ zegt ze. ‘Dat is bij de Molenlaan.’

‘Wat is het?’ vraag ik nieuwsgierig.

De vrouw glimlacht. ‘Een verzorgingstehuis.’

De Rotonde is een groot pand, met donkere bakstenen en ramen met luiken. Het heeft iets weg van het Waterland, net zo oud en sfeervol.

Bij de deur hangt een bordje. verzorgingstehuis de rotonde.

Ik duw de zware, houten deur open. In de hal is het verrassend licht. Dat komt door de grote ramen, die tot aan het plafond komen. Er ligt geel zeil op de vloer en het is er rustig. Aan de balie zit niemand.

Op goed geluk loop ik een gang in, waar een zuster langs me schiet met een notitiebord in haar handen. Aan weerszijden van de lange gang zijn kleurige deuren met ramen. Op de naambordjes is nergens een Beuker te vinden.

Het is hier één groot doolhof. De gangen komen allemaal op elkaar uit, ik heb het gevoel dat ik drie rondjes loop, net als bij een échte rotonde. Na een paar minuten word ik er zo gek van dat ik een zuster aanklamp, die iets weg heeft van Astrid.

‘Ik zoek de kamer van Beuker.’

‘Dan zit je helemaal verkeerd.’ De zuster glimlacht. ‘Kom maar.’ Ze gaat me voor langs de eetzaal, waar een paar kwebbelende bejaarden zitten.

‘Ben je ook een kleindochter van mevrouw Beuker?’

Mevrouw Beuker? Dus Kats oma is hier? Is Kat daarom nooit te vinden in de les, omdat ze hier is?

‘Ik ben bevriend met Kat,’ lieg ik.

‘Aha, een vriendin van Kat.’ Aan het enthousiasme in de stem van de zuster te horen heeft Kat hier een veel betere reputatie dan bij de conciërge.

Bij een rode deur houdt de verpleegster halt. Voordat ik naar binnen kan gluren, duwt ze hem al open. Tijd om te aarzelen heb ik niet, want ik zie Kat. En Kat ziet mij.

3 UUR ERNA

Kat zit op de rand van een bed met smetteloos witte lakens. In bed ligt een oude vrouw, die als twee druppels water op Kat lijkt. Ze heeft dezelfde felle ogen en op haar hoofd groeien wat donshaartjes, maar verder is ze helemaal kaal.

De verpleegster gaat weg en dan is het stil. De vrouw in het bed kijkt me vriendelijk aan.

‘Jij moet Ronja zijn.’

Waarom kent deze vrouw mijn naam? Ik snap er niets van. Ze is veel te hartelijk om Kats oma te kunnen zijn. Als Kat inderdaad haar kleindochter is, moet dit op zijn minst de opperheks zijn.

‘Kom even...’ begint de vrouw, maar Kat valt haar in de rede.

‘Nee, oma.’ Kat kijkt naar mij en knijpt haar ogen tot spleetjes. ‘Geen stap dichterbij.’

Ze weet waarvoor ik kom. En dan valt mijn oog op de envelop, die op het nachtkastje ligt. Mijn hart slaat een slag over. Het geheim ligt hier, op nog geen twee meter afstand.

Maar Kat zal sneller zijn, dat weet ik zeker. Tot nu toe is ze altijd de snelste geweest van ons tweeën.

Kats oma begint te hoesten. Kat buigt zich over haar heen en schudt haar kussen op zodat ze rechterop kan zitten. Ze geeft het glaasje water van het nachtkastje aan.

‘Gaat het?’ hoor ik Kat vragen.

En voor ik het weet heb ik de envelop van het kastje gepakt.

‘Ik heb het,’ zei Mats.

Ik keek hem niet-begrijpend aan.

Mats hield zijn jaszak een klein beetje open en daar zag ik het kettinkje dat ik zo graag wilde hebben.

Ik keek schichtig om me heen, maar de winkelbediende had niets in de gaten.

‘Wat dóé je?’ siste ik.

‘Je wil ’m toch?’

‘Niet zó.’

Mats grinnikte. ‘Kom.’

Met bonkend hart liep ik achter hem aan de winkel uit. Bij de poortjes klonk een harde piep.

De man achter de kassa riep: ‘Hela!’

Maar Mats begon al te rennen. En wonder boven wonder wist ik ook nog hoe dat moest.

Ik haalde Mats in, maakte nog meer vaart en bleef maar rennen. Minutenlang, mijn benen begonnen zeer te doen.

Ik stopte pas toen ik Mats’ stem hoorde: ‘Ronja!’

Ik remde af en keek achterom.

‘Fok hé.’ Mats grijnsde. ‘Zo hard hoeft nou ook weer niet.’

Mijn benen lijken los te komen van mijn lichaam. Ik vlieg de lange gangen door, de bordjes schieten aan me voorbij. Waar moet ik heen?

Ik ren langs de eetzaal, die heb ik eerder gezien, maar waar kwam ik toen vandaan? Ik sla links af.

De balie! Ik zie de voordeur, die naar binnen toe opengaat. Heb ik tijd om die open te maken? Ik trek een extra sprintje en wurm me tussen een groepje bejaarden door.

‘Ronja!’ Dat is Kat en ze klinkt dichtbij.

Ik trek aan de voordeur.

‘Geef terug!’

De buitenlucht voelt als een bevrijding.

‘Doe het n...’ Kats stem valt weg tussen de geluiden van het verkeer.

3,5 UUR ERNA

Kat moet vlak achter me zijn, dat weet ik zeker. Ik blijf rennen tot mijn benen pijn doen en ik nauwelijks meer kan ademhalen.

Als ik achteromkijk, zie ik niemand. Dan zie ik pas waar ik heen gerend ben. Ik sta voor de deur van het verlaten psychiatrisch ziekenhuis. Het laatste gebouw waar Willem ons mee naartoe nam.

Ik moet schuilen, Kat kan elk moment de hoek omslaan en ik heb geen energie meer om te rennen.

Ik duw tegen de deur, die krakend opengaat. Hoe lang is het geleden dat we hier waren? Het gebouw ziet er in ieder geval slechter uit dan in mijn herinnering. Overal zitten gaten in het plafond en planten hebben zich een weg naar binnen gebaand. De klimop kruipt over de gescheurde muren.

Het muurtje halverwege de ruimte is afgebrokkeld en komt tot mijn schouders. Ik kruip erachter en spits mijn oren. Niets, buiten mijn eigen ademhaling is het stil.

Ik draai de envelop rond in mijn zweterige handen en bekijk de cijfers. 12121944.

‘Twaalf, twaalf,’ zeg ik zachtjes. ‘Wat betekent dat? Twaalf december?’ Ik kijk naar het jaartal. 1944, midden in de Tweede Wereldoorlog. Willem was toen een tiener.

Ik denk aan die keer in de auto, toen Willem zo fel reageerde. Zijn verleden was niet spannend genoeg. Heeft dit geheim soms iets met dat verleden te maken?

Plotseling ben ik bang voor de inhoud van de envelop. Misschien zit er iets in wat ik helemaal niet wil weten. Iets wat mijn beeld van Willem voorgoed zou verpesten.

Ik moet het goedmaken, voor het te laat is.

Kat weet kennelijk waar dit over gaat. Hoe kan ik het geheim beschermen als ik dat niet weet?

Ik haal mijn vinger onder de plakrand langs en keer met bonkend hart de envelop om. De inhoud valt op de stoffige grond. Het eerste wat ik zie is een foto, die ik omdraai. Er staan twee tieners op, die lachend in de lens kijken. De jongen met het opzij gekamde blonde haar moet Willem zijn, ik heb in zijn oude huis wel eens een foto zien staan van toen hij jong was. Maar wie is die ander?

Ik schrik van haar felle ogen, die mij lijken aan te staren. Ik heb die ogen eerder gezien...

‘Kat...’ zeg ik zachtjes, maar dat kan natuurlijk niet. Het is iemand anders, iemand die ik al heb ontmoet.

Er klinkt gekraak. De voordeur gaat open.

Ik krimp in elkaar achter het muurtje en gluur door het gat vlak naast mijn hoofd. Heeft Kat me gevonden? Het was een stom idee om hier naar binnen te gaan, ik kan geen kant op en ben in mijn eigen val gelopen.

Maar dan herken ik het loopje. Het is Mats.

Hij loopt met langzame stappen door de ruimte en schopt een steentje weg. Dan haalt hij met veel lawaai zijn neus op. Heeft hij soms gehuild?

‘Mats?’ Ik sta op.

Mats kijkt verschrikt op. ‘Ronja?’

We staan als twee vreemden tegenover elkaar. Geen van ons weet iets te zeggen. Ik heb hem gekwetst, harder dan ik had gewild. En hij heeft mij gekwetst, meer dan ik hem kan zeggen. Hoe praat je zoiets uit?

‘Wat doe je hier?’ vraagt Mats met schorre stem.

‘Ik ben gevlucht voor Kat.’

Ik zie Mats schrikken. ‘Wat is er gebeurd?’

Ik houd de envelop omhoog. ‘Ik heb hem terug.’

Mats zit naast me, achter het muurtje. Terwijl ik hem alles vertelde, voelde het weer als vroeger. Maar nu ik ben uitgepraat, is het gewicht van de woorden van vanochtend er weer. Kwetsende, pijnlijke woorden, die nooit uitgesproken hadden mogen worden.

‘Dus dit is Kats’ oma?’ Mats bekijkt het meisje op de foto. ‘Ze lijken op elkaar.’

Ik denk aan de vrouw in het bed. ‘Absoluut.’

‘En dit?’ Mats pakt het andere blaadje van de grond. ‘Een brief?’

Ik knik. ‘Ik durf hem niet te lezen.’

Er klinkt opnieuw gekraak van de voordeur. Van schrik laat Mats de brief uit zijn handen vallen.

‘Kat,’ sis ik.

4 UUR ERNA

‘Ronja?’ Kats stem galmt door het lege pand. ‘Ben je hier?’

Ze zat me op de hielen. Heeft ze me naar binnen zien gaan? Of heeft ze mensen op straat gevraagd naar een verhit meisje met een envelop?

Van de zenuwen ga ik verzitten, maar het zand onder mijn gympen maakt een enorm kabaal in de stilte.

‘Aha,’ zegt Kat. ‘Daar ben je.’

Ik kan haar niet blijven ontlopen, zeker niet nu blijkt dat we vanaf vandaag op dezelfde school zitten. Ik kom haar vanzelf een keer tegen, en dan?

Ik haal diep adem en kom overeind. Mats wil me tegenhouden, maar ik sta al.

Kat glimlacht als ze me ziet. ‘Wat kun jij rennen, zeg.’

‘Wat moet je?’ Ik ben niet bang meer.

‘Ik heb die envelop nodig.’ Kat wijst op de envelop in mijn hand.

‘Je bent te laat,’ zeg ik. ‘Hij is al open.’

‘Geef hem hier.’

‘Nee.’ Al moet ik ervoor vechten, ik zal hem niet vrijwillig geven. Ze heeft hem één keer afgepakt, maar dat gebeurt me niet nog een keer.

‘Ik zou het maar wel doen,’ zegt Kat.

‘Want anders?’ vraag ik. ‘Ga je me dan steken met je zakmes?’

‘Als het moet wel, ja.’

‘Val dood, Kat.’ Mats staat nu ook op.

Kat lacht. ‘En jij bent er natuurlijk ook.’

‘Je krijgt Willems geheim niet terug,’ zeg ik. Ik loop om het muurtje heen en ga vlak voor Kat staan. ‘Nooit.’

Mats komt naast me staan. ‘We weten dat het om je oma gaat.’

Kats ogen schieten vuur. ‘Je weet helemaal niets.’

‘Wat heeft Willem gedaan?’ Mats kijkt Kat strak aan. ‘Heeft-ie haar soms gedumpt?’

Zijn woorden klinken hard in het lege pand. Kat klemt haar kiezen op elkaar.

‘Gaat het daarom?’ Mats lacht. ‘Het is meer dan vijftig jaar geleden!’

‘Je weet niet waar je het over hebt.’

‘O nee?’ Mats is nog niet klaar. ‘Ik weet niet wat mijn opa heeft gedaan, maar hij is een goede man. Jouw oma stelt zich gewoon aan.’

Kat haalt uit met haar vuist en ik reageer zonder na te denken. Ik voel mijn neus kraken. Even wordt het zwart voor mijn ogen, maar ik blijf overeind.

Dan draai ik me om naar mijn vriend. Ik houd mijn hand onder mijn neus en het kommetje loopt vol met bloed. Ik probeer te grijnzen, net als Mats lang geleden deed bij die achtstegroeper.

‘Net op tijd.’

Voor de derde keer vandaag loop ik door de lange gangen van De Rotonde, maar dit keer ben ik samen met Mats. Hij heeft wel tien keer gevraagd of het ging, maar ik kan niet goed antwoorden met de zakdoek tegen mijn neus. Elke keer als ik hem weghaal, begint het weer te bloeden.

Kat loopt voor ons uit. Ze mompelde een soort van excuus toen ze mij raakte in plaats van Mats, maar verder heeft ze niets gezegd.

Als Kat de kamerdeur van haar oma openduwt, veert die meteen overeind.

‘Katharina! Waar was je?’ Dan ziet haar oma mij. ‘Wat heb je in hemelsnaam gedaan?’

‘Haar geslagen,’ zegt Kat kortaf.

‘Maar dat is... Gaat het wel, meisje?’ Kats oma buigt zich naar me toe, maar haar gezicht vertrekt van de pijn.

‘Oma, niet doen.’

De vrouw kijkt Kat streng aan. ‘Als jij niet zo doordraaft, hoef ik dat ook niet te doen. Ben je helemaal gék geworden?’

‘Ik?’ Kat wijst op zichzelf. ‘Ik doe dit allemaal voor jou!’

De vrouw schudt haar hoofd. ‘Dit loopt helemaal uit de hand, dat merk je toch zelf ook wel?’

‘Ik wil dat hij boet, oma.’ Kat slaat op de stalen bedrand. ‘Voor alles wat hij jou heeft aangedaan.’

Ik kijk naar de vrouw in het bed, ze lijkt niet meer op de sprankelende versie van de foto. Ze is een oude, zieke vrouw, die binnenkort doodgaat. Als Willem haar inderdaad gekwetst heeft, moet hij opschieten met het goedmaken.

‘Niemand weet waar Willem is,’ zegt Mats. ‘We moeten hem eerst vinden.’

Kat draait zich om. ‘Hoe bedoel je?’

‘Hij is weggelopen,’ zegt Mats. ‘En de vorige keer stond hij langs het treinspoor, dus misschien hóéft hij niet eens meer gestraft te worden.’

5 UUR ERNA

Ik heb geen idee hoe laat het is. Voor mijn gevoel rijden we al uren rondjes, telkens hetzelfde parcours. Mijn benen willen niet meer. Ik heb het gevoel dat mijn ogen elk moment dicht kunnen vallen. Maar we trappen maar door. Kat voorop, Mats en ik achter haar. In De Rotonde heb ik mijn gezicht gewassen, mijn neus is eindelijk gestopt met bloeden.

‘Misschien kunnen we beter opsplitsen,’ stel ik voor, maar Mats schudt zijn hoofd.

‘Ik wil niet dat Kat hem in haar eentje vindt.’

We maken het zoveelste rondje langs het spoor, het park en de vaart. Ik wil het bijna opgeven, als ik opeens Willem zie staan. Hij staat met zijn rug naar ons toe en kijkt uit over het water.

Ik sla af en word op de voet gevolgd door Kat en Mats.

‘Hé, Willem!’

Hij reageert niet. Ik spring van mijn fiets en laat hem in het gras vallen. Binnen een paar passen ben ik bij hem.

‘Ronja?’

Ik kan wel huilen van opluchting. Willem ziet er verward uit, maar verder lijkt hij in orde.

‘Ik weet niet meer hoe ik hier ben gekomen.’ Willem kijkt me aan. ‘Met de trein?’

Ik val hem om de hals en blijf even zo staan. Zijn geur is gelukkig nooit veranderd. Iets met koffie en wasmiddel, een geheim recept. Willem klopt ongemakkelijk op mijn rug.

‘Kom,’ zeg ik zachtjes.

‘Ik moest iets doen,’ zegt Willem. ‘Maar ik weet niet meer wat.’

Mats doet nu ook een stap naar voren. ‘We hebben de envelop weer terug.’

‘Envelop?’ Willem knijpt zijn ogen tot spleetjes.

‘Hier.’ Ik haal de foto uit mijn broekzak. Er zit een ezelsoor aan. ‘Dit ben jij, hè?’

Willem pakt de foto van me aan en bekijkt hem. Dan verschijnen er tranen in zijn ogen. ‘Josefien... Dat is Josefien!’

Ik wijs op Kat, die nog bij haar fiets staat. Waar is ze nu met haar praatjes over boete doen?

‘Dat is Kat,’ zeg ik. ‘De kleindochter van Josefien.’

Kat kijkt ons geschrokken aan. Ze ziet spierwit. Ze had zich Willem vast heel anders voorgesteld. Als een kwade, sterke boeman.

‘Hoe...?’ Willem kijkt ons aan. ‘Ik weet niet of ik...’

Soms zou ik willen dat ik in zijn hoofd kon kijken, en tegelijkertijd helemaal niet. Ik ben bang voor wat ik aan zou treffen.

‘We gaan naar Josefien, Willem,’ zeg ik. Het voelt vreemd om hem zo te noemen, maar ik durf geen opa meer te zeggen waar Mats bij is.

‘Waar gaan we heen?’ Willem keek uit het raampje. Roland reed harder dan mocht, maar niemand zei er iets over. Zelfs Marleen niet, die tussen Mats en mij zat.

‘Je gaat naar huis, pap.’ Roland hield zijn ogen strak op de weg gericht. Ik had een hekel aan wat er nu ging komen.

Mats keek ook uit het raam, hij deed altijd net of hij hier geen deel van uitmaakte. Ik draaide nerveus mijn duimen rond elkaar.

‘Maar mijn huis is een hele andere kant op,’ zei Willem. ‘Toch?’

‘Je nieuwe huis, pap.’ Roland draaide de nieuwbouwwijk in. ‘Weet je nog?’

Voor de deur van de Zonneweide gooide Mats zo snel mogelijk het portier open. Willem keek verward om zich heen.

‘Wat is dit?’

‘Thuis.’

‘Dit is geen thúís!’

‘Kom op,’ zei Roland. ‘We hebben een leuke dag gehad, maar die is nu voorbij.’

‘Ik weet wat thuis is, maar dat is dit niet.’ Willem sloeg zijn armen over elkaar. ‘Breng me nu weg!’

Ik stapte ook de auto uit, samen met Mats’ moeder. Willem was nu de enige die nog in de auto zat.

‘Pap...’ probeerde Roland.

‘Je bent een verrader!’

Marleen nam Mats en mij mee naar binnen. ‘Kom, we gaan even lekker een ijsje halen, jongens.’

Ik keek nog een laatste keer achterom. Ik hoorde Willem nog steeds schreeuwen. En het erge was: ik begreep hem. Dit was ook geen plek waar hij thuishoorde. Als Willem ergens een hekel aan had, was het wel nieuwbouw. En nu was zo’n gebouw zijn laatste thuis.

De deur van Josefiens kamer zwaait open. Zodra ze Willem ziet, vullen haar ogen zich met tranen. Ze blijven naar elkaar kijken, Josefien in bed, Willem in de deuropening.

‘Willem...’ zegt Josefien zachtjes.

Willem klampt zich vast aan de deurpost om niet onderuit te gaan. Hoe lang hebben ze elkaar niet gezien? Sinds 1944?

‘Josefien?’ Willems stem breekt. ‘Ik moet iets tegen je zeggen...’

12-12-1950

Lieve Josefien,

Ik heb van alles geprobeerd om het te vergeten. Ik ben nu twintig, het is zes jaar geleden, waarom kan ik het niet achter me laten?

Ik was veertien en je kende me. Een grote bek, maar een klein hartje. Misschien dat je me daarom zo leuk vond. Ik had niet door hóé leuk je me vond, dat weet ik nu pas. Zes jaar te laat.

Je kende ook mijn vader. Hij wilde mij veranderen in iets wat ik niet wilde zijn. Goede cijfers halen was het allerbelangrijkste, zodat ik kon studeren. Hoogleraar zou ik worden, hij had het allemaal al voor mij uitgedacht.

Maar ik wilde gewoon spannende verhalen vertellen. De verhalen die ik bedacht als ik naar jou keek.

Als ik naar jou keek, ontstonden die verhalen vanzelf.

‘Doe eens wat meer je best, Willem,’ zei mijn vader elke dag. ‘Kijk maar naar Josefien.’

Je haalde niet alleen hoge cijfers, je was de held van het dorp, moet je weten. Zelfs mijn vader was onder de indruk van hoe jij de inbrekers uit de bakkerij hebt verjaagd.

Ik was plotseling zo kwaad op je. Ik probeerde elke dag het respect van mijn vader te winnen, maar het leek wel of hij me niet zag.

De sigaretten die ik kocht, heb ik opgerookt in lokaal 12. Het was tijdens de korte pauze en de meeste leerlingen waren in de kantine. Jij ook.

Ik vond het zo ongelooflijk smerig, maar het voelde goed om te doen. Alsof ik hiermee recht tegen mijn vader en zijn regels inging.

Er kwam een leraar aan. Ik wist niet waar ik de sigaret moest laten en ik heb hem in paniek tussen een schrift gestopt. Daarna ben ik snel weggegaan.

De brand kwam zo plotseling dat ik helemaal niet besefte waar hij vandaan kwam. Het enige wat ertoe deed was rennen. We zijn samen het gebouw ontvlucht.

Later hoorde ik van Pieter. Het stond in alle kranten. Hij was op het verkeerde moment op de verkeerde plek. Ik ben een moordenaar.

De brandweer ontdekte dat de brand op jouw plek was ontstaan. Had ik de sigaret dan toch bewust in jouw schrift gestopt? Omdat ik boos op je was? Omdat jij de persoon was die mijn vader wilde dat ik was? Was ik zo jaloers op je, dat ik je wilde laten opdraaien voor mijn fout? Zodat er eindelijk een deuk in jouw perfecte imago zou komen?

Het enige wat ik zeker weet is dat ik nooit heb gewild dat er brand kwam. Het was een ongeluk.

Ik dacht elke dag: nú ga ik het tegen je zeggen. Maar dan werd het weer avond en had ik nog steeds niets gezegd.

Je bent nooit opgesloten, gelukkig niet, maar de verdenking bleef. Al die jaren. Je bent in die tijd verhuisd, je moest wel. Het hele dorp praatte over je, een baan kon je wel vergeten.

Dat je verhuisde was vreselijk, maar tegelijkertijd een bevrijding. Ik hoefde je niet meer elke dag te zien. Het schuldgevoel werd minder, ik sprak je niet meer, ons contact verwaterde. Er kwamen eindelijk weer dagen waarop ik gelukkig kon zijn.

Tot ik je tegenkwam buiten het dorp. Je was getrouwd, vertelde je, je was zwanger. Ik kon de stof van je jurk om je buik zien spannen.

We hebben twee koppen koffie gedronken, de jouwe met anderhalve schep suiker, dat is nooit veranderd. En even leek het of we weer vrienden waren.

Totdat het tijd was om afscheid te nemen. Ik kende je als geen ander en ik zag meteen dat er iets was. Misschien wilde je niet gaan? Misschien wilde je bij mij blijven, of wilde ik dat gewoon heel graag zien?

Je fietste weg en je draaide je nog één keer om om te zwaaien. Ik kreeg het gevoel dat je het wist, dat je wist dat ík het was.

Ik was het. Ik was degene die de sigaret in jouw schrift stopte. Ik ben die lafaard, die jou verjaagde uit het dorp.

Het spijt me meer dan ik je kan zeggen. Ik vertel het je nu.

Liefs,

Willem

Ik schrik op van de harde klap achter me. De deur van de kamer trilt na in de deurpost. Mats!

Ik ga achter hem aan de gang op. Hij staat bij een van de grote ramen, die uitkijken en op de parkeerplaats.

‘Mats...’

‘Wat nou?’ Tranen staan in zijn ogen.

‘Waarom loop je weg?’

‘Dit had iedereen kunnen gebeuren, maar er is wel iemand dood door mijn opa. Iedereen zal zich hem nu herinneren als een lafaard.’

Ik denk aan Kats antwoord toen ik vroeg wat ze in het Waterland kwam doen. Ze zocht gerechtigheid. Is dat haar plan? Het verhaal openbaar maken, zodat iedereen weet dat haar oma onschuldig is?

‘Ik wil me Willem niet herinneren als de jongen die een brand stichtte en de dood van een ander op zijn geweten heeft. Hij is veel meer dan dat!’ De tranen stromen nu over Mats’ wangen. Hij doet niet eens moeite om ze weg te vegen.

‘Dat weet ik toch,’ zeg ik met overslaande stem. ‘Willem is ook belangrijk voor mij.’

‘Ga nou maar.’ Mats draait zijn rug naar me toe en kijkt weer naar buiten.

‘En dan?’

‘Alles is veranderd,’ zegt Mats.

‘Niet alles,’ zeg ik.

‘Dat klopt,’ klinkt het achter ons. Kat komt bij ons staan. ‘Jullie zijn nog net zo irritant als vannacht toen ik jullie voor het eerst zag.’

Ik recht automatisch mijn rug. ‘Wat kom je doen?’

Kat steekt haar handen in de lucht. ‘Ik kom in vrede.’

‘Waar is Willem?’ vraag ik. Ik besef ineens dat we hem helemaal niet meer alleen achter kunnen laten. Straks loopt hij weer weg!

‘Bij mijn oma,’ zegt Kat en ze zucht.

‘Wat ben je van plan?’ vraag ik. ‘Ga je naar de krant?’

Kat schiet in de lach. ‘Dacht je dat?’

‘Je wilde hem laten boeten,’ herinner ik haar.

‘Voor mijn oma,’ zegt Kat. ‘Niet voor heel Nederland.’

Ik haal opgelucht adem.

‘Ze heeft al die tijd geweten dat hij het was,’ zegt Kat. ‘Maar ze heeft er tegen de mensen uit het dorp altijd over gezwegen.’

‘Waarom?’

Kat kijkt van mij naar Mats en weer terug. Dat zegt genoeg. Ik zou voor Mats ook zwijgen.

‘Hoe wist je waar je de brief moest zoeken?’ vraag ik.

‘Ik wist helemaal niet dat er een brief was,’ zegt Kat. ‘Ik wist alleen dat er een lokaal 12 was en ik wilde daar op zoek naar een aanwijzing. Een bewijs dat mijn oma onschuldig is. Jullie hebben de brief zelf op mijn pad gebracht.’

Dan richt ze zich tot Mats. ‘Eigenlijk heb jij nog een dreun tegoed.’

‘Dan spring ik er opnieuw voor,’ zeg ik.

‘Waarom?’

‘Zo zijn wij.’

Als we terugkomen, ligt Willem met zijn gezicht naar beneden op Josefiens dekbed. Zij streelt zachtjes zijn grijze haren en ik hoor hem huilen.

Ik wil hem nog zoveel vragen. Waarom hij later op het Waterland is gaan werken. Was dat om zichzelf te straffen? Heeft hij expres naar lokaal 12 gevraagd, dat helemaal was gerenoveerd, zodat hij elke dag aan Josefien en zijn stomme fout zou denken? Willem heeft de brief nooit gegeven, maar hij heeft hem al die tijd in zijn laatje met de dubbele bodem verstopt.

Waarom is het lokaal uiteindelijk alsnog dichtgemetseld? Ik denk aan het krantenknipsel op zolder. Zo’n verhaal als dit komt waarschijnlijk elke paar jaar weer bovendrijven. Het Waterland wilde het vast vergeten. Een dode leerling is tenslotte geen goede reclame.

Lokaal 12 ging dicht, samen met Willems geheim. Willem is ergens anders gaan werken, maar hij is nooit hoogleraar geworden, zoals zijn vader wilde. Misschien wel omdat hij dat niet kon, vanwege Josefien.

En nu is Kat na al die jaren voor haar opgekomen. Ze deed precies hetzelfde als ik zou doen. Ze heeft zelfs haar hoofd kaalgeschoren voor haar oma. Misschien is Kat veel zachter dan ze wil doen lijken.

Ik kijk naar Josefien en herinner me plotseling een zin uit de brief.

‘Ben jij de bakkersknecht?’ vraag ik.

Josefien kijkt op, ze glimlacht. ‘Ja.’

Al die keren heeft Willem met een twinkeling in zijn ogen over Josefien verteld, zonder haar naam te noemen. En ik maar denken dat de knecht een jongen was. De vensterbank waar ik elke dag in zit, was dus eigenlijk van haar.

Ik kijk naar het tafereel voor me. Twee mensen, oud en op weg naar de dood. De een sterft aan kanker, de ander vergeet langzaam zijn hele leven. Willem had gelijk: het had haast. Die brief was zijn geheugen. Die brief was nodig om alles af te kunnen sluiten. Want Josefien verdiende een antwoord. Niet morgen, maar nu.

Ik kijk naar de foto, die naast de brief op het bed ligt. Twee tieners, die lachend in de lens kijken. Armen om elkaar heen geslagen, alsof ze samen de hele wereld aankunnen.

Zouden Mats en ik elkaar nog kennen over zoveel jaar, als we witblond en oud zijn? Of eindigen we zoals Willem en Josefien, verdrietig en uit elkaar gerukt?

Plotseling voel ik Mats’ hand, zijn vingers verstrengelen zich stevig met de mijne en hij knijpt even zacht. Hij zegt geen woord, maar mij zegt het alles.

Nawoord

Lieve lezer,

Ik hoop dat jij ook een opa vol verhalen hebt, zoals Willem. En een beste vriend zoals Mats, die je beter begrijpt dan jij jezelf. Dat je een vriendin hebt zoals Kat, die alles overheeft voor een ander.

En dat je die mensen bij je houdt, wat er ook gebeurt. Want ze zijn zeldzaam, mensen die een beetje anders zijn dan anderen.

Liefs,

Maren

Maren Stoffels

Stapelverliefd

Liv wil zangeres worden, maar dat mag niet van haar vader. Als hij kwaad is, slaat hij haar. Ze kan haar droom dus beter verborgen houden. Maar als Liv voor school moet samenwerken met klasgenoot Emil, merkt ze dat het ook anders kan. Emil speelt gitaar en zijn vader staat zingend in de keuken. Als Emil naar haar vader vraagt, verzint Liv leugen na leugen om haar geheim te verbergen.

Emil daagt Liv uit om samen op te treden op het schoolfeest en ze groeien steeds verder naar elkaar toe. Liv weet het zeker: ze is stapelverliefd! Maar de gemene Sacha heeft haar zinnen ook op Emil gezet…

Bestel Stapelverliefd

Maren Stoffels

Verliefd op de verkeerde?

Als er tijdens het schoolkamp spullen worden gestolen, wijzen alle vingers Evi’s kant op. Ze moet haar onschuld bewijzen! Gelukkig krijgt ze hulp van Kai, de leukste jongen van de klas. Maar wat als hij er iets mee te maken heeft?

Bestel Verliefd op de verkeerde?