De handelaar

Veel leesplezier!

Van Camilla Grebe & Paul Leander-Engström

verscheen eveneens bij Ambo|Anthos uitgevers

De poppenspeler. Moskou Noir 1

Meld je aan voor onze nieuwsbrief om op de hoogte te blijven van

de nieuwste boeken van Ambo|Anthos uitgevers via

www.amboanthos.nl/nieuwsbrief.

Camilla Grebe &

Paul Leander-Engström

De handelaar

MOSKOU NOIR 2

Vertaald uit het Zweeds

door Adri de Jong

Ambo|Anthos

Amsterdam

ISBN 978 90 263 2928 9

© 2014 Camilla Grebe & Paul Leander-Engström

Published by arrangement with Nordin Agency, Sweden

© 2018 Nederlandse vertaling Ambo|Anthos uitgevers,

Amsterdam en Adri de Jong

Oorspronkelijke titel Handlaren från Omsk

Oorspronkelijke uitgever Damm Förlag

Omslagontwerp Studio Jan de Boer

Omslagillustratie © Mark Owen / Arcangel Images

Kaartontwerp © Petter Lönegård

Foto auteur © Lars Trangius

Verspreiding voor België:

Veen Bosch & Keuning uitgevers nv, Antwerpen

‘Waar geld spreekt, zwijgt het geweten.’

Russisch spreekwoord

Voor Nina, Arne,

Jim en Åsa

Voorwoord

In maart 2008 werd de Rus Viktor Bout, een van de brutaalste en succesvolste wapenhandelaren ter wereld, door Amerikaanse agenten in Bangkok gevangengenomen. Bout, die ‘handelaar van de dood’ werd genoemd, dreef meer dan twee decennia lang de spot met zowel het rechtswezen als de veiligheidsdiensten. Hij voorzag krijgsheren, dictators en terroristen over de gehele wereld van wapens.

Bouts handelswaar is een van de grootste exportsuccessen van Zweden. Weinig Zweden weten dat het land een van de belangrijkste wapenexporteurs ter wereld is per hoofd van de bevolking en dat de export sterk groeit – sinds 2001 is deze bijna verviervoudigd. We blijven ook exporteren naar conflictgebieden en naar landen die de mensenrechten schenden. We hebben zelfs een eigen overheidsinstantie in het leven geroepen, de Wapenexportautoriteit, die tot taak heeft de Zweedse wapenindustrie met belastinggeld te ondersteunen.

Met De handelaar wilden we vooral een spannende thriller schrijven, geïnspireerd op Bout en anderen die een centrale rol spelen in de internationale wapenhandel. Ons doel was ook het signaleren van problemen op het gebied van veiligheidspolitiek. Wij vinden dat dit belicht dient te worden en dat er vaker over moet worden gedebatteerd. We hebben met het boek geen politieke bedoelingen, behalve het stellen van moeilijke vragen waarop we zelf geen antwoord hebben.

Alle bedrijven, personen en Zweedse producten in het boek zijn fictief, ook al zijn ze soms gebaseerd op voorbeelden uit de werkelijkheid. We hebben de vrijheid genomen bij het beschrijven van techniek en politiek. Maar de milieus waarin onze personages zich bewegen – vooral in Moskou – zijn nauwkeurig geschetst door Paul, die daar meer dan tien jaar woonde. Pauls ervaringen als defensiemedewerker op de Zweedse ambassade in Moskou aan het eind van de jaren tachtig en zijn werk als consultant voor Russische wapenbedrijven, hebben bij het schrijven zeer geholpen.

Veel leesplezier!

Camilla Grebe & Paul Leander-Engström

Residentie van de Zweedse ambassadeur in Moskou, Mosfilmovskajastraat 60

Net toen Oscar Rieder in slaap viel en het bierblikje uit zijn hand gleed, ging de deurbel. Hij raapte het op, maar het was al te laat. Het handgeweven wollen kleed zoog het vocht net zo snel op als een vaatdoek, en een vlek zo groot als de koude pizza op tafel ontstond rond zijn voeten.

Hij vloekte, wurmde zich uit zijn T-shirt en drukte dat op het kleed. Toen stond hij op uit de Carl Malmsten-fauteuil, schopte de chipszakken en lege bierblikjes waarmee de vloer bezaaid lag opzij en liep naar de entree.

Loedmila lachte met dezelfde zelfverzekerde glimlach als altijd toen Oscar de deur opende en alle geuren van de Moskouse nacht binnenliet: uitlaatgassen, gemaaid gras en etensluchtjes. Haar laag uitgesneden glittertopje gleed omlaag en ontblootte een magere, zonverbrande schouder toen ze vooroverboog en hem een lichte kus op zijn mond gaf. Vervolgens streek ze bedachtzaam met een lange nagel over zijn blote borstkas, alsof ze overwoog of ze hem zou krabben, en glipte de hal in. Het scherpe geluid van haar hooggehakte sandaaltjes echode tegen de stenen muren. ‘Privet, Oscar.’

Hij beantwoordde haar groet niet, greep slechts haar dunne pols beet en trok haar verder de hal in. Loedmila struikelde bijna en giechelde. Ze steunde even met haar hand tegen de muur.

Hij deed een paar stappen naar buiten en keek naar het wachthuisje, dat was overwoekerd met klimop. De Russische wacht die ervoor stond, grijnsde veelbetekenend naar hem en schoot een sigarettenpeuk weg. Die gloeide enkele seconden na op het wegdek voordat hij doofde. Rechts van het wachthuisje tekende zich tegen de nachtelijke hemel het stekelige silhouet van de grote zilverspar af.

Oscar ging terug naar binnen en trok de deur dicht zonder iets te zeggen. Het geluid van Loedmila’s voetstappen volgde hem helemaal tot in de kleine salon. Ze laveerden tussen de lege pizzadozen en de bierblikjes.

‘Bozje moj, Oscar. Wat is er gebeurd?’

God heeft hier niets mee te maken, dacht Oscar. Hij knipte de kleine messing lamp met de groene kap aan en schonk wodka in een bierglas. ‘Kun je even mijn sigaretten van boven halen?’ vroeg hij. ‘Ik heb ze in de logeerkamer laten liggen.’

Loedmila haalde haar magere schouders op, waardoor de halsketting rinkelde, en draaide zich om zonder iets te zeggen. Maar hij kon aan haar manier van lopen en het ontevreden bewegen van haar nek zien dat ze chagrijnig was. Even was hij geïrriteerd. Ze mocht niet klagen. Hij betaalde haar goed en vroeg geen onredelijke dingen van haar. Het was in haar belang om enigszins inschikkelijk te zijn. Ze was als het erop aankwam toch niet zijn postajannaja podruga, ‘vaste vriendin’, zoals de Russen dat uitdrukten.

Hij keek door het raam dat uitkeek op de tuin, zag het licht van de flatgebouwen in de verte schitteren terwijl hij probeerde zijn gedachten te ordenen. Hij wist dat hij na het weekend iets aan zijn situatie zou moeten doen. Hij kon niet eeuwig binnenblijven en zich aan de residentie opdringen. Na het weekend zouden zijn vader, ambassadeur Georg Rieder, en het huishoudelijk personeel terugkomen. Oscars aanwezigheid zou vragen oproepen – vragen die hij kon noch wilde beantwoorden.

Loedmila kwam de salon weer in, gooide zijn sigaretten op tafel en liet zich op een van de banken zakken. ‘Heb je een feest gehad of zo?’

Haar donkere ogen rustten uitdrukkingsloos op een punt direct rechts van zijn hoofd.

‘Nee.’ Oscar stak een sigaret aan, nam een diepe haal en hoestte.

Ze vertrok haar mond ietwat. ‘Je zou niet moeten roken. Je longen kunnen er niet tegen,’ zei ze.

‘Ik rook al sinds ik op mijn dertiende naar het internaat werd gestuurd. En met mijn longen gaat het uitstekend.’ Hij merkte zelf dat hij met dubbele tong sprak.

‘Tuurlijk,’ antwoordde Loedmila, en ze trok haar truitje uit en ontblootte haar perfecte borsten. Ze ging staan, maakte de knopen van haar spijkerbroek los en liet hem zakken tot aan haar knieën. Vervolgens stapte ze in één enkele beweging uit haar broek en sandaaltjes. ‘Slechte dag, Oscar?’

Ze streek hem over zijn hoofd op een opmerkelijk tedere manier. Alsof ze echt om hem gaf. Misschien deed ze dat ook wel.

‘Je hebt geen idee.’

‘Misschien kan ik je opbeuren?’

Ze ging recht voor de plek staan waar hij achterovergeleund op de bank zat. Hij boog voorover en liet zijn hand langs de rand van haar zwarte string gaan, in de opening tussen haar magere benen.

‘Misschien wel,’ zei hij, en hij klemde de sigaret tussen zijn lippen terwijl hij haar slipje uittrok. Ze was gladgeschoren. Voorzichtig streelde hij haar huid. De scherpe stoppels kriebelden tegen zijn hand. Hij bedacht dat alle vragen maar moesten wachten tot maandag. Het was vrijdag, hij had nog tijd genoeg om een oplossing te bedenken.

‘Is er iets gebeurd?’ vroeg ze weer, maar ze klonk niet bijzonder geïnteresseerd, en hij wist dat ze zou stoppen met vragen stellen als hij het onderwerp ontweek. Hij was haar geen antwoorden verschuldigd.

‘Ik wil er niet over praten.’

Ze haalde haar schouders op. ‘Het lijkt wel alsof je hier opgesloten hebt gezeten en een week lang hebt geleefd op chips en bier.’

Oscar bedacht hoe dicht bij de waarheid haar vermoeden lag, maar zei er niets over. ‘Pas even op als je wilt.’

Ze deed gehoorzaam een stap opzij en hij stond op, liep naar de muur en liet zijn blik over de foto’s boven de kast gaan. Louter lachende, succesvolle gezichten blikten op hem neer. Het voelde bizar om nu naar ze te kijken. Het was een beetje als kijken naar zijn eigen verleden en het herontdekken van een vervlogen tijd. Een oppervlakkige en valse werkelijkheid die al lang geleden was gebarsten en had plaatsgemaakt voor iets wat tegelijkertijd boosaardiger en alledaagser was. Hij vroeg zich af in welke wereld de mensen op de foto’s leefden: zijn wereld, of die andere, de vrolijke, gelukkige wereld die je in weekbladen zag?

Hij boog voorover, pakte het lijstje dat in het midden hing en blies wat stof van het glas. De man op de foto lachte zo breed dat je zijn tanden zou kunnen inspecteren door alleen maar naar de foto te kijken. Naast hem stond zij. Ze keek in de camera met haar hoofd schuin en haar lange blonde haar in een vlecht over haar schouder, als een onschuldig schoolmeisje – iets wat ze nooit was geweest.

Oscar liep terug naar de bank met het fotolijstje in zijn hand. ‘Ga zitten.’

Zonder te protesteren zonk Loedmila naast hem in de bank, leunde achterover, ontmoette zijn blik en spreidde haar benen.

‘Niet nu,’ zei hij. Hij haalde een kleine envelop tevoorschijn en goot het parelwitte poeder op het fotolijstje. Het scheermes tikte over de vrouw met de vlecht. Wat een passende symboliek.

Hij maakte een rolletje van een bankbiljet, snoof het ene lijntje op en gaf Loedmila alles door.

Toen ze vooroverboog, zag hij kippenvel verschijnen in haar nek en op haar magere schouders. Hij wilde haar net vragen of ze een plaid nodig had, toen hij dat wonderlijke gevoel van rust en helderheid kreeg. De angst nam af, werd uiteengedreven als nevel in de zon op een vroege zomerochtend. Hij zag alles helderder: de situatie waarin hij terecht was gekomen, de alternatieven waaruit hij kon kiezen. Alles was opeens hanteerbaar. Er was niets wat hij niet aankon.

‘Goed spul,’ mompelde Loedmila, en ze keek hem met haar donkere ogen wijd opengesperd aan.

Oscar bekeek haar met hernieuwde aandacht. Haar kleine borsten waren stevig en hadden grote, lichtroze, puntige tepels. Op haar bleke huid glinsterden kleine, blonde donshaartjes. Ze leken te gloeien in het lamplicht. ‘Je brandt,’ fluisterde hij.

‘Ik brand,’ herhaalde ze, en ze glimlachte. Daarna lachte ze een hoge, scherpe lach die Oscar deed denken aan de vogels in de tuin.

Hij boog voorover. Kuste Loedmila’s ene borst en vormde zijn hand als een kom over de andere. Haar huid was warm en misschien wat vochtig. Ja, vochtig. Hij stelde zich voor dat zijn nieuwe, hypergevoelige geest in staat zou zijn de kleinste verschillen in temperatuur en vochtigheid waar te nemen. Dat hij de zwakste geluiden zou kunnen horen en de kleinste bewegingen onderscheiden.

Loedmila lachte weer haar hese lach en kronkelde onder zijn gewicht. Drukte haar onderlichaam tegen hem aan. ‘Ik heb je gemist.’

Oscar drukte haar omlaag op de bank, kwam overeind op zijn elleboog en nam een slok van de wodka. Daarna reikte hij Loedmila het glas aan. Die pakte het aan zonder iets te zeggen en dronk het in één teug leeg. Haar lichaam beefde toen ze weer ging liggen.

Op hetzelfde moment klonk er een schrapend geluid bij de deur. Het leek of iemand iets zwaars over de vloer trok. Een doos, of een zak.

‘Is er iemand?’ vroeg Loedmila, zonder aanstalten te maken van haar plaats te komen of zich aan te kleden.

‘Alleen wij.’

‘Maar ik hoorde…’

‘Dat is waarschijnlijk de wacht die buiten loopt.’

Oscar wist heel goed dat de Russische bewakers zich nooit op het terrein van de residentie begaven. Ze hadden de taak onbevoegden van het Zweedse territorium te weren, maar zelf betraden ze het ambassadeterrein nooit. Hoogstwaarschijnlijk was het geluid dus afkomstig van een van de weinige ambtenaren die zich zo laat op deze augustusavond, in de vakantiemaand van de Russen, op de ambassade bevonden. Soms kon de akoestiek in het kale en spaarzaam gemeubileerde gebouw je voor de gek houden.

‘Sst.’ Hij legde een hand over haar mond en knoopte zijn spijkerbroek open. Voelde hoe de lust tot leven werd gewekt, een plek in zijn bewustzijn opeiste en alle onbehaaglijke gedachten die zich hadden opgedrongen verdreef.

Een paar jaar geleden was Loedmila slechts een van de vele mooie meisjes geweest die naar Moskou kwamen om te trouwen of munt te slaan uit het enige wat ze bezaten: hun lichaam. Hij vond haar best aardig, meer niet. Maar hij ging haar steeds vaker zien. Soms eens per maand, de laatste tijd bijna elke week. Als iemand had beweerd dat hij verliefd op haar was, zou hij dat hebben weggewuifd als absurd. Ze was een prostituee. Ze betekende niets voor hem. Maar de waarheid lag vermoedelijk in het midden, in het grensgebied tussen liefde en de onverschilligheid die hij zich verbeeldde te voelen. Hij was aan haar gehecht geraakt, zoals je je hecht aan een hond. Hij voelde zich goed in haar toegeeflijke gezelschap, en ook al zou ze nooit zijn vriendin worden, hij gaf wel om haar.

Ze schrok op onder hem. ‘Oscar, er is hier iemand.’

Hij zoog haar oorlel in zijn mond en greep haar polsen stevig beet. Misschien wat harder dan zijn bedoeling was, want ze kermde alsof hij haar pijn deed. ‘Je bent niet wijs. Alleen wij tweeën zijn hier.’

‘Maar ik hoorde…’

‘Alleen jij en ik zijn hier, en nu wil ik je.’

Ze ontspande in zijn greep en ademde zwaar tegen zijn hals.

Toen ging het licht in de kamer uit. Oscar vloog met een ruk overeind van de bank en trok zijn broek omhoog.

‘Liefje, doe het licht eens aan,’ fluisterde Loedmila vanaf de bank.

‘Het moet de elektriciteit zijn,’ zei Oscar. ‘Ik ga even kijken.’ Met onzekere stappen liep hij over de stenen vloer naar de hal.

‘Oscar, schat, blijf bij me.’

‘Wees niet bang, ik ga alleen maar naar de meterkast.’

Ze zweeg.

Oscars ogen waren nu gewend aan het donker. Hij kon de meubels onderscheiden als donkere schepen, netjes op een rij tegen de lichte wanden. Een zwak licht viel door de vensterpartijen aan de tuinzijde. Ergens in de verte was het gebulder van een optrekkende motor te horen. Het zou heel gemakkelijk zijn om hulp op te roepen via de huistelefoon of naar de woningen achter de residentie te gaan om iemand te halen. Maar hij wilde niet dat de nieuwsgierige ambassadewachten hem en Loedmila hier zouden zien, want dan zou het geroddel beginnen. Hij was niet heel handig, maar de zekeringen moest hij zelf toch wel kunnen inschakelen.

Met zijn armen voor zich uitgestrekt liep hij de gang rechts van de voordeur in. Het rook er naar stof en synthetische citroen van het schoonmaakmiddel dat de werksters zo graag gebruikten. Hij vloekte toen hij zijn grote teen tegen iets hards stootte, maar herinnerde zich toen dat hijzelf zijn golftas een paar weken geleden in de gang had gezet. Een paar weken en een eeuwigheid geleden. In de tijd dat golf nog een rol speelde.

Uit de wasruimte kwam het geluid van druppend water. Dat herinnerde hem eraan dat de weerberichten onweer en regen hadden voorspeld, maar voorlopig lag Moskou ingebed in een vochtige, drukkende warmte.

‘Oscar?’

Loedmila’s stem klonk ver weg en om een of andere reden wilde hij niet antwoorden. Wilde hij de stilte en de bedrieglijke rust die hem omsloten niet verstoren. Het enige wat hij hoorde was zijn eigen ademhaling en het irritante druppelen. Ergens vóór hem in het donker was de meterkast. Maar de gang had geen ramen en zodoende was het er pikdonker. Teleurgesteld besefte hij dat hij een zaklamp nodig zou hebben, of in ieder geval een kaars, om de juiste zekering om te zetten. Hij draaide zich om en begon terug te lopen naar de hal. Een lichte rechthoek gaf het einde van de gang aan.

Loedmila wachtte daar op hem. Haar lichaam tekende zich af als een donkere, smalle schaduw. Naarmate hij dichterbij kwam, leek de schaduw te groeien. De haartjes in zijn nek gingen overeind staan. Het was alsof een onzichtbare, koude hand hem over zijn rug streelde, alsof zijn lichaam inzag dat er iets niet klopte, hoewel zijn intellect nog niet in staat was het te bevatten.

Toen wist hij opeens wat het was.

Het silhouet in de deuropening kon Loedmila niet zijn. Het was veel te lang. Er was iemand anders in de residentie.

Een seconde later wierp de onbekende indringer zich op hem. Oscar werd tegen de grond gesmeten, terug in het donker van de gang. De metalen golfclubs sloegen rinkelend tegen de stenen vloer toen de golftas omviel, terwijl hij probeerde los te komen van de aanvaller. Van een afstand hoorde hij Loedmila roepen, maar hij kon niet antwoorden, hij had al zijn energie nodig om te proberen zich los te wrikken uit de ijzeren greep waarin de aanvaller hem vasthield.

De onbekende man zat plotseling schrijlings op zijn rug en trok zijn armen naar achteren in een onbarmhartig harde greep. Oscars gezicht werd tegen de koele stenen vloer gedrukt. Een seconde lang dacht hij dat hij zou overgeven, zoveel pijn deden zijn schoudergewrichten, maar toen zwakte de pijn wat af. De man moest zijn greep hebben verminderd.

‘Ik heb geld op de bovenverdieping,’ zei Oscar hoestend. ‘Als je me loslaat, ga ik het halen.’

Hij kreeg geen antwoord.

Meteen daarna hoorde hij Loedmila’s stem, deze keer dichterbij. ‘Oscar, wat is er aan de hand?’

Even liet de aanvaller de greep om Oscars armen verslappen. Oscar maakte van de gelegenheid gebruik, mobiliseerde al zijn kracht en ontworstelde zich aan de greep van de man. Hij rende naar de hal en riep: ‘Er is hier iemand!’

‘Ik kom eraan!’ antwoordde Loedmila.

‘Nee. Wegwezen. Het is…’

Een seconde later had de man hem weer te pakken. Het voelde als een zeer harde omhelzing. De man hield hem vast met een onvoorstelbare kracht, die de lucht uit Oscars longen perste. Zo moest het voelen als je bedolven werd door een lawine, dacht hij nog voor hij voelde dat er iets in zijn arm werd gestoken. De pijn maakte plaats voor een warm gevoel in zijn lichaam voordat de afgrond zich onder hem opende. Hij viel en viel, tot de lucht rondom hem een zacht kussen leek te worden. Alle geluid stierf weg. In de verte hoorde hij Loedmila schreeuwen en hij wilde haar zeggen dat ze moest vluchten, maar hij kon het niet. Zijn lichaam gehoorzaamde hem niet langer.

Alles was donker. Alles was stil en zacht. Beelden van zijn kindertijd fladderden voorbij, als vlinders boven een zomerweide. Hij zag zichzelf als jongetje, herinnerde zich de smaak van de zonwarme aardbeien die hij had geplukt bij het zomerhuisje in Torekov. Voelde het scherpe grind knarsen onder de dunne huid van zijn kindervoeten. Herinnerde zich zijn gevoel bij zijn eerste kus, die hij had gekregen van een twee jaar ouder meisje op een feest waar bijna iedereen zo dronken was gewor den dat ze moesten overgeven. Rook de geur van de stoffige straten van Moskou, en van Loedmila’s warme huid.

En toen verdwenen de beelden, als rook in de mist.

Residentie van de Zweedse ambassadeur in Moskou, Mosfilmovskajastraat 60

Het dode lichaam van Oscar Rieder lag uitgestrekt op de witte stenen vloer, maar zijn hoofd rustte op het kleed. Het leek bijna alsof hij uit eigen wil was gaan liggen, om te slapen. Zijn jonge gezicht was getekend, alsof hij zichzelf lange tijd had verwaarloosd. Het was breed, met volle wangen die bedekt waren met baardstoppels. Het dikke, donkerbruine haar lag opzij alsof het op zijn plaats was geblazen door een föhn. Gezicht en hals waren bruinverbrand. Hij leek wel op een van de gebroeders Kennedy, zelfs de flaporen zagen er hetzelfde uit. En je kon je voorstellen hoe hij er zou hebben uitgezien als hij oud had kunnen worden.

Maar dat zul jij nooit beleven, dacht hoofdaanklager Sergej Skoerov toen hij de jongeman bekeek die bij zijn voeten lag. De groene ogen, die er helemaal niet dood uitzagen, staarden door het venster dat uitkeek op de ambassadetuin. De dode was niet veel ouder dan Skoerovs eigen kinderen en was de zoon van de ambassadeur van Zweden in Moskou, Georg Rieder. Veel meer wist Skoerov niet. Het enige wat hij tot zijn beschikking had om meer informatie te verkrijgen was de geschokte Zweedse ambassadewacht, die in behoorlijk Russisch had weergegeven hoe hij Oscar Rieder en de bewusteloze vrouw had gevonden.

‘Wij willen nu gaan.’ Het ambulancepersoneel wendde zich tot Skoerov, die als hoofdaanklager de hoogste chef ter plaatse was. Hij had dienst gehad op het bureau van de staatsaanklager en was hier bijna gelijktijdig met de politie en het ambulancepersoneel aangekomen.

De mannen in groene overalls tilden de brancard met de vrouw op. Haar gezicht ging schuil onder een zuurstofmasker.

‘Goed. Prognose?’

‘Moeilijk te zeggen. Ze heeft een zwakke pols, maar ademt zelfstandig. We hebben haar een opiaatantagonist gegeven.’

‘Een wat?’

‘Tegengif, tegen de overdosis.’

Skoerov knikte als antwoord. Hij hoopte dat ze het zou redden. Hij wilde weten wat er was gebeurd in de residentie van de Zweedse ambassadeur en het was zaak zijn tijd goed te gebruiken, want hij rekende er niet op de ambassadeurswoning lang voor zich alleen te hebben.

De ambassadewacht had verteld dat hij vlak voor drie uur ’s nachts de boodschap had gekregen dat er een stroomstoring was in de residentie. Daarom was hij naar binnen gegaan. Het was stil, dus dacht hij dat het paar zich op de bovenverdieping bevond, maar in plaats daarvan had hij Oscar zover hij kon beoordelen al dood aangetroffen, terwijl de vrouw nog zwakke tekenen van leven vertoonde.

De ambassadeur was in Zweden op vakantie, net als de overige hoge ambtenaren van de ambassade. De wacht had de term ‘chargé d’affaires’ verschillende keren moeten uitleggen voordat Skoerov begreep dat het slechts een chiquere naam was voor de ambtenaar die op de ambassade de verantwoordelijkheid had bij afwezigheid van de ambassadeur. In dit geval was het een diplomaat met de titel ‘tweede secretaris’, die onbereikbaar was geweest toen de ambassadewacht contact met hem had gezocht in de datsja buiten Moskou waar hij de weekends doorbracht. Dat verklaarde de situatie enigszins. Omdat een Russische burger letsel had opgelopen door tot nu toe onduidelijke oorzaken – het zag er immers uit als een gewone overdosis, maar er kon ook sprake zijn van geweld of dwang – wilden de Russische autoriteiten toegang hebben tot de plaats des onheils. Dat een twintigtal Russen, onder wie een aanklager, technici, politie en medewerkers van een veiligheidsdienst, hun gang kon gaan in de residentie, was ondenkbaar als er een Zweedse diplomaat aanwezig zou zijn geweest.

Skoerov keek nog eens om zich heen. De technici van het gerechtelijk laboratorium stelden zoveel mogelijk bewijs veilig en filmden de hele woning, of het nu de plaats van een misdrijf was of de plaats van een tragisch ongeval. Hij zag direct aan enkele mannen die er rondliepen dat het agenten waren van de Russische veiligheidsdienst FSB, Federalnaja Sluzhba Bezopasnosti, de vroegere KGB. Toen hij nog eens goed keek, herkende hij een van hen. De FSB wilde vast en zeker niet de gelegenheid voorbij laten gaan eens hierbinnen rond te kijken en misschien zelfs wat achter te laten, in de vorm van een piepkleine microfoon of camera. Maar dat was niet Skoerovs probleem. Dat waren de regels van het spel, en de Zweden hadden het aan zichzelf te wijten dat er geen verantwoordelijke persoon aanwezig was.

‘Anton! Let jij erop dat de collega’s van Loebjanka niet struikelen over het slachtoffer en onze plaats delict niet besmetten?’

‘Loebjanka’, naar de plaats waar het FSB-hoofdkantoor stond, was een van de koosnamen voor de gevreesde veiligheidsdienst. Skoerov wierp de jonge politie-inspecteur een blik toe terwijl hij het zei. Anton zag er niet uit als de meeste politiemannen, die bijna altijd wat te zwaar waren van het vele stilzitten. Anton, die een weekendbezoek aan zijn moeder had afgebroken, droeg een wit overhemd en een stropdas. Hij had een smal, bleek gezicht met geprononceerde jukbeenderen, donkerblond, met een natte kam gekamd haar en een neus zo klein dat die van een kind had kunnen zijn.

‘Natuurlijk,’ antwoordde Anton zonder zijn mond te vertrekken. Het was misschien niet zo aardig om te zeggen, besefte Skoerov, maar hij had al geconstateerd dat Anton de meest humorloze man was die hij ooit had ontmoet. Hij was competent, dat kon Skoerov niet ontkennen. Hoewel Anton Levin pas drie jaar geleden was afgestudeerd aan de academie voor leidinggevenden van het ministerie van Binnenlandse Zaken, was hij al bevorderd tot eerste luitenant bij de centrale onderzoekscommissie van de politie van Moskou – door de dienaren der wet MUR genoemd. Skoerov had lang geprobeerd gebreken bij Anton te vinden, maar hij scheen zelfs nooit een berisping te hebben gekregen, en dat maakte Skoerov wantrouwig. Hij had politiemensen ontmoet die aan de oppervlakte schoner waren dan Siberisch smeltwater, maar hele misdaadsyndicaten leidden.

De Zweedse ambassadewacht kwam naar hem toe toen Skoerov bij de trap naar de privébovenverdieping stond. ‘Pardon,’ stamelde hij.

Skoerov keek hem aan en voelde een zeker medelijden met hem. Vermoedelijk zou hij worden aangeklaagd en vervolgd voor een ambts misdrijf omdat hij hen zonder voorbehoud had binnengelaten. ‘Ja?’ Skoerov voelde al aankomen wat de slungelige jongeman zou gaan zeggen en zette daarom zijn strengste stem op.

‘Ons ministerie van Buitenlandse Zaken verzoekt u buiten de residentie te wachten tot we erin zijn geslaagd onze chargé d’affaires hierheen te krijgen,’ zei de wacht.

‘Ik beschouw dit als een plaats delict en zal het als zodanig behandelen. Loop niet in de weg en wees bereid een paar vragen te beantwoorden.’

De wacht maakte geen tegenwerpingen, en dat was voor Skoerov een opluchting, want hij wilde hem niet meer dan nodig kleineren – de wacht was in shock en dat was genoeg.

Skoerov ging de trap op naar de privéwoning, die drie mooie slaapkamers had en een werkkamer met uitzicht op de goed onderhouden tuin. Ambassadeur zijn was zo gek nog niet, constateerde hij. Hij had al eerder gebeurtenissen in de diplomatieke wereld onderzocht, want dat viel onder de verantwoordelijkheid van het bureau van de federale aanklager. De laatste keer was het een ernstige strafzaak geweest: Libische diplomaten hadden hun personeel mishandeld. Maar toen had hij niet de gelegenheid gekregen de residentie te bezoeken om te zien hoe de Libische ambassadeur woonde.

In twee slaapkamers stonden onopgemaakte bedden. Uit een van de kamers kwamen monotone Engelse aansporingen: engage the enemy, defend yourself…

Hij ging de kamer binnen. De geluiden kwamen van een tv met een spelconsole, zoals hij de laatste tijd veel zag in Russische huizen. Een beetje verdrietig herinnerde hij zich dat hij en Tamara nooit geld hadden gehad om er een te kopen voor hun zoon Valeri. Maar die was toch een succesvol medewerker geworden bij een van de vele gamebedrijven die als paddenstoelen uit de grond schoten. Valeri had duidelijk zijn gevoel voor programmeren en zijn handigheid met de computer geërfd van Tamara.

Op de vloer lagen enkele wijnflessen. Was dat het leven van bevoorrechte diplomatenkinderen? Alcoholmisbruik? Mishandeling van bedienden? Diplomaten leken geen haar beter te zijn dan de figuren die hij tegenkwam in de drugswijken in Goljanovo of Strogino. Hij liep door de slaapkamers en onderzocht daarna de werkkamer. Het verbaasde hem dat daar alles er netjes bij stond. De stoel was onder de tafel geschoven en boeken en siervoorwerpen waren keurig neergezet. Op de bureaulegger lag een briefopener met het Zweedse wapen en een schrijfblok met de tekst GEORG RIEDER, AMBASSADOR OF THE KINGDOM OF SWEDEN gedrukt in goudreliëf in de rechterhoek. Hij boog voorover, keek ernaar van opzij en ontwaarde zwakke contouren van letters en cijfers op het lege eerste vel. Hij trok het papier los en stopte het voorzichtig in een zak. Daarna keek hij naar de prullenmand.

Leeg.

Hij hoorde opgewonden stemmen van buiten en haastte zich naar beneden. Het belangrijkste hierboven had hij toch gezien. Hij wilde nog een laatste rondje maken door de benedenverdieping van de woning voor ze eruit werden gegooid.

Op weg naar de grote ontvangstruimte kwam hij Anton tegen. ‘Wat is er daarbuiten aan de hand?’

‘Het waarnemend hoofd van de ambassade is teruggekomen,’ zei Anton.

‘Regel jij dat? Ik wil hierbeneden nog een paar minuten rondkijken.’

‘Ja, baas.’

Skoerov ging terug naar de kleine salon, waar de zoon van de ambassadeur nu was bedekt met iets wat leek op een wit laken. Opnieuw bekeek hij de foto’s aan de wand. Nu viel hem pas op dat er een lege ruimte midden in de verzameling foto’s was, alsof er een of meerdere ontbraken. Er stak een lege spijker uit de muur.

De opgewonden stemmen waren nu duidelijker te horen vanuit de hal.

Antons monotone stem reageerde zakelijk op de luid uitgesproken bezwaren. ‘Een Russische burger werd om 02.45 uur in bewusteloze toestand aangetroffen door uw eigen personeel. Dankzij het snelle handelen van het Russische ambulancepersoneel kreeg de vrouw in kwestie al medische hulp…’

‘Ik moet u verzoeken allemaal het Zweedse territorium te verlaten!’

‘En wat doet u dan met de dode? Hebt u een koeling op de ambassade waarin u het lichaam kunt bewaren?’

Hij kon niet nalaten te lachen om Antons praktische en strikt zakelijke tegenwerpingen.

‘Koeling?’ vroeg de diplomaat.

‘Het lichaam zal al gauw beginnen te stinken.’

‘Neem het dan mee.’

Dan zouden ze al snel een forensisch-geneeskundig onderzoeksrapport hebben, dacht Skoerov.

Had hij nog iets gemist? Misschien had hij zich laten afleiden door alle mooie meubelen en kunst in de residentie?

Toen zag hij enkele glassplinters glinsteren rechts van de ene bank. Hij liep erheen, ging op zijn knieën zitten en keek onder het meubel. Ver eronder lag iets wat op een foto leek. Hij hoorde de Zweed nu iets schreeuwen over het ministerie van Buitenlandse Zaken en een officieel protest. Toen ging zijn mobiele telefoon. Skoerov was al languit op de vloer gaan liggen en stelde vast dat zijn armen niet lang genoeg waren – hij zou een been moeten gebruiken. Hij stak zijn rechterbeen onder de bank en probeerde het voorwerp met zijn voet te bereiken.

‘Wat doet die man daar onder de bank?’ schreeuwde iemand bij de deur.

Skoerov deed een laatste krachtsinspanning. Met een enkele goed gerichte schop vloog het object over de vloer. Het was inderdaad een fotolijstje. Het glas was kapot en de foto beschadigd. ‘Hoofdaanklager Skoerov,’ groette hij vanaf zijn plaats op de vloer en hij keek naar de Zweedse diplomaat, die eruitzag alsof hij een hartaanval zou krijgen.

‘U moet uw telefoon opnemen,’ zei Anton Levin, die er ook niets komisch in scheen te zien dat hoofdaanklager Sergej Skoerov op de grond lag met zijn halve lichaam onder de bank. ‘De chargé hier zegt dat het de MID is die u probeert te pakken te krijgen,’ voegde Anton er met gedempte stem aan toe.

Het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken. Ze zouden hem bevelen de residentie onmiddellijk te verlaten. Skoerov besloot de Zweed een ogenblik te negeren en keek naar de foto. Daarop waren de Zweedse ambassadeur te zien – de man op de meeste foto’s in de kamer – en een vrouw. Mooi en jong genoeg om zijn dochter te zijn. Zijn arm rustte beschermend op haar schouders en hij lachte de breedste glimlach die Skoerov ooit had gezien. Toen merkte hij iets anders op. Een beetje wit stof of poeder tussen de scherpe glassplinters die nog steeds zaten vastgeklemd in het fotolijstje. Voorzichtig streek hij met zijn vingertop over het glas en toen bracht hij zijn vinger naar zijn mond. Proeven was geen waterdichte methode, maar gezien het feestje dat hier had plaatsgevonden, wist hij het vrij zeker: het was cocaïne.

Stocksund, ten noorden van Stockholm

‘Wel verdómme! Zijn de Russen in de residentie?’ Staatssecretaris van het Zweedse ministerie van Buitenlandse Zaken Jan Kjellberg streek met zijn handen snel over zijn gezicht, een beweging waarmee hij uitdrukking gaf aan zijn verbazing over de domheid of luiheid van de mens. Hij wist nauwelijks wat te doen, terwijl hij op de achterbank van de taxi zat die door een donker Stocksund in de richting van Stockholm reed.

Eerst hadden ze de zoon van ambassadeur Rieder dood in de residentie in Moskou gevonden, samen met een Russische vrouw in kritieke toestand. Hoewel Kjellberg slaapdronken was, begreep hij dat dit een noodtoestand was die onmiddellijk handelen vereiste. De dienst Buitenlandse Zaken, die voortdurend paraat was buiten de reguliere werktijden, had hem gewekt met het nieuws. Nu kreeg hij bovendien te horen dat er Russen in de residentie rondstruinden. Er was kennelijk niemand anders aanwezig geweest dan een postpuberale ambassadewacht in shocktoestand. De vier personen die de leiding over de ambassade vormden, waren allemaal afwezig, en de junior diplomaat die chargé d’affaires was, was onbereikbaar.

Kjellberg was gelukkig verschoond gebleven van mislukkingen en blunders sinds hij bijna twee jaar geleden zijn functie aanvaardde, en hij was absoluut niet van plan nu stommiteiten toe te laten. Hij en de minister van Buitenlandse Zaken waren een perfect op elkaar afgestemd duo. Zij maakten geen beginnersfouten; ze waren professionals op dit gebied. Hij was beroepsdiplomaat: wat hij niet wist over hoe je omging met alle denkbare problemen, was het weten niet waard. Nu was het tijd om deze kennis te gebruiken.

De taxi zoefde over de E18, en het was exact vier uur toen het eerste zwakke ochtendlicht te bespeuren was. Waarom antwoordde de chargé niet? Het was een ambtsovertreding om je telefoon niet te allen tijde bij je te hebben als je waarnemend ambassadeur was. En dat er nu net problemen waren op de ambassade van Rieder, waar hij over dreigde te struikelen, maakte het er allemaal niet vrolijker op.

‘Ze moeten er onmiddellijk uit,’ zei hij zo kalm mogelijk.

‘Men is kennelijk bezig met de hulpverlening aan de gewonde Rus sische burger,’ antwoordde de dienstdoende medewerker van Buitenlandse Zaken.

‘Zodra ze dat hebben gedaan, moet de ambassadewacht erop toezien dat al het Russisch personeel de residentie verlaat. Zeg hem dat. En verzoek de ambassadewacht voor de zekerheid onmiddellijk een chauffeur naar de datsja van de chargé te sturen. Indien nodig moet hij hem in zijn onderbroek naar de residentie slepen.’

Het koude zweet brak Kjellberg uit. De Russische politie en een hoop ander loslopend volk op Zweeds territorium, dat was absoluut onwenselijk. Niemand was het afluisterschandaal op de Zweedse ambassade in Moskou vergeten. Zweden was er naïef genoeg mee akkoord gegaan dat de ambassade zou worden gebouwd door Glavmosstroj, het Moskouse bouwbedrijf dat staatseigendom was van de Sovjet-Unie. De Russen hadden van de gelegenheid gebruikgemaakt door microfoons in de wanden te plaatsen, die pas in 1986 waren gevonden, en daarna had het de veiligheidspolitie nog enkele jaren gekost om alles te verwijderen – áls tenminste alles weg was.

Ondertussen moesten alle gevoelige bijeenkomsten op de ambas sade worden gehouden in wat het personeel ‘de duikboot’ noemde: een tegen afluisteren beveiligde cilinder die claustrofobische gevoelens opriep.

Stel dat de FSB de residentie opnieuw voorzag van microfoons? Als dat in de beginjaren zeventig kon, zou het nu nog eenvoudiger gaan. De Russen moesten er als de gesmeerde bliksem uit.

Kjellberg opende het autoraam en voelde de milde nachtlucht op zijn gezicht terwijl ze langs de lantaarns op de Sveaweg raasden. In de Malmtorgsstraat moesten ze uitwijken voor de nachtbrakers die nog buiten rondliepen. Hij dacht aan zijn eigen kinderen en was blij dat zij die periode in hun leven hadden gehad. En toen dacht hij weer aan Oscar Rieder, die hij bij verschillende gelegenheden had ontmoet, vaak omdat de jongen voor problemen had gezorgd. Hij herinnerde zich met weerzin de keer dat Oscar Rieder dronken was geworden op de bijeenkomst voor de vijftigste verjaardag van de Duitse ambassadeur en uitgebreid was gaan rotzooien met zijn gezelschap. Ze hadden hem discreet naar een wachtende auto geëscorteerd. En nu was het dus weer zover. Een schandaal. Net nu iedereen dacht dat Oscar Rieder een gematigd leven leidde. Hij had onlangs een baan gekregen, waarin hij volgens alle betrokkenen uitstekend presteerde. Een positie die van belang was voor de Zweedse exportindustrie en daarmee voor Buitenlandse Zaken.

Maar nu hadden ze zich een echte catastrofe op de hals gehaald. Het grootste probleem werd, zoals zo vaak, veroorzaakt door het uit paniek handelen bij gebrek aan een autoriteit ter plaatse. Het was natuurlijk de verantwoordelijkheid van de ambassadeur zijn ambassade adequaat te bemensen, maar een zekere kritiek zou misschien worden gericht aan het ministerie en hemzelf.

Kjellbergs maag trok samen bij de gedachte dat hem iets zou worden verweten waaraan hij niets kon doen; een dergelijke onrechtvaardigheid maakte hem misselijk.

Een andere gedachte stak ook de kop op. Hoe zou Georg Rieder het nieuws over de dood van zijn zoon opnemen? Hij voelde meteen medelijden met Rieder, hoewel hij de man nooit echt had kunnen uitstaan.

Hij betaalde de taxichauffeur, stapte de nacht in en liep naar de ingang van paleis Arvfursten, waarin Buitenlandse Zaken zat. Tot zijn ergernis vroeg de wacht hem zich te legitimeren. Hij was godbetert de hoogste ambtenaar op het ministerie van Buitenlandse Zaken. In de tijd dat hij werkte voor de Verenigde Naties en te gast was in talkshows, op de bank zat in ochtendprogramma’s en werd geïnterviewd door avondkranten genoot hij een aanzienlijk grotere bekendheid dan nu, maar toen had hij geleden onder het feit niet met een echt politieke en diplomatieke agenda te mogen werken. Je kon in het leven niet alles hebben. Nu speelde hij een centrale rol in de show van de minister van Buitenlandse Zaken.

Kjellberg ging aan zijn Haupt-bureau zitten en dacht na. Voordat hij de minister van Buitenlandse Zaken wekte, wilde hij de situatie overdenken en – het allerbelangrijkst – ervoor zorgen dat er geen spoor meer was van Russen in de residentie. Maar hij moest snel handelen. Deze keer mocht het geen tientallen uren duren voordat de minister van Buitenlandse Zaken erbij werd betrokken, zoals het geval was geweest toen de tsunami over Thailand raasde op die noodlottige tweede kerstdag van 2004. Dat was een cruciale gebeurtenis geweest in de levens en carrières van vele mensen. Zijn voorganger, de kabinetschef én de toenmalige minister van Buitenlandse Zaken – ze hadden allemaal hun carrière moeten beëindigen. Hij moest onmiddellijk contact opnemen met het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken en eisen dat de Russen de residentie verlieten. Anders zou hij riskeren dat er bij een onderzoek naar voren kwam dat hij te bang was om het aan de stok te krijgen met de machtige buurman in het oosten – iets waar de minister van Buitenlandse Zaken zelf helemaal geen moeite mee had.

Even later verstoorde telefoongerinkel de stilte in de kamer. Het was de dienstdoende ambtenaar, die vertelde dat ze een beschaamde chargé te pakken hadden gekregen die op het punt stond de residentie binnen te gaan. Kjellberg voelde een zekere voldoening omdat hij een auto op pad had gestuurd. Nu hij dan eindelijk de chargé – hoe heette hij ook alweer? – te pakken had gekregen, was hij bewust zeer kortaf.

‘Je gaat direct naar binnen en laat je niet koeioneren, maar zegt dat ik hun ministerie van Buitenlandse Zaken heb gebeld. Onze minister van Buitenlandse Zaken is geïnformeerd en we zullen een schriftelijk protest indienen als de Russen zich niet onverwijld verwijderen. En als eerste schop je degenen eruit die prutsen met verdachte apparaten.’

Kjellberg besefte dat hij een zogenoemde ‘briefing’ moest opstellen, die dicteerde wat de ambtenaren van het ministerie mochten zeggen tegen de media. Hij moest ook het politieonderzoek van de gebeurtenissen in de residentie voorbereiden. De veiligheidspolitie en rijksrecherche moesten die ochtend met het eerste vliegtuig naar Moskou gaan. In verband daarmee moest de veiligheidspolitie van de gelegenheid gebruikmaken enigszins discreet de residentie te doorzoeken op afluisterapparatuur. Het onderzoek moest plaatsvinden in overleg met de Russen, die immers zouden eisen dat onderzocht werd hoe de Russische gewond was geraakt, of mogelijk zelfs gedood, want ze was nog niet buiten levensgevaar. Hij hoopte dat zou blijken dat niet Oscar Rieder haar dood had veroorzaakt, want dan werd het pas echt ingewikkeld en zouden ze gedwongen zijn de Russen naar de mond te praten – niet de favoriete bezigheid van de minister van Buitenlandse Zaken.

De telefoon ging weer over. ‘De Russische aanklager die de actie leidt, is op weg naar buiten. Hij is de laatste, zei de dienstdoende ambtenaar.’

De staatssecretaris hapte naar lucht. Dat werd verdomme tijd; het was kwart voor vijf. ‘Mooi.’

Op dat moment begon zijn mobiele telefoon zo bezeten te trillen op het fraai gelakte bureaublad dat hij bang was dat er krassen op zouden komen. Het bleek zijn chef te zijn, de minister van Buitenlandse Zaken. Kjellberg gaf een korte samenvatting van de gebeurtenissen van die nacht. Hij benadrukte dat hijzelf ondanks het vroege uur op het ministerie aanwezig was en dat hij krachtdadig genoeg was geweest om de ambassadewacht het bevel te geven persoonlijk de chargé van zijn dat sja op te halen.

De minister van Buitenlandse Zaken klonk vermoeid, op het randje van afwezig, maar sprak als gewoonlijk beheerst. ‘Mooi. Dan houden we het binnen uiterst beperkte kring. Zorg er verdomme voor dat de kranten er geen lucht van krijgen! Ik zal misschien op Twitter zelfs een rookgordijn optrekken over belangrijke Latijns-Amerikaanse bilaterale bijeenkomsten.’

De staatssecretaris had alle vragen gehoord die hij had voorzien, maar het laatste wat de minister van Buitenlandse Zaken vroeg, had hij over het hoofd gezien: wanneer was hij van plan ambassadeur Rieder te informeren?

Dat was dan de volgende taak op zijn lijstje. Bovendien moest hij praten met de persattaché van dienst en de opname van de gesprekken tussen het personeel in Moskou en de dienstdoende ambtenaar alhier afluisteren. Hij wilde precies weten wat er was gebeurd en gezegd. En hij nam zich voor dat als die opnames belastende zaken bevatten, hij nooit in de verleiding zou komen ze te laten verdwijnen zoals de griffie van het kabinet had gedaan met de tsunamibanden in 2004.

Aviamotornaja, Oost-Moskou

Ivan Ivanov was in diepe slaap toen het telefoontje kwam. Pas toen Oksana het vochtige synthetische kussen in zijn gezicht gooide, kwam hij tot leven.

‘Het is voor jou, zei ik toch.’

Op het moment dat hij de hoorn oppakte, hoorde hij dat de kleine begon te huilen in de zelfgetimmerde wieg naast het opklapbed.

‘Klote, nu heb je haar wakker gemaakt. Weet je hoe weinig ik vannacht geslapen heb?’ Oksana stapte uit het bed, dat een vermoeide metalige zucht liet horen, tilde de baby op en verdween met snelle stapjes naar de keuken.

Ivan drukte de hoorn tegen zijn oor en luisterde.

Toen hij had neergelegd, bleef hij op de bedrand zitten. Hij kon niet opstaan. Ondanks de drukkende warmte in de kleine kamer voelde het alsof hij bevroor. Alle energie leek op een of andere manier via de telefoonhoorn zijn lichaam te hebben verlaten.

Hij keek naar het nachtkastje. De authentiek Russische wekker wees vijf uur in de ochtend aan.

Het gehuil van het meisje stopte en Oksana kwam de kamer weer binnen met een zachtere gezichtsuitdrukking. Plotseling herinnerde hij zich hoe mooi hij haar had gevonden. Destijds, voordat ze een kind hadden gekregen, toen ze verliefd waren en hadden geslapen op een slaapbank in de keuken van zijn tante in Jasenevo. Het was een herinnering die zomaar opdook, onaangekondigd, en Ivan voelde een droefheid die hij niet goed begreep. Alsof iets belangrijks en moois voor altijd verloren was gegaan.

‘Wie belt er zo vroeg?’ vroeg Oksana en ze keek hem beschuldigend aan.

Sinds hij bij Maratech werkte werd het ’s avonds vaak laat, en hij wist dat ze vermoedde dat hij er een andere vrouw op na hield. Natuurlijk had hij haar gezegd dat dat niet zo was, dat hij zijn beste beentje voor moest zetten in zijn nieuwe baan. Maar Oksana was moeilijk te overtuigen als ze eenmaal iets in haar hoofd had.

‘Dat kan ik niet zeggen,’ zei hij naar waarheid.

‘Waarom niet?’

‘Het is … vertrouwelijk.’

‘Vertrouwelijk? Maak je een grapje? Ik ben je vrouw, Ivan. Ik ben jouw geheimen zo zat!’

Ivan stond op. Zijn rug deed pijn na een nacht in het oncomfortabele bed. ‘Ik moet in ieder geval even naar kantoor.’ Hij trok het overhemd van gisteren aan, dat aan een spijker aan de muur hing, en de Armani-spijkerbroek die hij vorige week van haar voor zijn verjaardag had gekregen.

‘Naar kantoor? Om vijf uur? Op zaterdagmorgen?’

Ivan keek in haar ogen en dacht er angst in te zien, maar hij had geen puf om een smoesje te bedenken.

De vochtige augustuslucht streelde zijn gezicht toen hij het jarenzeventighuis achter zich liet en naar de metro jogde. Toen hij bij station Aviamotornaja aankwam, brak het zweet hem uit. Het zou opnieuw een warme dag worden in Moskou. De eerste winkeliers waren hun koopwaar al aan het uitpakken. Hij zwaaide naar de groente- en fruithandelaar, die een doos grote granaatappels naar binnen droeg. Het duurde nog twintig minuten voordat de eerste trein zou komen. Hij dacht erover een taxi te nemen, maar zag er geen.

De roltrappen, die over slechts enkele uren duizenden reizigers naar de ondergrondse zouden brengen, waren leeg. Ivan concentreerde zich en nam de instructies door. Er waren eigenlijk geen eigenaardigheden. Hij moest naar kantoor gaan, Oscars kamer binnengaan, de documenten kopiëren en ze vervolgens wissen van de harde schijf. Het enige wat de aandacht zou kunnen trekken, was het vroege uur. De bewakers zouden noteren dat hij er was geweest en hij zou maandag vast en zeker vragen krijgen over wat hij op kantoor had gedaan op een zo onchris telijk uur. Maar dat zag hij dan wel weer. Ivan Ivanov was toevallig zeer goed in het omgaan met onverwachte situaties.

Hij stapte in de eerste trein van de ochtend, die exact om zes uur stopte op het station. Nadat hij was gaan zitten, begon hij de aanplakbiljetten in de wagon te lezen, omdat hij nieuwsgierig was en omdat hij de gedachten aan Oscar op afstand wilde houden. Zijn chef was dood. Dat hij nu niet langer iemand boven zich had die hem steunde, kon bij een Russisch bedrijf funest zijn.

Een poster probeerde mensen te lokken om te gaan werken bij het Moskouse metronet. Machinisten konden tussen de vijftig- en negentigduizend roebel per maand verdienen. Dat was ongeveer drieduizend dollar; meer dan hijzelf verdiende na een universitaire opleiding van drie jaar. Roltrapbewakers verdienden slechts vijfentwintigduizend roebel. Vraag en aanbod, dacht hij terwijl hij uitstapte op station Sokolniki.

De Maratech-wolkenkrabber leek op een reusachtige slagtand, zoals hij zijn gewelfde blanke gevel van marmer en glas naar de hemel uitstrekte. Ivan knikte naar de nachtwaker, toonde zijn pasje en toetste de liftcode in die altijd moest worden gebruikt als de receptie van de directieafdeling niet bemand was.

De liftdeuren gingen direct en geruisloos open, alsof ze op hem hadden gewacht. Voordat Ivan instapte keek hij nog eens in de richting van de ingang. Het was nog steeds leeg achter hem. Maratech sliep. Maar hij mocht zich niet laten bedotten door de verraderlijke rust. Op de tweede en derde verdieping kon er op ieder moment van de dag activiteit heersen. Daar had hij echter hoe dan ook geen toegang. Er was een speciale bevoegdheid vereist om op de afdeling onderzoek en ontwikkeling te mogen komen.

Zijn werk als referent, persoonlijk assistent van Oscar Rieder, was Ivans eerste echte en goedbetaalde baan na het behalen van een graad in de statistiek aan het Instituut voor Toegepaste Wiskunde van de Staatsuniversiteit van Moskou. Er zat een bepaalde logica in waarom hij statistiek had gekozen. Zijn vader was een vooraanstaand wiskundige geweest en een hoge ambtenaar bij Gosplan, het economisch planorgaan van het Sovjetregime, voordat de Russische wodka daar een eind aan had gemaakt.

Toen hij uitstapte op de eenentwintigste verdieping, sprongen de automatische lampen aan. Dat was goed. Het betekende dat geen van zijn collega’s aanwezig was. Geen van de leidinggevenden die daar werkten had ooit voet over de drempel van de werkplek gezet voor negen uur ’s ochtends; Oscar ook niet. Er was sprake van een sterke negatieve correlatie tussen het aantal arbeidsuren en het salaris, bedacht Ivan, en hij stelde zich voor hoe hij een elegante formule construeerde die het verband beschreef.

De dikke, kamerbrede vloerbedekking dempte het geluid van zijn voetstappen toen hij helemaal naar de ramen liep door de gang rechts. Hij bleef even staan, drukte zijn neus tegen het koele glas en keek naar buiten. Een paar auto’s reden over de brede boulevards. Weldra zou het zaterdagverkeer goed op gang komen, als iedereen naar het centrum ging om geld rond te strooien. Hij vond dat de koophysterie bijna on smakelijk was geworden. Mensen verdienden goed, maar sloten toch een hoop dure leningen af om nog meer te kopen. Begrepen ze dan niets van effectieve rente, vroeg hij zich soms af. Zelf wilde hij alleen maar een klein appartementje voor zijn gezin en een mooie zithoek. Een flat screen en een goede computer hadden ze al gekocht.

Opnieuw draaide hij zich om om zich ervan te verzekeren dat hij alleen was, maar het enige wat hij zag, waren lange rijen deuren naar kantoorruimten die allemaal donker en leeg waren. Hij opende de deur van Oscars kamer, ging achter de computer zitten en zette deze aan. Terwijl de computer opstartte, keek Ivan naar het handgeschreven briefje met Oscars wachtwoord. Als Oscar het om wat voor reden dan ook de laatste dagen had gewijzigd, zou hij misschien niet bij de documenten kunnen komen, en hij wilde er niet aan denken wat er dan zou gebeuren.

Hij tikte het wachtwoord in, drukte op enter en keek naar de foto van Oscars vriendin die naast de computer stond. Met haar lange, blonde haar, hoge jukbeenderen en bleke huid had ze wel een Russische kunnen zijn. Hoewel Ivan het laatste jaar veel tijd met Oscar had doorgebracht, had hij haar nooit in levenden lijve gezien of hem met haar horen bellen. Hij vroeg zich bijna af of ze wel echt bestond. Misschien had Oscar de foto uit een modetijdschrift geknipt en ingelijst.

De computer liet een ping horen.

Hij was binnen.

Het kostte maar een paar minuten om de drie documenten te vinden. Ze zaten in de met een wachtwoord beveiligde map die Oscar had opgeslagen op de lokale harde schijf in plaats van op het bedrijfsnetwerk. Het wachtwoord kende Ivan allang. Hij had naar Oscar gekeken toen die inlogde op de computer en berekend dat het wachtwoord was geconstrueerd uit zijn eigen naam en die van zijn vriendin. Als statisticus wist Ivan dat de meeste kinderloze mannen zo hun wachtwoord kozen. De veiligheid die mensen zich inbeeldden als ze hun documenten beveiligden, was inderdaad slechts ingebeeld.

Ivan draaide zich om en zette de fax aan. Hij pakte de vergadernotulen over de Franse pantserafweermunitie die boven op de stapel op tafel lagen, legde die in het faxapparaat en toetste het nummer in. Dat was een pure voorzorgsmaatregel, ingeval hij onverwacht bezoek zou krijgen.

De fax knipperde en piepte.

Een dof, brommend geluid leek diep vanuit het gebouw te komen.

Iemand had de lift gestart.

Hij keek op zijn horloge. Hij had nog minstens een minuut nodig. Snel markeerde hij de documenten die hij wilde kopiëren en hij stopte een lege stick in de USB-poort van de computer. Dat kostte slechts enkele seconden.

Het gebrom van de lift was gestopt, wat alleen maar kon betekenen dat deze was gestopt om iemand in of uit te laten stappen. Ivan haalde de stick uit de computer en stopte hem in de zak van zijn spijkerbroek terwijl hij de liftmotor opnieuw hoorde starten. Toen haalde hij de andere USB-stick tevoorschijn, die een professioneel wisprogramma bevatte. Hij sloot deze aan en typte enkele korte commando’s. Hij zou de drie bestanden wissen, maar alle overige informatie op de harde schijf laten staan. Vervolgens zou het programma de elektronische sporen verbergen die het wissen naliet. Het was hoegenaamd waterdicht, en niet eens gecompliceerd. In ieder geval niet voor Ivan, die gewend was te werken met zeer geavanceerde programma’s. Op de universiteit had hij dagelijks met enkele van de krachtigste computers gewerkt die in Rusland beschikbaar waren en had hij ook leren programmeren.

Net toen het wisprogramma klaar was, hoorde hij een geluid verderop in de gang. Hij zette de computer uit en richtte al zijn aandacht op het faxapparaat, luisterde naar het lage brommen en piepen toen de informatie werd verzonden via het telefoonnet.

De deur werd geopend en Ivan draaide zich om. Wreef in zijn ogen alsof hij moe was en zette een verbaasd gezicht op. ‘Goedemorgen!’

De bewaker, die een portofoon bij zich had, keek hem argwanend aan. ‘Ik moet uw legitimatie zien.’

Toen Ivan ging staan en zijn hand in een broekzak stak om het plastic kaartje te pakken, voelde hij de USB-stick. Zo klein en met zoveel informatie. Het wonder van techniek paste in een handpalm. Ivan glimlachte. ‘Hier.’

De bewaker inspecteerde de identiteitskaart. ‘Wat doet u hier zo vroeg op kantoor, Ivan Ivanov?’ vroeg hij vervolgens.

Op hetzelfde moment piepte het faxapparaat alsof het de benarde situatie begreep en Ivan eruit wilde verlossen. ‘Ik was gisteren vergeten een belangrijke fax te versturen. Ik moest hier dus wel zijn om dat nu te doen. Mijn vrouw werd gek.’

Ivan was een uitstekende leugenaar. Een die nooit nerveus werd en niet twijfelde wanneer hij onder druk stond. Hij zag dat de bewaker ontspande na zijn uitleg.

‘Die daar?’ vroeg de bewaker en hij wees naar de bevestiging die het faxapparaat uitspuugde.

‘Precies. Ging hij erdoor?’

De bewaker haalde zijn schouders op. ‘Hoe kun je dat zien?’

Ivan liep naar de man toe en liet het hem zien. ‘Hier. Kijk. Drie blad zijden verstuurd van drie totaal. Dat betekent dat ik naar huis kan en naar bed.’

‘Ik begeleid u naar beneden,’ zei de bewaker.

‘Dat is niet nodig.’

‘U hebt speciale toestemming nodig om hier in het weekend te zijn, dus ik ga met u mee naar beneden.’

Ivan haalde zijn schouders op en volgde de man onwillig de gang door. Hij zei niet dat zijn chef hem niet langer dergelijke toestemming kon verlenen. Pas toen hij bij de lift kwam, besefte hij dat hij de USB-stick met het wisprogramma in de computer had laten zitten.

Balletstudio Demirova, Ostozjenkastraat, Moskou

Tom Blixen pakte de Financial Times op en deed alsof hij las en niet trots naar zijn dochter keek. Vóór hem op de vloer stonden de meisjes op een rij in roze tulen rokjes. Ze oefenden pliés en jetés en allerlei andere bewegingen waarvan hij de naam niet kende. In het midden stond zijn dochter Ksenia. Haar haar zat in een strakke knot, net als dat van de andere meisjes. Momenteel was die van Ksenia meer kastanjekleurig dan rood. Rechts van haar stond Alexia. Ze leken zoveel op elkaar dat ze bijna echte zusjes hadden kunnen zijn, terwijl ze totaal geen bloedband hadden.

Alexia was de middelste dochter van Rebecka, de vrouw met wie hij samenwoonde. Het enige opvallende verschil tussen de twee elfjarige meisjes was Alexia’s onbeholpen en zwaardere lichaam, dat zich altijd leek te bewegen uit de maat van de pianomuziek die stroomde uit de vleugel in de hoek van de grote ruimte.

Ksenia’s talent voor dans en muziek kwam niet van zijn kant van de familie, die bestond uit onmuzikale Zweedse boeren, en zijn grootvader, die dominee was, zong ook allesbehalve goed. Het talent kwam vermoedelijk van Olga, haar Russische moeder. Hij dacht vaak onwillekeurig aan zaken waar hij met Olga over zou willen praten. Pietluttigheden zoals hoe het kwam dat Ksenia’s kousen altijd kapotgingen bij de hakken, of belangrijkere vragen, zoals waarom ze een zo sterke behoefte had alles te controleren en haar tijd liever in haar eentje doorbracht dan met leeftijdgenootjes.

Het was pijnlijk dat hij niet op haar kon steunen bij kwesties die hun dochter betroffen, maar hij was dankbaar voor Rebecka’s hulp – als zij tenminste tijd had. Hij vroeg zich vaak af hoe Ksenia dat ervoer, maar hij had ontdekt dat haar wonden vrij goed waren geheeld, en hij wilde ze niet openrijten door te veel te vragen.

Toen Tom vijftien jaar geleden naar Rusland kwam, was het land een raadsel voor hem geweest en iedere zin in het Russisch een vergelijking die met veel moeite moest worden opgelost. Bovendien was hij eenzaam. Maar het was een zelfgekozen eenzaamheid. Hij was Zweden ontvlucht, en daarmee alle pijnlijke herinneringen en veelbetekenende blikken. Dat hij in Rusland terecht was gekomen, was puur toeval, maar langzamerhand was hij met het land vergroeid geraakt. Hij had zich een leven aangemeten dat hem paste, een bestaan dat hem tenminste geen angst aanjoeg.

En toen had hij Olga ontmoet.

Hun relatie was nauwelijks gelukkig te noemen geweest, en ten slotte had zij hem verlaten voor een andere man en haar geheim met zich meegenomen. Pas zes jaar later kwam Tom erachter dat het kind dat ze had gekregen zijn dochter was. Toen was Olga al dood. Hij was vader geworden – niet alleen tegen zijn wil, maar ook zonder het te weten.

Hij keek naar Ksenia. Ze lachte om iets wat de balletjuffrouw zei en leunde tegen de wand.

Er was een tijd geweest dat hij er zo sterk aan twijfelde of hij haar de liefde kon geven die ze nodig had, dat hij had overwogen een van Olga’s oude familieleden volledig voor haar te laten zorgen. Tegenwoordig dacht hij daar niet meer zo over. Ze was zijn dochter en hij hield van haar. Er was niets moeilijk of gekunsteld in hun relatie. Hun gezinnetje had nog een grote verandering ondergaan toen ze een paar jaar geleden waren gaan samenwonen met Rebecka en haar kinderen, maar ook dat had zich opgelost. Met Rebecka en de meisjes had hij het gezin gevonden dat hij zoveel jaren had gemist. En dat was wat hem in Moskou hield.

De dikke vrouw naast Tom blaatte in haar platte Amerikaans: ‘Oh my God, oh my God. You just saved my day, darling.’ Vervolgens nam ze de mok latte aan die de Nederlandse vrouw in een comfortabel broekpak haar aanreikte.

De Nederlandse richtte zich tot Tom. ‘Ik heb er voor jou ook een meegenomen.’

‘Dank je. Dat had je niet hoeven doen.’

‘Hoeven en hoeven. We moeten goed voor elkaar zorgen, wij onbestorven weduwen.’

Er viel een ongemakkelijke stilte toen de vrouw besefte dat ze hem onbedoeld had gerekend tot het moedercollectief. Maar hij was dat gewend. Hij luisterde meestal als de moeders praatten over hun mannen, met hun halsbrekende werkgewoonten, egoïstische planning en duizelingwekkende successen op het werk. Feit was dat ze leken te werken via hun mannen. Hij vond dat de vrouwen beter verdienden en hoopte vurig dat Ksenia nooit in een dergelijke relatie terecht zou komen.

‘Zo,’ begon de Amerikaanse. ‘Ik heb eigenlijk nooit goed begrepen waar jij je mee bezighoudt.’ Haar toon was verraderlijk zacht, alsof ze zich echt om hem bekommerde en er niet alleen op uit was hem in het goede vakje in haar sociale matrix te plaatsen, vermoedelijk ergens ver weg van de alfamannetjes, hun echtgenoten.

‘Och, ik doe van alles wat,’ zei hij en hij draaide een pagina van de krant om, om aan te geven dat het gesprek wat hem betrof over was.

Maar de Amerikaanse gaf niet op. ‘Zoals?’

Hij besefte dat ze niet van plan was zich er zo gemakkelijk bij neer te leggen, dus hij legde de krant opgevouwen op zijn knieën en nam een slok van de hete koffie. ‘Ik heb tot drie, vier jaar geleden gewerkt voor Pioneer Capital, de investeringsbank. Maar nu is mijn partner Rebecka daar algemeen directeur, dus…’

‘Oh my God. Ik begrijp het. Liefde op de werkvloer is immers out of the question…’ Ze knipoogde veelbetekenend.

‘Precies.’

‘Dus wat doe je nu?’ viel de Nederlandse in. Ze goot wat suiker uit een zakje in haar koffie.

Hij schoof onrustig heen en weer en deed alsof hij naar Alexia keek, die zich door een pas de deux probeerde te worstelen. Haar onbeholpenheid op de dansvloer stond lijnrecht tegenover de manier waarop ze door de rest van het leven ging. Ze had massa’s vrienden en vriendinnen op de Zweedse school in Moskou. Ging naar alle feestjes. Ksenia daar entegen was stil en teruggetrokken. Ondanks zijn en Rebecka’s inspanningen haar te laten omgaan met leeftijdgenootjes, gaf ze er de voorkeur aan alleen te zijn.

‘Ik heb wat investeringen lopen,’ zei Tom vaag. ‘Verder speel ik veel tennis en doe ik aan hardlopen. Het is… fantastisch, deze mogelijkheid om even te ontsnappen aan de ratrace. Tijd te hebben voor zowel de kinderen als mezelf.’

Fantastisch?

Hij kon zich niet herinneren wanneer hij voor het laatst zo goed had gelogen. De waarheid was dat hij het spuugzat was huisvrouw te spelen in het appartement in de Gagarinsteeg.

Ze waren zich ervan bewust geweest dat een van hen gedwongen was Pioneer Capital te verlaten zodra hun relatie officieel werd. Het was ongepast dat een senior afdelingshoofd een relatie had met de algemeen directeur. En dat Rebecka zou stoppen, was een optie die ze niet hadden overwogen. Na tien jaar onder haar te hebben gewerkt, wist Tom dat ze leefde voor haar carrière. Ze had gewerkt met één enkel doel voor ogen, en dat was zich omhoogwerken naar de top van Pioneer. Daar kwam nog bij dat ze een van de drie grootste aandeelhouders was van de firma. Ze beseften allebei dat haar aandelenbezit het toegangsbewijs zou zijn tot een heel ander leven op de dag dat de firma verkocht werd.

Áls de firma verkocht werd.

Rebecka en de andere aandeelhouders werkten al enkele jaren aan een verkoop, maar het zag er niet naar uit dat die binnen afzienbare tijd rond zou komen. Dat betekende dat Tom was veroordeeld tot het appartement, de sportschool en de plaatselijke tennisclub. Rebecka wees hem er voortdurend op dat hij best een baan kon krijgen als hij dat zo graag wilde, maar aangezien een groot deel van de financiële branche om concurrentieredenen uitgesloten was, wist hij niet waar hij moest beginnen. En de markt stond verre van met open armen te wachten op een veertigjarige die door zijn privésituatie nauwelijks een werkweek van tachtig en zelfs geen zestig uur kon maken.

‘Dus je bent… levenskunstenaar?’ De Nederlandse vrouw in haar zachte kleding sprak het uit alsof het de naam was van een met uitsterven bedreigde diersoort.

Tom keek haar niet-begrijpend aan. ‘Pardon?’

‘Nou, dat je precies het leven leidt waar iedereen eigenlijk van droomt. Tijd met de kinderen, veel sporten, geen stress. Je weet wel. Je bent de baas over je eigen tijd.’

Hij probeerde te glimlachen, maar de glimlach werd een grimas. ‘Ik heb alle tijd van de wereld.’

Tijd genoeg om het gras te zien groeien, dacht hij toen de beide vrouwen bijna demonstratief alle verplichtingen van hun mannen begonnen te bespreken. Over tien minuten zou de balletles afgelopen zijn en zouden de expatmoeders ervandoor gaan in hun SUV’s. Zelf zou hij de korte route naar huis lopen, met Ksenia en Alexia spelend naast hem op het trottoir – en dat was geluk.

Het ware geluk.

Door die gedachte voelde hij zich wat beter. De Amerikaanse vrouw boog zich plotseling naar hem toe, alsof ze een geheimpje wilde vertellen. ‘Je mag niet toestaan dat je succesvolle partner je voor zichzelf houdt, sweetheart.’ Ze klopte hem op zijn dij en lachte veelbetekenend naar haar vriendin.

Toen zijn mobiele telefoon ging, maakte hij van de gelegenheid gebruik om zich voorzichtig uit de ruimte terug te trekken.

‘Tom, dat is lang geleden!’

‘Vremja letit – de tijd vliegt,’ antwoordde Tom, en hij dacht aan zijn oude vriend Fredrik, die zo graag Russische uitdrukkingen gebruikte. Fredrik, die Ksenia’s stiefvader was geweest, was vijf jaar geleden overleden, maar Ksenia praatte nog steeds veel over hem.

Het was lang geleden dat hij iets had gehoord van Sergej Skoerov, hoofdaanklager in Moskou en goede vriend sinds Fredriks dood in het voorjaar van 2003. Tom en Sergej waren nader tot elkaar gekomen en de vertrouwensband tussen hen was voor altijd.

‘Sergej, ik was al van plan je te bellen. Ik heb volgende week een heel klein gaatje. Zullen we een afspraak maken?’

Sergej lachte. Ook hij wist dat Tom tijd in overvloed had. ‘Dat wilde ik net voorstellen. Ik vind dat je meer naar buiten moet en meer moet bewegen. Wat zeg je ervan om ons voetbalteam te versterken bij de volgende wedstrijd?’

Sklifosovski-ziekenhuis, afdeling Spoedeisende Hulp, Moskou

Toen hoofdaanklager Sergej Skoerov zag wie er op hem wachtte, was het alsof hij zijn bezoek aan het Sklifosovski-ziekenhuis direct na de zelfmoordaanslag in de Tverskajastraat bijna vijf jaar geleden herbeleefde.

De vrouw was zo mogelijk nog knapper dan hij zich haar herinnerde. Er zat niet langer een spoor van grijs in haar zwarte haar – ze moest met de jaren ijdeler zijn geworden en verfde het nu.

‘Dokter Weinstein,’ zei hij voordat ze op kon staan van haar stoel.

‘Aanklager Skoerov, blij u weer te zien. En gevleid dat u zich mij herinnert.’ Ze stak haar hand uit.

Skoerov zag dat ze een beetje bloosde en gokte dat het geen verrassing voor haar was dat hij opdook. Inspecteur Anton Levin, die zijn afspraak had geregeld, moest haar hebben verteld dat hij zou komen.

‘Insgelijks,’ antwoordde hij, en hij nam plaats in de stoel voor haar bureau.

‘Iets te drinken?’

Het was laat in de namiddag en Skoerov was moe na de nachtdienst. Hij kon ongetwijfeld wat cafeïne gebruiken om zich te kunnen concentreren. ‘Koffie graag.’

Weinstein pakte de telefoon en gaf de bestelling door.

‘Hoe gaat het met haar?’ vroeg hij toen Weinstein de hoorn had neergelegd.

‘Verbazingwekkend goed, gezien de toestand waarin ze hier vannacht aankwam. Ze heeft in de loop van de dag wat hartkloppingen gehad, een onregelmatig hartritme dus, en we houden haar streng in de gaten voor het geval ze iets van plan is. Dat is de praktijk bij patiënten met een zelfmoordrisico.’

‘Zelfmoord?’