Marc Jansen

BELAAGD PARADIJS

Een geschiedenis van Georgië

==

==

==

Uitgeverij Van Oorschot

Amsterdam

© Copyright 2021 MARC JANSEN, AMSTERDAM

© Copyright 2021 kaartwerk: UVA-KAARTENMAKERS, CASTRICUM

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

De illustraties in dit boek zijn voor zover mogelijk opgenomen in overleg met de rechthebbenden; wie verder rechten kan doen gelden wordt verzocht contact op te nemen met de uitgever om alsnog in een regeling te voorzien.

==

ISBN 978 90 282 0580 2

==

www.vanoorschot.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2021

Ter herinnering aan Michiel, Lucas, Huib en Rein.

Inleiding
Tafel- en andere Georgische tradities

Dit hele land is zo buitengewoon mooi, dat sommige fantasierijke reizigers zich verbeeldden hier de plaats te hebben gevonden van de oorspronkelijke hof van Eden.

(George Ellis, 1788)

==

Op 24 januari 1995 verliet ik het geteisterde, in duisternis en kou verzonken, ooit zo zonnige Georgië en nam het vliegtuig naar Istanbul om vandaar voor het eerst de inmiddels onzichtbare grens met het Westen over te steken.

(Nino Haratischwili, 2014)

==

De Schepping

Op een fraaie dag besloot de Schepper de aarde te verdelen tussen de volkeren. Hij liet ze een wedstrijd houden en tegen elkaar opbieden. De Italianen kwamen als winnaar uit het strijdperk te voorschijn, de Nederlanders deden het een stuk minder. Op het eind van de dag was Hij moe. Om uit te rusten had Hij een mooi plekje voor Zichzelf achtergehouden, rijk aan rivieren, watervallen, sappige vruchten en de beste wijn van de wereld. Na een lange werkdag wilde Hij zich daar in de schaduw van een boom terugtrekken. Maar onder die boom trof Hij een snurkende man aan die de veiling compleet aan zich voorbij had laten gaan. Hij maakte hem wakker en vroeg hem naar de reden van zijn afwezigheid. De man lachte, het was een prachtige dag geweest en hij zou wel genoegen nemen met wat God voor hem over had gelaten. Onder de indruk van zijn totale gebrek aan ambitie gaf God de man toen het vakantieparadijs dat Hij Zichzelf had toegedacht.

Er bestaan meerdere varianten van dit religieus-mythische Scheppingsverhaal van Georgië. In één ervan trof God de Georgiërs aan de dis aan, waar ze op Hem zaten te eten en te drinken ‘omdat U zo’n mooie wereld heeft geschapen’. Hier wordt een toespeling gemaakt op de belangrijke rol die de tafeltraditie voor hen inneemt.

De in 1893 in Bagdati, een stadje in West-Georgië, geboren Russische poëet Vladimir Majakovski ontkrachtte het verhaal een beetje, maar ook weer niet totaal, met deze dichtregels uit 1924:

==

Ik weet het: de Edens en het paradijs zijn onzin!

Maar als erover te zingen viel,

Dan bedoelden dichters daarmee

Vast Georgië, die vreugdevolle streek!

==

Toen Majakovski’s vader, een boswachter, in 1906 was overleden, verhuisde het gezin naar Moskou. Na de revolutie elf jaar later zou Vladimir een propagandist van de socialistische ommekeer worden, tot hij in 1930 de hand aan zichzelf sloeg.

Het Scheppingsverhaal over de manier waarop de Georgiërs hun land van God hebben gekregen, is afkomstig uit de in 2014 gepubliceerde Georgische familiekroniek, Het achtste leven van Nino Haratischwili. Haar paradijselijke Georgië heeft zij overigens, net als de hoofdpersoon uit haar roman, achter zich gelaten, al op haar twintigste vestigde zij zich in het Duitse Hamburg. Want toen de Schepping eenmaal voorbij was, is de geschiedenis een stuk minder goedgunstig met Haratischwili’s gewezen vaderland omgesprongen.

Over die geschiedenis gaat dit boek, de historie van een land aan de zuidrand van de Kaukasus, het gebergte dat enkele van Europa’s hoogste bergtoppen en zelfs de allerhoogste woonplaatsen van ons continent herbergt. Of het nog deel uitmaakt van Europa dan wel eerder tot Azië dient te worden gerekend, daar is niet iedereen het over eens. Het is, na Armenië, het tweede land ter wereld dat zich, officieel in 337 maar wellicht al een twintigtal jaren eerder, tot het christendom bekeerde. Vele eeuwen vroeger in elk geval dan de Russen, die het Kaukasusland eind achttiende eeuw voor een paar honderd jaar onderwierpen. Hun invloed doet zich er tot op de dag van vandaag in alle hevigheid gevoelen.

==

Aan tafel

De Georgiërs houden er een aloude tafeltraditie op na en een gast geldt daarbij als een godsgeschenk. Vooral mannen (vrouwen worden steeds vaker oogluikend getolereerd) doen zich op een dergelijke soepra rijkelijk tegoed aan de gerechten van de fameuze Georgische keuken, waarbij ze al net zo overvloedig de drank van de niet minder befaamde eigen wijnsoorten tot zich nemen. De wijnbouw is er al duizenden jaren oud. Begin negentiende eeuw reeds vergeleek Alexander Poesjkin sommige Georgische wijnen met de beste bourgognes. De Georgiërs bewaren de wijn in grote aardewerken kruiken (kvevri’s) die ze in de grond begraven, alleen de vrijwel hermetisch verzegelde hals steekt erboven uit. Er is een theorie dat ons woord voor wijn van het Georgische gvino komt.

==

==

Kvevri’s.

==

Op een soepra dient bij elke toost een van de tafelgenoten te speechen, de uit hun midden gekozen tamada of tafelvoorzitter neemt de openingstoost voor zijn rekening en bepaalt de volgorde van de overige toosten, om aan het eind de maaltijd af te sluiten. Hij dient goed van de tongriem te zijn gesneden en bij voorkeur veel bon mots tot zijn beschikking te hebben. Michael Pereira, de schrijver van het reisboek Across the Caucasus uit 1973, bezocht Georgië toen het nog volop communistisch was. De plaatselijke autoriteiten in Nikortsminda, een plek op Gods aardbodem die volledig beantwoordt aan de hierboven geciteerde paradijselijke beschrijvingen, nodigden hem uit voor een ‘lunch’ die vijf uur in beslag nam. Hier somt hij (in een vertaling van de auteur van dit boek) op wat hem en zijn medegasten werd voorgezet:

==

Om met het eenvoudigste te beginnen, brood. Daar waren drie soorten van: wit tarwebrood, knapperig volkorenbrood en platte gouden maïskoeken, nog warm van de oven. Er waren gevulde aubergines en bergen tomaten plus grote piramides komkommers. Er waren borden met die heerlijke Georgische paté gemaakt van walnoten en drie of vier variëteiten kaas. Koude gebraden kip, aangevuld met flinke porties varkensvlees, kant en klaar in plakken gesneden, terwijl een enorme hoeveelheid pasteien, taarten en gebakjes om ruimte op tafel vocht met bijzonder gedecoreerde koeken en fruitkommen. Deze gerechten, en nog talloze meer stonden al op tafel toen we gingen zitten, en wel in zo’n overvloed dat de hongerigste man zijn maag verschillende malen had kunnen vullen. Maar ze vormden geenszins het feestmaal: de voornaamste gangen verschenen pas later. De eerste daarvan was sjaslik: stukken schapenvlees geroosterd op spiezen boven een houtskoolvuur. Anders dan wat men gewoonlijk in restaurants krijgt opgediend was het verrukkelijk, het vlees was mals en perfect bereid. De tweede gang was vis: forelletjes, op ongeveer dezelfde manier klaargemaakt als de sjaslik. Een stuk hout van om en nabij zestig centimeter was van het midden af gespleten met de vis ertussen gestoken, het open einde met een tres samengebonden. Na boven het vuur te zijn geroosterd, werden ze op tafel gezet en kreeg elke gast een stok met zes forellen. Ze kwamen zo uit de rivier en hadden een licht rokerige smaak van het houtvuur, uitmuntend goed. Ten slotte was er maïs aan de kolf.

==

Naast elke zitplaats stond een fles rode wijn en een slankhalzige kruik witte wijn. Aan het eind dronken de tamada en een van de gasten uit twee prachtige met zilver ingelegde hoorns die zonder tussendoor adem te halen ad fundum moesten worden geledigd. Pereira laat in zijn beschrijving de namen van de gerechten weg, die doen je alleen al het water in de mond lopen. Chatsjapoeri, warm brood gevuld met gesmolten kaas; Lobia, salade van walnoten en bonen; Chinkali, met vlees en vleesbouillon gevulde deegnoedels; Satsivi, kip in walnotensaus; of, als toetje, Tsjoertsjchela, in druivensiroop gedrenkte, aan een draad geregen walnoten. Met als rode wijn Kindzmaraoeli of Saperavi, of witte Tsinandali. Desnoods, voor de (in Georgië met een lantaarn te zoeken) geheelonthouder, Borzjomi-mineraalwater, of juist voor drinkebroers de Georgische sterke drank, Tsjatsja.

Aan tafel, in Pereira’s geval zowel als bij andere gelegenheden, zingen Georgiërs hun karakteristieke, meerstemmige muziek. Soms is er ook begeleiding van instrumenten, zoals men kan zien op de naïeve schilderijen van traditionele Georgische tafelscènes van Niko Pirosmani uit het eind van de negentiende en het begin van de twintigste eeuw. Nadat hun gastheren Pereira en zijn reisgenoten uitgeleide hadden gedaan en dezen een andere streek waren binnengereden, stond de volgende, even rijkelijke tafel hen al op te wachten. Op den duur kan dat vermoeiend worden.

==

==

Chinkali met fles Saperavi..

==

Behalve gastvrije en, in de woorden van een kenner van het land, ‘esthetisch onverantwoordelijke’ levensgenieters zijn Georgiërs strijdlustig en emotioneel, gemoedstoestanden die aan driestheid en opvliegendheid kunnen grenzen. Familie- en vriendschapsbanden zijn voor hen heilig, wat gemakkelijk omslaat in vriendjespolitiek en nepotisme. Hun ‘eer’ slaan ze hoog aan, mannen moeten zich voortdurend ‘bewijzen’. Toch was een van Georgiës meest geëerde vorsten de eind twaalfde-, begin dertiende-eeuwse koningin Tamar, al werd ook zij ‘koning’ (mepe) genoemd. ‘Sterke vrouwen zijn typerend voor Georgië,’ zegt een hedendaagse Georgische vrouw, ‘als de mannen indertijd oorlog voerden, moesten zij alles in de hand nemen.’

==

Grieken en hun mythologie

Al in de zevende en zesde eeuw voor Christus werden er, vooral vanuit de aan de Klein-Aziatische kust gelegen stadstaat Milete, Griekse handelsposten aan de Zwarte Zee gevestigd. Steden als Soechoemi, Poti en Batoemi zijn ooit begonnen als zulke kolonies. De nu vrijwel uitgestorven Pontische Grieken speelden er lange tijd een belangrijke rol. Georgië, dat wil zeggen het westelijke deel ervan, staat bekend als het klassieke Colchis. De Griekse mythologie laat hier Jason met zijn Argonauten op zoek gaan naar het Gulden Vlies. De in de Zwarte Zee uitmondende rivier de Phasis (nu Rioni genoemd) zou immers goud meevoeren dat door middel van schapenhuiden werd opgevangen. De Colchische tovenares Medea hielp Jason het te vinden. Hij raakte op haar verliefd, maar was haar uiteindelijk ontrouw. Medea nam gruwelijk wraak door haar broer, haar rivale en de twee zonen die zij van Jason had te vermoorden.

Een andere Griekse mythe verhaalt hoe de held Prometheus, nadat hij het vuur van de goden had gestolen en aan de mensen had geschonken, voor straf aan een Kaukasusberg werd geketend. Een adelaar vrat elke dag zijn lever op, die dan ’s nachts weer aangroeide. Volgens Georgiërs was dit bij de op hun grondgebied gelegen, meer dan 5000 meter hoge Kazbek, door hen Mkinvartsveri genoemd. Ze laten hun held Amirani, zoon van de godin van de jacht maar door mensen grootgebracht, er vastketenen omdat hij het ijzer naar de wereld had gebracht en grappen dat hún lever wel andere uitdagingen kent.

==

Karten

De Georgiërs noemen zich, met volgens de overlevering Kartlos als oervader, uit de familie van Noach, Kartveli (‘Karten’) en hun land Sakartvelo, wat ‘de plaats van de Georgiërs’ betekent. Hun taal heet Kartoeli, namen die pas in de elfde eeuw in zwang kwamen, toen Georgië voor het eerst verenigd werd. De eenheid duurde maar kort, een groot deel van de geschiedenis was het Georgische taalgebied verdeeld in twee hoofddelen, gescheiden door de Lichi-bergketen, die slechts passabel was via de vrijwel duizend meter hoge Soerami-pas. In het bekken van de Rioni lag en ligt West-Georgië, het Colchis uit de oudheid en in latere eeuwen bekend als achtereenvolgens Lazica, Egrisi, Abchazeti en Imeretië. Oost-Georgië bevond en bevindt zich rond de loop van de in de Kaspische Zee uitmondende rivier de Koera (de door de Russen gebruikte Perzische naam, Kyros voor de Grieken, Mtkvari in het Georgisch). In de klassieke wereld heette het gebied Iberië en voor Georgiërs later Kartli.

==

==

Svanetië

==

Vandaag de dag bestaat Georgië, als we het kort houden, uit Kartli en Kachetië in het oosten, Imeretië, Mingrelië (Samegrelo), Goerië, Adzjarië en Svanetië in het westen en Samtsche-Dzjavachetië in het zuiden. Abchazië in het noordwesten en Zuid-Ossetië in het noorden hebben zich met steun van buurland Rusland afgescheiden, maar voor het internationale recht behoren ze nog altijd tot Georgië.

==

==

Kaukasusbergen.

==

Taalkundigen rekenen het Georgisch tot de Kartvelische taalgroep, net als het Mingrelisch en Lazisch dat respectievelijk in West-Georgië en in het grensgebied met Noordoost-Turkije gesproken wordt. Alles bij elkaar zijn er misschien 200.000 Lazen, met inbegrip van hun diaspora in Istanbul en andere Turkse steden, ze hangen anders dan de meeste Georgiërs de islam aan. Wat verder van het Georgisch vandaan staat het Svanetisch, dat nog altijd in het hooggebergte te horen is. Deze talen delen een eigen, uniek schrift. Etnische minderheden binnen Georgië beschikken over aparte talen. Arabische geografen noemden de Kaukasus dzjabal al-alsoen, de ‘berg der talen’. Vanouds was dit de verbindingsweg tussen het Nabije en Verre Oosten en de Euraziatische steppe, tegelijk scheidde de Kaukasus belendende rijken van elkaar. Het bergachtige karakter van het gebied heeft de taalkundige diversiteit versterkt, de bergen schermden verwante volkeren van elkaar af en hadden soms hun isolement tot gevolg, ze boden etnische groepen een schuilplaats waar ze hun taal en cultuur konden bewaren. Het bevorderde de ontwikkeling van tientallen talen en dialecten. Volgens etnografen biedt de Kaukasus plaats aan meer dan vijftig ‘etnossen’, zeg maar volkeren, plus talloze verdere subgroepen. Het is de vermeende plaats van oorsprong van het ‘Kaukasische ras’ (het ‘witte’, ‘blanke’ of ‘Europese ras’) dat zich in de gedachtegang van de aanhangers in gunstige zin onderscheidt van het ‘mongoloïde’ en ‘negroïde’ ras. En de mensen heten er stokoud te kunnen worden.

Tot het coronavirustijdperk was Georgië een toeristenbestemming waarover reisgidsen en reisbijlagen van kranten verschenen. Afgewacht moet worden hoe het toerisme zich in de toekomst ontwikkelt, hopelijk zal het de authenticiteit van het land niet te veel aantasten. Tegen de vier miljoen Sovjettoeristen bezochten destijds al jaarlijks de Georgische (en vooral Abchazische) kust aan de Zwarte Zee. In 2018 vertrok er een team heen met bekende Nederlanders voor het televisieprogramma Wie is de Mol? De hoofdstad Tbilisi stond op het programma, evenals de Georgische militaire weg richting de noordelijke bergen, een voorheen goed gevuld maar nu verlaten sanatorium in Tschaltoebo, Borzjomi met zijn mineraalwater en de grottenstad Vardzia. Wie weet heeft het belangstelling voor Georgië gewekt bij een groter publiek.

==

Op deze inleiding volgt een min of meer chronologische beschrijving vanaf de mythische voortijd tot het heden, met nadruk op de politieke geschiedenis en de nieuwe en nieuwste tijd. Het eerste hoofdstuk behandelt de periode tot het Russische keizerrijk tegen 1800 Georgië in bezit nam, hoofdstuk twee gaat over de Russische tijd tot de revolutie van 1917, en hoofdstuk drie over de beruchtste Georgiër aller tijden, Jozef Dzjoegasjvili, die bekend is geworden als Stalin; het eerste derde deel van zijn leven draaide om Georgië. Daarna komt de periode van de onafhankelijkheid, tot 1921, aan bod. Aan de Sovjetperiode zijn twee hoofdstukken gewijd, gevolgd door een hoofdstuk over de nieuwe onafhankelijkheid na 1991. Tot slot worden er voor Georgië enkele toekomstperspectieven geschetst.

==

==

Hoofdstuk 1
Op het breukvlak van invloedssferen

Georgië van de oudheid tot het begin van de Russische heerschappij in 1801

‘Maar dit land zit vastgeklemd tussen de scharen van een hete tang, Nino.’

‘Dat is het nu juist. Zeven maal heeft Manke Timoer Tiflis verwoest. Turken, Perzen, Arabieren en Mongolen hebben het land onder de voet gelopen. Wij zijn gebleven. Ze hebben in Georgië huisgehouden, het verkracht, het vermoord, maar het nooit bezeten. De Heilige Nino kwam uit het Westen met haar wijnstok en wij horen bij het Westen. Wij zijn geen Aziaten. Wij zijn het oostelijkst gelegen land van Europa. Alleen omdat wij Timoer hebben getrotseerd en Dzjengis, Sjah Abbas, Sjah Tahmasp en Sjah Ismail, alleen daardoor besta ik, ik, jouw eigen Nino.’

(Kurban Said, 1937)

==

De oudheid

Al sinds de Steentijd is de Kaukasus bewoond. Auteurs zijn het er niet over eens hoe de Georgiërs precies op hun plek zijn terechtgekomen. Er zijn geleerden die beweren dat ze er altijd hebben gewoond. Volgens anderen trokken proto-Georgische stammen noordwaarts, in de richting van het dal van de Koera, toen de Meden in de zesde eeuw voor Christus het rijk van Oerartoe in Oost-Anatolië vernietigden. Daar vormden ze in de loop van de volgende twee eeuwen de kern van wat zou uitgroeien tot de (Oost-)Georgische natie.

De Grieken noemden hen iberoi, waar de naam Iberië vandaan komt. Net als in het geval van het Iberisch schiereiland zou die term mogelijk van het Fenicische ebr stammen, wat ‘daarginds’ betekent. Hun hoofdstad was Mtscheta, die heette te zijn genoemd naar Kartlos’ zoon Mtschetos, op de plaats waar de rivier de Aragvi in de Koera stroomt.

==

==

Panorama van Mtscheta, zoals het er nu uitziet.

==

De oude Georgiërs hadden een primitief beeld van de wereld. Die was in hun ogen opgedeeld in een door de goden bewoonde Bovenwereld (Zeskneli, de hemel, wit van kleur) en een Onderwereld (Kverkneli, zwart gekleurd) waar geesten rondwaarden. De mensen hadden voor zolang het duurde de Tussenwereld tot hun beschikking. De drie waren verbonden door een boom, of in andere voorstellingen ook wel een toren of pilaar. Ze vereerden onder meer de maan- en oppergod Armazi en de vruchtbaarheidsgod Zaden. Van de Perzen namen de Georgiërs de zoroastrische scherpe tegenstelling tussen goed en kwaad over.

Volgens de niet altijd even betrouwbare Georgische kronieken viel Alexander de Grote in zijn oorlog tegen de Perzen in de jaren dertig van de vierde eeuw voor Christus Iberië binnen en zette hij een satraap neer in Mtscheta. De eerste eigen koning Parnavaz (een vermeende nakomeling van Kartlos die zou hebben geregeerd van 299 tot 234 voor Christus) doodde die vervolgens in een veldslag. Parnavaz is voor Georgiërs ongeveer wat koning Arthur is voor de Britten. Hij breidde zijn rijk naar alle kanten uit.

Het rijk van Alexander de Grote viel na diens dood uiteen in delen die naar de diadochen gingen. Een concurrent was het machtige koninkrijk Pontus aan de zuidoostkust van de Zwarte Zee. Onder koning Mithridates VI, die regeerde van 120 tot 63 voor Christus, kende dit rijk zijn grootste expansie. Het slokte ook bijna heel het huidige Georgië op. Mithridates voerde oorlog tegen Rome, dat de veldheer Pompeius op hem afstuurde. In 66 rekende Pompeius voorgoed met hem af, drie jaar later pleegde hij zelfmoord.

Pompeius versloeg bovendien koning Artag van Iberië en nam diens koninkrijk ten zuiden van de Koera voor Rome in bezit; daarbij kwamen duizenden Iberische strijders om. Via de Lichi-pas stak hij vervolgens door naar Colchis en trok hij op naar de kust van de Zwarte Zee. Heel Transkaukasië kwam zo onder de pax romana. Pompeius zelf werd in een van de vele burgeroorlogen verslagen door Caesar.

==

Vastgeklemd tussen de scharen van een hete tang

Inmiddels was het Perzische rijk een heel stuk sterker geworden. Iberië zat tussen twee vuren in, het lag (in de literaire termen van Kurban Said) ‘vastgeklemd tussen de scharen van een hete tang’. In deze tijd vormden de Romeinen en de Perzen die scharen, en al wisselden de verschillende invloedssferen elkaar af, de hele Georgische geschiedenis liet dit patroon zien. In de eerste eeuw na Christus nam de Romeinse keizer Vespasianus er genoegen mee dat Iberië en Armenië satellietstaten waren.

Aan de top van de Georgische maatschappij stond in de klassieke oudheid de Iberische dynastieke aristocratie, waartoe de koninklijke familie, de hoogste rechter en de oppercommandant van het leger behoorden. Daaronder kwam de (heidense) priesterstand, die verdween toen de natie zich tot het christendom bekeerde. De derde klasse bestond uit de vrije bewerkers van de grond, die tevens als soldaten dienden; daaruit ontwikkelde zich op den duur de Georgische adel of aznaoereba. De laagste stand vormden de in stamverband levende, sterk afhankelijke landbouwers die schatplichtig waren aan hun heer en geleidelijk aan opschoven in de richting van de lijfeigenschap. Aldus ontstond in Oost-Georgië een mix van dynasticisme en feodalisme. De erfelijke monarchie tendeerde naar het autocratische en bureaucratische model van de Romeinse staat, de adel had meer weg van de aristocratie uit het Iraanse rijk van de Sassaniden.

Zo lag de Kaukasus ingeklemd tussen de Romeins-Byzantijnse en de Iraanse wereld. De twee rijken verdeelden het gebied onder elkaar bij de vrede van Nisibis van 298; Iberië kwam toen binnen de Romeinse invloedssfeer. Allebei oefenden ze invloed uit en dat had een zekere mate van politieke en culturele autonomie tot gevolg. Terwijl de Georgische maatschappij vooral volgens Iraanse normen was opgebouwd, oriënteerde het land zich in één opzicht, samen met Armenië, meer op de Romeinse wereld. Vanuit Palestina verbreidde het christendom zich via Klein-Azië naar de Kaukasus en op het eind van de klassieke tijd bekeerden de Armeense en Georgische naties zich beiden tot het christendom. Armenië omarmde in 301 zelfs als eerste staat ter wereld het christendom als staatsgodsdienst.

==

Kerstening

Volgens de Georgische kroniek, in het bijzonder De bekering van Kartli (een uit de elfde eeuw stammende verzameling van vroeger materiaal, ten dele van mythologische aard), vluchtte de slavin en non Nino voor de christenvervolgingen uit Cappadocië naar Iberië, waar ze in de Joodse gemeenschap het christendom begon te prediken. Zij wist koningin Nana te genezen van een dodelijke ziekte. Niettemin ging op een zomerse zaterdag Nana’s echtgenoot koning Mirian III (die Iberië regeerde van 284 tot 361) uit jagen en hij besloot alle christenen die hij onderweg op zijn pad vond om te brengen. Maar toen kwam er een zonsverduistering en raakte hij de weg kwijt. Vergeefs wendde hij zich voor hulp tot zijn goden, tot hij zich Nino’s God herinnerde. Toen hij tot Hem bad, keerde het licht terug.

De volgende dag lieten Mirian en Nana zich dopen en begonnen zij in de paleistuin in Mtscheta aan de bouw van een kerk, de Kathedraal van de Levenschenkende Pilaar (Svetitschoveli), zo genoemd omdat volgens het verhaal engelen gedurende de nacht een pilaar oprichtten die te zwaar was voor de bouwers. De koning gaf opdracht ook zijn volk te bekeren en de afgodsbeelden te vernietigen. De bekering zou hebben plaatsgevonden in 337, maar van een zonsverduistering was sprake in 317. Nino is, samen met de patroonheilige Sint-Joris, in Georgië nog altijd een van de meest vereerde heiligen.

Officieel ressorteerde de Georgisch-orthodoxe kerk onder de patriarch van Antiochië, die eind vijfde eeuw de eerste katholikos aan het hoofd ervan aanwees. Begin elfde eeuw werd die opgewaardeerd tot patriarch en verwierf de kerk zoals dat heet ‘autocefalie’, zelfstandigheid. Die bleef bestaan tot 1811, toen de kerk onder de Allerheiligste Synode in Sint-Petersburg werd geplaatst. Het christendom verbond de Iberische koningen hechter met het Romeins-Byzantijnse rijk waar het christendom enkele decennia later staatsgodsdienst werd en stelde hen in staat de strijd aan te binden met de heidense priesters, die over veel grond en andere bezittingen beschikten. Op één punt waren de Georgische en de Armeense kerk het oneens: de Georgiërs waren ‘dyophysitisch’, zij meenden dat Christus zowel een menselijke als een goddelijke natuur had; de ‘monophysitische’ Armeniërs erkenden alleen zijn goddelijke natuur.