Anton Koolhaas

Alle dierenverhalen

Colofon

ISBN 978 90 282 0621 2 

Anton Koolhaas, Alle dierenverhalen. Van Oorschot, Amsterdam 1992 (derde druk) 

Poging tot instinct

De kater komt terug

‘En bij mij thuis,’ zeide de muis Karel, veel scheller dan in zijn bedoeling lag zodat iedereen naar hem ging zitten kijken, waarbij sommigen hun verwondering over een dergelijke vrijpostige schelheid ineens voor een nog zo jonge muis, allerminst verborgen hielden, ‘bij de mensen waar ik dan ben, waar ik dan kom,’ ging Karel aanmerkelijk kalmer verder, ‘zijn ze lid van de facultatieve lijkverbranding.’

Het was ineens doodstil en de muizen, die deze avond bijeen waren op de rommelkamer van de conciërge van het kantoorgebouw van de n.v. Brandstoffenhandel Het Noorden, waren kennelijk tegenover iets volkomen nieuws geplaatst.

‘Hoe zei hij?,’ vroeg de oude muis Alsatubel, die altijd de leiding had en die in verband daarmede doorgaans een zekere doofheid voorwendde. ‘Van de facultatieve lijkverbranding,’ zei Karel en hij ging meteen maar wat dichter bij Alsatubel staan, wat niemand meer gek bleek te vinden.

Het bleef doodstil en de verwarring was algemeen. Wel probeerde men door schouderophalen zijn afkeuring en zelfs zijn weerzin over dergelijke praatjes te kennen te geven, maar het woord, dat op zo indrukwekkende wijze in de intieme kring was geploft, klonk veel te aannemelijk om niet in de hoogste mate verontrustend te werken.

‘Ja, kijk eens...’ zei Alsatubel, maar meer wist hij ook niet te zeggen en hij begon met een wat overdreven waardigheid in de vloer te knagen.

De vrouwen schoven dichter bij elkaar en zaten met hevig trillende neuzen naar Karel te kijken, wiens glorie al rijkelijk zwaar begon te wegen.

‘Mijn man...!’ gierde ineens de muis Coba, ‘mijn man...!’

Dit bracht de gewenste ontspanning. Het was inderdaad een bijzonder goede grap, die Coba daar plotseling uitschreeuwde.

De man van Coba, de muis Tinus, was niet aanwezig. Hij was vermaard om zijn luiheid, maar ook om zijn aforismen en omdat er altijd iets bijzonders met hem aan de hand was.

‘Mijn man...’ gierde Coba, die toch altijd ordinair moest worden, steeds maar en het lachen van de anderen, dat eerst in verband met de oude, de oude en edele vriendschap die er tussen Alsatubel en Tinus bestond, onderdrukt was geweest, werd steeds heftiger en luider. Men keek met tranen in de ogen naar die Coba om direct weer pijnlijk voor zich uit te kijken, omdat ze weer in zo verbazend gezegende omstandigheden verkeerde, maar men bleef lachen, hard, blij en nadrukkelijk over Tinus en zíjn lijkverbranding.

Tinus had namelijk iets heel doms gedaan. Het was hem ontgaan dat het 1 october was geweest en 1 october was altijd een datum van het grootste gewicht, omdat dan de centrale verwarming in het gebouw van de n.v. Brandstoffenhandel Het Noorden aanging.

Nu was er tussen het schaftlokaal en de keuken een gat in de muur dat een beetje ruim was voor de verwarmingsbuis die daar door lag. Dit gat had ook alweer een bijzondere betekenis omdat Jan, een van de muizen van de knokploeg - een stel dikke, domme en lawaaiige muizen, die altijd sterke dingen moesten doen - eens beweerd had dat hij in dat gat, als hij zich goed schrap zette, die verwarmingsbuis zo plat kon drukken als hij maar wou. Men had gewed van wel en niet en het gevolg was dat Jan, aangemoedigd door de knokploeg, maar uitgelachen door de rest van het gezelschap, het ging proberen en faalde. Niettemin hadden de anderen het ook allemaal eens geprobeerd, met hetzelfde resultaat overigens, maar bij die gelegenheid had men ontdekt dat het daar, tussen die koude buis en de even koude muur, des zomers een heerlijk plaatsje was, dat allemaal gevoelens en gedachten opwekte die een warme muis - zij het dan ook met een lichte schaamte - heerlijk vindt, zodat alles wat met dat gat in verband stond altijd een ziekelijke belangstelling genoot. Nu was Tinus blijkbaar op het idee gekomen om zich weer eens af te zonderen op de buis, daarbij vergetende dat het al 1 october was geweest en hij had zich dan ook vreselijk gebrand. Dit was nog erger geworden doordat hij in zijn verbouwereerdheid geen kans had gezien om er snel weer uit te komen en bovendien had hij met zijn gillen allerlei mensen op zijn aanwezigheid opmerkzaam gemaakt en het was dus een hele lijst van rampen geworden.

Nu zou men wel hebben nagelaten Tinus daarom uit te lachen in het openbaar want hij was er werkelijk vreselijk aan toe, maar nu Coba zo raar uit de hoek kwam met die lijkverbranding van Karel, nu was er geen houden meer aan.

‘Hij zit in de oude kast...,’ brulde Coba, ‘hij kan alleen marmer aan zijn buik velen’. Nieuw gegier. Maar Alsatubel wenkte om stilte en begon alweer eerbiedig te kijken, omdat Karel er in het geheel niet om bleek te kunnen lachen.

Het werd weer stil, alleen hoorde men Coba nog, zacht bedoeld tegen een paar vriendinnen mompelen: ‘En zelfs zijn eten laat hij zich daar achterna brengen,’ wat bijna opnieuw vreselijk gelach deed ontstaan.

Het was nu stil, alleen was er een heel kleine muis die niet meer kon ophouden met lachen en die helemaal donkerblauw werd van verlegenheid, om ten slotte maar te verdwijnen. Even later hoorde men hem, helemaal bij het plafond al, zenuwachtig huilen.

‘Ik zal u eens wat vertellen,’ zei de Spanjaard tegen Alsatubel. De Spanjaard was een magere, lenige, vrijwel zwarte muis die op een goede dag bij de n.v. Het Noorden was verschenen. Hij had een niet al te fraaie entree gemaakt door uit een kist met sinaasappelen, die het personeel voor gezamenlijke rekening gekocht had, te vallen, doch hij had dit min of meer goed weten te praten door te verklaren dat hij van het begin af al in de kist gezeten had, wat dan ook zo half om half de overtuiging had doen ontstaan dat hij inderdaad uit Spanje kwam. Weliswaar had hij in een vertrouwelijk ogenblik aan een van de leden van de knokploeg verteld, dat hij allerminst uit Spanje, doch gewoon maar uit Gouda kwam, in de verwachting dat ze hem dan wel in de ploeg zouden opnemen, doch het lid Ko had niet eens de tijd genomen om hem te antwoorden en was direct weggehold om het aan de anderen te vertellen. Zodat de Spanjaard genoodzaakt was geweest om te verklaren dat Ko maar wat zei, wat jammer genoeg Ko wél interessanter maakte en hem niet.

‘Hoe vertellen?’ vroeg Karel op zijn hoede.

‘Dat moet ik dan toch eerst nog eens zien,’ zei de Spanjaard hard.

‘Dat is iets, dat kan je niet zien.’

‘Zo, kan je dat niet zien,’ maar meer wist de Spanjaard ook niet te vragen.

De situatie was er voor de anderen niet helderder op geworden en het benauwende was dat Alsatubel zijn mond hield.

Er ontstond beweging in de knokploeg.

‘Dat was anders met die majoor ook een mooi geval,’ zei Jan.

‘En niet maar zo even,’ ging Marinus verder, ‘maar tot zijn kin, mijnheer.’

Jan en Marinus doelden op een geval met een majoor die in een huis waar zij vroeger veel kwamen woonde en die zij eens, toen hij in zijn stoel in slaap gevallen was, door de kamer gesleept hadden en - naar hun verhalen - tot zijn kin in een gat in het behang hadden getrokken. Het verhaal was het opwindendste dat ooit de ronde had gedaan bij Het Noorden en hoewel niemand het geloofde bevatte het een detail van een scheur in het behang, die je nog kon zien, dat alle muizen er toch toe gebracht had om dat huis eens te bezoeken, om terloops heel terloops eens naar die scheur te kijken. De scheur was er dan inderdaad, zodat het verhaal altijd zijn glans behouden had. Maar om er nu ineens mee voor de dag te komen was idioot en het was voor de slimmere muizen een teken dat Karel's mededeling ook bij de knokploeg onrust had verwekt. Men trad er dan ook niet verder in.

De toestand werd er niet beter op en er waren er al die maar wensten dat zij ergens anders heen waren gegaan. Flip met de jeuk zei ineens dat het waar was.

‘Wat is waar?’ vroegen de anderen.

‘Wel, eh, dat van Karel.’

‘Wat van Karel?’

Daar zat Flip. ‘Wel, dat van die lijken,’ zei hij toen, heel luchtig doende.

‘Het lijkt mij beter, dat jij je er maar buiten hield,’ zei Alsatubel, die gelukkig weer de oude werd, ‘want zo schieten we er niet mee op.’

Flip sprong gewoon naar de achterste rijen en begon zich daar hartstochtelijk en nijver te krabben, doch meer om zich een houding te geven.

Alsatubel ging zitten voor een heel verhaal. ‘Het heeft mij de laatste tijd getroffen,’ zei hij, ‘dat er allemaal vreemde dingen gebeuren. En ik vraag mij af, of we niet beter doen naar een ander gebouw uit te zien.’

‘Zeker, we hebben hier geen klagen en al mag men dan van zekere zijde dit verblijf minder voornaam noemen...’ dit sloeg op een haat, die er tussen de muizen van Het Noorden en die van een daarnaast gelegen gebouw, van een overigens zeer onaanzienlijk krantje, bestond. Deze muizen gaven altijd hoog op van ‘wereldgebeuren’ en dat soort van dingen, tot ongerief van Alsatubel en de zijnen die daardoor dat woord niet meer konden horen zonder verwensingen te mompelen. ‘Maar,’ ging Alsatubel met glans en overtuiging verder, ‘zolang er bij ons alleen al in de papiermanden nog zoveel te eten valt dat die lammelingen hier naartoe komen, zullen we het met dat oordeel nog wel kunnen stellen. Ik doel echter op andere dingen. Ik vraag mij bijvoorbeeld af: wat is er met de kleine Theo gebeurd?’

De kleine Theo was een muis die rondliep met gedachten die verre boven zijn verstand gingen en hij had daarbij een paar dagen geleden het ongeluk gehad opgesloten te worden in een kast, waar de leggers met de rekeningen van n.v. Brandstoffenhandel Het Noorden in bewaard werden. En toen hij daar na veel hongeren weer uit kwam, had hij niets meer van de anderen willen weten, zelfs niet van Tinus naar wiens cynismen hij anders nog wel met een zekere eerbied luisterde. Niemand wist echter maar bij benadering waarom de kleine Theo niets meer met hen te maken wilde hebben en het geval was dan ook erg onaangenaam geweest. Het feit dat hij met zo'n geheimzinnig gezicht vertrokken was, met zo'n verwaten ‘naar het licht, vrienden, naar het licht’-lach had in ieder geval de meesten ernstig gekwetst.

‘Ik noem de kleine Theo,’ zei Alsatubel, ‘maar gij allen weet, dat er meer is.’ Niemand wist het weliswaar, maar men knikte toch verheugd. Alsatubel was nu namelijk weer helemaal thuis. Zodra hij iets mystieks ter sprake bracht sidderden allen van opwinding, omdat dát het was, wat Alsatubel Alsatubel maakte.

Men kroop dus wat dichter op elkaar en Karel voelde dat zijn nimbus op het punt stond om te gaan lichten.

‘Nu hebben we weer het geval Karel,’ hernam de oude Alsatubel. ‘Gelukkig is hij zich veel te veel bewust van de plaats die hij heeft in te nemen om er ook vandoor te gaan, maar ik vraag me af: waar moet het heen, als dergelijke gevallen zich herhalen. Als vandaag die en morgen die iets heeft en in aanraking komt met dingen die geheel onverklaarbaar zijn, met gevallen die onze gehele orde op haar grondvesten doen trillen.’

Verheerlijkt en trots keek men elkander aan, na die zin. Zelfs de wachter Jozef kwam er nu bij. De wachter Jozef was nodig geworden na de dood van de poes Poes van de overkant, die op een tragische wijze in de gracht verdronken was, wat tot gevolg had dat de kater Mimi van Het Noorden minder vaak en veel ongeregelder afwezig was. De kater Mimi, of zoals men hem achter het behang wel eens gekscherend noemde ‘King Kong’, was zeer gevaarlijk en het was zeer ongelukkig dat het tragisch verscheiden van Poes juist in deze tijd moest plaatsvinden, want avond aan avond slenterde Mimi nu met zijn ziel onder de arm door het gebouw en men werd warm als men aan alle muizen dacht die daar de laatste dagen het slachtoffer van geworden waren.

‘King Kong heeft iets nieuws ontdekt,’ zei Jozef. ‘Ze zijn in de tuin.’

‘Gaat uit en vermenigvuldigt u,’ zou de muis Tinus nu ongetwijfeld gezegd hebben als hij daarin niet door zijn kleine ongemak verhinderd was.

‘Er moet raad geschaft worden,’ zei Alsatubel, die zijn rede hervatte, ‘en hoe gauwer dat zal gebeuren, hoe liever het mij is.’

Hij was nu blijkbaar klaar en men kon beginnen met denken.

‘Ik weet wel iets, maar het is nogal ver, maar ze zijn er nogal aardig,’ zei de muis Hermine, maar ze schaamde zich direct daarop vrijwel dood, want de kinderen van de muis waren altijd de ‘kinderen van Hermine’ blijven heten en Coba zei dan ook gauw, blij dat ze weer iets grappigs kon zeggen: ‘O, ze zijn er zo aardig.’

Deze scherts stopte direct al alle gedachten aan een eventueel nieuw verblijf en men wijdde zich met zoveel temeer ernst aan de zoveel aantrekkelijker mystieke kant van het geval.

‘Het is wonderlijk dat zoiets je ineens kan gebeuren,’ zei Karel op een betoogtoon, die hem tamelijk goed stond. ‘En ik voor mij vraag me af, hoe het eigenlijk allemaal zo gekomen is. Natuurlijk, ik heb wel gedacht aan die dingen en het heeft mij al tijden bezig gehouden, maar toch, je staat er ineens tegenover en het is iets wonderlijks.’

‘Dat is zeker,’ zei Jan van de knokploeg na enig overleg met zijn lotgenoten, en vervolgens: ‘Je moet het mij maar eens wijzen, dan gaan we er op af, hè jongens?’

Dat was tenminste een reële uitspraak en men begon al weer wat ruimer adem te halen.

‘Als jullie dat eens doen wilden,’ zei Alsatubel met een blik op Karel, ‘dan geloof ik dat we dat allemaal heel prettig zouden vinden.’

Maar Karel schudde zijn hoofd. ‘Daar zit het hem niet in. Ik geloof niet dat er iets aan te doen is.’

Nu ging Karel toch te ver. Dat hij ermee voor de dag gekomen was, goed, maar dat er niets aan te doen zou zijn was inbeelding en het werd een rare drijverij van hem, die allerminst bij zijn leeftijd paste.

Gelukkig begreep Alsatubel dat weer. ‘Ja, kijk eens,’ zei hij, ‘als zij dat nu eigener beweging aanbieden, dan lijkt mij, dat er geen enkele reden is, om je daartegen te verzetten.’

‘Ach,’ zei Karel, walgelijk superieur, ‘ik zal me er niet tegen verzetten. Ik zeg alleen maar dat het niets zal helpen.’

Met weerzin zag men Karel daar staan. Maar hij bleek genoeg intuïtie te bezitten om daardoor gesterkt te worden. ‘Ik zeg alleen maar,’ zei hij, ‘dat je er later spijt van zult hebben.’

‘Stik,’ zei Jozef onthutst en geschrokken, ‘daar heb je Mimi.’

En inderdaad, teleurgesteld en verveeld, met boosaardige, glimmende ogen en een onbestemde wiegelpas kwam de kater Mimi hun richting uit. Met een beledigend tekort aan opwinding.

Men snelde haastig naar het gat.

Nog onder de indruk van alle plechtige dingen die zojuist behandeld waren, toonden de heren de beleefdheid de dames voor te laten gaan. Vooral de muis Krijn, die zich voor heel charmant hield, maar die een dof oog had, waar hij niettemin af en toe vreselijk mee werkte, sloofde zich uit in behulpzame gebaren. Karel liet Alsatubel voor gaan en achter het behang zei deze, met die heerlijke minachting die hij altijd voor die kat toonde: ‘Hoe zei je ook maar weer precies dat het heette?’

Weg was de kat, bij Karel. Zijn positie was bevestigd (‘een van de leidende muizen, de muis Karel,’ spookte het door zijn hoofd). ‘Facultatieve Lijkverbranding,’ zei hij toen kalm en zonder moeite, maar even later liep er een siddering van genoegen en plechtigheid langs zijn rug: ‘Fa-cul-ta-tie-ve.’

Alsatubel snoof en mompelde, zacht voor de anderen: ‘Blijf in het vervolg maar een beetje in mijn buurt en kom daar maar niet meer!’

Karel kon alleen maar knikken.

In de kamer waren alleen nog de oude, lelijke Hortense en de kleine Bieneke, die altijd overladen werd met aanhankelijkheidsbetuigingen van de kant van Hortense.

‘En toch is het hier altijd enig,’ zei Hortense haastig, vlak voor het gat.

En Bieneke, ineens heel innig, kon alleen maar snuiven en dankbaar naar Hortense kijken. En Hortense, die ineens volschoot met allerlei moederlijke gevoelens, liet Bieneke voor gaan.

Bieneke was weg en Hortense ademde snel nog wat kamerlucht in.

De kater Mimi drukte, als verrichtte hij een droevige arrestatie, zijn rechter voorpoot met kracht op de schrale rug van Hortense, die dan ook ineens dood was van de schrik.

Het was al lang weer stil en van de muizen was niets meer te bemerken. Karel sliep, met zege om zijn gezicht en Bieneke droomde. En in de kast, op het marmer, trachtte de muis Tinus wat te slapen.

In de rommelkamer speelde de kater Mimi nog een half uur met de dode Hortense en liet haar toen verstrooid liggen.

Van een glanzend ei

‘Moe, 'k heb alweer een ei gelegd!’ Hard kwam de kip Sientje aanhollen.

Moe bleek minder verrukt.

Het was met de kip Sientje een raar geval. Het is niet gebruikelijk dat kippen, die zelfstandig eieren leggen al, tegen andere kippen, die nu toevalligerwijze het ei uit hebben zitten broeden, waar zij uit gekomen zijn, Moe blijven zeggen. Niet zo met Sientje. Die zei Moe en die bleef Moe zeggen.

‘Dan hoef je toch niet zo te gillen,’ zei Moe, een beetje zacht voor de anderen, ‘het is helemaal niets bijzonders.’

‘Nee, Moe, maar ik vind het zo enig,’ zei Sientje.

‘Zo'n gekje,’ mompelde Moe tegen haar buurvrouw, die zich al een paar dagen minder wel voelde en zich daarom afwendde. Maar in haar hart was Moe wel trots op Sientje, die inderdaad veel eieren legde. Ze keek Sientje nog wat na, die voor de staldeuren haar hals nu vol zaligheid heen en weer zat te draaien in de zon.

‘Het is een fidele,’ zei Moe weer, nu tegen Suus, ‘zo heb je er niet veel meer tegenwoordig.’

Het was lekker, zonnig weer. Op het erf waren geen mensen en het was er zo rustig als men maar wensen kon. Voor de staldeuren stond een oude fiets toch nog een beetje te glimmen in de zon en een eindje verder midden in het licht en de hitte een oude kruiwagen, met strootjes er aan.

Alleen de varkens in de stal hadden weer iets. Het varken Mort was wakker geworden uit een onrustige slaap, vervolgens heen en weer gaan lopen en met veel omhaal in de trog gaan staan slobberen, hoewel daar niets inzat. De andere varkens waren met een verschrikkelijke schrik wakker geschoten, omdat ze dachten dat er voor Mort iets te eten zou vallen waar zij niet aan te pas kwamen en nu waren ze kwaad, dat een en ander voor niets gebeurd was.

‘Wat een dag - wat een dag,’ zei Pa, een uiterst schriel haantje, dat alleen door zijn ziekelijke magerte het slachtmes ontkomen was.

‘Ik herinner mij,’ ging Pa verder, ‘nog zo'n dag. Dat was in Juli '33.

‘Dat zal jij weten,’ giechelde Truus.

‘Ja, dat weet ik,’ zei Pa, ‘omdat we toen een nieuw paard gekregen hebben.’

‘Ach, ga weg,’ zei Moe en ze keek naar Truus of ze maar niet door zouden lopen.

‘Een nieuw paard,’ betoogde Pa, ‘want toen zat ik net in de wagen, dus ik kon het zien.’

‘En waar is dat paard dan nu?’ vroeg Truus, die wel wist dat er in geen jaren een nieuw paard gekomen was. ‘Ja Truus, dat hebben ze me niet verteld. Maar het was een mooi, groen paard.’

Zo had Moe nog nooit gelachen. Een mus, die vrijwel voor haar poten zat, in de zon ijverig zand over zijn rug gooiend - en dat allemaal met een élan of hij een ruige badhanddoek gebruikte - vloog haastig en doodstil op en zat in de boom even later ‘dat moet je me nog eens leveren’ te roepen, wat geen kip hoorde, maar wat bij de mussen toch deernis wekte.

Als Truus lachte, dan was het een heel lang puuuu-geluid en iedereen kwam hard aanhollen.

‘Pa is weer eens bezig,’ mompelde Matthias, de voornaamste haan, maar hij draaide zelfs niet met zijn ogen.

‘Wat is er..., wat is er...?’, zo kwamen al die kippen aanzetten.

Moe stond bij de kruiwagen in haar eentje te lachen, dat je wel mee moest doen.

‘O, meid...’ zei Truus met een puuuu, ‘hij heeft een groen paard gezien en hij heeft erop gezeten ook.’

‘Dat is niet waar, dat heb ik niet gezegd, dat ik op dat paard gezeten heb. Dat is niet waar, dames...’

‘Dames...!’ gilde Mijntje.

‘Heb ik gezegd dat ik op een paard gezeten heb?’ riep Pa verongelijkt naar Moe, die nog steeds bij de kruiwagen stond, maar wel al overwoog of ze nu niet genoeg gelachen had.

‘Nee, je hebt gezegd, dat het paard op jou gezeten heeft,’ zei ze ordinair.

De iet of wat kaal gepikte Rika, die noodlot in haar ogen had en die in verband met haar gedeeltelijke onbedektheid bijzonder het land had aan winderig weer, kwam ook eens kijken.

Niemand mocht Rika.

Het werd stil.

‘Nog een dame,’ zei Truus.

‘Wat is er?’ vroeg Rika eenvoudig.

‘Pa heeft naar je gevraagd, de hele dag al,’ zei Mijntje met een olijk bedoelde blik naar de anderen.

‘Die Pa..., die Pa...,’ schertsten dezen dan ook ad rem en ze liepen weer eens een eindje door.

Pa en Rika waren nu overgebleven. Moe stond met haar vriendinnen even verder en Mijntje deed al weer een schandaal-verhaal van een naburige haan.

Rika keek eens naar Pa. Ze had zin om een brief te schrijven met ‘het regent buiten’ als begin. ‘Wat hadden jullie?’ vroeg ze.

‘Ach,’ zei Pa, ‘allemaal onzin. Ik zei dat het vandaag net was als op die dag toen we een nieuw paard kregen, maar dat vonden ze blijkbaar alweer zo grappig, dat ze van achter het heg hierheen kwamen hollen. Suffe Aartje kwam zelfs uit het hooi.’

Rika knikte maar, of ze nog alles van dat paard wist. ‘Wat voor weer zou het worden?’ vroeg ze toen. ‘Ik vraag het maar om de wind.’

‘Ik weet het niet, maar ik zal het eens vragen,’ beloofde Pa blij.

‘Als je dat zou willen doen, heel graag,’ zei Rika.

Pa was werkelijk verheugd eens iets semi-officieels te kunnen verrichten. ‘Dan ga ik maar even,’ zei hij en hij stapte meteen weg naar een hoek om achter te verdwijnen met de zorg om de gehele dag uit het vizier van Rika te blijven, want er was ter aarde niemand, wie hij zou kunnen vragen naar de komende weersomstandigheden. Hij scharrelde tot de avond achter de stallen in de koelst denkbare schaduw rond, om net te doen of hij iets uit het hoofd leerde, als er iemand anders zijn kant uitkwam. Hij was vroeger dan iemand anders in het nachthok, waar hij op een heel andere plaats dan gewoonlijk zich zette en net deed of hij sliep en onrustig droomde, toen de anderen met een zekere plechtigheid naar binnen kwamen. In normale omstandigheden zat hij des nachts naast Rika.

Dat had ook weer een gegronde reden. Rika werd geplaagd en gepikt omdat men eigenlijk een soort bijgelovige vrees voor haar had, in verband met het noodlot dat in Riek's wat doffe ogen verborgen was. Maar des avonds, als men met zijn allen bij elkaar zat, behoefde men niet bang te zijn. Nu was er een haantje dat ergens anders vandaan kwam - dat van buiten kwam, zeiden de kippen - en dat er in wou komen. De eerste nachten zat hij naast Rika en om zich nu populair te maken, gaf hij, telkens als Rika - die toch al zo weinig had - zo'n beetje wegdoezelde, haar een duwtje. Zodat ze met veel misbaar van de stok viel. Hij had hele nachten zitten persen om wakker te blijven en die grap naar behoren te kunnen verrichten en in het begin was de beloning ook evenredig geweest aan de moeite. Men had gelachen als zelden tevoren als men Rika daar in het donker hoorde rondscharrelen. Maar op den duur was het toch vervelend geworden om iedere nacht gewekt te worden om Rika te horen vallen, temeer omdat Mijntje een keer mee gevallen was, en Matthias had de nieuweling eens goed in de kraag gepikt toen ze toevallig eens samen opliepen en hem beduid, dat hij voortaan maar naast iemand anders moest gaan zitten slapen. Er waren toch vele ruzies gekomen over oudste rechten, maar tenslotte waren dan toch de nieuwe nummers gegeven en voor het vervolg zat Pa naast Rika, wat hij dan nu niet deed. Een en ander tot verbazing van allen die het zagen. Die anderen hadden het nu over de tentoonstelling van Toos.

Toos was vroeger - heel vroeger - een mooie kip geweest. Ze was zelfs zo'n mooie kip geweest, dat de boer haar met veel moeite en gehijg gevangen had, in een mandje gesloten en per trein naar de tentoonstelling gestuurd. Hier waren niets dan mooie kippen, zodat Toos in het minst niet de aandacht trok. Maar die tentoonstelling!

Vier dagen had het geduurd en vier dagen had Toos nieuwsgierig staan kijken waar ze naar toe zou gaan om vervolgens te merken dat ze naar huis ging. Een en ander was nogal teleurstellend geweest, maar daar werd je niets van gewaar, als je de verhalen hoorde.

Toos had eerst verteld dat ze er de enige kip was geweest, maar later had ze het telkens over ‘de anderen’, zodat hier enige onduidelijkheid heerste. Toen vertelde Toos dat je het nog aan haar kon zien, maar ze zei nooit waar, zodat ook hier ongeloof zijn intrede had gedaan. Maar nu was ze flink op dreef.

‘En dan had je er van die mannen,’ zei Toos, ‘en die moesten kijken, maar dan deed je maar net of je van niets wist, want iedere keer als ze kwamen moest je een ei leggen.’

‘En ze kwamen nogal eens, nou en...’ Een smakelijk gelach ging op.

‘Je zal me daar een ei gaan leggen, iedere keer als ze naar je kijken,’ zei Truus en ze draaide zich van opwinding een hele slag om.

‘Nee meid,’ - haastig ging Toos verder -, ‘maar er waren er zat, die het wel deden. Maar ik heb eens gekeken, want die hadden er niets geen lol van, want dan gebeurde er nog niets.’

‘Er waren er een paar, die kregen allemaal een witte kaart voor hun hok, dan hadden ze zeker iets gewonnen.’

‘Kreeg jij ook zo'n kaart?’ vroeg Moe, die heel goed wist van niet.

‘Ik...?’ vroeg Toos, of ze heel verbaasd was. ‘Je moest ze zien met hun kaart. Als je zo'n kaart had, kon je niets zien van wat er gebeurde. Ik wou er geen hebben, hoor. Ik dacht, als ze mij zo maar laten zitten dan ben ik het beste af, want ik kon alles geweldig goed zien en ik ging terug met de trein, en daar ben ik nou weer, hè!’

Dat ‘daar ben ik nou weer’ was altijd het einde van het verhaal, dat dan toch maar niemand anders kon doen. Het verhaal had al afgunst en ruzie genoeg verwekt.

‘Ik zou het reuze-eng vinden, als ik erheen moest,’ zei Mijntje wel, maar Mijntje zat vol verborgen verlangens om eens naar een tentoonstelling te mogen, in het zonderling optimistische idee dat ze daar iedereen en zelfs de kippenjury door haar schoonheid zou verblinden.

Mijntje was in het begin, toen de anderen nog te verbaasd waren om iets te denken, de eerste geweest die met allerlei zelfbedachte bijzonderheden de afwezigheid van Toos verdacht had proberen te maken, en nu was ze telkens weer de eerste, die vriendelijk neerbuigend iets zei van ‘dat zij het reuze-eng zou vinden’ en de anderen namen zich voor toch met haar op te passen, iets wat zij al erg vaak gedaan hadden, maar wat ze toch telkens weer nalieten, omdat er altijd wel ièts zat in wat Mijntje zei.

Daar kwam Matthias aan en het was uniek zoals die haan lopen kon.

‘Zouden jullie niet eens iets aan Faantje doen?’ vroeg hij en hij was niet vriendelijk.

Hemel ja, Faantje.

Faantje was ziek. Faantje was altijd al ziek geweest, maar nu was het toch erg met haar. Er was altijd een zekere schroom bij de kippen als zij op het nest kwamen en daar een ei van Faantje vonden, want die waren altijd ‘maar heel dunnetjes,’ zoals Margaretha Jacoba, een trotse statige, niet-lelijke kip, die stoer kon staan kakelen en ‘die stond voor d'r werk,’ altijd zei. Faantje had dan ook altijd wat te klagen, maar de laatste dagen was er een treffende wending in het ziektebeeld gekomen en als een moeizaam memento mori zat zij daar onder de schommel van de kinderen, met een matte kam, te proberen eens iets regelmatig uit te denken.

Die verandering was heel plotseling gekomen. Faantje, die zich, nu de anderen het op haar gejammer nooit meer verder brachten dan een ‘o, ja’ en doorliepen, wat afzijdig hield, was in het varkenshok gekomen om daar in de trog eens iets te eten. Wonder boven wonder smaakte het haar ditmaal eens. De varkens deden net of ze sliepen, maar in werkelijkheid lagen ze met blikken van verstandhouding heel binnensmonds rare liedjes te zingen en dat had Faantje pas gemerkt toen ze al een tijd bezig waren. Ze had er een schok van gekregen.

Ze had nergens meer zin in en ze besloot om er mee op te houden.

Nu zat ze daar en probeerde te denken.

Het was voor de anderen niet zo vrolijk, want niet alleen dat ze Faantje langzaamaan zagen doodgaan, ze zouden er ook nog drie weken tegenaan moeten kijken als ze dood in de sloot lag. De genoegelijke stemming zakte dan ook direct in elkaar, toen Matthias als een wrekende gerechtigheid ineens Faantje moest ontdekken.

‘Faantje is heel min,’ zei Moe.

Daar had ze in ieder geval gelijk in, maar tot diepere uitingen kwam men voorlopig niet.

Gerrigje zei nog wel dat het misschien nog maar het beste voor haar was om dood te gaan, want zo was het ook niet veel, en ze vroeg aan Matthias of hij zelf niet liever eens iets opbeurends zou zeggen.

‘Ik heb genoeg te doen, dat weet je wel,’ zei Matthias en hij ging op zijn tenen staan pikken.

‘Laat 'r zo maar zitten, dan merkt ze er het minst van,’ zei Mijntje wijs en hiermede was Faantje weer uit het gesprek verdwenen.

‘'t Is eigenlijk een hele roman,’ zei Suffe Aartje, die nog niet verder was dan de tentoonstelling van Toos. ‘Als je het goed beschouwt is er heel wat te beleven.’

‘Maar die kaarten nou, waarom kregen jullie die?’ vroeg ze even later, toen nog iedereen stond te denken waar ze het over kon hebben.

‘Ik wou geen kaart,’ zei Toos, een beetje verlegen er weer op terug te moeten komen.

‘Ja, maar ze kregen ze toch maar,’ zei Aartje.

‘Nou ja, die anderen, omdat ze gewonnen hadden.’

‘Hoe dan, gewonnen?’

‘Nou, als kip zijnde.’

‘Hoezo, als kip?’

‘Wel, omdat het een tentoonstelling was.’

‘Ooooh...’ Suffe Aartje wist zelfs niet bij benadering wat een tentoonstelling was, maar ze voelde dat ze dom begon te worden en ze knikte maar eens. ‘Ik dacht maar, zie je,’ zei ze.

Toos knikte haastig en vergoelijkend.

‘'t Is een vreemd iets,’ zei ze toen zomaar eens.

‘Wat?’ vroegen de anderen.

Daar zat Toos, want ze wist zo gauw niet te bedenken wat een vreemd iets kon zijn. Ze begon daarom maar te lachen. Hard te lachen. Zo hard te lachen dat de anderen, die er eerst niets van snapten en maar kwaad dachten te worden, ineens meenden het wel te begrijpen en mee begonnen te lachen. Het was een gelach zonder einde. Truus met een puuuu hoog er bovenuit. ‘Nou, wat moet dat?’ vroeg Matthias, maar ineens kan ook hij zich niet meer houden. Het was zo'n gelach dat zieke Faantje eens opkeek, om direct weer in elkaar te ploffen, nog verdrietiger omdat zij er niets mee te maken had en zeer weemoedig, omdat ze ook nu niets dieps wist te bedenken.

Ineens, zoals dat alleen op zonnige dagen het geval kan zijn, zonder dat er ook maar een aanleiding toe was, viel de fiets om, voor de staldeuren. De bel rinkelde er hoog boven uit. Het was een geweldige klap.

De kippen waren al lang weggehold, luid roepend dat ze er niets aan konden doen, alleen Matthias weer met dat kalme air, of hij juist op het punt stond niet zo heel ver weg een nieuw werelddeel te ontdekken.

De kip Sientje werd ook door de paniek bevangen, maar toen ze eenmaal aan het rennen was kreeg het 'r te pakken en ze rende door, nog eens langs het nest waar zowaar het ei nog lag.

Wit, glanzend en doodstil.

Het hooi geurde.

Sientje trilde en ze hoopte dat ze het nu maar eens uit zou mogen broeden ook.

Toen rende ze weer, kakelde luid en triomfantelijk voor de tweede keer - wat niet mocht - verslikte zich vreselijk en kwam tot bedaren onder de hooiberg op het voorerf, waar Pa raar mompelend vandaan vluchtte.

Sientje snoof en zij ging zitten onder het overhangende hooi.

Zij gaf zich over aan gepeins.

Het zingend vaderschap

‘Rottigheid,’ zeide de mus Amelie.

Haar vriend was uit de kastanjeboom naar beneden gevlogen, naar de lijster Hendrik die daar op de schutting zat, en aangezien hij de opdracht had om Hendrik over te halen eens iets te zingen, begon hij zodra hij bij de lijster was aangeland grappig te zitten doen. Maar Hendrik zei alleen maar, toen de mus tot genoegen van zich zelf en tot stichting van zijn vriendinnen in de boom voor de derde maal begon na te doen hoe een vliegmachine doet, dat het hem zeer prettig zou zijn als de mus zijn malle praatjes voor zich hield. Hierop had de vriend van Amelie met een zekere onbeschaamdheid ‘neen’ geknikt naar boven.

Hendrik hoorde het ‘rottigheid’ van Amelie, die daar met haar vriendin Machteld zat, ook en hij begreep meteen het denigrerende neenknikken van de mus.

‘Bah,’ zei hij, maar hij bleef zitten.

De mus was alweer naar zijn vriendinnen gevlogen en hij deed met zachte stem het verhaal, af en toe omkijkend, of Hendrik niet achter hem aankwam.

‘Daarginds hebben ze radio,’ zei hij tenslotte hard en hij vloog meteen weg in de stralende zekerheid, dat Amelie en haar vriendin wel zouden volgen.

‘Wat een enge lijster,’ meende de mus Machteld en zij vloog, gevolgd door Amelie, zonder erbij te denken dat ze zich nogal liet kijken, de vriend van Amelie achterna. Een werkloze, dikke duif, die de gehele dag al boven in de boom gezeten had, schrok uit zijn doezel, liet wat vallen en ging toen ook maar.

Hendrik was alleen.

Hij was niet al te vrolijk.

Eigenlijk was hij dat al een hele tijd niet meer. Sedert de dag waarop hij zijn intrek had genomen in een nestkastje dat tegen de schutting van de nette tuin van een vogelvriend hing, in stede van zelf een nest te gaan bouwen, had hij dat slopende huurkoop-gevoel over zich dat een beletsel is voor het geringste sprankje levensvreugde. Hij kon dat kastje niet binnenkomen zonder te denken dat hij met een heel slecht rapport thuis kwam en hij verbeeldde zich, dat er geen mus in de hele buurt was, die niet de gehele dag rare praatjes over dat nestkastje zat te fluisteren. Dit vreemde minderwaardigheidsgevoel nam eigenlijk iedere dag toe en van zingen was al in geen tijden meer iets gekomen.

Om nu nog zelf een nest te gaan bouwen was idioot!

Een triest gebrek aan stijl.

Iedereen was er al lang mee klaar en het zou vreselijk opzichtig zijn. Bovendien was zijn vrouw, op wier steun hij dan aangewezen zou zijn, de gehele dag weg omdat ze ergens zo'n mooi laantje wist. Hij had haar vandaag ook al niet gezien en hij bleef expres hele dagen buiten, om haar niet zo in het oog lopend te moeten missen.

Een en ander was niet bepaald bemoedigend voor een lijster, die met de beste verwachtingen het nieuwe jaar was ingegaan. Bij al deze ellende kwam nog dat er boven het gat, waardoor je het nestkastje binnenging, iets geschreven stond.

Het was een kastje dat gemaakt was door een vereniging tot leniging van de nood der weduwen van boswachters. Deze kastjes werden dan aan vogelvrienden te koop aangeboden om de weduwen in leven te houden. Boven het gat stond dan ook eenvoudig: Tot steun van boswachtersweduwen, kastje 119-1935. Maar Hendrik, die niet kon lezen, dacht dat er iets veel ergers stond en die onzekerheid benauwde hem. Hendrik dacht eens na, wat hij kon denken om zijn gedachten een andere loop te geven. Dit leverde niet veel op.

Het tuintje waarin het nestkastje hing, was zo verbazend klein dat een zekere mus, Gerrit Theodoor, die nogal eens een aardige grap kon vertellen, gezegd had: ‘Die mensen zetten hun raam open om hun tuintje te luchten.’ Er groeide niets, of het moest uit een pakje zaad komen, en wat er groeide was zo vreselijk armetierig en deemoedig in verband met teleurgestelde verwachtingen, dat je er wee van werd. Er was geen enkel aardig struikje in de tuin waarin je met één oog dicht kon denken in een groot bos te zijn en wel was er dan die kastanjeboom van de buren, maar die zat altijd propvol met mussen van het laagst denkbare allooi en met aan lager wal geraakte postduiven en ander schuim, zodat je je daar als lijster moeilijk kon vertonen. Zo zat Hendrik meestal op de schutting, waar de mevrouw van het tuintje iedere dag om half twee met veel geschreeuw wat kruimels op strooide en waar hij dan het genoegen had dat hij er tenminste de baas was en dat geen mus het waagde naar de kruimels te pikken voor hij zich wat had afgewend.

Maar de kruimels waren nu weg, het kastje glom, de schutting was vochtig, het weer stond naar regen, het was in het tuintje zo saai dat je meteen wel trekvogel zou willen worden en overal in de buurt was radio, waar hij nu eenmaal niet tegen kon.

Hendrik stak luisterend zijn kop omhoog om te horen of er tenminste niet ergens het een of andere wonderlijke gerucht was, maar hij hoorde niets dan het vervelende praten van twee oude mussen, die het over de huidige moeilijkheden hadden en die meenden dat alles wel weer beter zou worden, als maar eenmaal de paarden terugkwamen.

Dit was te veel en Hendrik haalde zijn kop zo diep mogelijk in zijn veren. Er kwam een knorrig zuchtje uit hem, wat hij zelf al niet meer hoorde en waar hij ook niets aan kon doen.

‘Kijk ik er es,’ zeide de mier cd43, die een eindje verder op de schutting bezig was een groot stuk steenkool dat daar om de een of andere geheimzinnige reden lag, weg te duwen, tegen de mier af17 die op hem toe kwam.

‘Kijk mij liever,’ zei deze vrij bits, ‘ik stond aan de andere kant te duwen.’

‘Nee...?’ zei cd43 verbaasd, en toen: ‘ik dacht al, wat is dat zwaar!.’

Er volgde een pijnlijk zwijgen.

‘Ik wou het die kant op hebben,’ zei cd43 nu benepen en toen nog eens met een vaag gebaar: ‘die kant...’

‘Nou - zeg dat dan,’ riep af17, die wat forser was, ‘dan zal ik je helpen.’

‘Nou ja, ik kan het alleen ook wel, ik wist alleen maar niet, dat jij de andere kant op stond te duwen.’

‘Zeg...’ zei af17, ‘duwde jij op volle kracht? Ik merkte niets van je.’

‘Ikke?’ vroeg cd43, ‘op volle kracht? Welnee!’

En nadat hij enige tijd had nagedacht: ‘Dan zou jij hem niet gehouden hebben!’

‘Phù,’ zei af17, ‘laat om je lachen. Waar wou je hem eigenlijk naar toe hebben?’

‘Tja,’ zei cd43, die zich dat ook al had afgevraagd, geheimzinnig. ‘Dan weet jij het ook!’

Cd43 had de naam zo af en toe heel schrandere dingen te kunnen doen. Hij had eens, helemaal alleen, een lucifer een trapje op gekregen en wel was hij daarna zo ziek geworden dat iedereen het ergste vreesde, maar toen alles goed voorbij was, had het hem toch zoveel glorie bijgebracht dat sommigen zonder er verder bij te denken u tegen hem zeiden. Af17, die wel sterker was dan cd43, maar niet zo slim, vermoedde dan ook dat er met dat stuk steenkool iets eigenaardigs gaande was.

‘Nou ja..., als je het me niet wil zeggen, dan help ik je niet.’

‘M'n zorg,’ zei cd43, maar hij ging haastig verder: ‘Nee hoor, ik wil het je wel zeggen, maar nu nog niet. Eerst moet het hier vandaan zijn.’

Af17 keek eens om. Er zat iets in de lucht, dat voelde je. ‘Nou - hup dan maar,’ zei hij en hij gaf een flinke ruk aan het stuk kool, dat dan ook meer bewoog, dan cd43 ooit gedroomd had dat een stuk steenkool bewegen kon.

‘Hup!’ zei cd43 nu ook, en hij wierp zich op het grote, zwarte brok, dat als een muur boven de twee mieren uitrees, als was er ergens een tribune met toeschouwers.

‘Hup’ zeiden ze nu allebei.

En vervolgens op zangerige toon: ‘Gooi op die kool.’ Er kwam inderdaad een kleine, schuivende beweging in de steenkool, maar de mieren stonden zo vreselijk te hijgen en ze werden zo verlegen voor elkaar dat ze met hun tweeën niet meer presteerden dan zo'n beetje geweld, dat ze elkaar niet aan durfden kijken.

‘Sjonge,’ zei af17.

‘Hapuuuu,’ zei cd43 en hij grinnikte schel.

‘Wat een zenuwen-kool, niet?’ zei hij met een gedwongen lachje.

‘Jij moet meer op die linkerhoek gaan staan, cd43,’ zei af17, ‘want je duwde me net precies in de weg!’.

‘Moet je weer commanderen?’ vroeg cd43. ‘Ik kan niet verder naar links, maar jij wel naar rechts, zoals je zult zien, als je even uit je ogen kijkt.’

‘Jij bent gek! Ik sta precies op de rand.’

‘Nou - en ik dan...?’

‘Hup!’ zei af17 en hij gaf een duw dat hij ervan kraakte.

‘Gooi op die kool,’ hijgde cd43 droevig en hij wiste zich het zweet af aan zijn zij.

De kool kwam nu een stukje verder. Dit gaf moed en nu gaven beiden zo'n verschrikkelijke ruk, dat de kool omkantelde.

‘Dat 's dat,’ zei af17 blij.

‘Dat zal ie na kunnen vertellen,’ meende cd43.

Ze klommen nu allebei een stukje op het zwarte brok en sprongen er vervolgens haastig en verheugd weer af.

‘Verder maar weer!’ schreeuwde af17.

‘Even rusten,’ mompelde cd43, ‘ik tril er van.’

‘Waar moet het nou eigenlijk heen?’

‘Hup maar weer!’

‘Verduveld flauw’ zei af17.

‘'k Zal het je zo zeggen,’ zei cd43, die er weer plezier in begon te krijgen.

‘'t Is eigenlijk nog een heel beginnen,’ zei af17 nadat hij een duw had gegeven die niet erg goed gemikt was, zodat hij door zijn voorste poot was geschoten, met zijn kop tegen de kool, en toen: ‘Zeg - ik weet eigenlijk nog iets veel leukers. Beneden ligt een rood stuk grind!’

Af17 voelde zich ongelukkig worden. Dat rode stuk grind had hij al een paar dagen op het oog, met het vaste plan daar op een goede dag eens mee thuis te komen. Maar het was zo verbazend groot, dat je al begon te snikken als je eraan dacht. Nu is het wel aardig om thuis met een verrassing aan te komen, maar als je er al zo'n tijd alleen aan bezig bent geweest, voordat zij er iets van te zien krijgen, dan ben je in de eerste plaats doodmoe en dan is er al een boel van het plezier en de verrassing weg. Niettemin was af17 vast besloten om het toch te doen en nu had hij er over gesproken. En dan dat antwoord van cd43!

‘Ik heb dat ding ook wel eens gezien,’ zei hij hijgend en met een helemaal zwarte kop, ‘maar we hebben nou kool! En als je liever naar huis gaat, zeg het dan liever direct en vergeet dan niet dat je bij mij niet meer aan hoeft te komen, want aan zulke dieren hebben we geen gebrek.’ Het was een mooie zin vond cd43 en hij keek tersluiks eens naar af17.

‘Nee, we zullen eerst dit eens opfiksen,’ zei af17, veel te hard voor echte flinkheid.

‘Vooruit dan maar weer!’ zei hij toen en nu kon niets hem nog wat doen. Er was alleen een stuk kool, zo groot als de wereld, en dat moest ergens heen en cd43 zou met zijn hatelijke lach van hem staan kijken. Dan had hij dat tenminste.

‘Huuup, van achteren!’ riep cd43, die dat wel eens had horen zeggen, met zoveel adem dat hij geen kracht overhield om werkelijk die duw te geven.

Een diepe kreun en een gevoel of alles voorbij was schoten door af17. Het was formidabel wat hij nu deed en hij wist het.

De kool kantelde, viel op zijn kleinste kant, kantelde nog eens, maar nu opzij, kantelde, doordat het op de schuine kant van de schutting kwam, nog eens en viel met een plofin de tuin, waar het ook goed lag.

Het was of er een poort openging voor de mieren, met niets dan licht er achter. Maar dat merkten zij nauwelijks, omdat zij boven alles zó verschrikkelijk schrikten, dat de schutting eigenlijk had moeten staan zwiepen van de slag, waarmede zij er ineens op gedrukt werden.

Toen namelijk die kool van de schutting gerold was zagen ze plotseling de lijster Hendrik zitten, op nog geen decimeter afstand, groot en donker en bovenal zo dreigend, dat je schrikte dat je nog leefde.

‘Daar heb je hem!’ zei cd43 met dikke tong en dorre stem, zodat hij een felle steek door zijn keel kreeg.

Maar af17 zei niets, want hij had zo'n hevige steek in zijn zij gekregen van de schrik, en hij kon zo alleen maar zijn mond open en dicht krijgen, zonder iets te kunnen zeggen en hij had zo'n pijn ineens aan zijn linkerspriet die hij in zijn jeugd eens dubbelgevallen had - dat hij in volle ernst dacht ‘dood is beter’ (wat hij na afloop van het avontuur dan ook met smaak, als had hij een operatie ondergaan, vertelde).

Trouwens, cd43 was weinig minder bang. Hij durfde geen stap meer doen en voor zijn ogen zag het wat rood. ‘Die lijster,’ zei hij en toen hij zag dat af17 zelfs niet aan een beamend knikje toekwam, vervolgde hij met strakke stem: ‘Hij is dood!’.

Af17 werd nu duizelig.

‘Zal ik es gillen?’ vroeg cd43.

Af17 voelde dat het binnen in hem golfde.

‘Hij is hardstikke dood!’ zei cd43.

Met een ruk sprongen er tranen in de ogen van af17.

‘Die zal geen mieren meer vreten,’ zei cd43, ‘hij is hardstikkendig kapot!’.

Af17 begon met zijn voorste poten voor zijn mond droevig loeiende geluiden te maken.

‘Ben je gek!’ zei cd43.

Af17 zweeg weer en zonder dat hij er iets aan kon doen draaide zijn kop naar links.

‘Zie je hem?’ vroeg cd43 nu, die wel eens wou horen dat er naast hem nog iemand in leven was.

Maar af17 keek strak naar de grond, in de overtuiging dat het zo meteen wel over hem zou komen.

‘Wat een groot beest hè?’ hijgde cd43. ‘Hé, je lijkt wel bang!’

En toen dat ook niet hielp, heel bevend: ‘Toe nou, want ik ga weg, hoor.’

‘Bbbb-’ zei af17 en hij zakte door al zijn linkerpoten. Hij was nu zeer onpasselijk en er dreigde iets te komen. Cd43 keek eens naar af17. Dit dier stond daar, helemaal scheef en het knikte langzaam ‘neen’.

‘Jò, hij doet niks,’ zei cd43 snel en zeer pronkzuchtig van allure.

‘Ik ga niet verder,’ zei af17 toen heel dwaas en met scheve mond, en vervolgens steeds maar, meer als een toon dan als woorden: ‘Ik ga niet verder... ik ga niet verder...’

Cd43 voelde intuïtief, dat er iets niet in orde was met de zenuwen van af17 en hij voelde ook, dat er iets beslissends gezegd moest worden.

‘Ik wed, dat je er niet onderdoor durft lopen,’ zei hij zacht.

Nu schoot ook het laatste restje adem dat nog in hem over was gebleven uit af17. Zonder enig gerucht zakte hij ook door zijn rechterpoten, die wel al vreselijk hadden staan trekken en nu lag hij dan tenminste op zijn buik, met de zekerheid dat, wat hem betrof, de mogelijkheden tot vluchten waren uitgeput.

‘Zie je nu wel,’ zei cd43, die het van nu af aan niet erg meer begreep, ‘je durft er niet onderdoor. Ik wel, hoor.’

En doordat het zo verschrikkelijk stil was op het ogenblik dat hij dat zeide, was het of iedereen gehoord had dat hij er wel onderdoor zou durven en dat alles nu stil bleef om te horen hoe dat afliep.

Zijn achterste rechterpoot schoot met een ruk naar achteren en hij kon hem niet meer op de grond krijgen.

Dit had hem een waarschuwing moeten zijn, maar hij ging verder.

‘Nou - durf je, of durf je niet?’ vroeg hij.

Hoe stil kan één mier zijn...

‘Nou - dan maar niet,’ zei cd43 en toen: ‘ik ga, hoor!’ Wat voor krankzinnigheid dat was wist hij ook niet, maar cd43 deed een stap naar voren en het werd nu zo gevaarlijk om hem heen, dat het bijna geluid begon te geven.

‘Bbb-t’ zei af17 en hij ging op zijn rug liggen want als hij dan niet vanzelf doodging, dan wilde hij zich toch niets te verwijten hebben wat betreft onvoldoende medewerking. De laatste adem - dacht hij - maar hij had alweer ingeademd. Cd43 deed nog een stap, half in trance, en hij was nu zo alleen, of er in de wereld nog niets geschapen was dan één mier.

Hij keek met grote ogen naar Hendrik en hij kon ze met geen mogelijkheid een andere kant opdraaien en Hendrik keek naar hem.

Maar men moet sterk zijn wil men de blik van een mier lang kunnen verdragen, en zonder gerucht vloog Hendrik op.

Hij vloog naar boven naar het dak en boven op het dak gekomen zag hij een plankje dat schuin tegen de pannen stond. Tussen dat plankje en de pannen ging de lijster Hendrik zitten.

Weg van de wereld.

Moe van zichzelf.

Er draalde een lange snik door cd43 en vervolgens nog een en toen een heleboel. Af17 was béter dan hij en af17 was, als het er op aankwam verstándiger dan hij.

Af17 lag twee stappen terug op zijn rug.

Cd43 liet zich langzaam en bijna plechtig op zijn buik zakken en draaide zich vervolgens met veel gemier ook op zijn rug.

Toen het donker begon te worden werd af17 ineens zo koud dat hij, voor hij er zich rekenschap van had gegeven dat hij niet dood was, maar leefde, op zijn poten stond.

‘Hoei,’ riep hij vroom en vervolgens nog eens ‘Hoei’. Deze roep, die alleen gebruikt mocht worden bij heel plechtige gelegenheden en wanneer er een zeer groot gevaar op gelukkige wijze was overwonnen, wekte ook cd43 uit zijn voorgenomen dood op.

Hij deed zijn ogen open, maar hij bleef op zijn rug liggen. Af17 liep om cd43 heen.

‘Hooeei kameraad cd43,’ zei hij langzaam.

Cd43 keek af17 een poos diep in de ogen en knikte langzaam met het hoofd.

‘Ja’ - zei hij toen eenvoudig en hij ging op zijn poten staan, die eerst nog wat onwennig deden.

‘Hoei -’ deed af17 nu op zeer donkere toon en hij tilde een van zijn voorste poten op in de richting die zij uitmoesten om thuis te komen. Maar hij deed het op een manier die geen thuis deed vermoeden, doch een ideaal.

‘Hoei,’ zei nu ook cd43 en hij tilde allebei zijn voorste poten op.

Langzaam achter elkaar aan stappend gingen de mieren de schutting nu weer af. In het donker klonk af en toe hun roep. Op het laatst werden ze weer bang, vielen de rest van de schutting naar beneden, bezeerden zich nogal zo tamelijk, renden door de tuin en bereikten eindelijk suf van vermoeidheid de spleet in het kelderluik, waarachter dan hun huis was.

Binnen was het nog donkerder, maar het was er wel druk.

‘Hoei,’ zei af17.

Binnen werd het stil.

Heel mooi en precies tegelijk zeiden ze nog eens en nu voor het laatst ‘Hoei’. Het werd doodstil. Cd43 en af17 konden beginnen met ieder een kant uit te lopen en alles aan iedereen te vertellen.

Cd43 voelde nog even wat tocht door de spleet van het kelderluik.

‘Het is 's avonds kouder dan buiten,’ had hij eens horen zeggen en hij meende het nu eindelijk te begrijpen ook.

De lijster Hendrik wist één ding, en dat was, dat hij nooit meer zou zingen! De vlucht voor die mier, die zo eigenaardig gekeken had, net of eigenlijk nu pas de mier in de wereld gekomen was, had hem aangepakt.

Hij zat nog achter zijn plankje en hij keek uit naar het donker worden.

‘Zo'n nestkastje,’ zei hij toen, ‘dat is net, wat goed voor je is.’

Hij vloog naar beneden en zette zich voor het poortje.

‘Mier,’ zei hij met een rilling en toen: ‘Waar deug je voor, snertlijster!’

Toen dacht hij: ‘Wat ben je voor een dier?’

Er kwam een avondwind langs hem, dezelfde die cd43 tocht had doen gevoelen, en deze avondwind was vol met iets van voorjaar, dat naar donker deed verlangen om in uit te huilen.

Hij schoot naar binnen.

De vrouw van Hendrik, de lijster Mia, maakte een moederlijk geluid toen Hendrik zo wild naar binnen kwam stuiven.

Zij zag er vermoeid en verbouwereerd uit.

‘Zij is ook zo mooi niet,’ dacht Hendrik jammerlijk, maar Mia tilde zich met veel moeite op haar poten en nu zag Hendrik wit van twee eieren dat hem, als begon er iets in hem te zingen dat veel te groot voor hem was, een schok gaf alsof er een grote witte kat op zijn rug sprong.

‘Huuu,’ zei Hendrik. ‘Twee -?’ gilde hij.

‘Drie!’ zei Mia zacht en zenuwachtig.

‘Drie -?’ prevelde Hendrik.

Mia tilde zich met nog groter moeite dan zojuist nog eens overeind, nu met het accent op haar achterdeel, en nu zag Hendrik daar zo waar nummer drie, dat er al even geheimzinnig uitzag als nummer een en twee.

‘Ben je al lang thuis?’ vroeg Hendrik dom en luid.

‘Nee net!’ zei Mia met al haar adem en toen begon ze met droge open ogen te huilen.

Hendrik deed iets geks en hij verstuikte daarbij zo vreselijk een teen, dat hij zijn tong moest uitsteken om wat af te koelen.

‘Mallerd,’ zei Mia met een kopje en nu kwamen er tranen.

Hendrik gaf een vreselijke hijg van zich en hij sloeg met geweld allebei zijn vleugels uit, wat nu eenmaal niet ging in dat nestkastje.

‘Help!’ riep hij toen en hij kwam eerst enigszins tot een vaag besef van zijn leven en van zijn omstandigheden, toen hij met een klap tegen de serreruiten van de mevrouw van de kruimels gevlogen was en beduusd op een grote steen in de tuin zat.

Maar toen hij daar zat en die steen aan zijn poten voelde en merkte dat het nacht was en zo stil, dat hij het donker langs zijn zwarte veren voelde, kon Hendrik zich niet meer houden.

Zo wijd dat het hem pijn deed, sloeg hij zijn vlerken uit, haalde diep adem en was met een paar langzame, trots-krachtige slagen bovenin de kastanjeboom. Toen zag hij een tak die nog hoger was en toen nog een, nog hoger. Dit was een tak die alle vogels meden, omdat hij zo dun was dat je er eigenlijk niet op kon zitten. Maar nu in de nacht, in deze donkere nacht, zette Hendrik zich op deze tak, klampte zich stevig vast en begon te fluiten.

Eerst gewoon, en toen hij wist dat het ging zo vreemd en zo mooi en zo zonder te weten waar het vandaan kwam, dat hij zelf ontroerd raakte, zijn ogen dichtkneep en het donker hoorde. Toen vond hij ineens een combinatie over vier accoorden (iets wat helemaal niet bestaat) en floot daar, omdat het zo wonderlijk was, een vol accoord nog boven uit.

Hij werd nu bijna bang van al dat geluid dat uit hem kwam.

Op haar eieren zat Mia, die het fluiten begreep en die bijna duizelig werd van aandoening. Zij had haar ogen gesloten en zij gleed langzaam achterover, wat zij een prettig gevoel vond. En iedere keer als Hendrik heel hoog kwam, sidderde Mia en iedere keer als zij sidderde vloeide er een zachte stroom warmte over de eieren, die Gerrit, Lida en Lyda-Mia zouden heten.

De mussen in de boom wisten niet hoe zij het hadden.

Ze zeiden, toen ze eenmaal wakker geworden waren, steeds maar: ‘Nou, dat is ook wat!’

Maar toen kregen ze in de gaten dat het boven hun kop was en dat Hendrik het deed en toen knikten ze maar eens. Maar het hield niet op. Hendrik ging verder en hoe verder hij ging, des te voller werd hij.

‘'t Is wel wat overdone,’ zei de mus James, die eens uit luiigheid op de Engelse boot was blijven zitten en die niet wist welke boot hij moest nemen om terug te gaan.

‘Wat mij betreft,’ zei de mus Machteld, ‘kan die lijster doodvallen.’

Boem, daar vloog Hendrik ineens enige accoorden lager. Het was nu een heel diep zingen en Mia werd wee. ‘Hee de nacht is om te slapen!’ riep Amelie naar boven zonder nu echt te durven gillen.

‘O, zo!’ zeiden de anderen.

Toen zei er een: ‘Dat gaat zo maar niet’ en toen riepen ze met zijn allen naar boven: ‘De nacht is om te slapen!’

Er werd ergens een raam dichtgesmakt en het gordijn viel op de grond, wat hilariteit verwekte bij de mussen.

‘Is hij gek?’ vroeg nu een oude duif knorrig, die 's nachts toch al moeite had om te blijven zitten.

Toen riepen de mussen weer in koor.

‘Ga jij eens naar boven,’ zei de dikke mus Arine tegen een andere dikke mus, haar ‘vriend’, die naast haar zat.

‘Hè?’ vroeg deze, of hij net wakker werd.

‘Ga es naar boven!’.

‘De nacht is om te slapen,’ zei de dikke mus zacht naar boven.

‘Dat geeft niks,’ zei Arine, ‘je moet zelf gaan.’

‘De nacht is om te slapen,’ zei de dikke mus, nu wat harder.

‘Ga je, of ga je niet!’

‘Nou - ik zit hier toch óók maar,’ zei de dikke nu verongelijkt.

‘Ik zei: ga je, of ga je niet,’ riep Arine woedend.

‘De nacht is om te slapen,’ zei de dikke vriend, nu tegen Arine zelf.

‘Wel heb ik van mijn leven...’ tierde Arine, met een minder gepaste toevoeging.

‘De nacht is om te slapen,’ zei de dikke nog eens, en nu met plezier.

‘Wel...’ - weer vergat Arine zichzelve, ‘dat moet je mij zeggen.’

Hun ruzie begon de aandacht te trekken en het viel de mussen mee dat het toch nog leuk ging worden.

‘Ik zei,’ zei de dikke gezellig, ‘dat de nacht dient om te slapen en nou u weer.’

Arine zwol helemaal op. Ze vergat weer dat iedereen toch partij tegen haar zou trekken. ‘Als jij - dikke,’ zei ze, ‘dat nog één keer zegt, dan moet je eens op mij letten!’

‘Ik zei,’ begon de dikke weer, of hij er al moe van werd, ‘ik zeg tegen haar, hier, en dat hebben jullie allemaal gehoord, ik zeg, dat de nacht is om te slapen.’ Pats.

Arine was met een geweldige bons boven op haar dikke vriend gaan zitten, maar die wipte even en Arine viel. Ze viel lelijk. Ze kon zich nog net zo'n beetje in de lucht houden, maar zij was toch gedwongen de grond op te zoeken en dit bekwam haar uitermate slecht. Zij kwam namelijk terecht in de tuin van de buren van de kastanjeboomburen, en de bezitter van deze tuin leefde in het zonderlinge denkbeeld, dat hij iets in deze tuin kon verbouwen dat geschikt zou blijken op zijn tafel te verschijnen. Hij had tot dit doel zijn tuin propvol gehangen met witte repen katoen, om de vogels tegen te gaan, en Arine kwam midden tussen die repen terecht, die een beetje waaiden in de nachtelijke wind. Iedereen was als de dood voor die dingen, en toen Arine er eenmaal tussenin zat, durfde ze niet heen of weer en ze stierf bijna van angst. Het was een andere Arine die men de volgende morgen in deerniswekkende toestand tegen de muur gekropen vond.

‘Die dikke!’ zei Machteld met waardering.

De duif werd nu zo kwaad dat hij midden in de nacht wegging, maar de mussen begonnen nu zelf heel tierig te worden en van vroeger te vertellen, dwars door het gezang van Hendrik heen.

Hendrik voelde dat hij niet lang meer zo zou kunnen zingen en daar werd hij droevig van.

‘Toch zingt hij goed,’ zei Amelie.

Er werd weer een raam dichtgesmakt of het voor eeuwig was.

Boven in de boom zong Hendrik nu een aandoénlijk slotlied.

Dit was door niemand meer te weerstaan en de mussen hielden zich stil.

Het was een hele tijd stil en de wind was ook even weg. Hendrik floot alleen.

Alleen.

‘Dat dat stuk chagrijn nou juist 's nachts moet zingen,’ zei een mus die nu pas wakker werd.

‘Ssst,’ zei iedereen en een kleine mus ging naast hem zitten en zei: ‘Dat is juist mooi’.

De maan kwam. Hendrik was stil. Iedereen was stil. Alles was stil. Er kwam een veeg wind en iedereen huiverde, Hendrik vloog naar beneden. Hij ging in het tuintje zitten en begon daar zonder te weten wat hij deed in het grind te pikken. De mussen zetten hun veren op en snoven eens.

‘'t Is altijd een prachtige introductie,’ zei een kleine mus, wat niemand snapte en hij zelf het minst. De mussen trokken hun koppen weer wat in. Zij sliepen.

In de tuin, tussen de steentjes liep een kleine duizendpoot. Hij liep wat te neuriën en speelde in zijn eentje treintje tussen de kiezels.

Ik Moet Iets Voor Haar Doen! dacht Hendrik.

De duizendpoot meende dat het anders zou zijn tussen de tenen van Hendrik, en ging daar eens rustig wat zitten wachten.

Hendrik keek naar het dier, dat geen vermoeden had onder een lijster te zitten.

Hendrik pikte hem op: Dat is voor Mia! dacht hij.

Hij zat nu voor het kastje. ‘Tot steun van boswachtersweduwen, kastje 119-1935’ stond daar.

Dat is het, dacht Hendrik en hij ging naar binnen, met de duizendpoot in zijn bek.

Binnen was het stil en Mia sliep. Zij was helemaal achterover gegleden en de twee voorste eieren waren zichtbaar, of de maan gevangen was, eindelijk.

Het was er zo stil, dat Hendrik zijn ogen dicht moest doen.

Hij wist ineens precies wat hij gezongen had en er sprongen tranen in zijn ogen.

Morgen... dacht hij.

Toen bemerkte hij de duizendpoot die niet precies wist wat er gebeurde, maar die eerst maar eens los wou.

Vreten, dacht Hendrik met afgrijzen. Altijd maar vreten, en toen: je zult anders moeten worden.

Hij stak, met het gevoel of hij iets plechtigs deed, zijn kop uit het gat. De maan glansde om zijn bovenste veren. Toen deed hij zijn bek wijd open, heel kalm, en vervolgens weer dicht. Hij trok zijn kop naar binnen.

De duizendpoot was er uit gevallen.

Hendrik zette zich in een ongelukkige houding tegen de voorste eieren. Hij voelde zich bij voorbaat stijf worden, maar hij verlangde er naar. Hij knipperde naar het gat in het nestkastje. Buiten scheen de maan nu voluit. Hendrik glimlachte en hij sloot zijn ogen. Dicht.

Beneden in de tuin zat de duizendpoot.

Hij zat er nog lang. Tot het krieken van de ochtend probeerde hij, of alles nog liep zoals het behoorde te lopen. Het was een langdurig en nauwkeurig werk. Alles ging nog. Hij keek eens naar boven en zag dat het licht begon te worden.

Hij probeerde zijn achterste poten.

Links voelde hij iets.

‘Ik heb ook altijd wat!’ mompelde hij.

De hemel begon rood te worden.

Hij ging maar.

Voorzichtig en met zijn achterste poot op zijn rug gevouwen.

‘Ze moeten altijd mij hebben,’ zei hij toen filosofisch.

Het was dag.

Van het visje Cunegonde

Laat ik het maar zo eenvoudig mogelijk houden, dacht het visje Cunegonde, toen het helemaal niet kon zien wat er gebeurde. Even later dacht zij: Het is toch een dwaas werk om een vis te zijn, want ik kan er niets van zien, zolang ik in het water blijf.

Aan de rand van de vijver was een mijnheer met een groot blik. Hij schudde en kantelde er wat aan en alles met elkaar was zijn gedrag vreemd genoeg, temeer als men bedacht dat het vrijwel nacht was. Alsof die gedachte ook juist bij hem opkwam, nam de heer ineens een besluit en stortte hij, alsof hij dat altijd al van plan was geweest, de inhoud van zijn blik in de vijver. Daarna keek hij spiedend in het water.

Even later kwam er iets wits boven drijven, dat nogal groot was. De mijnheer keek er lange tijd naar, zuchtte en mompelde toen: ‘Toch dood!’. Daarna gooide hij het blik ergens in het gras en keek uit naar zijn fiets, die achter hem lag. Hij stapte erop en reed naar huis. Op het laatst keek hij nog even om naar de vijver, waarbij hij zwaar zuchtte. Het grote witte in de vijver bleef achter.

Dit was Archibald.

Het is niet moeilijk om te weten wie Archibald was, want hij was een vis die uit een aquarium kwam. Door droevige omstandigheden moest dit echter opgeruimd worden en op een late avond was de vader van het jongetje, dat Archibald iedere morgen had gevoerd en aan wie die vis nog zo vaak deed denken, Archibald weg gaan brengen naar een vijver, die hij op een wandeling eens gezien had. Het was een nogal vreemde tocht geworden omdat hij in zijn aandoening het blik met de vis op zijn bagagedrager had gebonden, zodat er veel water uitgemorst was en Archibald, toen eenmaal de vijver bereikt werd, vrijwel droog lag, wat hem niets verwonderde, omdat hij toch al bijna dood was.

Maar nu was Archibald in de vijver gelegd en daar was water in overvloed en nadat hij eerst een eindje gezonken was, steeg hij langzaam en geheimzinnig weer naar boven en wel met zijn buik omhoog en daar lag hij dan met die witte buik aan de oppervlakte. Het was dinsdagavond en doodstil.

Dit alles bedacht het visje Cunegonde wel vijf keer, maar verder kon ze ook helemaal niet meer denken want tot dusverre was zij altijd alleen geweest en nu lag daar een grote witte vis op zijn rug, waar de eenden altijd waren. Dus nam zij een grote hap adem en trok zich terug tussen haar planten. De nacht bleef echter en de stilte eveneens en op een goed ogenblik zei het ‘bloeb’ in de vijver en dat was Archibald, die zich omdraaide en zich met één slag van zijn staart naar beneden liet glijden. Toen ging de nacht weer verder.

De volgende morgen scheen de zon al vroeg en Cunegonde lag in een plek licht onder de planten en zij dacht zich suf. Eerst dacht ik: laat ik het maar zo eenvoudig mogelijk houden, dacht zij, dus dat was: laat ik het maar zo eenvoudig mogelijk houden. Toen kwam na een tijdje die vis. Dat is zeker. Dat was inderdaad zeker en wat ook zeker was, was dat de zon scheen en dat ze niet ten eeuwige dage onder die plant kon blijven. Dus kwam zij eronder vandaan en zwom ze naar boven. Daar was het tenminste helemaal dag en een mooie ochtend. Toen Cunegonde merkte dat zij met al dat ‘eerst en toen’ in haar denken niet opschoot, ging ze op zoek naar de grote vis. Zij wilde het heel langzaam doen, omdat ze wel vermoedde waar hij zou zijn. Dus begon ze eerst omzichtig aan een heel andere kant te te kijken, toen aan nog een heel andere kant en toen aan nog een, maar toen waren er geen andere kanten meer en moest ze wel naar Archibald.

Een vis is niet zeer gecompliceerd in zijn uitdrukkingsmiddelen. Dat voelde Cunegonde ook wel en toen ze Archibald inderdaad zag, ging ze weer weg. En wel heel snel. Aan de andere kant van de vijver gekomen dacht zij eerst: Tussen de planten!, maar eigenlijk wist ze niet goed wat daar te doen en ging ze in werkelijkheid naar boven. Hier zwom zij een tijd in het rond, zeer onbestemd en met de vreemdste krullen, tot het haar begon te vervelen omdat zij zo toch niet kon denken en toen ging ze toch maar tussen de planten.

Archibald was heel groot en Cunegonde had het water langs haar lichaam voelen stromen, toen hij ademhaalde. Dat was trouwens ademhalen, wat zo'n vis deed. Hij kon er bij tellen, zonder in de war te raken en hij kon er evengoed niet bij tellen, want dan bleef het nog even voornaam.

Archibald, heet hij, dacht Cunegonde, en ik begin er niets mee, om het maar eenvoudig te houden, want een dergelijke vis heb ik nog nooit gezien. Er was nog een andere gedachte waar Cunegonde niet meer van af kwam en die gedachte was: Dit is opwinding. Bovendien was dit een opwinding, waar niemand van wist of er nu gejubel bij paste, of dat men beter deed het maar voor zich te houden en Cunegonde besloot tot het laatste, omdat het dan in ieder geval langer zou duren.

Met Archibald was het heel anders gesteld, want hij kwam uit een aquarium. Hij verwachtte wel dat zoiets op de duur niet veel zegt, maar hij wist ook dat hij heel groot was en de combinatie van deze beide dingen maakte hem zeer kalm. Hij wachtte dus maar af wat er van komen zou en bleef op zijn plaats. Dagen lang bleef hij zo onder de plant staan en dagenlang was zijn enig vertier zijn ademhaling. En al die dagen kwam Cunegonde naar hem kijken, tot ze eindelijk zeker wist wat ze in het begin al wel gedacht had en zij een grote zorgelijkheid bij zich zelf vaststelde. Van deze zorgelijkheid wist ze helemaal niet, waar het vandaan kwam en voor wie het kon dienen. Zij werd dus steeds verdrietiger, tot zij er achter kwam dat al die verdrietigheid iets heel nobels had en haar zelfs mooier maakte, omdat het met elkaar eigenlijk een geluk was, dat doodstil in haar witte vissenlichaam lag, Dit geluk was heel veel, want ieder ogenblik van de dag en telkens in de nacht, was het in haar, zo zeker als het weten, dat in de vijver Archibald was en dat hij heel groot en zij maar klein, doch eenvoudig was.

De dag dat alles veranderde, kwam op een zondagmorgen. Die morgen, heel in de vroegte, bedacht Archibald namelijk dat hij ook wel weer eens kon gaan zwemmen en dit was hij gaan doen. Maar het was Archibald bekend dat als je lange tijd rechtuit zwemt, je de neus tegen het glas stoot en dus zwom hij eerst even recht, nam dan snel en behendig een bocht, zwom dan weer even recht en nam vervolgens heel slim weer snel een bocht. Zo stootte hij niet zijn neus en zo had hij altijd gezwommen. Hij begon er al gauw weer plezier in te krijgen en plechtig ademend zwom hij om zijn plant heen. Toen Cunegonde, die in de zon gegleden had die morgen, kwam kijken naar Archibald, zwom deze al een uur. Volkomen gelukkig, naar het scheen, maar eigenlijk niets dan bochten. Cunegonde bleef er de hele middag naar kijken, wat eerst heel spannend was omdat Archibald ineens met zijn grote lichaam los kon schieten maar wat toen heel verontrustend werd omdat alles bij het oude bleef. Cunegonde zwom eerst een goed eind weg, om dan bij het terugkomen te kunnen zien of Archibald naar een andere plaats was gegaan en gewoon deed. Dit gelukte niet. Toen zwom ze nog verder weg, maar het lukte nog niet. Daarna ging ze heel ver en toen er bij die terugkeer ook nog niets veranderd was, ging ze helemaal weg, om eerst midden in de avond weer terug te komen. Archibald zwom nog om zijn plant, maar af en toe stond hij weer even helemaal stil, omdat hij aan slapen dacht.

Er wás dus iets met Archibald. Iets onbekends en iets ergs. Cunegonde wist zeker, dat er een groot verdriet in haar aan het komen was, waar al die verdrietigheid van eerst bij in het niet verzonk en wat zo zwaar was, dat ze altijd weer naar de bodem ging, waar het donker was en koud. De volgende morgen regende het en daar was Cunegonde blij mee, omdat het haar verdriet wat meer ruimte gaf.

Het gedierte in de vijver was weggekropen voor de regen en de wind en van heel ver keek Cunegonde met niets in de buurt naar Archibald, die van niets wist, zwom, ademde en at. De dag daarna regende het nog en zo bleef het een paar dagen en Cunegonde hoopte maar dat het altijd zo zou blijven, want met Archibald was er geen verandering en zij was machteloos. Snel ging ze dan tussen haar planten en zonder ophouden dacht ze: ik ben machteloos en niets is aan Archibald te doen, dat hij gaat zwemmen zoals hij is en dat ik niet weet of hij vóór me is, of achter me. Machteloos, dacht zij en zij gaf zo'n slag met haar staart, dat haar lijf boven sloeg en omdat dat tenminste een beetje hielp, deed ze het nog eens en nog eens. En zo tolde die kleine vis dan op het laatst door de vijver als een dwaas en telkens sloeg ze harder met haar staart, omdat achter geen enkele van die slagen het antwoord kwam, wat zij nu wel aan Archibald zou kunnen doen. Zij was op die manier vlak bij Archibald gekomen en met rare ogen zag zij hem daar zijn vierkanten draaien. Machteloos ben ik, machteloos ben ik dacht Cunegonde en weer sloeg ze en sloeg ze, maar nu vlak voor de kop van Archibald. En omdat het zo vreselijk in-verdrietig was dat al die opwinding niets zou kunnen helpen, bleef zij maar vlak voor de kop van Archibald, keek ze helemaal niet meer en sloeg zij steeds harder. Totdat dan Archibald eindelijk iets begon te merken, heel slim werd en dacht: Daar kan ik ook zwemmen, want dat dingie zwemt er ook. Toen zwom hij onvervaard twee stukken recht om eerst dan zijn bocht te nemen.

Cunegonde was zo door het dwaze heen, dat ze eerst een tijd later merkte dat Archibald onder zijn plant vandaan gekomen was en toen ze dat gemerkt had werd ze zo warm dat ze schrok, naar haar eigen hoek wegvluchtte en daar bleef. En wel zeer stil! Toen zij merkte dat ze op de duur toch weer moest gaan ademen, dacht ze: Kijk er eens hier, maar dat was ook alles, want nu zat er een zo groot geluk in de weg dat er helemaal niet te denken viel, wat er was te kijken.

Hemel!, dacht Cunegonde de volgende morgen, toen de zon scheen, zodat ze meende wel in het water te kunnen sissen van blijdschap en hoewel er weinig te beredderen viel onder de planten, waar de zon een lichte plek had, was ze weg zo overhaast, dat geen licht het kon merken. Cunegonde was bij Archibald.

Zie zo'n lomperd, dacht zij, toen ze hem langzaam zag voortkrukken in een iets groter kringetje dan gisteren. Hier, mijnheer, dacht ze, en zij sloeg vlak langs zijn kop en: Kijk deze. Daar heb je dat vissie weer! dacht Archibald en hij zwom haar weer een eindje achterna. Ik zal hem al zijn leven naar mijn eigen tent lokken dacht Cunegonde met een overmoedigheid of ze zeven maal zo groot was, maar voor zoiets was Archibald niet te vinden, want toen hij zag hoe ver hij bij zijn plant vandaan was, voelde hij zijn neus al en zwom hij terug met één grote slag. Voor vandaag is het genoeg, dacht Cunegonde overbodig, maar je moet me morgen eens zien. En toen ging ze naar haar eigen hoek en merkte ze, dat vissen behalve praten ook niet kunnen zingen.

Zo ging het toen iedere dag en telkens kwam Archibald wat verder. Maar omdat hij zich nog niet recht zeker gevoelde, draaide hij maar vierkanten als Cunegonde niet vlak voor hem was en toen ze dat eenmaal gemerkt had, was ze vol geschoten met een zo vroom gevoel dat ze stil werd en iets ronds kreeg.

Ik, Archibald, dacht ze vaak en dan leidde zij hem door de plekken, waar de zon was in het water en des avonds bracht ze hem terug naar zijn eigen plant en ging ze langzaam door het donker naar haar hoek terug. Eens had zij hem door haar hoek geleid en toen was er helemaal nooit meer iets te peinzen, want dit was een gevoel. Cunegonde dacht Ik, Archibald en het water stond stil om haar heen.

Archibald zelf dacht er niet veel van, maar langzamerhand begon hij zich heel zeker te voelen, en behalve mogelijk wat toevallig glas hier en daar waar hij nog tegen op zou kunnen geraken, was alles in orde en zeer aangenaam.

Zo zou dit altijd door kunnen gaan. Maar op een dag zat er op een krukje een man aan de vijver met een hengel. Dat was hoogst toevallig, want het was nog nooit gebeurd. Onderaan de hengel zat een wormpje aan een haak en zo zat dat alles er uren. Cunegonde had zowel de man als de hengel en het wormpje gezien, maar ze dacht er niet veel van, want ze had voor Archibald te zorgen en die maakte af en toe aanstalten om op zijn eigen houtje een andere kant op te gaan. Dan zorgde Cunegonde evengoed wel vlak voor hem te blijven, maar er zaten toch maar weinig geruststellende gevoelens in, op die manier. Zij deed haar best.

De man met de hengel begon te begrijpen dat het niet veel zou worden met die worm, dus trok hij hem van de haak en ging hij in zijn tas staan rommelen. Even later bevestigde hij een wit blikken dingetje aan de hengel en na een ogenblik sloeg hij met dat blikje in het water, dat het ver in het rond blinkerde. Cunegonde was met Archibald in de buurt en zij schrok zo van het blikken ding dat ze een ogenblik wegvluchtte, wat ze echter direct merkte, zodat zij zich omdraaide en terug wilde. Maar Archibald!

Archibald had die morgen Cunegonde bekeken. Hij vond het idioot om nog langer van zo iets kleins afhankelijk te zijn en was toen wéér naar Cunegonde gaan kijken. Het is een aardig visje, dacht hij, maar..., om op te vreten. En aangezien dit een alleraardigste gedachte genoemd mocht worden, bleef hij dat al maar denken, totdat de gedachte sensationele afmetingen begon te krijgen, voor zo'n oude vis uit een aquarium. En toen het dan eindelijk benauwend boosaardig geworden was, was het allersensationeelst dat Cunegonde wegvluchtte, voor het blikken ding.

Hier dan dacht Archibald en hij schoot uit met zijn bek open, naar waar hij het witte lijf van Cunegonde zag glinsteren.

Wel verdomd, nou heb ik er toch een, dacht de man aan de kant, toen hij voelde dat er iets aan zijn haak trok. Direct haalde hij Archibald op. Hij smeet hem in het zand en gaf hem een trap op zijn kop. Voor Archibald viel er niets meer te bedenken. Hij lag in de tas van de hengelaar en langzaamaan stikte hij. De hengelaar stond nog wat met zijn blikje door het water te trekken, en toen hij al lang weer kwaad was geworden borg hij zijn boel bij elkaar en verdween hij.

Dat er een wereld is, zal men eerst weten als zij vergaat. Er is niets, dacht Cunegonde, er is helemaal niets. Zij lag onder haar plant op de bodem en zij wilde wel nog verder wegkruipen. Maar toen ineens, alsof er opnieuw van te schrikken viel, schoot zij naar boven om verder die dag door de vijver te schieten van de ene kant naar de andere en zonder ophouden. Archibald was er niet. Hij was helemaal weg en hij was er niet. Niets zou er nu ontluiken dan nieuwe zekerheid en toen het nacht was geworden wist Cunegonde het zeer zeker, dat Archibald weg was, maar dat hij weg was voor haar. Dit vreemde, harde blikken dier had dit zeker gemaakt. Want Archibald kon niemand in de vijver dulden dan Cunegonde en hij had het dier weggejaagd en geheimzinnig was hij eraan ten onder gegaan.

Archibald. Midden in de nacht vloog Cunegonde weer door de vijver, tot boven aan het oppervlak, waar de nacht was en dan weer omlaag naar de grond. Archibald, dacht Cunegonde telkens weer, maar de nacht strekte zich verder en de wind was nergens. Dit was de rust en Cunegonde zwom naar de plant van Archibald. Hier onder bleef zij. Archibald, mij, dacht ze. Mij. Het is eenvoudig, dacht Cunegonde, het is eenvoudig. De volgende morgen zwom zij wat traag, van langzaam omlaag, naar langzaam omhoog door het water, dat Archibald wás en Archibald stróómde langs haar heen. Dan ging zij naar de oppervlakte, waar het regende. Al lang. En dan gleed zij opzij af weer omlaag, het volle water in, dat om haar straalde van dit gevoel, dat in haar lag.

Er zou water moeten zijn, meer dan de aarde kan bevatten en daar om heen zou het moeten regenen, staag en vol van een wanhopig verdriet, omdat er geen water genoeg zou kunnen zijn, om die vreemde zaligheid van Cunegonde te bevatten en in alles te doen zijn.

Het was maandagochtend en het visje Cunegonde zwom langzaam door de vijver.

De planten vloeiden in de stroom.

Archibald.

Poging tot instinct

‘Ik heet Jan, maar ik kan goed vliegen,’ zeide de spreeuw Jan verlegen.

‘Dat zeggen er wel meer,’ meende de postduif Reinier, tot wie deze woorden gesproken werden.

De spreeuw Jan had de hele morgen van een van de bomen van de boomgaard naar het duivenplat zitten kijken, waar de duif Reinier bewust van zijn achtergrond van een kast vol prijzen, heen en weer trippelde en af en toe eens met nadruk koerde. Eindelijk had de spreeuw Jan al zijn moed bij elkaar geschoffeld om met de duif Reinier eens over zijn lang gekoesterde wens, 'n keertje met de postduiven mee te mogen vliegen, te spreken. Reinier was een van de meest vermaarde duiven in den lande en hij vermoedde ook zoiets. Een gesprek met een spreeuw is voor zo'n dier een aangelegenheid, die van de zijde van de spreeuw een fijngevoelige tact noodzakelijk maakt, en iets dergelijks ontbrak de spreeuw Jan ten enen male. Jan wist na zijn mededeling dat hij Jan heette doch goed kon vliegen, dan ook niets nieuws te berde te brengen.

‘Een mooi plat,’ zei hij, toen de stilte al zo lang geduurd had dat hij eindelijk al niets meer had kunnen zeggen.

‘Ach,’ zei Reinier en hij liep haastig een rondje over de rand van het plat, met die rode poten van hem, zo zichtbaar onder zijn blauwe buik als het maar kon.

‘Nou ja,’ zei Jan, ‘maar het is voor hier toch een aardig plat.’

‘Moet u in Frankrijk komen!’ zei Reinier bits.

‘Zeg maar Jan,’ zei Jan.

Reinier knikte hard met zijn kop omhoog en Jan voelde dat hij een storende fout had gemaakt. ‘Nou ja, het hoeft niet!’ zei hij snel, maar dat maakte het niet veel beter.

‘Ik moet nog weg!’ zei Reinier.

‘Moet u nog ver?’

‘Ach,’ zeide Reinier, denkend: dat weet ik niet. Dat weet ik nooit van te voren, dat is vooruit moeilijk te bepalen. Dat hangt niet van één ding af!

Reinier trippelde weer naar de rand van het plat, als een gevierd en bekoorlijk schoonspringer en keek in het rond.

Jan liep Reinier achterna, want hij had hem iets dringends te vragen.

‘Dat postduiveninstinct,’ vroeg hij, ‘wat is dat eigenlijk?’

Reinier bleef nog even zo zitten en toen keek hij heel langzaam naar Jan om, hem vervolgens geruime tijd van onder tot boven - en dat was niet ver - opnemend. Jan werd dodelijk verlegen. Hij keek met een vaart naar de hemelkoepel, of hij er heel verheerlijkt naar keek, maar het was alleen omdat hij nergens anders naar durfde te kijken.

‘Tja!’ zei Reinier.

‘Ja, er is bij ons in de boomgaard een duif, die dikke, en die heeft het er altijd over en iedereen gelooft hem, maar ik niet, omdat het me zo moeilijk lijkt,’ zei Jan, die dat ‘moeilijk’ een vondst vond, waar Reinier zeker op zou reageren.

‘Een ding is nooit moeilijker dan het is,’ zei deze dan ook, wat direct een gewijde sfeer gaf.

‘Als u het liever niet zegt... 't Is alleen maar, dat ik die dikke - duif (zei hij er snel achter) - niet vertrouw.’

‘Die dikke,’ zei Reinier schamper, ‘dat is in de eerste plaats in het geheel geen postduif dus weet hij het zelf niet.’

‘Daarom!’

‘Punt twee: als je het weet, mag je er met niemand over praten, dus die dikke kan het niet weten!’

‘Juist!’

‘Ten derde kan hij het niet weten, want hij hoort niet op het plat,’ zei Reinier.

‘Net wat ik dacht.’

‘In de vierde plaats is het niet uit te leggen, dus door die dikke ook niet!’

‘Inderdaad!’ zei Jan met een blijde lach.

‘Ten vijfde is het merkwaardig,’ zeide Reinier, ‘dat degenen die het niet weten het altijd zeggen.’

Weer zo'n mooie spreuk, dacht Jan en hij zeide nog eens: ‘Daarom vroeg ik het juist aan u.’

‘Tja,’ zei Reinier.

‘'t Is bepaald wel niet eenvoudig,’ zei Jan want heel vroeger zei zijn moeder dat ook altijd.

‘Postduiveninstinct,’ zei Reinier nu langzaam en hij keek weer een hele tijd naar Jan, ‘'t is iets - je moet het eigenlijk hebben, want anders weet je het toch niet, denk ik.’

‘Nou ja, maar als je het nou niet hebt?’ vroeg Jan met een beleefde zenuwenglimlach.

‘Daar denk ik ook juist over,’ zei Reinier, ‘want ik bedenk me daarnet dat het iets heel vreemds moet zijn, als je het niet hebt.’

‘Nou - ziet u nou wel?’ zei Jan schel.

‘Ziet u dit plat?’ zei Reinier, na diep adem te hebben gehaald.

‘Ja!’ zei Jan.

‘Wel - dat is het nu eigenlijk,’ meende Reinier slim en hij liep weer hard naar de rand, waar hij zijn lichaam spande en trots heen en weer schommelde.

‘Hoezo?’ vroeg Jan bedeesd.

‘Nou, dat pla-at,’ zei Reinier, ondanks zichzelf met een ferme scheut dialect, ‘wij weten waar dat plat is, zelfs al zitten we midden in Zwitserland!’

‘Zwitserland...?’

‘Kent u de Suisse niet?’ vroeg Reinier.

‘Niet dat ik weet,’ zei Jan.

‘Nogal bergachtig en je moet er mee oppassen, anders kom je er niet uit, vooral als je op tijd moet vliegen,’ zei Reinier. ‘Ik ben er nou al drie keer doorgekomen en alle keren prijs! hè, maar ik zal u vertellen dat het niet meevalt en dat je er goed voor moet zijn. Meer behoef ik u zeker wel niet te vertellen!’

‘Maar als u nou vliegt, hè,’ zei Jan, ‘gewoon vliegt, weet u dan, waar u terecht komt? Ik nooit,’ voegde hij er aan toe, zonder overigens te menen, dat dit detail Reinier zou interesseren.

‘Wij - dat wil zeggen - Postduiven, de betere postduiven wel! Vooral in de Suisse, want daar komen er za-at (weer zo'n snerp-dialect), zat, die het niet weten en dan moet je ze zien. Maar als je op tijd vliegt, dan kan je je daar niet mee gaan bemoeien, dat voelt u wel, dus dan hebben ze aan mij niet veel,’ zei Reinier met een slim lachje. Hij nam nu een sprongetje, zat weer op de rand en sloeg met zijn vleugels.

Jan dacht na. Hij had eigenlijk zin om maar weg te gaan, want er bestond bij nader inzien een niet te overbruggen verschil tussen hem en de postduif Reinier.

‘Dat zal je niet gedacht zijn,’ zei hij stil voor zichzelf. En toen heel populair en met een kleine lach naar Reinier: ‘Mij niet gezien!’

‘Wat?’ zei Reinier.

‘Niets hoor,’ zei Jan, of hij nog tamelijk vrolijk was.

‘Nee - maar wat je daarnet zei, wat was dat?’

‘Hoezo - niet gezien? Wel, dat zegt men wel eens. Gewoon!’

‘Ik begrijp het niet erg. Mij niet gezien. Vreemd,’ zei Reinier.

‘Mij niet gezien in de Suisse,’ zei Jan die het benauwd begon te krijgen.

‘O, juist,’ zei Reinier en hij begreep er nog niet veel van, ‘dus u gaat er niet heen, bedoelt u?’

‘Nou, dat weet ik nog niet,’ zei Jan, die nu transpireerde, ‘dat kon best eens zijn.’ Nu was Reinier het helemaal kwijt en dat was de redding van de spreeuw Jan, want nu meende Reinier dat Jan iets heel schranders had gezegd en dat hij zo meteen wel zou ontdekken, dat het met zijn verstand niet zo erg veel was, dus zei hij snel: ‘Maar als ik het u eens uit kan leggen, dan wil ik dat wel doen. Ik zou zeggen, vliegt u eens mee!’

Daar had je het! Zonder dat Jan er zelfs een toespeling op had behoeven te maken, lag daar die uitnodiging om eens mee te vliegen voor hem.

‘Meevliegen!?’ vroeg hij verschrikt.

‘Nou ja - als je wilt, kan je wel eens een stukje mee,’ zei Reinier nu, die al weer spijt begon te krijgen van zijn milde aanbod.

‘Nee... dolgraag,’ zei Jan, ‘Zometeen al?’

‘Nou... eh... vandaag hoef ik niet meer weg!’

‘En net zei u, dat u nog weg moest, want toen heb ik nog gevraagd, of u nog ver ging!’

‘Nou ja - ik moet zometeen wel even, maar niet zo ver.’

‘Nee, maar dat is wel goed, want zo ver kan ik de eerste keer toch nog niet,’ zei Jan bescheiden.

‘'t Is er anders beroerd weer voor,’ meende Reinier en hij deed of hij nadacht.

‘Dat gaat best, hoor.’

‘Er staat een nare stoot wind!’

‘Hé,’ zei Jan, ‘ik voel niets.’

‘Durf je hoog te vliegen?’

‘Als het moet, best.’

‘Ja, maar, heel hoog?’

‘Dat vind ik best eens leuk, want ik vlieg altijd laag,’ zei Jan.

‘Nou, je houdt mij zo'n beetje in de gaten en je komt maar als ik wegvlieg,’ zei Reinier nu, donker en op nare toon.

‘Nou - tot zo dan,’ zei Jan, die zich al onder vrienden waande.

‘Zeg,’ vroeg Reinier, ‘hoe is dat ook maar weer van dat “niet gezien?”

“Mij niet gezien!”juichte Jan.

“Tot straks dan,” mompelde Reinier, in gedachten, reeds.

“Tot zó, hoor!” Jan vloog weer naar zijn boom, waar hij even laatdunkend de boomgaard inkeek naar de andere spreeuwen, die van niets wisten, om zich vervolgens over te geven aan het losmaken van zijn vleugels.

Later op de middag kwamen er nog een paar duiven naar het plat. Duiven van betekenis hoeven elkaar niet veel te vertellen. Er was er een, een oude al, die eerst de aandacht trok door de zonderling ongelukkige manier, waarop hij zich op het plat liet neervallen - iets wat terecht de naam van een goede grap onder de duiven had - en die vervolgens op een allervreemdste manier ging zitten koeren. Hij was met enige dartele trippeltjes naar de rand gesprongen, dan koerde hij. Hij koerde net zo lang, tot iedereen er aan gewend was dat hij koerde, om vervolgens met een ruk op te houden, als zat hij voor een stoelendans te koeren. Deze wijze van koeren was een vermaard komiek nummer en alle duiven hadden pret.

“D'r zit daar zo'n spreeuwtje,” zei Reinier tot zijn vrienden’, ‘en dat wil mee!’

‘We zullen hem een eindje mee laten vliegen en dan verdwijnen. Dan kan het eens zien, wat postduiveninstinct is,’ voegde hij er aan toe, met een laatdunkende kreun.

De duiven gingen!

De spreeuw Jan zag het, hij gaf een goedbedoelde maar akelig zenuwachtige krijs van zich en hij vloog op.

In een kalm tempo, als gold het een feestelijk bloemencorso, vlogen de duiven eerst hun rondjes. Met voor hun doen mooie, lange slagen, wierpen zij hun blauwe lijven in de lucht, draaiden hun borst in de volle zon, sloegen wat heen en weer met hun koppen en gaven dan weer zo'n slag. Jan, die er tussenin zat, vond het prachtig en het rommelig gefladder van hem, dat deerlijk afstak bij de kalme majesteit van de duivenvlucht, begon ook al een regelmatiger tempo te krijgen. Hij vloog naast Reinier en hij draaide af en toe zijn kop naar hem, om met een innige blik te beduiden dat alles goed ging en dat hij het heerlijk vond het te mogen beleven.

Reinier keek voor zich.

Als de spreeuw Jan omlaag had gekeken dan zou hij gemerkt hebben, nog steeds ongeveer boven het plat te vliegen dat aan de rand van zijn eigen boomgaard was gelegen, maar de spreeuw Jan keek niet omlaag, hij keek omhoog en hij zag daar een hemel die heel anders was dan zijn eigen hemel, veel lichter en veel wijder en met veel meer ruimte om in te vliegen en om een echte vogel in te kunnen zijn, die bijna zou kunnen zingen.

Een ander vermaard en gevierd nummer van de komieke duif was, dat hij al vliegende kon koeren. De duiven hadden een opgewonden pret omdat zij dat spreeuwtje zo gingen nemen en de komieke duif begon te koeren. Dit versterkte het feestelijk karakter van het geheel in niet geringe mate en iedereen had het grootste plezier; de spreeuw Jan, die meende dat de duiven er zo'n genoegen in hadden om een vreemdeling op de hoogte te kunnen brengen van hun geheimen, nog wel het meest. De duiven hadden nu hun rondjes gevlogen en de spreeuw Jan meende, dat de Suisse naderde.

Men ging nu over tot de rechte lijn.

Maar nu bereikte de grap ook haar hoogtepunt, want de duiven begonnen zo hard te vliegen als zij maar konden. Iedereen zou zich in hun snelheid verheugd hebben om iets te mompelen van ‘snel maar voort, mijn fiere beesten’, maar de spreeuw Jan ging het veel te hard.

‘Heee!’ riep hij tegen Reinier, maar die deed net of hij niets merkte. Hij vloog hard en hij wist dat het hem goed afging en dat is een genoegen op zichzelf. Het fraaie, kalme vliegen dat de spreeuw Jan zich in de rondjes had eigen gemaakt, ontaardde nu weer in een slordig en onsamenhangend gefladder, waar hij dodelijk vermoeid van werd, dat hem de adem benam, dat de hele wijde en lichte hemel vol steeds groter wordende donkere plekken maakte, dat hem onpasselijk maakte en hem ten slotte met een vreemde draai naar de aarde deed schieten, waar hij met een slag op neerkwam. De spreeuw Jan legde zich zonder zich een ogenblik te bedenken op zijn zij, er kwam een meelijwekkend blauw tongetje uit zijn bek te voorschijn en hij merkte vol tranen dat het geheel een treffend beeld gaf van zijn ellende.

Wat te zeggen van de boomgaard waar de spreeuw Jan in neergeduikeld was? Hij verschilde bij nauwkeurige beschouwing niet zo heel veel van Jan's eigen boomgaard, maar de spreeuwen die er waren en er met tekort gedane gezichten in de kersen zaten te pikken, waren anders.

Toen Jan er twee dagen in grote treurigheid en zonder iets te eten had doorgebracht, waagde hij het een van de daar thuishorende spreeuwen aan te spreken, om hem te vragen ‘waar het zo ongeveer was.’

‘Dit is het land van ratels en valken,’ zei deze, die toevallig altijd litterair werd als men hem iets vroeg en dit antwoord was zo ontstellend vreemd, dat de geheimen van de Suisse op slag ordinaire en gemene geheimpjes werden, omdat er nu een verschiet was opengegaan, wijder dan de kennis van postduif Reinier, gesteund door zijn postduiven-instinct, vermocht te peilen, omdat het land dat zich onder deze kersenbomen uitstrekte, een geducht en vreemd land was, waaraan de kersen dan ook hun vreemde smaak wel ontleenden, gelijk de bladeren van de bomen er hun angstige kleur groen van hadden.

Niettemin liepen er door de boomgaard mannen met ratels om de spreeuwen tegen te gaan, gelijk er door de boomgaard thuis mannen met ratels liepen en de spreeuwen hier schrokken er telkens weer even hevig van, als de vrienden en familieleden van Jan er van plachten te schrikken.

Jan niet!

Een ratel is in de omvang van zijn geluid niet voor één spreeuw bedoeld en de spreeuw Jan bleef zitten als er gerateld werd, droevig en met een vage verwachting, dat het zometeen wel zou komen. Wat er thuis goed en aardig was geweest, was voorbij en Jan tartte met zijn blikken de mannen met de ratels om maar flink te ratelen, want hij zou blijven zitten.

De pijn werd nog vergroot, doordat er zo vaak zwermen postduiven over kwamen.

Als de nacht viel en de spreeuwen zich in de bomen terugtrokken, waarbij de spreeuwen hier zich onderscheidden doordat zij zo'n eigenaardige blik in hun ogen hadden, dan werd het donker. Maar het was een donker dat zo angstwekkend zwart en zonder geluid was, dat er een eenzaamheid over de spreeuw Jan kwam, groter dan in één spreeuw kan zijn en dan snikte hij lang en met zijn gehele lichaam. Dat wist hij, dat hij zich zelf gestoten had uit zijn vroeger bestaan en dat hij hier alleen en vergeten zou moeten achterblijven, temidden van deze spreeuwen, die slechts op spreeuwen leken, en totdat hij ergens alleen zou doodgaan zonder ooit meer teruggevonden te worden door iemand, die zou zeggen: kijk, een dode spreeuw.

Op een morgen, dat de spreeuw Jan juist weer vol zat met dode-spreeuw-gedachten, bemerkte hij naast hem op de tak een andere spreeuw, die veel weg had van zijn vriend, de spreeuw Dorus.

Nochtans waren de trekken van deze spreeuw veel onheilspellender en hadden zij niet dat zachte, goede, dat de trekken van de spreeuw Dorus kenmerkte.

Er lag iets hards in het voorkomen van deze spreeuw, iets dat verschrikte en dat Jan het verlangen gaf van de obsederende aanwezigheid van dit dier verlost te worden.

‘Ha, die Jan!’ zei het dier.

Jan bestond het, heel langzaam zijn kop in de richting van het griezelige dier te draaien, dat nu gemelijk zat te grinniken. Jan keek direct weer voor zich, want het was nu zeker dat hij zich op het grensgebied tussen dood en leven bevond, waar men alles van hem wist en waar men hem iets demonisch zou kunnen aandoen.

‘Waarom kom je nooit meer bij ons?’ vroeg de spreeuw die op Dorus geleek.

‘Bij wie?’ vroeg Jan, heel bevend.

‘Wel... bij ons, bij de jongens!’

‘Ik ben nu hier,’ zei Jan, en daar viel ook niet aan te twijfelen, maar hij zei het zo zenuwachtig en hij was zo trillend van streek dat de andere spreeuw wat naar hem toe schikte, hem nauwkeurig bekeek en toen na een wijle zei: ‘Dat zal je niet gedacht zijn!’

Jan gaf een krijs, hij keek nu heel nauwkeurig, voelde zich warm worden, keek naar de hemel, gaf een rare hap in een kers, die vlak voor zijn kop hing en zei toen luid en dieper verheugd, dan hij dacht dat mogelijk was: ‘Ha, die Dorus!’.

En toen: ‘Hoe kom jij hier? Ben je ook meegevlogen met die rotkop? Weet jij, hoe het hier heet? Wat zullen we hier gaan doen? Zouden we nooit meer weg kunnen komen?’

‘Weg kunnen komen?’ vroeg Dorus, want die was het inderdaad. ‘Hoezo wegkomen?’

‘Wel, hier vandaan,’ zei Jan, ‘'t is hier nogal een lekker land!’

‘Niks lekkerder dan bij ons, hoor,’ zei Dorus.

Jan snapte het niet en hij ging naar Dorus zitten kijken. Maar Dorus vond het geheel niet minder vreemd. Dorus was een spreeuw van de daad: ‘Kom ga mee,’ zei hij, ‘dan gaan we naar huis. Iedereen dacht dat je dood was. Ze zullen raar opkijken. Waarom ben je eigenlijk hier gaan zitten?’

‘Hier-gaan-zitten??’

Het was zeker, dat er iets aan de hand was met de spreeuw Jan. ‘Kom mee,’ zei Dorus kort.

Dorus vloog op en Jan vloog hem achterna. Ze vlogen een echte gemakkelijke spreeuwengang, waaruit van alles kon voortkomen en ze waren nog niet niet weg, of daar vloog Dorus al weer naar beneden.

Inderdaad bleek de boomgaard naast de boomgaard waar Jan tien dagen vertoefd had, zijn eigen boomgaard te zijn. Er was niets, dat dit ooit zou kunnen veranderen! Jan begreep dit direct en hij stroomde op het moment zelf vol met een inkeer die hem zijn hele verdere leven zou bijblijven en die hem thans diep ontroerde. Iedereen was heel verwonderd en ook heel kwaad dat Jan zo'n tijd bij de buren had gezeten, want daar had hij niets te leren. ‘Nou, ik mag daar toch ook best eens een tijdje zitten,’ zei Jan wel, ondanks zichzelf met een zeer wijd gebaar, als ze het hem erg benauwd maakten, maar hij voelde toch heel goed dat ze gelijk hadden, en hij zat met opmerkelijk veel geduld te luisteren naar alle onzin, die de spreeuwen over andere boomgaarden dan hun boomgaard ten beste gaven.

De oudste der spreeuwen zei tegen Jan: ‘Ik beschouw de zaak nu als afgedaan, en ik zal je niet veel zeggen. Alleen zeg ik je, mijn jonge vriend, voor nu en nog eens: blijf in het vervolg maar hier - dat is veiliger en dat is beter!’

Rottige veilige rots, dacht Jan wel, maar hij zei niets en hij knikte.

Op het plat zaten de duiven, zoals zij er altijd al gezeten hadden. Dom en vol instinct. De postduif Reinier had in die tien dagen er weer een prijs bij gewonnen en toen de andere duiven hem vol afgunst daarmede kwamen complimenteren had hij op een gegeven ogenblik gezegd: ‘Mij niet gezien,’ maar direct daarna was hij weggevlogen om alleen in een boom kalm tot inkeer te gaan zitten komen, want het mocht dan al schrander geweest zijn om die uitdrukking te onthouden, begrepen had hij - Postduif Reinier - haar nog altijd niet.

En dit stemde tot droefheid.

Gif van de overkant

De rat Aortus was jong en vitaal en heerlijk gestemd. Hij voelde zich zo gezond dat hij wanneer hij langs de kade draafde, soms ineens op zijn achterste poten ging staan, wat met zijn voorpoten in de lucht bokste en dan weer verder holde. Ook vond hij het heerlijk om midden in een draf een heel scherpe draai te maken, zodat hij de bocht in zijn lichaam kon zien en het vel zag plooien in de binnenronding van zijn lijf, dat in een halve cirkel stond vanwege die zwenking. Dat vond hij een zeer aangenaam gezicht, want zijn vel glansde en de plooien lieten zien dat hij een gezonde samenstelling had.

Hij had nu juist enige van die bochten gedraaid in de volle zon en bevond zich toen naast een hele stapel van met graan gevulde zakken, en overal rondom lagen heel behoorlijke korrels. De rat Aortus stoorde het volstrekt niet dat het midden op de dag was; dat er een druk verkeer met vrachtauto's en karren was op de kade en dat er heel wat arbeiders aan de gang waren en schippers op de schepen voor de kade.

Het stoorde de andere ratten voldoende om zich gedekt te houden; maar die voelden zich zeker niet zo gezond en zo safe en zo heerlijk als Aortus, die eigenlijk zò glansde in het zonlicht dat hij niet eens zo'n akelige rat was om te zien voor andersdenkenden.

Verscheidene andere ratten zaten Aortus wel waar te nemen, terwijl hij daar zo intens tevreden bij die zakken aan het eten was en af en toe op zijn achterpoten ging zitten en in de lucht bokste. Zij vonden het een weinig voldoening schenkende aanblik. Ze vonden Aortus trouwens een rot rat, een gek, een nuf, een stuk vreten, een paljas. Ze wisten namelijk allemaal dat Aortus wel naar de overkant van de haven ging! Daar was een kade, zoals hun eigen, en om er te komen moest je een lange ijzeren brug over.

Men ging daar niet heen. Men had zijn eigen domein. Men had hier behoorlijk te vreten en men had niets te verwachten van andere buurten en zeker niet van andere ratten die daar wel zouden wonen. Men deed zulke dingen niet. En wat andere ratten betreft: die beet men beter dood.

Af en toe kwam er wel eens zo'n van elders verdwaalde rat. En als die kwam, dan beet men hem dood. Men liet hem eerst een dag en een nacht begaan; men deed hem enige keren meevluchten, men deed of men geen bezwaar had tegen zijn aanwezigheid en dan sprak men af wie hem zou doodbijten. Degeen die dat werkje kreeg op te knappen ging dan heel terloops naast die vreemde rat draven en dan beet hij hem even terloops, dood. De anderen die dan eerst achter het tweetal hadden aangedraafd, passeerden die stuiptrekker dan en pisten tegen hem aan. Zo deed men dat en dat schonk voldoening.

Maar Aortus dan ging regelmatig naar de overkant. Dat wist men, want men had hem herhaaldelijk de brug zien op gaan en later in de nacht van de brug zien terugkeren. Terugkeren inderdaad en dat was het hem, want Aortus werd daar kennelijk niet doodgebeten. Dus misschien deden de ratten aan de overkant daar niet aan en dat maakte hen gehater. En Aortus dus ook.

De eerste keer was Aortus naar de overkant gegaan omdat hij voelde dat hij iets in zich had, dat te groot was voor het leven dat hij leidde en dat hij om zich heen zag leiden. Er was natuurlijk veel in, in dat leven onder een vloer; in dat leven in het donker waarin je de andere ratten om je heen voelde en hoorde leven, en krioelen en snuffelen en paren. Ja vooral paren. Wel gulzig, maar eigenlijk zonder voldoening. Aortus zag en voelde en hoorde van al die anderen dat ze eigenlijk heel weinig voldoening kenden. Het enige wat hen tevreden scheen te stellen, was dat ze allemaal eender waren en dat wanneer een hunner iets heel smerigs of doortrapts of moorddadigs deed, een ander het direct óók deed. En degeen die het het eerst gedaan had, keek dan op een bepaalde manier naar degeen die het had nagedaan. Er was een vage verstandhouding in dat kijken; iets van een gemeenschappelijk afzweren. Ja, dat deden ze eigenlijk allemaal onophoudelijk, vond Aortus: afzweren. Alles afzweren wat iets was; dan werd op het laatst dat afzweren zelf, iets.

Maar Aortus wilde juist helemaal niets afzweren, en dat was nu datgene wat te groot was in hem voor het gewone leven. Hij was ongeduldig. De hele lichte dag door en hij zat voor een spleet naar buiten te kijken en haatte het, dat men er pas in de schemering op uit trok. Want hij wilde in de zon zitten en in de lucht boksen en lenig om zijn as draaien en precies voelen wat een heerlijk gevoel dat was. En zo was hij er toe gekomen, om als dan eindelijk het moment gekomen was waarop men onder de vloer vandaan kon komen, zich wat afzijdig te houden van de anderen. Die deden óók, wanneer zij onder die vloer vandaan waren gekomen nog, of ze eigenlijk onder een vloer doorschuifelden; terwijl soms een hoge sterrenlucht boven hun gluipende en sluipende ruggen stond, en een maan glans bracht op hun vaak recht overeind staande rugharen en zelfs langs de randen van hun staartschubben.

Uit afkeer dus was Aortus toen op een nacht de brug op gegaan. Het was een lange ijzeren brug, met een hele lange overspanning. Aortus was, nadat hij eerst enige meters gewoon over het wegdek had gelopen opzij naar omlaag geglipt. Daar lag een ijzeren T-balk en daar kon hij heel goed op lopen. Rechts van hem was ijzer, links de ruimte en onder hem het water. Toen hij een eindje de brug op was, gebeurde er iets wonderlijks. Het ijzer waar hij op liep vibreerde namelijk. De lange overspanning bracht een voortdurend wisselende spanning in het metaal. Mogelijk had de wind er invloed op, soms ook was het duidelijk aanwijsbaar van iemand die over de brug liep of fietste in de nacht.

Het was een stalen gons, een lichte trilling, een spanning in de ruimte. Ja, het was de ruimte. Wanneer Aortus midden op de brug was, trilde het het hevigst. Het was een ingehouden trillen, bovenaards van kracht; het was tegelijkertijd materie en geest. Wist Aortus veel van materie en geest; maar het maakte dat hij zijn hart voelde bonzen en dat dit net zoiets moest zijn. Het was geluk. Het was het sein dat men leefde. Het was of het leven gepresenteerd werd aan Aortus en of Aortus' leven gepresenteerd werd aan de ruimte. Aan de oneindigheid, aan het heelal. Het was om doodstil te zitten met dat bonzende hart en de ogen open te houden en het lijf tegelijkertijd gespannen en ontspannen. Midden op de brug was het het hevigst. De eerste keer nadat Aortus het gevoeld had, was hij niet verder gekomen dan halverwege de brug en nadat hij daar een tijd had stilgezeten, was hij stil en vroom en met weke oogleden teruggekeerd naar de anderen. De volgende avond was hij weer gegaan en de daarop volgende. En daarna was hij begonnen overdag óók uit te gaan en in de zon te zitten en daarna waren de anderen van wie hij zich afzijdig hield (of liever: die zich afzijdig van hem begonnen te houden) begonnen hem te begluren. Daardoor ontstond er een pijnlijke afstand en Aortus voelde vaag dat er gevaar bestond, dat men hem ineens de keel zou afbijten, maar hij trok er zich niet veel van aan omdat hij zo sterk en zo lenig was en bovendien was hij zo gelukkig, dat toch niemand hem iets kon maken.

En toen was hij dan, nadat hij eerst een tijd doodstil het gonzen had ondergaan, doorgelopen en aan de overkant terecht gekomen. Het was er inderdaad zo tamelijk eender, als aan zijn eigen kant. Maar hij zag geen ratten! De geheime reden was dat er zo georganiseerd met gif werd gewerkt door de maatschappij aan wie bijna alle pakhuizen daar toebehoorden, dat vrijwel geen rat het had overleefd; maar dat wist Aortus niet en hij kwam daar ook niet achter, want als hij al eens iets eetbaars zag liggen, dan keek hij er niet naar om, want hij was nadat hij van de brug af kwam, niet tot eten in staat. ‘Niet tot vreten in staat, niet tot vreten in staat’ zei hij altijd in zichzelf, want hij sprak veel in zichzelf na het bezoek aan de brug en hij had dan ook altijd behoefte om ‘zijn bijzondere staat van genade’, gelijk hij zijn toestand noemde, te beschouwen.

Hij liep daar soms uren rond, over de keien van de kade en de hardstenen stoepen. Hij ontweek de nachtwakers en de nachtelijke passanten - wat hij aan zijn eigen kant ook niet deed - om niet gestoord te worden in zijn beschouwingen en zijn geluk en zijn vragen naar wat hij daar achter moest zoeken.

En dan keerde hij over de brug weer naar huis. Op de terugweg zat hij er maar kort, meer om nog een laatste bevestiging te krijgen van het gonzen en de kosmos en zijn kloppend bloed en dan keerde hij terug naar onder de vloer, waar dan al gauw het eerste licht viel waar te nemen en de terugkeer van de anderen, bij wie soms een vreemde was.

Zo was de rat Aortus overdag jong en vitaal en heerlijk gestemd.

Maar nu was er een aanvoerder langs hem gekomen. Hij had een gebaar gemaakt naar een vreemde rat, een zwart, dik beest, dat ziekelijk leek en langs een balk, half in opzij gewoelde aarde, zat te hijgen.

‘Jij!’, zei de aanvoerder.

En Aortus begreep, dat hij die dag dat zwarte dier moest doodbijten volgens de anderen. Aortus keek voor zich en naar dat zwarte beest. Hij keek niet naar de aanvoerder en naar de andere aanvoerders en naar de overige ratten onder de vloer. Hij wist wel dat iedereen naar hem keek. Vals en vies en dat ze hem keurden. De wijfjes, of hij zou paren; de mannetjes waar ze hem het rotst konden bijten, voordat ze hem doodden en opvraten. Een andere aanvoerder schuifelde naar Aortus en besprong hem, of hij met hem paarde. Aortus bleef zitten, terwijl hij wist dat hij zich had moeten onttrekken. ‘Ik had moeten vertrekken’ dacht hij de hele dag.

De brug, de overkant.

‘Ik had moeten vertrekken.’ Maar hij vertrok niet. Hij keek ook niet naar de zieke, zwarte rat en niet naar de aanvoerders en niet naar de anderen en hij ging 's middags niet alleen naar buiten in de zon. Maar hij keek ook niet naar de spleet, zoals de anderen, die trek begonnen te krijgen, en die het paren beu waren en voor vandaag weer genoeg gesmeerpijpt hadden en geschoft. Toen het donker werd, ging Aortus het laatst van de anderen onder de vloer vandaan. De ratten hielden zich tamelijk dicht bij de spleet op en waren zo ongeveer bij elkaar gebleven, omdat ze wilden zien of Aortus de zwarte doodbeet.

Maar Aortus deed niets en toen het stil was geworden op de kade, ging hij naar de brug. Hij zag dat er twee aanvoerders bij de opgang van de brug zaten om te kijken of hij ging.

Hij ging en hij liet het niet langzaam over zich komen, maar liep direct door naar het midden. Daar ging hij zitten, maar hij keek om of die twee hem achterna waren gekomen. Dat waren ze niet. Hij was alleen. En hij ging zitten in de houding voor het gonzen. ‘Ik ga er voor zitten’ zei hij in zichzelf. ‘Ik ga er eens even voor zitten.’ De brug gonsde, maar dat kwam omdat hij van ijzer was; hij trilde, maar dat kwam van de wind; er stond een stralende sterrenlucht, maar die had niets met een rat te maken; zijn hart bonsde, maar dat kwam omdat hij leefde; de brug vibreerde, maar de planken stonken naar olie en eten en verrotte tomaat en er lag stront op die planken, dat rook Aortus heel goed. Aortus schudde zijn kop en keek gejaagd om zich heen en ging weer in de houding zitten. Hij voelde aandrang om een plas te doen en deed die, lang en verlossend en lekker. Toen liep hij naar de overkant, snel en hij schoof met zijn buik dicht langs het ijzer van de balk. Aan de overkant was niemand. Geen rat, geen nachtwaker, geen hond. Overdag had Aortus niets gegeten, omdat hij niet buiten in de zon was geweest. Hij zag een brok eten door krantenpapier heen steken en vrat het op. Toen ging hij op zijn achterste poten zitten en keek rond en naar boven. Hij bokste echter niet, want hij wilde het eten kwijt. ‘Hè, nou kotsen,’ sprak hij in zichzelf, ‘en dan de brug weer op.’ Maar hij kon niet overgeven en even gejaagd vloog hij de brug weer op. In het midden bleef hij weer zitten en hij nam de houding weer aan: ‘de rothouding,’ sprak hij in zichzelf. ‘De staat van genade, genades tandje.’ De brug vibreerde en gonsde en trilde. Er ging midden in de nacht een vrachtauto met vodden over. Toen de auto er af was, zwiepte de brug na.

Elastisch, licht, dansend, bevrijd behalve van zijn spanning der oneindigheid.

Aortus holde terug langs de zwiepende balk. Bij de opgang zaten nog steeds de twee aanvoerders. Aortus passeerde de een en ving de doffe moordenaarsblik op. Hij draaide zich om, tot achter die rat en liep toen weer terug, met een snelle bocht, die plooien in zijn vel bracht, maar het glansde niet in de maan. ‘Ziek, ziek,’ sprak Aortus in zichzelf en terloops beet hij de aanvoerder de keel af. Dat was zacht en gemakkelijk. Er knapte niets en hij proefde niet eens bloed. Toen gluipte hij langs de andere aanvoerder en beet hem ook de keel af. Er knapte niets. Het was week en direct gebeurd. Toen holde hij verder naar de andere ratten. De zieke, zwarte lag dood. Aortus zag de aanvoerder die hem had gezegd: ‘Jij!’ en beet hem dood. En toen de oudste aanvoerder nog, die een rand van korsten om zijn oog had, dat zag Aortus toen hij hem beet.

Toen sloop hij onder de vloer en voelde zijn ziekte. Hij kwam terecht op de plaats waar de grond nog omwoeld was door die zwarte. Daar ging hij liggen en voelde zijn ziekte zwangerder en zwangerder worden. ‘Geronnen,’ sprak hij. ‘Het bloed is geronnen’. Iedereen kon zien dat hij stervende was, maar een jonge aanvoerder beet hem 's morgens de keel af. En anderen pisten tegen hem, toen hij ‘stierf, doch niet de geest gaf, wegens afwezigheid van iets zodanigs.’ Dat was namelijk zijn laatste gedachte.

Overdag, toen de ratten niets te doen hadden gingen ze van het vergiftigde lijk eten. Ze stierven als ratten. Het gif van de overkant droeg wel vrucht dit keer; het gif van de andere kant van de door hen nimmer betreden brug.

De vermeende sierkip

‘Al loop ik nou niet direct weg als jij in de buurt komt, daarom hoef je me toch niet de hele dag achterna te lopen,’ zeide de kip Mijntje moe en kwaad tegen het haantje Pa, dat de laatste dagen inderdaad vreselijk opdringerig was met zijn gezelschap.

‘Nee, dat hoeft ook niet,’ zei Pa geschrokken, maar hij bleef staan, waar hij stond. Mijntje keek zeer geërgerd en ze keek tevens rond naar de anderen, of die niet stonden te lachen, nu ze weer niet van Pa af kon komen. Ze stond de laatste tijd vaak met Pa te praten. Waarom zij dat deed wist ze ook niet goed, maar als je goed naar Pa luisterde, dan wist je toch maar niet waar hij het vandaan haalde. En dat kon je van de anderen niet zeggen, want die zeiden steeds hetzelfde. Mijntje had dit eens tegen de kip Moe gezegd, en op dat ogenblik stond Pa ongelukkigerwijze zo dicht in haar buurt, dat hij alles gehoord had en voor de rest van die dag had hij dan ook een zo wanstaltige hoeveelheid onzin uit staan kramen, dat iedereen er warm van geworden was, wat overigens niet ongunstig had gewerkt op zijn aanzien.

Maar Mijntje kon nu net zo geërgerd kijken als ze maar wou, Pa bleef pal naast haar staan.

‘Nou, beleef ik het nog?’, vroeg ze.

‘Waar moet ik dan naar toe?’ vroeg Pa sip en overbodig.

Nu kon Mijntje ten minste kwaad worden.

‘Waar je naar toe moet? Dat moet je mij vragen! Wég moet je, weg. Hier vandaan.’

‘Nou, dat is goed,’ zei Pa, ‘ik zou juist iets aardigs vertellen, maar dan ga ik maar.’ ‘'t Was nogal aardig, wat ik vertellen wou,’ zei hij even later, toen hij er nog stond, ‘'t was van Rika!’ Dit was zijn laatste troef en het betekende een ellendig verraad, want Rika was de enige kip, die diep in haar hart wezenlijk iets voor Pa gevoelde. Maar iedereen was uitermate verheugd, als er iets over Rika te roddelen viel en vandaar dit verraad van Rika. Er was nu alle kans, dat Mijntje weer wat vriendelijker zou worden.

‘Rika kan me niets schelen,’ zei Mijntje echter, ‘en als je nou niet onmiddellijk gaat, dan roep ik de anderen en dan zullen we je eens in de sloot jagen.’

Het is voor een haan vreselijk om voor zo'n bedreiging uit de weg te moeten gaan, maar Pa deed het toch maar, omdat hij nu eenmaal als haan niet zoveel betekende, dat hij door zo iets door de mand kon vallen.

Hij liep dus langzaam weg, met veel pogingen om niet achterom te kijken, of Mijntje zich niet bedacht. Maar die liep de andere kant op, naar het scheen met een zonnig voorkomen en hij kon gaan. Als er iets vrij ernstigs met hem gebeurd was, dan ging Pa altijd naar de sloot. Alles was daar anders en met dit stille weer was het zelfs enigszins angstig bij het zwarte water. Pa scharrelde er wat rond, zonder feitelijke bedoelingen. Wel vroeg hij zich af, of hij in het licht van zijn jongste vernedering niet goed zou doen eens vreselijk hard te kraaien.

Doch juist op het ogenblik dat hij zijn kop goed omhoog haalde en zich vol zoog met lucht, zag hij aan de andere kant van de sloot een witte kip staan met een witte pluim om haar hals.

Pa slikte al zijn adem weer in, wat een heel onprettig gevoel was en keek in het rond of hij nimmer van plan was geweest om te kraaien, totdat hij zich verslikte vanwege al die lucht. Hij keek met enig wantrouwen naar de witte kip aan de overkant, of die soms lachte, maar de witte kip keek met belangstelling naar Pa: ze had blijkbaar niets gemerkt.

‘Is U van de buren?’ vroeg Pa.

De kip draaide haar kop wat naar links en vervolgens weer naar rechts. Ze zei echter niets.

‘U is zeker een kip van Zadder’ (want zo heetten de buren), zei Pa nu wat harder.

De kip zei nog niets, maar ze kwam nu wat dichter naar de sloot.

‘Of niet?’ vroeg Pa wat schalks.

‘Feitelijk sta ik op mezelf,’ zei de kip van Zadder.

Ze zei het achteloos en ze schraapte even met haar linkerpoot langs de grond. Het maakte indruk.

‘Hoe bedoelt U dat?’ vroeg hij.

‘Hoe ik dat bedoel,’ vroeg de kip hard. ‘Zadder kan me dát...’ en ze maakte een komiek gebaar.

‘Maar voor wie legt U dan?’ vroeg Pa, die helemaal bedeesd begon te worden onder zoveel achteloze majesteit.

‘Ik leg zelden, maar als ik leg, dan leg ik niet voor Zadder,’ zei de kip, ‘want Zadder kan me dát...’

Er volgde nu een pauze.

‘Is U daar de haan?’ vroeg nu de kip, op de overkant wijzend.

‘Ja!’ loog Pa, die de eigenlijke haan Matthias met een vaart voorbijdacht.

‘En die oude dan?’ vroeg de kip, die Matthias blijkbaar al eens gezien had.

Pa begon zich te schamen, wat hem verbazend schaamteloos maakte. ‘Da's die oude haan,’ zei hij. ‘Ik ben de jonge.’

‘Wie van jullie heeft het te vertellen?’

‘Ik!’ loog Pa nu weer en vrij wat vlotter.

‘Dat is al gauw,’ zei de kip. ‘Want je bent zeker nog jong.’

‘Die oude werd te oud en nou ben ik de baas,’ zei Pa en hiermede was dit afgedaan.

‘Wie is er bij U haan?’ vroeg hij toen.

‘Bij mij...’ zei de kip van Zadder fel. ‘Ik sta op mezelf.’

‘Ja, maar bij U op het erf?’

‘Dat weet ik niet, hoor,’ zei de kip.

Daar was niet tegen op te praten en het werd moeilijk om het gesprek voort te zetten.

‘Is U wel eens bij ons geweest, over de sloot?’ vroeg Pa, toen.

‘Ik zou niet weten waarom, want er lijkt me bij jullie niet veel aan,’ zei de witte.

‘Ik vraag me verbaasd af, hoe U daarbij komt!’ zei Pa deftig.

‘Hebben jullie kippen, die op zich zelf staan?’ vroeg de kip.

‘Nee, maar...’

‘Hebben jullie kippen, die als ze niet leggen willen, niet leggen?’

‘Neen, maar wij...’

‘Hebben jullie kippen, die zich niets, maar dan ook niets laten vertellen?’

‘Neen, maar wij hebben...’

‘Dan kunnen we daarover wel zwijgen,’ zei de witte kip. ‘Maar dan blijf ik maar hier.’

‘En ik maar hier,’ zei Pa, hoewel deze repliek niet bevredigend was.

Weer was er een pauze. Pa had veel lust om er iemand anders bij te halen, bijvoorbeeld Mijntje, want zo'n kip zou die ook nog wel nooit gezien hebben.

‘Ik ben een duur soort,’ zei de kip nu.

Pa zei expres niets.

‘Ik was voor mijn tijd een reuze dure kip. Een sierkip!’ zei de kip nu weer.

Pa meende juist een kleine scherts te maken over het woordje soepkip, maar hij liet het na, omdat het niet zeer beleefd zou zijn.

‘Dat kan je wel zien!’ zei hij toen maar. ‘Want U is helemaal wit.’

‘Helemaal,’ zei de witte en zij draaide zich helemaal om en nog eens om.

‘Wij zijn bruin,’ zei Pa, zonder zich nochtans om te draaien.

‘Daarom ziet U!’ zei de witte gevat.

Pa keek eens om, of hij Mijntje niet zag, maar hij zag haar niet. Hij zag zelfs niemand en dit maakte hem alles behalve prettig.

‘Ik denk dat ik eens even ga kijken!’ zei hij tot de witte kip.

‘Wat is er te kijken?’ vroeg deze guitig.

‘Hoezo,’ vroeg Pa, die vond dat het koud werd.

‘Mag je niet met me praten?’ vroeg de witte nu.

‘Met U praten? Waarom niet?’

‘Zo maar!’ zei de witte en zij draaide zich weer eens helemaal om.

‘Ik mag best met U praten, maar ik vind het niet erg leuk!’ zei Pa benepen en hij wilde meteen wel wegrennen.

De witte kip lachte geheimzinnig. ‘Niet erg leuk hè! Dapper ben je niet, jochie.’

Er was veel tegen Pa gezegd, maar ‘Jochie’ nimmer! ‘Zo'n witte kip,’ dacht hij minachtend! ‘Nogal gevaarlijk om met U te praten,’ zei hij smalend.

‘Zeg, kan je niet eens hier komen?’ vroeg de kip nu.

‘Hoezo hier?’ vroeg Pa.

‘Wel, over de sloot!’

‘Over de sloot...?’ vroeg Pa, om het wat te rekken.

‘Ja, over de sloot. Je kunt er best overheen komen.’

‘Wel zeker!’ zei Pa en hij keek weer om.

‘Je moet eens over de sloot komen!’ zei de witte kip.

‘Morgen!’ zei Pa.

‘Morgen?’

‘Ja, maar dan kom ik al vroeg,’ zei Pa wat ijl.

‘Hoe vroeg?’

‘Heel vroeg, hoor,’ zei Pa en toen, ‘maar dan ga ik nou maar eens.’

‘Doen ze je wat, als je lang weg blijft?’ vroeg de witte beleefd.

Pa had zin om verschrikkelijk hard te zeggen ‘Maar nu begint het me toch te vervelen,’ maar hij zei niets en hij keek maar een beetje dom voor zich uit.

‘Doen ze je werkelijk wat? Ik zou me niks laten doen,’ zei de witte. ‘Nooit zou ik me wat laten doen, maar ik ben ook een witte sierkip en die doen ze niets en nou jij weer.’

‘En ik ben een haan en mij doen ze nog minder en ze jagen me niet in de sloot ook en verder wordt U gegroet, want ik ga,’ zei Pa flink.

‘Pesthaan,’ zeide de kip zacht.

‘Hoe zegt U?’ vroeg Pa, die het werkelijk niet gehoord had.

‘Als je over de sloot komt, dan zal ik het fluisteren.’

‘'t Kan me vrijwel niets schelen,’ zei Pa, die zeer nieuwsgierig was.

‘Weet je wat ik zei,’ zei de witte.

‘Nee!’ zei Pa gretig.

‘Zal ik eens zeggen, wat ik zei.’

‘Ja!’

‘Ik zei..., ik zei... nee ik zeg het niet,’ zei de witte en ze rende meteen weg, het erf op, maar toen ze zag dat Pa werkelijk verlicht en zeer gelukzalig zich de andere kant heen spoedde en een vaart nam om snel bij de anderen te komen, ging ze wijduit staan om zo hard ze kon te roepen: ‘Pesthaan... Pesthaan...’

Nu hoorde Pa het wel en hij liep nog harder, om het verder niet meer te horen.

Mijntje was alleen.

‘Heee, Mijntje!’ riep Pa al uit de verte en hij riep het met zo veel krachtig gezag, dat Mijntje al haar zorgvuldig overwogen plannen om vandaag net te doen of ze Pa nog nooit gezien had en zelfs nog nimmer van zijn bestaan had vernomen, met een ruk liet schieten en op hem af kwam.

‘Wat moet je?’ vroeg ze bits om het in ieder geval nog een beetje te redden.

‘Ik moet eerst eens even zitten!’ zei Pa, die onmiddellijk met een bom ging zitten op een natte plek, waarvan hij niettemin niet meer opstond.

‘Nou, wat moet je zitten?’ vroeg Mijntje.

‘Mijntje...’ zei Pa.

‘Wat nou!’ zei Mijntje.

‘Mijntje...’ begon Pa weer. Mijntje begon nieuwsgierig te worden. ‘Blaas eerst maar even uit,’ zei ze en toen ‘maar gauw een beetje.’

‘Mijntje,’ begon Pa voor de derde keer. ‘Hoe lang ken ik je nou al?’

‘Dat is ook wat,’ zei Mijntje, die luid begon te lachen. ‘Je komt pas kijken’.

‘Ken jij, Mijntje,’ vroeg Pa gedragen, ‘die witte kip van Zadder?’

‘Ik ken geen enkele witte kip en die witte kip van Zadder helemaal niet, ‘zei Mijntje.

‘Ik ken 'r,’ mompelde Pa.

Mijntje haalde met een ruk haar kop recht.

‘Zo!’ zei ze. ‘En nou?’

‘Nou niets,’ zei Pa, ‘ik zeg alleen maar, dat ik haar ken.’

‘'t Zal wel wat bijzonders zijn, zo'n witte kip.’

‘Ze staat op haar zelf,’ zei Pa.

‘Dat zal wel,’ zei Mijntje gemelijk.

‘Ze heeft een witte pluim aan haar hals.’

‘Tss,’ zei Mijntje.

‘Ze heeft een hele tijd met me staan praten,’ zei Pa, ‘en toen het genoeg was, vroeg ze of ik aan de overkant wou komen.’

‘Pff,’ zei Mijntje.

‘Ik heb gezegd, dat ik ook heel graag zou willen en nu ga ik morgenochtend. Het is een helemaal witte kip en ze heeft een pluim aan haar hals.’

‘Ik zou nou maar vast gaan,’ zei Mijntje.

‘Nee, morgen!’ zei Pa, die steeds bleef zitten.

‘Als ik je was, ging ik nu vast.’

Pa zweeg een tijdje, toen zei hij: ‘Goed, dan ga ik nu.’ Hij bleef nochtans zitten, waar hij zat.

‘Als die kip denkt, dat ze iets bijzonders is, dan moet ze eerst bij mij komen kijken,’ zei Mijntje nu, die spijt begon te krijgen van haar lichthartige aanmoedigingen. Pa zweeg en ging wat vaster zitten.

‘Als die kippen aan de overkant denken, dat ze heel wat bijzonders zijn,’ en Mijntje's praten werd wat eentonig, ‘dan valt er hier ook nog wel wat bijzonders op te merken.’

‘Suus heeft ik weet niet hoeveel prijzen op de tentoonstelling gewonnen,’ zei Mijntje ‘en dat moet ik dat witte beest nog zien doen. Bovendien lijken Suus en ik geregeld op elkaar.’

‘'t Is een sierkip!’ zei Pa nu.

‘Wie?’

‘Die witte van Zadder.’

‘Een wat, zei je?’

‘Sierkip,’ zei Pa heel zacht.

Er werd geruime tijd niets gezegd. Toen kwam Mijntje wat dichter bij Pa staan. Ze keek vriendelijk en ze klokte een beetje.

Pa keek even naar haar en toen keek hij star voor zich, want hij werd bang.

‘Die witte kan me dát,’ zei Mijntje. ‘Ik ben ook een sierkip. Vroeger al!’

Er werd verder niets gezegd.

Pa gaf een ruk met zijn kop en Mijntje bleef een tijd staan lachen, tot ze zichzelf zo naar voelde, dat ze ook ging zitten.

Ze zaten allebei.

‘Wat mij betreft,’ zei Pa na zeer lange tijd, ‘ik zou nooit een sierkip willen zijn.’ Pa vond, dat Mijntje het daarmee kon doen, maar hij voelde zich helemaal niet triomfantelijk. Kippen wenen niet, maar hij had lust om stil te zitten grienen.

‘Goed,’ zei Mijntje. ‘Goed’.

‘En ik ga er morgen niet naartoe ook,’ zei Pa tenslotte nog eens heel beslist.

‘Goed,’ zei Mijntje.

Pa en Mijntje zaten ongeveer tegenover elkaar. Af en toe keken ze, maar dan keken ze ogenblikkelijk weer voor zich, omdat het, als ze elkaar zagen, zo duidelijk was dat niemand nu eenmaal beter is, dan hij is.

Toen bleven ze nog wat zitten en tenslotte begonnen ze het met komieke geluiden te proberen. Pa met heel hoge kraaitjes en Mijntje met een raar onderaards klokken. In minder dan geen tijd hadden ze een verschrikkelijke, opgeluchte pret.

‘Ga je mee,’ zei Mijntje. ‘Dan gaan we samen naar de anderen.’

‘Kruuu,’ zei Pa en hij lachte, dat hij er bijna van omviel.

‘Dzjoek,’ zei Mijntje en zij rolde wezenlijk om.

Toen stapten ze samen naar de anderen, die wat gegeneerd naar al die vrolijkheid keken en heel oud en heel gemelijk meenden, dat het wel zou gaan regenen.

‘'t Schijnt in orde, met die twee,’ zei Matthias de oude haan, en hij wendde zich af omdat hij ondanks zich zelf en zijn jaren, plechtig en bedachtzaam eerst, moest glimlachen. Toen liep hij met een opzettelijke, erg oude hanenloop, lachend weg.

Geen nest is noodzakelijk

Moeilijk was alles genoeg en naar ook.

Ze was erg dik, maar die dikte alleen deed het hem niet, want het was vandaag een vreselijk koude dag. Maar dat was ook nog niet genoeg om ontevreden te zijn. Want kijk eens hier. Er staan allemaal bomen langs de weg en in het veld heb je allemaal struiken. Goed. Dat is er allemaal neergezet en die kan je niet weer wegzuchten, bovendien zou het dan weer veel te kaal worden. Maar let op: dan zit je in zo'n boom, tot het je gaat vervelen, dan spring je op, je vliegt een eindje en dan zit je in een andere boom. Dat wil zeggen: eerst zit je heel ergens anders, maar als je er een tijdje zit, dan zit je niet meer ergens anders, maar weer doodgewoon in een boom en het is wel vanzelfsprekend, dat je daar ongelukkig van wordt. Dan word je zo akelig, dat je denkt: ik ga weer en dan vlieg je niet meer naar een andere boom, want dat weet je nou wel, maar dan ga je het veld in. Het zogenaamde ruime veld! En dan ben je een eindje het veld in gegaan om je neer te zetten, in een koud struikje. Goed - dan zit je in een struikje, maar mocht je dan denken dat er iets veranderd is, dan ben je mis, want het is nog net even kil en hier zo vlak bij de grond, merk je het zelfs nog meer dan daar boven in een boom, want de grond is nat en stil. En het is nog net even verlaten en hier zelfs nog verlatener, omdat je hier meer behoefte gevoelt dan ooit, naar wat warmte om je heen. Dan zou je het ook maar eens moeten zeggen, hoe intens rottig alles is en als zeggen niet helpt, schreeuwen en dan kijk je in het rond, om te zien of er niet iemand is, wie je kan zeggen, hoe het nou precies is, maar dan komt er alleen maar een koe aan. Een koe, die er heel zwaar komt aanstappen, die grof en zonder enige belangstelling gras vreet en die de grond, die alleen maar verlaten is, nog open maakt ook met zijn zware poten; dat je maar weet, dat de dood ook niet zo ver is. En dan gooit zo'n koe je verlatenheid nog een flinke schep kil gehuiver over haar kop. En dat van zo'n koe, die van binnen zo warm is, dat de rook hem uit zijn neusgaten spuit, hard de lucht in. Wat schiet je er mee op?

En op dat moment merk je dat de zon ook al aan het ondergaan is, met een pracht van rode en groene wolken, of die klier de hele dag niets gedaan heeft, dan de heerlijkste warmte geven. Dan wordt het al weer tamelijk donker en de koe keert, of hij nog wat vergeten is, ineens terug om vlak bij je eens goed te steunen en nog een ruige pol gras uit de grond te scheuren en als er dan nog wat voor je naar huis te gaan was, dan was het dan toch wel het moment, maar er is niks voor je naar huis te gaan. Je kan hier nog wat blijven zitten, maar je kan ook weggaan en ergens anders gaan zitten, tot je misschien bij toeval wel eens ergens in slaap zal vallen. En omdat er bij dat al niemand, maar dan ook niemand is, die eens naar je zou kijken, of je alleen maar eens zou wegjagen, ga je maar eens een paar keren ‘koekoek’ zitten roepen, omdat er dan tenminste iets is ‘in deze koude dreven’ en dan zie je godbeter net in de verte een paar fietsers op de weg en die zeggen blij: Hoor... een koekoek!

Nou, ‘koekoek’ dan maar, hoor maar op en dan schreeuw je nog een paar keer, tot het verdriet je zo naar je kop vliegt dat je hoe langer hoe harder zou moeten gaan gillen en dan kan je er ook maar beter weer mee ophouden en vlieg je terug naar de weg, in een boom, die dan net die rotboom is van zojuist.

Dit waren de gedachten van de koekoek Nel, op een koude dag in het voorjaar. Het was een verdrietige dag, hoewel weinig verdrietiger dan andere dagen. En het zou haar dan ook een zorg kunnen zijn, ware het niet dat één omstandigheid haar noodzaakte zich dieper op haar ellende te bezinnen, dan anders het geval placht te zijn. Nel moest een ei leggen. ‘Er groeide een jonge belofte in haar’ zou men in vervoering kunnen uitroepen, maar van een jonge belofte wist Nel niet veel af; ze wist alleen maar dat het vandaag of morgen wel eens kon komen. Nu had ze een jaar geleden ook al een ei gelegd, maar toen had ze er, op haar eigen bescheiden wijze, nogal plezier in gehad om het in het nest van een hele kleine roodbotst te leggen. Dit laatste dier had zich, naar de verhalen van Nel ‘de pest zitten broeien op dat reuze-ei’, maar toen Nel gezien had dat er uit haar ei ook alleen maar een raar grote, uit zijn krachten gegroeide jonge koekoek te voorschijn kwam, die met een ontevreden gezicht alle kleine liefjes van de roodbotst het nest had uitgewerkt totdat ze dood onder de boom lagen, had ze er al weer minder plezier in gehad, omdat ze niet wist wat die stumperd van een jonge koekoek van haar op de wereld moest doen. ‘Hou d'r maar mee op’ had ze wel eens gedacht, als die kleine roodborst met verbazend veel moeite en tot schade van haar gezondheid wormen zat te zoeken voor de jonge koekoek, die haar voor al die moeite beloonde met een ferme pik na, als de roodborst ze in zijn bek had gestopt.

‘Hou d'r maar mee op,’ had ze toen gedacht en nu was het weer zover. Weer zou ze vandaag of morgen neer moeten dalen in een keurig gebouwd en met liefde onderhouden nest van de een of andere vogel, die gillend over de onrechtvaardigheid van het algeheel bestier boven in een boom zou gaan zitten, en zou ze met veel moeite dan dat ei gaan leggen. Nel was niet erg gelukkig.

Nel behoorde gelukkig te zijn. Als ze de andere vogels om zich heen zag, die van louter plezier al maar mooiere kleuren gingen krijgen en die druk en zonder reden luid zingend heen en weer vlogen, of die gingen glimmen - zelfs die dikke mus, die nou al voor de hoeveelste keer zat te broeden, glom daar bij, of het het grootste plezier was - dan voelde ze wel, dat zij zich ook wel eens een beetje plezieriger zou kunnen voelen.

Want wie weet, scheen morgen de zon!

En wie weet waren die bomen morgen geen natte, lange, doelloze slierten, maar fraaie glanzende bomen en waren de struiken geen lage, kille sponzen en waren de koeien grote gezellige warme beesten, waar je uit louter gekkigheid bovenop zou kunnen gaan zitten; lag de weg wel met al zijn kiezels te glimmen in de zon en pakte de zon zelf je misschien wel in je lurven om je ereis goed in de hitte te houden. Wie weet, was dat allemaal morgen wel zo.

Waarom zou Nel dit niet denken; goed krampachtig denken, dat het morgen een prachtige dag weer zou zijn. Dat ze met een haast-vaart het veld in zou schieten en daar op de platte grond met intens genoegen ‘koekoek’ zou gaan zitten roepen, net zo lang tot ze van een heel andere kant ‘koekoek’ terughoorde van nog zo'n dier. Voor het geval het morgen mooi weer was, zou er van alles te doen kunnen zijn. Ze zou er een dagje van kunnen maken, als ze haar ei ging leggen. Dan zou ze het kunnen leggen, niet in het nest van een of ander klein dier dat zich alleen maar dood zou schrikken. Dat zou niet kunnen, want in zo'n stemming kan je niemand zijn lol bederven.

Morgen zou Nel zich zelf eens helemaal op kunnen kikkeren. Wie weet, dacht ze, ga ik eerst wel een heel eind weg, tot ik niet weet, waar ik ben. Dan ga ik rondzoeken naar een nest, maar dan zal ik een leeg nest zoeken, een nest, waar niemand in zit en dat van niemand hoort. Als ik het dan gevonden heb, ga ik er bladeren omheen trekken en een gat maken voor de zon, dat die net op mijn kop schijnt, als ik aan het leggen ga. Dus dan ga ik eerst de bladeren er om heen trekken en dan ga ik heel kalm aan es kijken, hoe het met de zon staat.

Dit was een aardige gedachte voor een koekoek in de regen: kijken hoe het met de zon staat. Dat vond Nel zelf ook. Tenminste ze herhaalde het enige malen voor zichzelf. ‘Es even kijken hoe het met de zon staat; es even kijken hoe het met de zon staat.’

Dat was vrolijk en ze ging een takje hoger zitten.

Daar kwam er echter een plutsje water over haar heen, alleronverwachtst van een stil blad, zodat ze maar weer op de oude plaats ging, al weer tamelijk verdrietig. Maar het idee van te kijken-hoe-het-met-de-zon-staat, schoot weer door haar matte hersens en al gauw begon ze weer in het rond te kijken. Heel zachtjes aan, dacht ze toen weer: En als dan dat nest misschien wel lekker gaat ruiken en de zon schijnt er op, dan ga ik er midden in zitten en dan zullen we ook meteen eens zien hoe het met dat ei losloopt en als dat dan zo tamelijk gaat en er komt niemand anders, van wie dat nest toch hoort, dan denk ik, dat ik dat ei verder zelf maar zal behandelen en dan zullen we nog eens zien, wat er op den duur uitkomt, want als er zo'n kale ontevreden krachtpatser uitkomt, dan kan hij het me verder doen ook, want ik wil ook zo'n kleine vogel hebben, als die roodborst. En dan zal ik nog wel eens willen zien, of zo'n diertje ook niet eens zou willen kijken, hoe het met de zon staat.

Het was zeker, dat Nel dit laatste een bijzonder edele gedachte vond. Het was een gedachte die nog weinig zekerheid had, want als ze er niet met geweld aan dacht, dan dacht ze er helemaal niet aan. En door de een of andere geheimzinnige reden, voelde ze dit als een licht tekort en toen ze het eenmaal als een tekort voelde werd ze ook meteen weer nors en dacht ze: Wat hebben die rotvogels de hele dag te fluiten. Dit sloeg op een tafereeltje dat ze die dag had waargenomen, van twee vogels die midden in de regen en zo op het oog zonder enige reden luid zingend en fluitend heen en weer hadden gevlogen bij het bouwen van een nest.

Toen dacht ze een hele tijd niets, ze deed alleen haar ogen zo wijd mogelijk open in het donker van de nacht, totdat ze het strak van binnen voelde en ten slotte zuchtte ze vrij mistroostig: ‘Es kijken, hoe het allemaal is, morgen.’

De nacht bleef nat met af en toe een vlaag wind, die ook niets bracht dan water. Iedereen in de boom sliep en ook Nel sukkelde zo langzamerhand in slaap. Vlak voor ze insliep had ze, toen ze merkte hoe slaperig ze was, met een lichte vrees gedacht: Ik wou, dat ik maar nooit weer wakker werd en ik wou, dat ik maar ineens helemaal weg was, maar dit waren gedachten, die ze haast iedere avond had en er was niets bijzonders aan.

Dit was de nacht. Iedereen, die het maar een beetje goed zou menen met Nel, zou nu wensen dat het de volgende dag stralend, helder weer zou zijn, met zon over het veld en zon dwars door de bladeren en de takken van de bomen; maar iedereen, die ook maar zoveel verstand heeft van het weer, zou direct gezien hebben dat het niets zou worden. Het was aan alle kanten doorgeregend nat. Er was niets op de weg en er was geen ster te zien. De bomen stonden als doorweekte pluimen en hun stammen glommen van het water en verder waren er vooral plassen. Het werd een zo innig beroerde zonsopgang dat niemand aan Nel zou kunnen denken, in verband met drukte van eigen zelfbeklag. Druilerig en met de grootst mogelijke tegenzin maakte de natte donkere lucht in het Oosten plaats voor een loodgrijze en zo mogelijk nog nattere nevel en er was nog geen aanduiding van licht te bekennen, of het begon hard te regenen.

‘Kijk es!’ - zei een van de roodborsten, die door zijn opgewekt gedrag van de vorige dag Nel zoveel reden tot ergernis had gegeven, ‘het regent.’

Zijn vrouw schoot wakker. ‘Watte?’ vroeg ze meteen fris.

‘Het regent, juffrouw.’

‘Me zorg, jongeheer,’ zei de vrouw, ad rem.

‘Hou je kop er es in,’ zei de man, die zelf al een natte kop had.

‘Ik ben nat genoeg van mijn eige,’ zei de vrouw, die vermaakt haar natte veren bekeek.

‘Nee - hou je kop er nou es in.’

De vrouw stak haar kop onder een blad uit en kreeg meteen de volle lading.

‘Zie je nou wel, dat het een heel aparte regen is - is het geen lekkere regen?’

De vrouw zweeg een beetje bedrukt, door al dit nat.

‘Is het geen lekkere regen?’

De vrouw stak haar kop nog eens onder het blad vandaan.

‘'t Is wel een lekkere regen,’ zei ze toen.

‘Dat wou ik maar zeggen,’ zei de man en hij ging er helemaal in zitten en toen hij zag, dat zijn vrouw maar weer onder het blad gekropen was zei hij: ‘Zou je niet es?’

‘Jemel, het nest,’ zei deze en ze keek een tak lager, waar het nest in de takken hing.

De roodborst begon een beetje trillerig te fluiten, sprong ineens los van zijn tak, maakte wat rare buitelingen in de regen en kwam onmiddellijk daarna overmoedig aanzetten met een stuk tak in zijn bek, waar een kraai moeite mee gehad zou hebben.

‘Ziehier,’ zei hij en hij liet het vallen.

‘Nou - kan je wel?’ vroeg de vrouw.

‘Ik deed het in mijn drift,’ zei de roodborst luimig en nu begon hij weer met ijver en toewijding verder te bouwen aan het nest, dat trouwens eigenlijk al klaar was. ‘In de loop van de morgen zal u het kunnen betrekken,’ zei hij in het voorbijgaan tegen zijn vrouw, om verder die hele dag het grootste plezier te hebben over die zin.

‘U spreekt in scherts,’ zei de vrouw, maar toen was de roodborst al lang weer weg, omdat ze zo lang nodig had gehad om een passend antwoord te bedenken.

En in die tussentijd regende het, regende het en regende het. Ook Nel werd op een gegeven ogenblik wakker en zij probeerde ogenblikkelijk het kunstje, dat ze al zo vaak geoefend had en dat nog nooit gelukt was - van haar ogen weer dicht te doen en niet wakker te zijn.

‘Pats’, deed het op haar kop.

Zij kneep haar ogen vaster dicht.

‘Pats’ deed het weer. Zij zette haar nekveren op.

‘Pats, pats.’ Zij zette haar nekveren stijf op.

‘Pats.’ Ze ging een andere kant op zitten.

‘Pats.’ Ze deed haar nekveren weer omlaag.

‘Pats, pats.’ Ze deed haar ogen open.

‘Pats, pats, pats, pats.’ Nu vielen de druppels zonder ophouden op haar kop en ze bleef er midden in zitten met haar ogen wijd open en een groeiende gramschap in het hart.

Even later zag ze, in een nevel van tranen, de roodbotst zeer vrolijk met een nat blad in zijn bek langsvliegen. ‘Wel gerust, Zuster?’ deed hij komiek.

Nel wilde hem een verwensing naschreeuwen, maar op dat ogenblik kreeg ze net een grote druppel in het linkeroog. Ze sloot dit onmiddellijk, om het uit protest die dag niet meer te openen.

Dit was het begin van de dag, die bestemd was om te kijken hoe het met de zon stond. Welnu: het stond slecht met de zon.

De roodborsten kwamen echter in de loop van de morgen, tot beider algehele tevredenheid, gereed met hun nest en door de zenuwen en de drukte en door de aandoening legde de vrouw, toen het amper een kwartier klaar was, er een goed geslaagd ei in. De regen bleef vallen en de roodborsten waren stil en toegewijd.

Nel verbleef de ochtend in die boom van de nacht. In de loop van de middag vloog ze naar een andere boom en tegen zonsondergang, als men dat die dag zo mocht noemen, ging ze het veld weer in, waar het natter was dan gisteren. Juist toen ze op het punt stond om uit pure wanhoop maar weer een paar keer koekoek te gaan zitten roepen, werd ze woedend van een machteloze opstandigheid.

Ik zal je koekoeken, dacht ze, en ze vloog op naar de boom van de roodborsten. Haastig en grof joeg ze die dieren weg van het nest. Zwaar ging ze er midden in zitten. Dof was ze en benauwd. Ze legde haar ei. Een groot ei. Toen gaf ze een krijs en vloog weg; heel ver weg, met het linkeroog nog steeds dicht, door de regen, naar een andere weg en naar andere bomen.

En midden in de nacht hield het op met regenen.

Denkwijze 298

Het beviel allen goed, behalve Neamfrodel. Neamfrodel was een muis van normale afmetingen en zonder bijzondere uiterlijke kenmerken en er was geen enkele reden, waarom hij zich niet op zijn gemak zou gevoelen in ieder willekeurig gezelschap van andere muizen. De redenen die er dan toch waren en die hem zo diep ongelukkig maakten, hadden betrekking op het innerlijk leven. Niet dat hij hooghartig was. Eerder verlegen. Maar hij hád iets: een denkwijze. En nu kon men alle andere muizen afzonderlijk nemen, of bij elkander, wat men ook zou waarnemen of leren kennen, zeker geen denkwijze. Hierin stond Neamfrodel alleen en daarom beviel het hem minder goed tussen alle anderen.

Het was met die denkwijze, juist als met alle hogere dingen, die bijvoorbeeld op inspiratie berusten, zeer onverwacht begonnen.

De muizen hadden op een goede dag onder leiding van de oppermuis Alsatubel een rooftocht ondernomen, naar de kelders van n.v. Brandstoffenhandel Het Noorden, op welks zolder zij huisden. Die rooftocht had niets opgeleverd, maar hij was dan ook niet zozeer door Alsatubel opgezet om materieel gewin, dan wel omdat iedereen wel eens iets anders wenste dan altijd maar dezelfde soort etensresten uit de kantoor- en schaftlokalen van de n.v... Alsatubel had de tocht nogal met enige geheimzinnigheid opgezet en iedereen had er de hoogste verwachtingen van gehad, vooral toen na de eerste schreden in de kelder bleek dat het er verbazend koud was en dat de kille stenen van iets bijzonder noodlottigs getuigenis af schenen te leggen. Bieneke, die in zeer gezegende omstandigheden verkeerde, vond die koude vloer maar niets en draaide, niet zozeer gedreven door gevoelens van noodlot dan wel door gegronde vrees voor buikpijn, direct al om en dat ontging niemand, want men kon het terugschrikken van Bieneke heel fraai uitleggen als een staaltje van moederinstinct in gevaarlijke omstandigheden en dat maakte alles opwindend. Maar toen het gezelschap met Alsatubel voorop, maar zonder ophouden door de kelder trok, zich een ongeluk snuffelde en niets gevaarlijks, belangwekkends of zelfs maar ongewoons ontdekte en Alsatubel maar steeds krampachtig geheimzinnig bleef doen en ‘sst!’ riep, als iemand op grappige wijze en tot amusement van de anderen mank begon te lopen, en niet van plan scheen een einde te maken aan de tocht, begon men schamper te worden. Eerst werd er onderdrukt gefluisterd, toen gingen allen om en om links of rechts mank lopen, wat tot veel gegiechel aanleiding gaf en ten slotte had Mina ‘Geef mij maar kaas’ gezegd en Druim had opgemerkt: ‘We leven zeker in de middeleeuwen’, wat hij zelf geenszins begreep en verder ook niemand, doch dat zeer geestig gevonden werd, vooral toen de kleine Magop het herhaalde en daarbij op koddige wijze op de achterpoten ging staan en een ongeoorloofd geluid deed klinken en toen had Alsatubel kwaad ‘Ruk maar in’ gezegd en was iedereen opgelucht weer naar boven gegaan, omkijkend naar Alsatubel, die nu bedrijviger deed dan ooit en de indruk trachtte te vestigen dat een vrij belangrijke investigatie hem wachtte.

Neamfrodel was onder de indruk van de koele duisternis in de kelder geraakt en hij was bij Alsatubel achtergebleven, nieuwsgierig naar wat het onderzoek zou opleveren; maar Alsatubel was helemaal niet op dit gezelschap gesteld, want het verhinderde hem haastig eveneens naar boven te gaan, zij het langs een andere weg.

‘Wat gaat U doen?’, vroeg Neamfrodel.

‘Muggen gazen!’ antwoordde Alsatubel, wat hem nogal een somber antwoord leek.

‘Wat is dat?’ vroeg Neamfrodel.

‘Daar ben je nog te jong voor,’ zei Alsatubel, ‘en bovendien zou het jouw slag niet afgaan. Ik kom zo wel bij jullie... hoop ik...’

‘Mag ik U niet helpen?’ had Neamfrodel toen gevraagd, maar toen was Alsatubel kwaad geworden en hij zeide dat Neamfrodel wat hem betreft tussen de ventilator mocht geraken. Dit vond Neamfrodel een belediging van zijn oprechte leergierigheid en toen Alsatubel bovendien nog liet volgen, dat Neamfrodel in het algemeen beter zou doen wat meer op zijn eigen gedrag te letten, was de laatste eveneens kwaad geworden en had hij, heel plotseling en zonder er eigenlijk bij te denken gezegd: ‘U is vertoeld, namelijk vetjens!’

Hij had het gezegd, zonder van te voren te overleggen wat hij zou zeggen en op de terugweg bracht de gebezigde uitdrukking hem aan het denken. ‘U is vertoeld, namelijk vetjens’ had hij gezegd en hij begreep al spoedig, dat in dit ‘namelijk’ een zeer wonderbaarlijke kracht moest steken, omdat dit alles scheen te verdubbelen.

Zo kan je bijvoorbeeld zeggen dacht hij: Het is koud, namelijk killig, of: Het is warm, namelijk hittig en zo meer en tenslotte (en dit was de grote vondst die, zo redeneerde Neamfrodel, alles absoluter maakte): Het is niets, namelijk nul!

Neamfrodel werd op zijn tocht naar boven op een kalme en gelukkige wijze zeer trots. Het was duidelijk dat hij zo ongemerkt op iets heel bijzonders was gestoten, iets dat iets in hem onderscheidde, iets dat zeker groot was en meeslepend, want bijzonder, namelijk origineel.

En Neamfrodel voelde een groot geluk in zich opkomen. De volgende dagen hield hij zich bezig met het oefenen in zijn denkwijze en er kwam een peinzende trek op zijn gelaat en hij had in het geheel geen oor meer voor de opmerkingen van de andere muizen. Dit scheen hen te ergeren en op een morgen had men klaarblijkelijk iets afgesproken om hem te plagen, want de een na de ander kwam naar Neamfrodel toe en vroeg hem op spottende toon: ‘Kunt u mij ook zeggen hoe mijn neef reist, als hij thuis blijft?’, een vraag die tot een overdreven plezier aanleiding gaf en waaruit Neamfrodel kon begrijpen dat men niet ingenomen was met zijn afzijdige denken. Eerst antwoordde hij enige keren, dat hij het niet wist, maar ten slotte werd hij kregel en toen een heel dikke muis, die Ochterom heette, hem dan eveneens vroeg: ‘Kunt U mij ook zeggen hoe mijn neef reist, als hij thuis blijft?’ en vervolgens in een gierend lachen losbarstte, antwoordde Neamfrodel heel kort: ‘Ja! Hij gaat niet, namelijk blijft!’ De lach verdween plotseling uit Ochterom, zij keek Neamfrodel geruime tijd wantrouwend aan en liep toen naar Alsatubel, wie zij iets in het oor fluisterde. Alsatubel snoof een paar keer en zei dat dit een dwaas antwoord was, dat niet van veel talent getuigde; doch hij ging onmiddellijk daarna zo duidelijk zitten denken dat iedereen begreep, dat Neamfrodel een heel verstandig antwoord had gegeven op een vraag, waarvan zij niet gedacht hadden dat hij te beantwoorden was en spoedig vroeg iedereen aan Ochterom wat Neamfrodel nu wel gezegd had. Ochterom had niet veel denktalenten en nog minder geheugen en zij was het antwoord vergeten. ‘Zo iets als morgen gaat hij er uit, als hij blijft’ zeide ze en ze keek met enige eerbied naar Neamfrodel. ‘Het schijnt goed te zijn,’ voegde ze er aan toe, ‘want Alsatubel zei, dat het heel goed klonk, maar vast en zeker onzin was, omdat er geen antwoord bestaat.’ De anderen begrepen nu ook dat Neamfrodel op de een of andere manier precies het goede antwoord had gegeven op een onzinnige vraag.

Neamfrodel zag in dat hij niet langer op deze zolder zou kunnen blijven. Hij had nu al iets van zijn denkwijze prijsgegeven en als hij niet oppaste dan zou zij binnen korte tijd gemeengoed worden, zonder dat hij zelf nog achter het geheim ervan was. Neamfrodel besloot dus om zich terug te trekken uit deze muizenkolonie en zich elders te gaan vestigen.

Het ging er alleen maar om, hoe dit te bereiken. Wanneer hij plotseling verdween dan zou men hem zonder twijfel gaan zoeken. Beter zou het zijn, dat vertrek zo ongemerkt mogelijk te laten geschieden. Eerst één dag weg te blijven, dan twee dagen, dan eens vier dagen, dan een hele week en ten slotte voor goed. Dan wordt meer een kwestie van weg-wennen, dacht Neamfrodel, en op die manier is er kans dat ik moeilijkheden voorkom.

Hij besloot om de volgende dag reeds te beginnen en toen de muizen zich vermaakten met omhalen van een oud kasboek, trok Neamfrodel, nadat hij eerst een tijdje met in het oog vallende onbezorgdheid had meegedaan en daarbij, zeer tegen zijn gewoonte en op ongewone wijze, af en toe verrukt had gegiecheld (juist op de plaatsen waar het kasboek zeker niet zou terecht komen in zijn val), er zo klein mogelijk tussenuit. Hij leek nog wel geringer en schuwer dan anders, hij drukte zijn staart zo plat mogelijk tegen de grond, legde zijn oren in zijn nek en keek zo schuldig om toen hij bij een gat in de vloer was waar hij door kon glippen, dat Alsatubel, die hem de hele ochtend al met stijgende verbazing had waargenomen tegen Frizzel, die een geweldig talent in het ‘volgen’ had, zeide: ‘Ga jij die kleine es als de gesmeerde na en verlies hem geen ogenblik uit het oog.’

Daar merkte Neamfrodel echter niets van en toen hij eenmaal onder de vloer was verdwenen, haalde hij ruimer adem en hij mompelde: ‘Dat was spannend, namelijk benauwend.’

Neamfrodel bleef eerst geruime tijd zitten om na te denken wat hem thans te doen stond. Het beste zou zijn dadelijk reeds een nieuw verblijf te zoeken, waar hij gedurende het proces van het wegwennen enig gerief van zou kunnen hebben. Dan kon hij later, wanneer hij eenmaal weg was, altijd nog verder zien. Hij begaf zich dus op weg en na enig wurmen bereikte hij de zolder van het pand naast de n.v. Brandstoffenhandel Het Noorden. Daar was hij betrekkelijk veilig voor de nasporingen van zijn eigen zolder, want de overlevering leerde dat in het pand no. 298 een kat huisde, zo groot als een hippopotamus, wat zeer schrikbarend moest zijn, alleen al als men rekende hoeveel moeite het kostte om dit woord te leren. Maar Neamfrodel had daar nooit veel geloof aan gehecht. Gelukkig waren in het pand no. 298 eveneens kantoorlokalen gevestigd, zodat het probleem van de voeding zich maar in geringe mate voordeed. Zo nam hij dus die eerste nacht, na eerst heel behoorlijk gegeten te hebben, zijn intrek in zijn nieuwe hoek, lang niet ontevreden over de bereikte resultaten en toen hij eenmaal rustig lag, prees hij zichzelf gelukkig met zijn besluit om te vertrekken, want de denkwijze werkte in deze klare eenzaamheid en buiten het gerucht en de domme praat van de muizen van de n.v. verrassend goed, namelijk voortreffelijk.

Frizzel, die Neamfrodel had gevolgd, doch zelf daardoor geen gelegenheid vond om ook wat te eten, omdat hij gemakkelijk door Neamfrodel ontdekt had kunnen worden, zat zeer hongerig naar de peinzende muis te kijken en hij besloot naar Alsatubel terug te gaan, rapport uit te brengen, wat te eten en dan weer terug te komen. Maar toen Alsatubel vernam dat Neamfrodel zich een soort verblijfhad gemaakt op no. 298 zeide hij, dat Frizzel die nacht niet terug hoefde te gaan en dat men de volgende morgen maar eens af moest wachten. Ook Alsatubel had die laatste dagen een zeer peinzende trek gekregen!

's Morgens kwam Neamfrodel volgens de plannen al vroeg naar de oude zolder terug en hij mengde zich, naar het hem voorkwam, geheel en al ongemerkt tussen zijn vrienden. En ook de vrienden deden alsof zij niets merkten, hoewel ze heel goed wisten wat er aan de hand was en dat Alsatubel de zaak in onderzoek had en op die manier kreeg het spel allerlei vreemde vormen en toen Neamfrodel de tijd gekomen achtte om weer te vertrekken, deed iedereen zo ostentatief alsof hij daar niets van merkte, dat het Neamfrodel, als hij niet zo vervuld geweest was van de denkwijze, zeker niet was ontgaan.

Toen hij weer in het gat verdwenen was en Frizzel op een wenk van Alsatubel hem was gevolgd, dromden alle anderen voor het gat samen, roken er eens aan, keken veelbetekenend naar elkaar, stampten eens op de grond om de stevigheid (drieduimsplanken!) te proberen, snoven geducht, een enkele spuwde zeer ferm op de grond, en men maakte wijd plaats voor Alsatubel die zich in hun midden opstelde en langzaam en met nadruk op duistere toon zeide: ‘Dit is zeer eigenaardig, namelijk bizar!’

Toen Neamfrodel na zes dagen in de mening verkeerde thans ongetwijfeld ten minste halverwege te zijn weggewend, vroeg hij zich, nadat hij enige uren op bekwame wijze had gedacht, enigszins slaperig af of het misschien toch niet juister was op de duur weer naar de anderen terug te gaan; zij het dan als een meer vergeestelijkte en misschien zelfs als raadgever in de belangrijkere beslissingen. Want zijn nieuwe hol mocht aangenaam zijn, klaar en helder, warm was het er geenszins en eenzaam zeer. Beter dan de anderen zal ik wel niet zijn, dacht hij, wel anders, namelijk verschillend; hoger, namelijk dieper. Een andere mogelijkheid was om, nadat hij eerst helemaal was weggewend, aansluiting te zoeken bij een andere muizenkolonie en zich hier als zonderlinge vreemdeling te vestigen. Het zou in ieder geval, zo besloot hij zijn overpeinzingen, thans wel zaak zijn om het gehele proces ten einde te voeren. Daarna sliep hij in en er volgde een onrustige slaap, want de volgende dag zou hij een hele week wegblijven en misschien, om geen risico's te lopen dan al wel voor goed, want men mocht in het algemeen zeggen, dat niemand nog iets gemerkt had.

Voordat Neamfrodel de volgende ochtend naar het Noorden trok was hij zeer gejaagd. Hij knikte nerveus naar de vrienden, ontliep Alsatubel zo veel mogelijk en toen het moment weer was aangebroken, was hij zo zenuwachtig dat hij tegen Ochterom zonder enige reden een paar keer: ‘U is wel goed’ zeide, wat zij tenslotte met een hartig: ‘Maar niet gek’ beantwoordde, waarna iedereen ‘ssst’ riep en ondubbelzinnige gebaren maakte. Maar Neamfrodel merkte niets en na nog een laatste verdrietige blik geworpen te hebben op allen die hem zo dierbaar waren sloop hij, moe en slap, naar het gat, waar hij zich in liet vallen. Hij begreep dat zijn laatste vertrek waarschijnlijk achterdocht had gewekt en hij dacht het raadzamer om niet onmiddellijk naar no. 298 te gaan, maar langs een grote omweg, namelijk verlenging.

En zo trok hij enige dagen lang door dakgoten, gangetjes en vloerreten, namelijk gleuven, en op den duur werd hij zo moe en akelig van het hem achtervolgende ‘namelijk’, dat hij wenste er nooit op gekomen te zijn, namelijk onbekommerd te blijven. En zo kwam hij ten laatste meer dood dan levend op zijn zolder in 298, kroop zonder op of om te kijken in zijn hoek en viel in een diepe slaap, namelijk vaste sluimer.

De volgende morgen ontwaakte hij laat. Eerst bleef hij nog wat liggen, blij met de mogelijkheid om terug te kunnen keren, toen plotseling zijn aandacht getrokken werd door een aantal bekende geluiden. Heel voorzichtig kroop hij naar voren en jawel, daar zaten ze, onwennig genoeg, maar toch met beslist voorkomen: Alsatubel, Magopje, Ochterom, Frizzel, Druim, Toekras, Pajadove, Ochterom II en zelfs Bieneke, in haar toestand! Wat hen hierheen had gebracht (en dit was Alsatubel's vermoeden: dat Neamfrodel een zeer bijzondere buit gevonden had, alsmede een zeer bijzonder verblijf, waarbij hij eveneens de mogelijkheid openliet dat Neamfrodel in het algemeen door gunstig inzicht naar een ander verblijf had omgezien) kon Neamfrodel niet schelen. Ze waren er en ze waren er allemaal en hij was terug bij allen. En hij was weer alleen maar verlegen, maar tegelijkertijd zeer gelukkig en bovendien zeer trots, toen Alsatubel uit eigen beweging naar hem toe kwam, eens flink humde, danig snoof en daar die heerlijke woorden sprak, die Neamfrodel verrukten en blij stemden omdat hij er bij hoorde, bij die muizen van n.v. Brandstoffenhandel Het Noorden, die zegenrijke en waarderende mededeling van Alsatubel, de wakkere en wijze: ‘Hmm, het is dus goed van je gezien hierheen te komen. Hmm. Wij zijn dus metterwoon ook hier, namelijk elders.’

Dood van de zangvogel

Op een dag zat een zangvogel in een boom. Hij keek naar het landschap, dat zich warm uitstrekte tot de heldere horizon; het was een mooie dag en er was veel goedheid in de lucht. De zangvogel keek omhoog en hij voelde de warmte die van de aarde opsteeg. De lucht was helder blauw en zo diep dat ieder de aarde toebehoorde. ‘U wil ik gehoorzamen,’ sprak de vogel plotseling en dat herhaalde hij nog enige malen. Hij strekte zijn vleugels omhoog en keek naar beneden. Het was een grote dag en de aarde lag er kalm en vol vertrouwen. ‘U,’ sprak de vogel nog een keer om duidelijk te gevoelen hoe klein hij was, nu hij moest gehoorzamen. Toen vloog hij op naar een andere boom. Hij steeg hoog en daalde later plotseling naast een andere vogel op een tak. ‘Wij dieren,’ sprak de zangvogel, ‘krijgen weer een koning en die moeten wij gehoorzamen.’ Hij vloog direct weer weg toen hij dit gezegd had, verder die dag in, tot hij aan een groot bruin veld kwam. Daar middenin stond een boom en in deze boom ging de vogel zitten. De takken staken in de lucht en de vogel begon te zingen, als nimmer te voren.

De andere vogel, die bruin was, dacht eerst dat het zo maar iets was, wat hem gezegd werd. Maar later dreef de toon van de mededeling hem verder naar andere vogels. Hij vertelde het eerst een zwarte. ‘Er komt weer een koning, die wij gehoorzamen moeten,’ zei hij. Dat klonk eenvoudig genoeg, maar beide vogels gingen terstond op weg om het verder te vertellen. Al spoedig was de lucht vol vogels, die het bericht verder brachten en de dieren op het land begrepen dat een belangrijke mededeling op komst was. Zij maakten zich gereed om die aan te horen, maar deden dit zo onopvallend mogelijk. Het is een groot voorrecht te kunnen vliegen en wanneer iets valt af te wachten van de vogels, is het bijna een smaad niet op te kunnen stijgen. Na een onrustige nacht kwam het echter een haan in een weiland ter ore. Hij hield het nog enige tijd voor zich, omdat hij zo bedachtzaam was, maar later riep hij toch alle kippen bij zich om te vertellen, dat een koning te verwachten was en dat alle maatregelen te nemen waren, die hier pasten. Hij was vol onzekerheid over de pracht van zijn staart en wilde zich er persoonlijk liever buiten houden.

Die dag werd de tijding bekend onder alle vredige dieren op het land en in de stallen waar stro is neergelegd. Dezen werden er eerst heel dromerig van en zij likten hun lippen, maar later begrepen zij dat werkelijk een koning zou komen over de dieren. Zij meenden dat zij wel niet bestemd zouden zijn om het bericht verder te vertellen. Als de koning er eenmaal was, zou hij misschien wel over de weg door de weilanden komen en dan zouden zij hem eerbiedig kunnen groeten. Bij deze gedachte schrokken zij echter, want geen beest in de wei kon nog eerbiedig groeten en de dieren in de stallen nog minder, want die konden alleen omhoog kijken, of omlaag. Zij vroegen zich daarom bedrukt af, wat thans aan te vangen. Totdat een groot wollig schaap er ineens vandoor ging. Het liep dwars door een sloot en een weg over, waar het in het geheel niet komen mocht en toen nog onder prikkeldraad door, tot het voor een breed kanaal stond, waar zeker niet over te komen zou zijn. Zodoende werd het schaap angstig en het begon te blaten. Een zeer verlaten blaat, die de mededeling bevatte dat er een koning kwam. Het schaap riep dit luid en zonder ophouden, alsof het met het bericht ook de kennis kwijt zou kunnen geraken. Aan de overkant van het kanaal volgde eerst wat kreupelhout en daarna een bosje. Daarin waren alleen kleine dieren en insecten, die steeds naar het schaap bleven luisteren, hoewel er geen nieuwe berichten volgden. Toen het schaap eindelijk klaar was, waren de insecten zeer opgewonden geworden. Voor het eerst hadden zij zich niet af te vragen waarom zij eigenlijk zo draafden, want zij hadden nu een boodschap verder te brengen. Het bericht ging dicht langs de grond en soms in een boom. Sommige dieren gingen er echter ook de grond mee in en zo kwam het ook een mol ter ore. Maar deze was toch blind en hij bleef toch onder de grond, dus hij schonk er geen aandacht aan. De vijf eekhoorns van het bosje vertelden het aan steeds weer dezelfde vrienden, zodat het op het laatst wel leek of zij met zijn honderden waren, inplaats van met zijn vijven. Een konijn ging langs een omweg naar het hol, omdat het niet tellen kon en dus ook in deze belangrijke omstandigheden het aantal van haar jongen niet kende, en het al evenmin aan een koning zou kunnen vertellen.

Na de eerste dagen van opwinding kwam er op die manier een grote onzekerheid. Alleen de vogels in de buurt van de zangvogel werden steeds bedaarder; daarentegen werden de insecten nog haastiger. Door deze onzekerheid voltrok zich in de dieren een verandering, omdat zij niet beter werden op een aarde, die wel geheel veranderd leek. Het was een zorgeloze tijd geweest, toen er nog niets van de koning bekend was en men mocht nu al blij zijn, als er niets ernstigs gebeurde. In de stilte die hierdoor ontstond hoorden sommigen de zangvogel, die steeds dringender en steeds scherper zong in zijn boom en deze dieren vluchtten naar een kalmer veld.

De tijding kwam ook buiten het landschap en de dieren in de stad hoorden er eveneens van. De eerste keer schonken zij er geen aandacht aan; zij liepen gewoon door. Maar toen het niet ophield, werden zij opmerkzaam. De honden, die iedere dag de vuilnisbakken naspeurden, bleven dit echter doen. Eerst de bakken maar eens, dachten zij, en dan zullen wij verder zien. Alleen 's nachts dachten zij wel aan het bericht. In het donker maakten zij het mooier dan het was, zodat zij aangenaam insliepen; maar zij werden vaak jankend wakker en daardoor begonnen zij angstig te worden. Langzamerhand kropen zij bij elkander; zij waren nog niet bang, doch hadden gaarne wat veiligheid om zich heen. Het was een vreemde toestand, al deze dieren bij elkander. De paarden voor de wagens keken vaak verlangend om, want een paard voor een wagen loopt zeer voorop. Toen niemand het bericht tegensprak begonnen alle dieren, behalve de honden en de dieren die geleid worden, zich terug te trekken in hun verblijven. De huishonden gingen de straat op en voegden zich bij de honden die daar al waren. Dikwijls draafden zij in grote groepen door het park, alsof daar een uitgang van de wereld was. Zij werden daar zo troosteloos van, dat zij tenslotte op de grond gingen zitten en luid omhoog jankten.

De dieren in de dierentuin hadden het goed; zij kregen nog iedere dag hun voer. Zolang zij van die koning alleen hoorden van de vogels, die uit zichzelf in de tuin nestelden en mee profiteerden, was er niets opmerkelijks. Zij waren zeker bereid kennis te nemen van een mededeling, maar dan van een dier dat door de ingang der betalende bezoekers was gekomen, gelijk het behoorde. Op dit ogenblik konden zij wachten met grote waardigheid. Het dier door de ingang kwam inderdaad. Het was een vervuilde en zeer schuwe hond, met zijn staart diep tussen de poten gestoken, en met een kromme rug, alsof hij één langgerekte schop kreeg. De vuile hond draafde langs alle kooien en hij keek naar de grote dieren daarbinnen. Deze stonden alle langzaam te eten, of zo maar te kijken, alsof de bijeenkomst zo meteen weer zou beginnen. De dravende hond ontging hen echter niet, want hij bracht grote onrust met zich mede. Nu viel weer te bemerken hoe machtig wilde dieren snuiven kunnen; het was alleen maar snuiven wat zij deden, want het brullen wilden zij bewaren. Zij maakten er elkander wild mede en zij hieven hun koppen omhoog, zoals die omhoog geheven behoren te worden. Zij keken zo meesterlijk als vroeger het donker in en zij spanden zich een hemel boven hun geweien en hun harde schedels, die van andere dingen vol was, dan de lucht boven de stad. Daartussen holde zonder geluid de schuwe hond voort, van kooi tot kooi. Hij had veel jeuk, maar waagde zich niet te krabben en hij was bijna op maar wachtte zich wel, te gaan rusten. Vlak voordat hij dood neerrolde zei hij het een wolf, die nog het meest op een hond geleek. De wolf begreep het dadelijk en begon spoedig kort met zijn kop te knikken, en later ging hij langs het hekwerk janken. Dat bedaarde het snuiven van de andere dieren en doordat het toen stil was, hoorden alle dieren het tegelijk, dat er een koning kwam. Zij trokken zich om te beginnen terug in hun nachthokken. Alleen de leeuw bleef duidelijk zichtbaar. Hij had zich zó machtig gesnoven, dat zijn kooi slechts een voorportaal was. Zodra de stilte van de nacht was ingetreden, brulde hij luid en met kracht; niemand deed echter iets van zich horen dat op erkenning geleek en de leeuw hervatte zijn onrustige gang van altijd. Maar midden in de nacht stond hij stil, want hij was op een gedachte gekomen, zo eenvoudig als stil te staan: Wie zegt dat eigenlijk? De leeuw keek naar de overkant, of de bevolking reeds om raad gekomen was. Niemand vroeg echter wie gezegd had dat er een koning zou komen. Daar alle dieren in hun nachthok gekropen waren met het bericht, zonder verder iets te vragen, begon de leeuw te begrijpen, dat het er weinig toe zou doen, wie het gezegd had. Hij mocht er echter niet aan denken zelf ook in zijn nachthok te gaan en hij begon thans te brullen. Direct had zijn gebrul gevolg. Zeer gehoorzaam kwamen alle grote dieren van de wildernis uit hun nachthok gestapt. Zij snoven wederom en zij vroegen elkander, wat de leeuw zo duidelijk aan hen had gevraagd: ‘Wie zegt dat eigenlijk?’ De zwanen die in de vijvers achter elkander waren gaan zwemmen, alsof er nog iets te repeteren viel, gingen zonder een woord te zeggen weer op de kant staan. De hond, die het de wolf verteld had, lag dood voor diens kooi en zijn dode lijf kon geen antwoord brengen. Aangezien de dieren van de dierentuin nu echter wel een antwoord moesten weten, waren zij genoodzaakt zich om nadere informaties tot de vogels, die méé profiteerden te wenden. Deze geraakten geheel in de war van de plotselinge erkenning. Zij waren weer de echte boodschappers geworden en zij spoedden zich naar de stad, om het fijne te weten te komen. Zij vroegen het de stadsvogels, maar die waren nog niet aan de vraag toe en zij werden al zo blij toen zij hoorden, dat er een vraag was, als waren de tijden van vroeger teruggekeerd. De vogels uit de tuin keerden met bedachtzame wiekslag terug en zeiden, dat nog wat geduld geoefend moest worden. Dat viel in goede aarde en de leeuw zat in zijn kooi en liet zich aanstaren door allen. In de tuin was de verrukking een ogenblik teruggekeerd, dat het er eentje was, die leeuw! De vogels in de stad begonnen de toestand weer ernstiger in te zien toen bleek, dat zij de enigen waren die tot de oude opgewektheid waren teruggekeerd. In de straten bleef het even zeer drukkend en het klagelijk gejank van alle honden samen hield aan. Toen in de dierentuin de zwanen te water gingen of er niets gebeurd was en achter elkander gingen zwemmen alsof er nog iets te repeteren viel, werd het de leeuw te machtig. Hij vroeg brullend, wie het hier God hier en ginder zei, dat de nieuwe koning kwam, om opnieuw hoop te wekken en de vogels te bewegen, nog eens op berichten uit te gaan. Deze vonden thans een groter gehoor, want vele dieren in de stad hadden de leeuw horen brullen en dit had hen machtig gesterkt. Desondanks kwam er geen verandering. De afhankelijkheid van de niets bereikende vogels maakte de dieren in de tuin tot denkers vol wroeging. De nachthokken waren weer vol en dit keer met dieren die daar dachten te blijven.

De vogels van de stad durfden zich tot geen prijs in het veld te begeven, om naar de stand van zaken te vragen. In het veld was niets van de angst der stad en er scheen grote openhartigheid te heersen. Zij richtten hun vraag dus maar tot de andere dieren in de stad. Deze vroegen het ook weer aan elkander en zij merkten met grote onzekerheid op, dat de vraag heel redelijk klonk. Zij bemerkten met smaak hun twijfel en sommigen waagden wel weer te doen, zoals zij vroeger altijd gedaan hadden. Daarbij gebeurde er dan niets. In de velden lag het geloof nog wijd verspreid. De onzekerheid van de dieren was daar tot nederigheid geworden en de nederigheid een behoefte. Er heerste overal grote rust en in de omtrek van de boom van de zangvogel was verder geen leven meer te bespeuren, zodat deze daar eenzaam voortzong. Er was nog maar weinig wind. ‘Zij vragen, wie het gezegd heeft,’ zei op een dag een mus tegen een muis, die bij hem zat. Zij waren klein genoeg, maar wat hielp hier nederigheid? Wel ging de vraag door het veld trager dan door de stad, want de dieren die dat konden kropen er de grond mee in, maar ieder hoorde er toch van. De vijf eekhoorns vergisten zich niet weer in het aantal hunner vrienden. Zij wachtten het met zijn vijven af. En alle jongen van het konijn vroegen het haar. Het kwam het schaap weer ter ore en de koeien en de varkens. De vraag werd gesteld aan alle vredige dieren en niet een wist een antwoord dat er bij paste. Zij vertelden elkander van wie ieder het gehoord had en van alle kippen ging men het na, als gold het een onderzoek met een schuldige. De haan moest weer op weg, op zoek naar zijn vogel. Deze zou het navragen en de haan keurde dit goed. Het was niet vol te houden en niet te vergeten en alle dieren staarden in de lucht, waar langzamerhand de vogels weer in beweging kwamen. Zij vlogen langzaam en in grote zwermen en dat maakte de waarheid wijd verspreid. En zo werd het tenslotte gevraagd aan de bruine vogel, die het van de zangvogel had vernomen. ‘Dat is de vraag,’ zei deze, maar hij zou er op uit gaan.

Zo wachtten de dieren in de dierentuin met een leeuw in hun midden, opgesloten als zij, met een staart zo dood als een touw. Zo wachtten zeer verontrust de vogels, die mee profiteerden, maar niets te weten konden komen. En zo wachtten de vogels in de stad en de dieren in de straten en zij zagen allen de toestand ongunstig in. Zo wachtten ook de dieren in het veld, in afwachting nog nederig, maar bereid tot nieuwe onzekerheid! En de kleine dieren trokken weer haastig in het rond, om direct de berichten te weten, die mogelijk nog zouden komen. Zo wachtten dus alle dieren op de bruine vogel, die zich opmaakte om naar de zangvogel te vliegen. Deze zat in zijn boom en zong luid.

Toen hij er was ging hij de boom in. Van een lagere tak keek hij naar de zangvogel, die wel geheel uitgeteerd scheen en moeilijk in zijn bek. Hij zong zo hevig dat de bruine vogel zich vast moest klemmen aan zijn tak en zijn geluid klonk zo ver, dat het over het gehele veld streek, dat nochtans niet verschroeide.

‘Gij,’ zei de bruine vogel, haperend en ontdaan, ‘Wie hebt gij het gevraagd of de koning kwam?’

De zangvogel was dicht bij het einde. Het gezang verstomde en hij was zo ledig als een verdroogde. Het veld was nu zonder geluid, en de bruine vogel durfde het geen tweede keer vragen. Het was een moeilijk wachten en op het laatst viel de zangvogel uit de boom. Zo stil, als alleen een val beginnen kan.

‘Hij, die daar in een boom zat, had het zelf verzonnen,’ zei later de bruine vogel tegen een paar anderen en daarna vloog hij weg op een eenvoudige manier. ‘Een vogeltje heeft het alles maar bedacht,’ zeiden de vogels tegen elkander, en dat gingen zij zonder veel haast verder vertellen.

‘Het is een dwaze grap,’ merkte de leeuw later op en die uitspraak gold voor allen. Langzamerhand keerde het gewone leven terug. De dieren volbrachten weer hun gewone gang en zij aten van de aarde van iedere dag. Soms zeiden zij daarbij, dat een dier wel vreemde dingen kan doen. Daarbij dachten zij echter nimmer aan de zangvogel. Deze lag dood onder zijn boom en verloor iedere dag aan gewicht, tot hij geheel verdwenen was.

Naar de zonne-einder

De oude haan Matthias was gestorven.

Hij was slachtoffer geworden van zijn gewoonte om des middags, wanneer de zon op de weg stond, voorzichtig van het erf af te stappen en dan vlak bij het hek in een kuil, midden in de weg, waar wat zand in lag, in de zon te gaan zitten doezelen. Met grote nauwgezetheid werd dit slaapje echter des middags om een uur of vier onderbroken. Op dat uur kwam een auto met melkbussen over de weg en de oude Matthias moest dan verschrikt opspringen en naar het erf rennen. Wanneer de auto dan een tijdje voorbij was, keerde hij behoedzaam terug.

Maar op de dag van zijn sterven was het anders gelopen. De oude Matthias had toen namelijk gedacht, toen hij de melkauto hoorde naderen: Iedere keer spring ik op en snel ik weg en nog nooit is er iets gebeurd. Ik kan dus even zo wel blijven zitten. Hij werd onmiddellijk het slachtoffer van deze redenering, want terwijl Matthias genoeglijk bleef zitten, reed de auto eerst met een voor- en toen met een achterwiel over hem heen.

Het gevolg van zijn afsterven was dat nu het haantje Pa de haan was.

Dat begreep iedereen, die de boer met de dode Matthias zag stappen en Pa begreep het sneller dan de rest, want op dit ogenblik wachtte hij - met gemengde gevoelens - al een jaar.

Het haantje Pa was juist in een gesprek gewikkeld met de kip Sientje, die hem enige onzinnige vragen had gedaan in het genre ‘wat iedereen wel eens weten wil’, waarop hij niet dan zeer vaag wist te antwoorden. Toen hij echter de gestorven Matthias zag, zweeg hij. Sientje, die met de rug naar de voorbij stappende boer had gezeten, zag niets en die wachtte dus geduldig op de verdere beantwoording van de vragen.

Pa werd bestormd door allerlei gedachten en het gevolg was, dat hij in het geheel niet meer dacht. Hij staarde voor zich uit en slikte af en toe zenuwachtig. Sientje begon nu te denken dat een van haar vragen zelfs de schranderheid van Pa te aanmerkelijke moeilijkheden opleverde en deze gedachte vervulde haar van een heimelijke trots. ‘Nou ja, ik dacht zo maar,’ zei ze, ‘maar het is toch wel eigenaardig, dat eigenlijk niemand het eerder heeft opgemerkt.’

‘Wat opgemerkt?’ vroeg Pa, streng.

‘Nou ja,’ zei Sientje, enigszins verlegen, ‘zo'n varken heeft toch ook stro, en toch zie je nooit, dat er nou bepaald een...’ De kip Toos kwam naar Pa stappen.

‘Wat is 't Toos?’ vroeg deze.

‘Wat is er?’, zei Toos gechoqueerd en onthutst, ‘doe niet zo mal.’

‘Ik sta hier juist met mijn beschermelingetje te babbelen,’ zei Pa met nasaal geluid, ‘en nu kom jij, het is dus heel gewoon dat ik vraag wat er is. Nietwaar?’

‘Dat kan wel zijn,’ zei Toos stijf, ‘als je liever alleen blijft met haar, dan zeg je het maar.’

Dat was het eerste misverstand.

‘Dat komt toch als haan helemaal niet in mijn kraam te pas, zou ik zo denken,’ zei Pa op een toon die wilde laten blijken, dat dit antwoord afdoende was, maar niettemin geheel onzeker, want aan dergelijke verwarring stichtende misverstanden moest een einde gemaakt worden.

‘Sientje, ga jij nu weer eens een eindje verderop,’ zei hij streng, ‘en laat mij eens even met Toos praten.’ Toos draaide zich in volle breedte naar Sientje en haar trekken verrieden: ik wacht!

Sientje ging onmiddellijk, zeer in haar wiek geschoten maar toch gedwee omdat er blijkbaar belangrijker dingen te bespreken vielen dan haar dwaze vragen.

‘Ziezo, nu kunnen we rustiger praten, dus ik herhaal mijn vraag: is er iets?’

‘O nee... helemaal niet,’ zei Toos, die uit hoofde van het feit dat zij twee keer naar een tentoonstelling was gezonden, de meest wereldwijze van het groepje werd geacht, ‘...'t Is alleen maar zo komiek...’

‘Wat is er komiek?’ vroeg Pa op zijn hoede.

‘Nou ja... komiek...,’ zei Toos en ze scharrelde wat met haar rechterpoot in het zand, ‘... komiek... zo ben je Pa, zo ben je haan...’

‘Ja... 't zal een hele verandering geven,’ zei Pa zwaar.

‘Op mij kan je rekenen, daar niet van,’ zei Toos nu.

‘Dank je, Toos,’ zei Pa.

‘Oh,’ zei Toos plechtig en enigszins verheven, ‘zullen we naar de anderen gaan?’

‘Dat is goed, Toos.’

‘Ga jij maar eerst,’ zei Toos, ‘dan kom ik zo, zie je voor Mijntje...’

‘O, dat is goed,’ zei Pa stuntelig en nu stapte hij met onzekere bewegingen, en telkens als heel terloops in geheel verkeerde en onbruikbare dingen pikkend, naar de andere kippen.

Er viel van haar zijde niet de geringste hartelijkheid te bespeuren. Mijntje zweeg, Neeltje zweeg, Rika wendde zich af, Truida giechelde, Efrinadine pikte in een grote steen, Gerrigje ging zitten en Aartje liet wat onverwachte adem ontsnappen, wat een vreemd geluid maakte.

Alleen Sientje zei iets: ‘Dag Pa,’ zei ze.

Er volgde een soort van onderdrukt gegier van de anderen en Moe pikte Sientje eens ferm in het achterste, zodat ze hard wegholde en kermde.

‘Altijd pret, hè,’ zei Pa, luchtig joviaal doend.

‘'t Moet je stand maar zijn,’ zei Efrinadine, die meende dat zij een Parelhoender was.

Nu kwam ook Toos eraan stappen. ‘Daar is onze haan,’ zei ze hartelijk en vanzelfsprekend even tegen Pa aanduwend. ‘Prettig dat je er bent.’ Dat was tentoonstellingsconversatie en daar hadden de anderen niet van terug. En nijdig op Toos begonnen ze ook allemaal zoveel mogelijk tegen Pa te zeggen, waarbij ze er acht op sloegen zich zo deftig mogelijk uit te drukken.

Maar toen Aartje zei: ‘Kunnen wij niet eens een kijk je nemen en dan verder keuvelen,’ begon iedereen toch gierend te lachen en toen Pa daar boven op zeide: ‘Komt kinderen, genoeg voor vandaag, nu allen vlug op stok gestapt,’ was er aan de vrolijkheid geen einde en inderdaad begaf men zich luid lachend en joelend naar het nachthok en toen Sientje er dan ten slotte ook aankwam, hoorde ze uit het hok zó vaak: ‘Die Pa!’ roepen, dat er geen twijfel mogelijk was of Pa had het voor vandaag gewonnen.

Dat vond Pa ook en toen hij in zijn overmoed zo ver ging om de reeds doezelende Efrinadine een duwtje te geven, zodat ze van de stok viel, hoorde hij de kippen reeds tot zijn innige voldoening onder elkaar fluisteren: ‘Die Pa!!’, wat nog weer heel iets anders was dan de halfgebrulde uitdrukking van gelijke strekking. Hij was haan en hij zette zijn veren zo ver mogelijk uit en zo sliep hij moe en tevreden in.

Pa was het eerst wakker en hij schoot onmiddellijk vol zorgen. Niet alleen dat hij thans voor het eerst officieel had te kraaien, hij moest ook een gehele dag vullen, met zijn schare. En om een gehele dag grapjes te maken als gisteren... dat was een onmogelijkheid. Pa geraakte hierover zozeer aan het tobben dat hij de tijd vergat. De kippen werden ook wakker, maar aangezien Pa niet gekraaid had bleven ze zitten. Ze keken naar hem en zagen dat hij toch maar klein was, tenminste dat meende Pa dat zij zagen en als Pa dan naar hen keek, dan knepen ze de ogen snel dicht. Maar Pa kon niet tot een besluit komen en hij moest er toch een vinden en op die manier bleef hij maar zitten en zo werd het langzamerhand een onmogelijke toestand. Iedereen was klaarwakker.

‘Gaan we niet naar buiten?’ vroeg Sientje dom.

‘Nee,’ zei Gerrigje, die allang klaarwakker was, ‘ssst,’ ze wees naar Pa, ‘ssst, hij kent zijn kraai niet.’

‘Zal ik soms kraaien?’ vroeg Mijntje plat met een accent.

‘Vandaag is het zeker geen dag,’ zei Moe gemelijk.

‘Morgen beter!’ zei Efrinadine vernietigend.

‘Ja,’ zei Pa, half trillend, ‘ik zal zo kraaien, maar ik heb een plan en je moet me beloven dat je er je mond over houdt, dat gaan we dan doen vandaag, maar dan moeten jullie allemaal meedoen, het is heus heel leuk, maar zwijgen, ik bedoel, je zult wel zien,’ en toen kraaide hij een verdrietige, geringe en minderwaardige kraai ten teken dat het ochtend was (wat het allang was) en even later stapte hij, gevolgd door de kippen, het nachthok uit, om te bevinden dat het erg laat was en heel vreemd op het erf voor zo'n eerste blik.

Iedereen was zeer nieuwsgierig naar de plannen, maar uit Pa viel voorlopig niets op te maken. Op een gegeven ogenblik had hij zich met Toos afgezonderd en gezegd: ‘Het is zeer de moeite waard wat we vandaag gaan doen. Jullie lopen maar achter mij aan.’ Toen had hij zijn ogen verdraaid en op veelbetekenende toon gezegd: ‘De zonne-einder!’

Toos was er niets wijzer door geworden, doch haar nieuwsgierigheid was er nog meer door geprikkeld en zij keek gewichtig toen zij bij de kippen terugkwam, doch liet niets los.

Waar het op uit moest lopen wist Pa ook niet. Vanmorgen had hij gedacht de een of andere grote onderneming te moeten uitvoeren en nu zat hij er aan vast. Eerst had hij een werkelijk belangrijk en nuttig plan willen bedenken, waar iedereen in op kon gaan, maar dat was niet gelukt en toen had hij haastig iets moeten voorstellen en zo was hij op de zonne-einder gekomen.

De kippen kwamen gewoonlijk onder leiding van de oude Matthias altijd in het weiland achter het erf. Een enkele keer waren zij helemaal tot achter in het land gekomen tot voor de sloot. Achter die sloot was weer een weiland, maar daar wasje zo ver van de boerderij af, dat nooit iemand er op ging. Wel had Pa vaak dromerig naar dat weiland gekeken en dan dacht hij aan andere weilanden die daar wel achter zouden liggen en als hij dan goed wezenloos was geworden, dan keerde hij altijd terug uit zijn gemijmer met het woord ‘zonne-einder’, daarmede aangevende al het land dat achter de sloot lag en dat helemaal ging glinsteren en raar werd als je er lang naar keek tegen de zon in.

De zonne-einder had hij nu ook gezegd en nu zou hij dan naar dit onbekende gebied gaan met de kippen, als eerste daad van gezag van haan.

In het begin van de middag riep hij ze samen: ‘We gaan,’ zei hij eenvoudig en toen was hij meteen het land in gestapt. Hij stapte gewoon door en wilde men hem bijhouden dan was er geen gelegenheid om naar voedsel te zoeken en in de grond te pikken. Dit wekte enigszins de wrevel op van Mijntje en Moe, die niets van dergelijke ondernemingen moesten hebben, als het er op aankwam; maar aan de andere kant was de nieuwsgierigheid toch zo groot, dat men dat er dan maar aan gaf en meestapte.

Pa vloog met een bevend hart over de sloot en stapte het tweede weiland in. Moe en Mijntje aarzelden, maar tenslotte vlogen ze met de anderen mee ook over de sloot. Maar onmiddellijk aan de overkant bleven ze achter, terwijl de anderen doorstapten.

‘Niks te fiemeleguizen,’ zei Moe.

‘Daar heb ik u,’ zei Mijntje en Moe en Mijntje bleven waar ze waren en namen het er van wat de wormen betreft.

Maar de anderen stapten door, met zekere grimmigheid en zonder om te kijken, achter Pa aan, die ook niet omkeek, maar dit omdat hij niet dorst.

Bij de tweede sloot keek Efrinadine naar Aartje, Aartje naar Gerrigje en Gerrigje naar Truida. Pa vloog er over.

Sientje volgde en viel er half in. Daarna Toos, woedend en treurig tegelijk en zonder raad te weten.

‘D'r is daar zeker tentoonstelling,’ zei Truida. ‘Dan had ze ook wel eens kunnen wachten tot ze van achteren wat bijgegroeid was,’ zei Gerrigje, niet zonder leedvermaak naar het zichtbaarst deel van Toos wijzend, dat inderdaad wel wat geleden had in onderlinge schermutselingen. ‘Dan zou ik er als Parelhoender nog wel anders voorstaan,’ merkte Efrinadine op. ‘Wat een rothaan,’ zei Aartje en toen aanvaardden deze vier kippen de terugtocht.

Midden in het derde weiland werd het Toos te bar. Ze bleef achter. Eerst deed ze of ze iets merkwaardigs ontdekte, maar toen Pa niet omkeek en Sientje evenmin, begon zij zich ten zeerste te schamen, zij zette zich in postuur en riep zo hard ze kon: ‘Hhheeee, Hhhaaaan!’ met een opmerkelijke grofheid in de toon. Dat was voldoende wraak, vond ze en toen ging ook zij terug.

Sientje werd zeer bang en zij ging naast Pa lopen. ‘Is het nog lang?’ vroeg ze.

‘Misschien,’ zei Pa.

‘Waar gaan we heen?’

‘Zonne-einder,’ zei Pa, of hij een station afriep.

‘Waar is het?’ vroeg Sientje.

‘Weet ik het,’ zei Pa grof.

‘Moet ik mee?’ vroeg Sientje.

‘Nee,’ zei Pa hard, ‘ga naar huis, of ga hier zitten en bezit je zatte ziel in lijdzaamheid.’

Dat was heel onrechtvaardig van Pa en heel gemeen, want Sientje was zeker de aanhankelijkste van de kippen.

Het antwoord sloeg haar dan ook zeer terneer.

‘Ik wil wel meegaan,’ zei ze, ‘als ik maar weet dat ik vanavond weer terug ben en ik heb ook nog niet gelegd.’

‘Sientje,’ zei Pa met ontzettend veel verdriet, ‘ga maar naar huis en zeg maar niets aan de anderen. Jij bent altijd de beste en onthoud dat, al zijn het mijn laatste woorden.’

Sientje ging van louter verbouwereerdheid en ellende plat op de grond zitten en keek Pa na. Die stapte verder, onzeker als steeds, en eigenaardig hoog op de poten. Een en ander vervulde Sientje zo van een zwaar verdriet, dat zij bleef zitten en allengs benauwder werd. Toen zij opstond had zij reden om te kakelen en toen begon de terugtocht, half dolend, half vliegend en bij de tweede sloot ging zij dwars door het water en zo kwam zij geheel ontredderd en vol berouw over het niet in het leghok terechtgekomen ei, bij de anderen en af en toe snikte ze luid.

Pa kwam tenslotte aan een brede vaart met riet aan de kant. Hij was zo versuft van teleurstelling over de mislukte plannen dat hij half te water ging en daar roerloos in het riet bleef zitten, de hele dag.

Toen de kippen terugkwamen op het erf, zagen zij in het hok een haan. Een heel stevige, jonge haan, die zeer fier op de poten stond, af en toe kraaide en met ongewone bedrijvigheid de grond afzocht. Toen hij de kippen zag naderen, zei hij met accent dat duidelijk verried dat hij uit een andere streek kwam: ‘Dag kipp'n!’ en toen met zekere olijkheid en zeer beleefd: ‘Dag henn'n’. En iedereen was blij verrast. De nieuwe haan heette Arnold en hij was heel flink. Ja zelfs zo flink dat, toen het tijd was om naar het nachthok te gaan, de kippen met zekere schuchterheid zich zetten op de stok, waar Arnold sierlijk maar nochtans stevig bevestigd, zich met één poot vastklemde en met de andere geducht in het oor schudde. ‘Welterust'n,’ zei hij en dat zeiden de kippen terug met een verlegenheid of ze nog nimmer gebroed hadden.

In de late avond kwam Pa terugrennen. Hij schoot meteen het nachthok binnen, maar vond zijn plaats bezet. Ja, zelfs alle plaatsen bezet. Hij probeerde zich in de rij te dringen, maar de haan Arnold werd wakker, zag de indringer en pikte hem uiterst krachtig en feilloos in de kam: ‘Slaap'n laat'n,’ zei hij en Pa had zich te installeren op de grond.

Boven zich hoorde hij gichelen.

‘Toos!’ riep hij benauwd en met een laatste hoop.

‘De groet'n,’ riep Aartje grof.

‘Daar is geen woord Frans bij,’ zei Toos (een uitdrukking, die zij op de tentoonstelling geleerd had). Dat herstelde haar prestige onmiddellijk en de anderen zeiden het haar na, vol bewondering. En gingen nog meer met haar rug naar Pa zitten dan zij al deden.

‘Slaap'n!’ zei de haan Arnold nog eens.

‘Zonne-einder,’ zei Toos.

Pa's kam hing zeer na deze ene dag haan.

‘Niks te fieme... legui... zen,’ zei Moe in haar slaap.

Vergeet niet de leeuwen te aaien

De bijeenkomst

‘Het is de schraapzucht, gentlemen.’ Met deze woorden streek de meeuw Tractaal dan eindelijk neer tussen een stuk of zeven andere meeuwen, die op een vlonder aan de kade zaten te denken aan de notities, die zij moesten kunnen maken. Tractaal kon langduriger dan van enige andere meeuw bekend was, zijn landing maken. Hij bewoog zijn vleugels bijna niet en hij drukte, wanneer hij vlak bij de plaats was waar hij dacht neer te komen, het achterlijf ferm omlaag zodat je, als je even niet keek, niet anders kon denken of hij zou nu wel op zijn poten staan, als je je ogen weer op hem vestigde. Maar als je dat dan deed, dan zat Tractaal of stond Tractaal nog helemaal niet, maar toefde hij nog op eendere wijze in de lucht. Wel keek hij degeen die hem dan opnieuw waarnam, op een heel eigenaardige manier aan, zodat het niet goed mogelijk was opnieuw de blik van hem vandaan te richten en men het verdere kunststuk van de landing wel met aandacht moest volgen. Dat duurde dan toch nog een hele tijd en iedereen dacht wel een keer of tien, dat het nu gebeurd zou zijn, maar telkens was Tractaal toch nog net in de lucht. Op het laatst zei niemand meer iets en iedereen keek. Als Tractaal daar helemaal zeker van was, dan ging hij eindelijk op zijn helrode poten staan, zwiepte even met de staart en sprak altijd de woorden: ‘Het is de schraapzucht, gentlemen,’ een formule van eigen vinding, die zijn positie van waardigste aller meeuwen voorgoed had bepaald.

‘En de schraapzucht is het,’ antwoordde de meeuw Larvik en daardoor was de formule tot een bezwering geworden en kon men verder rustig zwijgen. Tractaal was onrustig en hij had geen behoefte aan zwijgen. Dat kon uren duren en het leidde tot uitputtend staren. Het is niet bevredigend, dacht Tractaal, toen hij na enige ogenblikken merkte dat het staren zich van hem meester begon te maken. Wij merken veel op, dacht hij, en wij nemen veel waar. Wij vliegen machtiger en behendiger dan anderen en wij zijn ook meer dan anderen deelhebbers aan de lucht en aan de wind. Maar wij doen er niets mee. We zoeken eten en we staren.

‘Onze afkomst is in ons vergaan,’ sprak hij tot de meeuw Larvik.

‘Zo ging het onze afkomst,’ antwoordde Larvik.

‘Dat was achter ons ligt, vormde ons,’ sprak Tractaal.

‘En vormen deed het ons,’ antwoordde Larvik.

‘Wij moeten bijeen komen,’ zei Tractaal na een tijd.

‘En bijeen komen moeten wij,’ was het antwoord van Larvik.

‘Allen,’ riep Tractaal.

‘En allen zullen er zijn,’ riep Larvik.

Daarna zwegen ze. Larvik ging weer zitten staren en Tractaal ging naar onregelmatigheden zitten turen in het wateroppervlak.

De andere meeuwen hadden nauwkeurig opgelet, tijdens het gesprek tussen Tractaal en Larvik. Ze begrepen dat ze niet zomaar weg konden gaan. Ze waren toen Tractaal was uitgesproken allen op één poot gaan staan. Dat was vermoeiend, maar ze wisten niet goed hoe ze weg moesten komen en dus bleven ze onbeweeglijk zitten. De meeuw Lemmer begon dit een nijpende toestand te vinden en hij besloot daar een eind aan te maken - hoe dan ook. ‘Weet u wel wat meeuweëieren zijn?’ vroeg hij aan het meeuwtje Zilyne. Men hield dit algemeen en al jaren voor een zeer geestige en ondeugende vraag en nadat het meeuwtje Zilyne schuw gezegd had, dat ze het niet wist en daarmede de grap tot algemene tevredenheid aan zijn onovertrefbare pointe had geholpen, vlogen alle meeuwen op van de vlonder en maakten dat ze wegkwamen. Alleen Tractaal en Larvik bleven zitten. Tractaal keek naar zijn gezelschap en begreep dat het geen zin had het gesprek van zojuist voort te zetten, aangezien hij toch alleen maar instemmende en herhalende antwoorden zou krijgen. Het hinderde hem bovendien dat de andere meeuwen, toen ze wegvlogen, de formule: ‘Het is de schraapzucht gentlemen’ enigszins giechelachtig naar omlaag hadden geroepen. Zij hadden zich vooralsnog aan de formules te houden!

Tractaal steeg nu ook op en merkte direct dat hij vergeten had Larvik te groeten. Larvik keek Tractaal na en dacht: ik zal hem wel nooit meer terugzien. ‘Niet dat ik daar rouwig om ben,’ sprak hij vervolgens zeer luid in zijn eentje en toen zei hij nog eens: ‘En rouwig ben ik daar niet om,’ ook heel luid om enigszins de draak te steken met de plechtigheid, waarmede meeuwen zich gaarne door het leven begeven.

Tractaal vloog weg. Hij was vol treurige gedachten en tegelijkertijd lag er iets onbestemds in alles, omdat de gedachte die hij zoéven had geuit inzake een bijeenkomst, hoe goed die ook was, tevens het kenmerk van onuitvoerbaarheid met zich droeg. Tractaal vloog nu echter een doel tegemoet. Al dicht buiten de havenstad begonnen duinen en niet zo ver weg was een klein meer in die duinen, waar men ongestoord in kon verblijven. Dat meer zou uitstekend geschikt zijn voor de bijeenkomst en Tractaal vloog er dus heen. Hij streek neer aan de rand van het water. Er zaten nog een stuk of drie, vier meeuwen; maar niet bij elkaar. Ze schonken geen aandacht aan de nieuwkomer, zodat Tractaal ook niet zijn ingewikkelde landingsmanoeuvre uitvoerde. Hij keek direct opvallend fel over het water. Dit was de plaats voor de bijeenkomst. ‘Het is de schraapzucht, gentlemen,’ zei Tractaal in zichzelf en direct daarna zuchtte hij diep en voelde hij dat hij doodmoe was. Het is een zinledig iets, een holle formule, een dwaze uitspraak, dat van die schraapzucht, dacht hij. Een dwaze uitspraak. Hij keek in het water. Er bewoog daar niets. En toen keek hij in de lucht, die grijs was.

Alle meeuwen, dacht Tractaal, maar dan ook alle meeuwen zouden bijeen moeten komen. Het zou iets betekenen, wanneer zij allemaal bij het neerkomen zouden zeggen: het is de schraapzucht, gentlemen. Tractaal keek in de lucht en zag in zijn verbeelding het wit en het grijs van al die meeuwen. Hij hoorde het gekras en hij zag met voldoening dat niemand eraan dacht eten te zoeken. Zij ontzegden zich dat en concentreerden zich op de bijeenkomst. Zou het nodig zijn om het woord te nemen, als schepper van de formule? Het zou al voldoende zijn, als alle meeuwen er waren en zwijgend de bijeenkomst hielden. Men zou dan na afloop, wellicht op een teken, weer opstijgen en in de toekomst voorgoed weten, dat alle meeuwen waren bijeen gekomen, aangezien er een bijeenkomst was van alle meeuwen. Dat wat achter ons ligt, vormde ons, dacht Tractaal.

Hij ging te water en dreef nu langs de rand van het meertje, maar het water was zo glad, dat hij in het minst niet dobberde of anderszins bewoog. Dus sloeg Tractaal de poten wat uit en zwom langs een andere meeuw, die op de kant stond. Geen van beiden zei iets. Tractaal keek naar de meeuw, die zijn kop had ingetrokken en klein onder de grijze lucht stond en het drong tot hem door dat die ander hem in het geheel niet opmerkte. De voorbereider van de bijeenkomst blijft onopgemerkt, dacht hij en toen verbaasde hij zich over de omstandigheid dat er niets in hem was dat hem er toe zette om eten te gaan zoeken. Ook als hij zich helemaal stil hield en alles ontspande was er wat dit betreft geen enkele aandrang te bespeuren. Dat was vreemd. Er was geen enkele drang in hem. Tractaal liet zijn poten recht naar beneden in het water hangen en zo bleef hij precies drijven voor de meeuw met de ingetrokken kop, die aan de rand van het water stond te suffen en die niet naar hem keek.

Tractaal keek wel naar die andere meeuw, maar verder bleef hij onbeweeglijk en ontspannen omdat hij wilde nagaan wanneer de drang nu wel zou komen.

Toen er niets gebeurde, bewoog hij zich met een paar slagen naar de oever en ging hij naast de meeuw staan, die daar stond te suffen. De meeuw keek even opzij en ontmoette de blik van Tractaal. Een oude meeuw, dacht hij en keek direct weer voor zich.

‘Hier zouden we de bijeenkomst misschien wel kunnen houden,’ zei Tractaal, die heel goed merkte dat hij niet zei: hier dient de bijeenkomst te geschieden, gelijk hij had horen te zeggen als een van de oudste meeuwen en de schepper van de formule.

‘En plaatsvinden kan zij,’ antwoordde de meeuw met de ingetrokken kop, zonder zich overigens te bewegen. Tractaal keek opnieuw naar de andere meeuw. Hij kende hem niet. Ik moet niet ook gaan staren, dacht Tractaal, want als ik er eenmaal mee begin zal ik me helemaal laten gaan. Hij kende die kleine afzonderlijke meeuw naast hem niet. De vraag was of het zin zou hebben alle meeuwen geval voor geval mede te delen dat ze op de bijeenkomst dienden te verschijnen. Als je rekende dat het hele meer vol zou drijven en dat bovendien nog langs alle oevers meeuwen zouden staan en dat er nog velen, zeer velen boven het water en boven de duinen op hun vleugels zouden drijven, dan was het ontzettend zoveel afzonderlijke meeuwen verwittigd zouden moeten worden. Ze zouden er allemaal zijn. Misschien zou er buiten de hoeveelheid meeuwen die Tractaal zich voorstelde dat kon bestaan, nog wel een andere hoeveelheid voorkomen. Maar daar viel nu niet aan te denken - er zou bovendien geen plaats voor zijn. Op de een of andere manier zou de bijeenkomst plaats vinden, mogelijk niet zozeer ter ere van Tractaal, als wel in verband met hem. Hij zou niet het woord hoeven te nemen, maar hij zou een teken kunnen geven. Een teken dat ook betrekking zou hebben op zijn toestand - deze eigenaardige toestand, die geen drang meer kende. Geen drang om te eten, geen drang om op te stijgen, geen drang om tussen de andere meeuwen te dalen en iets definitiefs te zeggen of een formule. De andere meeuw naast Tractaal maakte zich los uit het staren.

‘You are a very fine elder gentleman,’ zei hij. ‘It means a lot for me, knowing you.’

‘Fine my lad,’ antwoordde Tractaal.

Een klein meeuwtje kwam nu onverwachts aan de andere kant van Tractaal zitten. Zij heette Babanne.

‘Dag Tractaal, de oude,’ zei ze vriendelijk.

‘Ik geloof dat we ons allemaal vergissen,’ zei Tractaal. (Hij had willen zeggen: ik geloof dat we ons allen vergissen, maar dat zei hij niet, want dan zou Babanne antwoorden: En vergissen doen we ons allen, en dat soort spreektaal wilde hij juist voorkomen, omdat hem duidelijk was geworden hoe nutteloos formules zijn.)

‘En vergissen doen we ons allen,’ zei Babanne niettemin. Ze zei het vriendelijk en ze voegde er aan toe: ‘Maar u hebt de leeftijd waarop u zich moogt vergissen. U hoeft niet de hele dag meer zo geweldig uw best te doen. Ik zou best eens een beetje minder mijn best willen doen,’ zei ze.

‘Ja meeuwtje,’ zei Tractaal, ‘maar zo is het niet. Hoe is je naam?’ ‘En Babanne is de naam,’ zei Babanne. ‘En weten doe ik dat gij Tractaal zijt,’ voegde ze er aan toe. ‘Le vieux.’

‘Ken je de spreuk?’ vroeg Tractaal.

‘Vloek over de grond,’ zei Babanne, ‘de zee, het is de zee. De zee is meer uiteindelijk dan de adem. De adem wordt tot straf. De zee, de zee.’

‘Keurig,’ zei Tractaal. ‘En van de schraapzucht?’

‘Het is de schraapzucht, gentlemen!’ antwoordde Babanne en ze zei onmiddellijk daarna: ‘Ik weet ook wat meeuweëieren zijn,’ maar daar had ze spijt van, want dat was op dit moment uitsloverij.

‘Het moet er van komen,’ zei Tractaal peinzend.

‘En komen moet het er van,’ antwoordde Babanne onmiddellijk om over die meeuweëieren heen te praten.

‘Als ik nog net als jij helemaal moest beginnen, dan zou ik me afvragen of het wel juist is om zo je best te doen. Het is niet onmogelijk, dat onze spreuken gewoon maar onzin zijn,’ zei Tractaal. Babanne keek naar Tractaal en ze zag ineens hoe ontzettend oud die meeuw al moest zijn. Toen keek ze over het meer of ze geen andere meeuwen zag en vervolgens langs de oever en omhoog. Het was eigenlijk net of Tractaal al geen meeuw meer was. Wat zat er in hem? Geen gevoelens, alsof het dons van het begin, nu in je zat.

‘Waar ga je straks naartoe?’ vroeg Tractaal, die gezien had dat Babanne in het rond keek.

‘Naar de anderen. Fijn naar de anderen,’ zei Babanne.

‘En dan?’

‘Dan blijf ik bij de anderen,’ zei Babanne die nu wel weg wilde. ‘Zal ik de anderen zeggen dat U ook komt?’ vroeg ze toen.

Nu keek Tractaal over het meer en langs de oevers en omhoog. Er was nergens iets van een andere meeuw te zien. Als Babanne straks weg zou vliegen, dan zou hij alleen zijn. Dat is wel iets anders dan een bijeenkomst van allen, dacht hij. Hij krijste zacht voor zich, zo kaal was de wereld ineens. Hij keek eens over de glanzende, lenige rug van Babanne, alsof hij eigenlijk wilde controleren of inderdaad alle lusten en alle drang weg waren. Uiteindelijk verdwenen, zoek, verloren. Babanne had zijn blik wel gezien en al gedacht van als het dan moet, vooruit dan maar; maar Tractaal keek al weer over het water.

‘Als je weggaat,’ zei Tractaal tegen Babanne, ‘zeg dan tegen de anderen dat het nog niet zeker is dat de bijeenkomst doorgaat.’

‘Zekerheid is niet bereikt,’ riep Babanne ijverig.

‘Gaat de bijeenkomst door, dan zal het hier zijn.’

‘En hier zal de plaats zijn. En hier is de plaats,’ zei Babanne.

‘Allen,’ zei Tractaal en dat herhaalde hij krijsend. ‘Allen zullen er zijn. Herhaal dat: allen, meeuwtje.’

‘Allen,’ krijste Babanne nu ook, ‘Allen zullen er zijn. En allen zullen opvliegen en allen zullen hier verschijnen. En allen zullen de oude Tractaal zien en hem eren,’ riep Babanne die nu verstijfd naast Tractaal zat.

‘Niemands afwezigheid zal worden geaccepteerd,’ zei Tractaal. ‘We expect them all.’

‘We do expect them all,’ zei Babanne haastig en toen liep ze een eindje van Tractaal vandaan. Ze zag dat de oude meeuw haar met een wezenloze en ledige blik nakeek en dat hij herhaaldelijk slikte. Ze had plechtig willen knikken, maar in werkelijkheid knikte ze bemoedigend toen ze wegvloog. En onmiddellijk begon die vraag haar ook te kwellen, waarom ze bemoedigend had geknikt inplaats van eerbiedig. In haar vlucht, die een nerveuze, wentelende vlucht was, deed ze telkens na hoe ze geknikt had, in de hoop dat ze zou kunnen uitmaken, dat het toch eigenlijk een plechtig en eerbiedig knikken was geweest. Maar ze kon er niet onderuit: ze had bemoedigend geknikt. Zó had ze geknikt en ze deed het weer na. Moederlijk, alsof ze geknikt had tegen iets dat nog helemaal niets wist, of tegen iemand die had afgedaan, maar voor wie dat geheim gehouden moest worden. Moederlijk had ze geknikt en al vliegende begon ze daarover te gieren van het lachen, want al wist ze wat meeuweëieren waren, van moederlijkheid was geen sprake geweest tot dusverre. Moederlijk had ze geknikt en ze gierde hoe langer hoe zenuwachtiger en riep in zichzelf: ‘Gekke Babanne, ik zou eens eventjes moederlijk gaan zitten knikken tegen die ouwe zak, dat vliegenthert, die ouwe rotmeeuw Tractaal.’ En hoogst nerveus en half rollend streek ze neer bij de andere meeuwen, die naar beweging in het binnenwater zaten te turen aan de haven.

Tractaal had haar niet nagekeken. Het water van het meer was rimpelloos. Ineens was er een kring midden in het meer van een vis of een visje. Geen drang, dacht Tractaal, want hij vloog volstrekt niet op. Hij was door en door moe en door en door tanig.

Hij bleef eerst nog zitten en sloot zijn ogen. Hij keek naar zijn poten in het zand. Het was of de rode kleur donkerder geworden was; of er zwart in was gekomen. En onder de grijze lucht was het zand ook al grauwer dan anders. Het water was nu volkomen leeg. In andere gevallen zou hij nu zijn gaan krijsen. Heel hard en zinneloos over het water krijsen en dan eindigen met een paar hoge kreten en die lekker uit zijn keel extra ademstoten meegeven naar boven en dan zou hij zijn opgestegen en stil in de lucht zeilend zijn blijven staan boven het water en dan ineens - of hij nu een vis zag of niet - erin gestort zijn. Lekker wentelend en lekker vallend er in schieten en dan later weer opstijgen en in goede ernst naar eten gaan zoeken.

Tractaal keek opnieuw naar zijn poten en hij zag dat ze, behalve dat er zwart in was gekomen, een beetje doorzakten en dat hij er zo diep mee in het zand stond, dat er grond op de zijkanten was gekomen. Vervloekt is de grond, dacht Tractaal; zo luidt de spreuk.

Toen sloeg hij zijn vleugels uit en direct was hij los van de aarde. Staan wil ik niet meer, dacht hij. Nooit meer. Hij keek opnieuw omlaag naar zijn poten, die nog naar beneden hingen, en die dor waren en mistroostig en het leek wel of de grond erin getrokken was. Hij strekte ze met een gevoel van pijn langs zijn buik. Toen gaf hij weer een paar slagen met zijn grote vleugels en hij steeg verder. Hij begon nu methodisch te vliegen, maar voor het eerst dacht hij er bij hoe hij het deed. Hij merkte ook, dat hij methodisch ademde en dat hij zich op de rand bevond van een paniek. Hij keek onder zijn vleugels of die glansden. Er waren korrelige stukjes veer, die onder de gladde laag van veren uitstaken. Hij zag dat voor het eerst.