Berthe Spoelstra

Zwerm

==

==

==

Uitgeverij Van Oorschot

Amsterdam

© Copyright 2021 BERTHE SPOELSTRA, AMSTERDAM

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

==

ISBN 9789028210837

==

www.vanoorschot.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2021

‘The tiger leapt, and the swallow dipped her wings in dark pools on the other side of the world.’

—Virginia Woolf, The Waves

Proloog

(Zonsopgang, zaterdag 24 december)

==

##

Een zwerm spreeuwen ruist gestaag door de laatste ochtendschemer. Het lijkt wel regen. Al weken gillen en giechelen de vogels onder haar slaapkamerraam. Wordt ze uitgelachen? Koppijn krijgt Franka ervan. Ging de wekker? Het zijn de spreeuwen. Afgelopen nacht kwam ze, haar kleren nog vochtig en onder de modder, om vier uur thuis. Ze werd verwelkomd door het vogelvolk in de tuin van de benedenbuurvrouw. Daarna moet ze op de bank in slaap gevallen zijn.

Het huis ziet eruit alsof ze net terug is van vakantie. De verwarming staat al een week uit, alles is vertrouwd en tegelijkertijd kaal, onbewoond. Ze lijkt beland in een parallelle wereld, een leven waarin alles nog hetzelfde is, maar dan zonder haar. Afgelopen nacht, op een Duits politiebureau vol stemmen, een komen en gaan van mensen in uniform, verlangde ze naar deze leegheid. Ze wilde liggen, dekens, donker. In plaats daarvan strekten de uren zich uit onder egaal tl-licht.

Ze moet de thermostaat op twintig zetten, iets eten. Op het kastje staat een dode plant met fragiele, kale takken. Aan de voet van de bloempot liggen verdorde blaadjes. Ze staat op, gooit de pot met plant en al in de vuilnisbak. Het klinkt als onweer, een bliksemschicht flitst door haar herinnering. Afgelopen nacht sloeg de bliksem in. Was dat afgelopen nacht?

In het schijnsel van de zaklamp zag het bos eruit als een diepzee zonder kleuren. De nachtwereld is niet bedoeld voor mensenogen. Ze betrapte gras op slapen. Pollen, struiken, bomen staarden met een vreemde bleekheid terug. Boven de boomtoppen scheurde onweer wolken uit elkaar. Regen ruiste langs de takken zoals nu van achter het keukenraam een behang aan spreeuwenzang klinkt.

Buiten wordt de wereld langzaam lichter. Franka tuurt naar buiten. Er is iets veranderd. De spreeuwenboom is weg. Beneden, in de tuin van de buurvrouw, staat het treurige restant van een afgezaagde boom. Was het een spar of een den? Franka heeft geen verstand van bomen. Ook niet van vogels. Het kappen van de boom heeft de beesten niet weggejaagd, ze schreeuwen een paar struiken verderop onverminderd luidruchtig verder.

Een week geleden stond de boom er nog. Toen ijzelde het, nu is alles weer bedekt met grijze vogeldrek. Geen witte kerst. Zelfs voor een spreeuwenkolonie is het hier comfortabel overwinteren. Franka gooit de klep van de vuilnisbak dicht, een beeld schiet achter haar oogleden tevoorschijn. Een knal, lichtflits. Een kinderlichaam op bleek gras, ledematen in een vreemd verwrongen hinkstapsprong. Niet aan denken, niet aan denken.

Boven zet haar buurman de stofzuiger aan. Als dit een parallelle schepping is, weet hij misschien niet eens dat zij bestaat. Wie weet woont niet hij hierboven, maar een compleet ander personage. Alles is mogelijk. Hoofdkussen en dekbed liggen nog op de bank. Ze zou nog even kunnen gaan slapen. Hoeveel tijd is er nog? Misschien beter hete koffie zetten. Meteen nadat de politieman haar mobiel teruggaf zag ze dat Alma een bericht had gestuurd. Moet ze straks naar waarheid vertellen wat ze heeft gezien?

Ze verlangt naar Farhads armen. Ze wil haar hoofd begraven in zijn nek, zijn geur opsnuiven. Maar Farhads aanwezigheid moet verzwegen worden. Gelukkig mocht ze op het politiebureau alleen in waarnemingszinnen praten. Zo noemde de rechercheur dat: alleen wat ze had gezien en gehoord. Ze knipte Farhad uit de film die zich keer op keer in haar hoofd afspeelde, inclusief haar verlangen naar zijn lichaam, zijn geur, zijn stem. Wat ze voelt is niet relevant. De feiten zijn simpel en betrouwbaar: ze zag een kinderlichaam liggen in het gras, naast een geknakte paraplu.

Ze is gaan lopen, na het verhoor. Dwars door een uitgestrekte buitenwijk waar mensen en geluiden sliepen, tot er een Uber op haar scherm verscheen. In de auto sprak ze niet. De chauffeur vroeg verbaasd of ze echt helemaal naar Nederland wilde.

==

Het is hier steenkoud. Op het kastje staan kringen schimmelig vocht. Samen met een achtergebleven verdord blad houden ze het aura van de weggegooide plant in ere en slingeren de aanwezigheid van dood scherper de kamer in dan daarnet, toen de plant er nog stond.

Schoenen uittrappen, opgedroogde modder knettert op het laminaat. Bosmodder, van een bijzonder modderig bos. Ze moet de verwarming aanzetten. En koffie zetten. Ze moet heet douchen, schone kleren aantrekken en iets eten. Dan doelgericht naar buiten, naar de ouders. Kan ze Alma en Kees vertellen wat ze weet? Misschien is het een afsluiting. Daarna zal ze door een gat in de tijd geruisloos terugkruipen naar haar eigen parallelle wereld.

Boven verplaatst de buurman zich met zijn stofzuiger ronkend door het huis. Buiten ontrolt de ochtend zich, de stem van de zwerm zwelt aan. De vogelwolk stijgt op, dijt uit en waaiert over de stad heen. Zo scheert de colonne compact, doeltreffend als één lichaam, richting watervelden, eten, leven.

==

Vogels

(Vrijdagnacht 16 december)

==

Akke

Een jaar geleden plakte ze fluorescerende sterren op het plafond in haar nieuwe kamer. Ze had het sprookjesachtig mooi gevonden. Een jaar geleden droeg ze nog geen zwart. Buiten is de nachtlucht als een trage screensaver. Streepjes sneeuw dwarrelen schuin langs het raam. Het is meer regen, eigenlijk. Trage, witte regen. Akke wiebelt met haar tenen onder het dekbed. Ze ligt hier maar, op deze plek. Nieuwer Zandpol. Hoe onbeduidend kun je zijn?

Er was eens een zandpol. Een paar rijke figuren legden er een andere zandpol naast. Dat was dus een nieuwere zandpol dan de eerste en daarom leek Nieuwer Zandpol een goede naam. Op de nieuwe pol bouwden ze huizen, het moest tegelijk oud en nieuw lijken. Authentiek maar ook comfortabel. Het werd een plek waar je niet dood gevonden wil worden. Rijke mensen kan dat niet schelen, zij denken niet aan doodgaan. Zij denken dat ze het eeuwige leven hebben gekocht. Maar de grote Vinvis is vastgelopen op deze kunstmatige zandpolbank. Haar vrienden zijn heel ver weg. Sonar golft richtingloos door nietszeggend water van een nieuw uitgegraven meer. Niets of niemand kaatst de oproep terug. Vinvis zwemt haar rondjes in een veel te kleine vijver.

Kan ze een walvis in de wolken zien? Gientje ziet overal dieren: in wolken, bomen, schaduwen, het eten op haar bord. Soms word je er gek van. Haar simpele zus, zo anders dan andere kinderen. Gientje heeft dagelijks een complete fantasiedierentuin in haar kielzog. Akke heeft alleen Vinvis. Samen glijden ze door de modder van het dagelijks bestaan, door de blubber van dit nepgouden namaakdorp. Op een dag zal ze, samen met Vinvis, alles crushen. Gewoon: alles stuk en weg. Er komt een grote zeevis voor in de dichtbundel die ze laatst van mama kreeg.

De trap kraakt. Als je over de duvel spreekt. Gaan ze nu pas naar bed? Ze hoort papa’s stem. Hij praat met mama, die in haar werkkamer zit. Nu lopen ze samen naar de slaapkamer. Hun deur klikt dicht.

Gientje vroeg een tijdje terug: ‘Waarom slapen grote mensen met z’n tweeën in een bed terwijl zij allang niet meer bang zijn in het donker?’

Bij wijze van antwoord was Akke bij haar zus in bed gekropen. Nachtangst en het tegengif zijn allebei oneerlijk verdeeld. Zoals vrijwel alles in dit bestaan.

==

In haar nieuwe kamer mocht ze de muren niet zwart verven. Eén wand mocht blauw, maar dan weer niet met een grote Vinvis op de muur. Mama had gezegd dat ze daar snel verveeld door zou raken. Of ze zou er nachtmerries van krijgen. Mama weet niks van nachtmerries. Zij weet niet hoe het voelt als je lievelingsdier zich tegen je keert, hoe het voelt als het logge walvissenlijf je platdrukt, de lucht uit je longen perst. Vinvis zwemt tegen de stroom in. En dat is vaak genoeg serieus de verkeerde kant op.

Ze moet plassen. De deur van Gientjes kamer staat op een kier. Het is een lichtgele kamer. Behalve die nachtangst is haar zusje een zonnig kind. Nadine Regine Geelhoed. Gientje, kind van haar ouders. Zij wel. Niet dat Akke dagelijks merkt dat Kees haar stiefvader is. Het is vooral aanwezig in de hang naar alliteratie van haar moeder. Alma Arkel noemde haar eerste dochter Akkewind. Later bleek dat akkerwinde een onkruid is dat alles om zich heen verstikt. Ze vergat de r en bovendien is het voor een meisjesnaam wel erg hysterisch. Dus werd het afgekort. Mama zegt nog weleens Akelei, dat vindt ze ook een mooie plant. Verder houdt iedereen het bij Akke.

‘Ik werd zwanger van een passant,’ zegt mama altijd.

En dan volgt meteen een tweede zin: ‘Maar ik hield meteen voor twee van jou.’

Hoe vaak heeft ze dat verhaal niet al verteld? Hier in Nieuwer Zandpol waren nieuwe buren die beleefd luisterden en knikten. Zijzelf zat op het puntje van de bank en pulkte onopvallend aan haar trui. Iedereen leek vergeten dat er een kind in de kring zat, het was bijna afluisteren. De andere pubers waren boven, of buiten, maar zij luisterde hoe Kees het verhaal overnam, geroutineerd alsof hij en mama deze act vaker opvoerden.

‘Vier jaar later is Alma drieënveertig. Ze denkt dat ze allang onvruchtbaar is.’

‘Niet dus.’

‘We noemden haar Nadine Regine. Als in: Nadien Regeert.’

De mannen lachten, bier klotste over de rand van hun glas. Kees grinnikte en mama glimlachte. Misschien houden ze echt van elkaar.

Haar biologische vader verdween naamloos, Kees bleef. Stiefvader is een lelijk woord, vergiftigd door kinderachtige sprookjes. Kees speelt zijn vaderrol met overgave, zonder giftige appel. En de naam van haar halfzus werd afgekort tot Gina. Of vaker nog: Gientje Geelhoed, een simpel kind van wie iedereen houdt. Een strook ganglicht kruipt over het kinderbed omhoog tot aan de poster van Kermit de Kikker. Waarschijnlijk hoopte mama dat niemand in dit nieuwbouwgat zou vragen waarom zij en Gientje niet intern zijn. Valt dat even tegen. Hier bemoeit iedereen zich met iedereen. En alle kinderen gaan intern.

Akke plast een warme, krachtige straal. Als je het lang hebt opgehouden, voelt het als bedplassen. Op zo’n moment is ze altijd bang dat ze toch niet op de wc zit. Het gevoel te laat wakker te worden tussen klamme, koude lakens en niet meer kunnen stoppen. Mensen bestaan voor zeventig procent uit water en reageren op de maan. Net als de zee. Dat heeft ze ergens gelezen. Bij volle maan zijn er meer vrouwen ongesteld en melden zich meer probleemgevallen bij psychiatrische instellingen. Vinvis hijst haar pyjamabroek op, trekt niet door en sluipt terug. Uit de kamer van papa en mama komen zachte stemmen.

==

Daar, op de overloop, midden in de nacht, wordt ze overvallen door een onverdunde doelloosheid. Ze weet het zeker: het leven is zinloos. In een nieuw uitgegraven meer zwemt Vinvis rondjes in haar eigen pis, precies als in dat grapje van papa. Het leven is een pispot vol met potvispis. Hersenmassa trilt terwijl een tonzwaar walvissenlijf haar achteloos tegen de grond werkt. Botten kraken. Zuurstof wordt uit merg en bloed, een compleet heelal gezogen. Nul energie, echt nul. Nog geen tandenborstel zou heen en weer gehaald kunnen worden. En toch altijd weer de dagelijkse verplichting om op tijd te zijn, aan tafel te komen, naar school te gaan. Hoe moet ze dit alles ooit volhouden?

Donsdeken tot onder de neus optrekken. Hier ligt ze, op een totaal onbetekenende plek in het universum. Waarom is ze hier, in dit nieuwbouwhuis in Nieuwer Zandpol? Hebben anderen dit gevoel ook? Hiernaast bij de buren, aan de andere kant van de planeet? Slaat het zomaar ergens in? Bestaan er mensen die zich dit allemaal niet afvragen?

Misschien is kostschool beter. Samen op een slaapzaal liggen en de anderen horen ademhalen. Sonar zenden op dezelfde golflengte. Soms verlangt ze daar hevig naar. Zouden internen zich verlost en zelfstandig voelen of juist vastgezet in een systeem? Uitproberen is onmogelijk. Eenmaal intern is er geen weg terug.

Op haar buik draaien. Hoofdkussen naar boven duwen, handen aan weerszijden tussen heupen en matras leggen, gezicht naar links. Lievelingshouding. Uit het raam staren terwijl het dekbed over wangen, oren, neus ligt. Buiten is het nu helemaal donker. Er is geen sneeuw of wolk meer te zien. Ze zou kunnen opstaan om te kijken of de sneeuw blijft liggen. Een witte kerst. Dat zou bijzonder zijn. Nee, een opgewarmde aarde staat geen sneeuwlawine toe. Niet hier. Natuurrampen zijn altijd ergens anders. Het gebeurt nooit in Nieuwer Zandpol, niet in dit leven. Alles is altijd ergens anders.

==

Alma

Alma zit in de erker en probeert te werken. Het huis is stil. Kees zit beneden voor de televisie, de meisjes liggen allang in bed. De verwarming tikt. Vroeger, nog niet eens zo lang geleden, zou ze op zo’n moment gelukkig zijn geweest. Twee dochters, een man, een huis. Maar waarom schiet het niet op met de biografie van Hānī? Haar vorige boeken waren succesvol, maar dit is een heel ander genre, ze weet het, en het onderwerp ligt niet zo lekker als poëtisch-Oosters koken.

Sinds ze hier woont verbaast ze zich regelmatig hoe levendig de lucht ’s nachts is. Soms zweeft er een bijna lichtgevende wolk langs of een vlucht vogels die nog laat een slaapplek zoekt. In de schemering strijken de beesten in grote clusters neer op plekken die vanuit haar raam onzichtbaar zijn. Kunnen deze nachtelijke achterblijvers geen plek vinden in de overvolle velden en bomen, of zijn het juist de vrije geesten die nergens bang voor zijn?

Tweehonderd jaar geleden zou Hānī op een nacht als deze gestaag doorwerken en niet wachten tot de inzichten vanzelf zouden neerdalen. Hij kwam door noeste arbeid en blinde overtuiging tot grootse poëzie. Zou hij midden in de nacht, als middel tegen twijfel en slapeloosheid, een khoresh hebben klaargemaakt? Veel van zijn gedichten gaan over eten. Koken gaf hem inspiratie. Alma houdt ook van koken. Kan ze bewijzen dat Hānī een vrouw was? Het is de kerngedachte van de biografie in wording. Zijn naam wordt nog altijd aan zowel mannen als vrouwen gegeven, de hoofdmotieven koken en natuur zijn typisch vrouwelijk, zeker tweehonderd jaar geleden in een islamitisch land. Of is dat een vooroordeel?

Alleen Kees weet van haar vermoeden. En de uitgever. Beiden hebben zo hun bedenkingen, maar ze zijn te beleefd om het haar af te raden. Ze weet het, ze voelt het onder hun vriendelijke woorden. Als het waar is heeft ze een geweldig onderwerp te pakken, ontegenzeggelijk. Maar Hānī is Hafez niet. Of Roemi. Hij, of zij, is niet beroemd genoeg en Alma is geen wetenschapper. Haar boeken moeten verkopen. De uitgever stelde onlangs een bundel Oosters-poëtische natuurwandelingen voor. Natuur speelt ook een belangrijke rol in de klassieke Perzische poëzie, had hij gezegd. En zij woont nu toch buiten?

Waarom heeft ze eigenlijk beloofd salades te maken voor dat feest morgen? De buren kunnen makkelijk catering inhuren, ze zijn stinkend rijk. Maar zij laat zich weer verleiden de lieve buurvrouw uit te hangen die niets liever doet dan koken voor familie en vrienden. Houdt ze meer van koken dan van het najagen van buitenissige literaire onthullingen? Misschien is het tijd dat eens onder ogen te zien.

Buiten is de lucht nu helemaal donker. Bij de buren zijn de lichten uit, haar eigen gezicht weerkaatst in het raam. Ze kan er niet in. Niet in de biografie, niet in deze dorpsgemeenschap, niet in haar dochters. Misschien kan ze niet eens in zichzelf. Of is dat een larmoyante gedachte? Doen ze er wel goed aan Akke naar een gewone Rijksschool te sturen? Hier vindt iedereen dat kinderen intern moeten. Iedereen, behalve Kees. De rest denkt dat Akke op een internaat als bij toverslag in een olijke hockeytiener zal veranderen. En Gientje moet natuurlijk naar een speciale school. De buren verpakken dat in teksten over een persoonlijke behandeling en specialistische aandacht, maar eigenlijk zeggen ze dat zij niet weten hoe ze met Gina moeten omgaan. En ze willen daar ook geen extra moeite voor doen. Gina is een probleem en problemen los je op. Dat is de mening van deze gated community.

==

De trap kraakt, Kees steekt zijn hoofd om de deur.

‘Zit je nog hier? Moet je niet slapen?’

Een overbodige vraag verdient geen overbodig antwoord. Of is het een uitnodiging, een redding uit deze vruchteloze nachtgedachten?

‘Ik weet het niet.’

‘Wat weet je niet?’

‘Hoezo, wat weet ik niet?’

Achter haar rekt Kees zich uit. Zonder te kijken weet ze dat hij nu zijn handen in zijn zakken steekt en tegen de deurpost leunt.

‘Je bedoelt vermoedelijk niet dat je niet wil slapen. Jij wil altijd slapen. Dus waar gaat dat niet weten over?’

Ze haalt haar schouders op. Wedden dat zijn overhemd over zijn broekriem hangt? Hij heeft ongetwijfeld beneden op de bank al liggen soezen.

Kees lacht. ‘Dus je weet niet wat je niet weet. Dan valt het allemaal nog mee. Onwetend zijn van je eigen onwetendheid lijkt me een heerlijke toestand.’

Alma weet dat hij haar de hand reikt. Hij biedt een opening.

Ze draait zich om. ‘Ik denk dat ik hier ben gaan wonen voor de kinderen. Maar wat heb ik daaraan?’

Kees trekt een wenkbrauw op. Zijn gezicht hangt precies zoals zijn kreukelige overhemd. Dacht ze hier werkelijk over na voordat Kees binnenkwam? Ze was bezig met de salades voor morgen en de biografie die niet wil vlotten. Waar komen deze woorden dan vandaan? De gedachten rollen van haar tong alsof ze daar bewust zijn klaargelegd.

‘Ik dacht dat de meisjes niet intern zouden hoeven als we in dit dorp gingen wonen. Ik zag ze in mijn fantasie onbekommerd op straat spelen met de buurkinderen. Dit afgesloten dorp is op zichzelf al een half internaat. Maar ik heb me vergist. Het is zelfs voor hen niet de juiste keuze geweest. Akke gaat echt niet lekker.’

Kees haalt een hand door zijn haar. ‘Voor wie is het nog meer geen juiste keuze?’

Hij stelt een gedurfde vraag. Zal ze antwoorden?

‘Voor mij, Kees. Voor mij. Mijn leven is drijfzand. Net als de zanderige blubber waar deze wijk op is gebouwd. Ik zak weg in veengrond, menopauze, weet ik veel. Waarom zijn we hier?’

Kees raakt kort haar schouder aan. ‘Kom, we gaan naar bed. Praten we daar verder.’

==

Franka

Vanuit haar bed, door een kier tussen de gordijnen, ziet Franka regenachtige sneeuwvlokken als penseelstrepen dezelfde kant opvliegen. Daken, takken, raamkozijnen worden aan één kant wit. De boom in de achtertuin is niet alleen bedekt met een dunne laag sneeuw, maar ook met spreeuw. Op een twijg zit een bolletje dat donker afsteekt tegen de witte achtergrond. Waarom zit die vogel in z’n eentje op een tak? Is het een jonkie zonder moeder, een uit de groep gestoten exemplaar? Ongelooflijk hoe venijnig hard zo’n beest kan schreeuwen.

Ze weet hoe de komende nachten zullen verlopen. Winterslapeloosheid is een woord dat bij dezen is uitgevonden. De boom geeft niet prijs wat er onder het statige naaldendek gebeurt, maar in elk geval slaapt de spreeuwengemeenschap nooit. Die beesten zitten ook ’s nachts te kletsen. Het is een ruisen van geluid, een gestage waterval. De groep giert, gonst, giechelt. In hun slaapboom vinden ze beschutting en overduidelijk ook gezelligheid. Via geluid schatten ze de omvang van de populatie in. Hoeveel snavels zijn hier bij elkaar? Waar gaan we heen?

Overdag zwieren ze samen door de lucht, acrobatisch synchroonvliegen om zoveel mogelijk leden te verzamelen. Epideiktisch gedrag, stond er op de wikipagina. Pronk- en praalgedrag. Maar wat heb je aan de schoonheid van een wolk stuntvliegers als de verzameling een boom pal naast je slaapkamerraam uitzoekt? Ook vorig jaar duurde het weken achtereen. Steeds hetzelfde patroon: in de schemering boven de stad zwieren, slaapboom zoeken en dan de hele nacht wakker blijven. Kletsen, fluiten, schelden. Ook dat stond op het internet: vogels vloeken onderling. Onderzoek wijst uit dat ze dingen zeggen als ‘rot op’ en ‘kom hier’. En de kleintjes roepen luidkeels om hun moeder. Het is een voortdurend kussengevecht, een continu herijken van de pikorde.

==

Boven stommelt de buurman. Hij slaapt ook niet. Hij slaapt eigenlijk nooit. Altijd als Franka wakker wordt is hij ook hoorbaar wakker. Ze weet natuurlijk niet of hij wel slaapt als zij slaapt, of dat zij juist wakker wordt doordat hij wakker is geworden en dat ze daarna gezamenlijk, elk op hun eigen etage, weer in slaap vallen. In ieder geval hoort ze hem altijd.

Aan de overkant probeert iemand de vogels te verdrijven door pannendeksels tegen elkaar te slaan. Het helpt niet. De beesten vliegen verschrikt op, net als de mensen, maar iedereen keert daarna terug naar bed, naar de vertrouwde boom. Nu hebben de vogels nog veel meer te zeggen, te overleggen. Wie heeft wat gezien, gehoord, gedaan? Gedeelde kennis is gedegen kennis. Samen weten we precies genoeg om de ochtend weer te kunnen halen.

Vorig jaar, toen de spreeuwen er net waren, had ze gezegd dat ze het wel gezellig vond, zoveel vogels in de stad. Alsof ze een mortiergranaat ontgrendeld voor de voeten van haar onderbuurvrouw had gelegd. De ogen puilden bijna uit de omlijsting van haar bril. De keer daarna, ze was toen zelf ook al afgeknapt op de charme van het brok natuur naast haar raam, had ze gezegd dat de gemeente professionele oordopjes en gratis slaappillen moest verstrekken. Ze kreeg geen bijval. De buurvrouw zei dat de gemeente die vliegende ratten moest verdelgen, niet de buurtbewoners. Stuur de ongediertebestrijding, zou je zeggen. Nietwaar? Zeg nou zelf.

Franka houdt het liefste afstand tot haar buren. Daarin is ze het tegenovergestelde van haar moeder. Mama woont sinds een jaar in een nieuwbouwdorp waar iedereen elkaar kent. In die gesloten gemeenschap hangen buurpubers in haar moeders tuinhuis, als in een officieuze dorpszuipkeet. Mama laat de deur van het slot, vult stilzwijgend elke week alcohol, chips en nootjes aan. En ze bakt kroketten. Merk Oma Bob. Vandaar haar bijnaam, want wie noemt zichzelf nu vrijwillig Oma Bob? Zeker niet als je geen oma bent.

==

Boven verschuift de buurman een zwaar meubelstuk. Verplaatst hij zijn bed? Rigoureuze maatregelen. Misschien moet ze hetzelfde doen. Slapen ze tenminste weer boven elkaar. En niet langer naast de spreeuwenboom. Met kussen en dekbed sloft Franka naar de huiskamer, installeert zich op de bank en pakt de afstandsbediening. Ze blijft hangen bij een aflevering van Inspector Morse. In een oldtimer rijdt hij door kalm Engels landschap. Je zou erbij in slaap vallen als het gekrijs van de vogels vanuit de achterkamer niet dwars door elke barrière heen zou jakkeren.

Duizenden beesten moeten er in de boom zitten. Tegen de ochtend zullen ze opstijgen en wegwervelen naar de waterige weilanden buiten de stad. Leve de zachte winters waarin zelfs hier voldoende eten is. Franka grijpt de doos oordopjes die ze afgelopen zomer uit New York heeft meegenomen. Daar verkopen ze die dingen in schaamteloze grootverpakking. Ze propt haar oren dicht met voorgevormd turquoise schuimrubber. Op televisie onderzoekt Morse geluidloos hoe het mogelijk is dat een verdachte zijn moeder heeft opgebeld terwijl de telefoondraad overduidelijk is doorgeknipt.

Ze moet haar moeder weer eens bellen. Dat is veel te lang geleden. Beter morgenochtend, nu is het te laat. Zouden de collega’s van kantoor in Skihut La Salut hangen? Daar hebben ze zure glühwein en ranzige minioliebollen bij wijze van bitterballen. Waarom je voor je lol naar zo’n fout café zou gaan is een mysterie. Maar haar collega’s vinden het juist daarom leuk, zeggen ze. Daar kun je echte mensen zien. Wildlife in real life voor de duur van een vrijdagavond. Bij Skihut La Salut staan geen bouncers en je kan er ongegeneerd meezingen. Lederhosen, dirndls en glühwein met olieballen.

Twee weken geleden, een van de weinige keren dat ze meeging, zat ze vooral buiten. Een man bood haar een sigaret aan, ze weigerde en zei dat La Salut een foute tent was. Hij antwoordde dat hij de eigenaar was. Ze had te veel gedronken. Terwijl de zoveelste meezinger klonk, vertelde hij trots dat La Salut in het voorjaar van naam verandert. Dan switcht hij naar een jarentachtigthema en heet de kroeg Nachtzuster.

‘Elk detail is hoogstpersoonlijk in een protocol vastgelegd.’

Hij zag eruit als een derde-, vierdegeneratie-Marokkaan. Veel te jong om een kroeg met een identiteitscrisis te bestieren. Ze kreeg koude billen.

‘Wat is jouw guilty pleasure?’ vroeg hij.

‘Star Wars.’

Glühwein kwam in reflux terug in haar mond.

Hij keek verrast. ‘Goed concept voor een volgend themacafé.’

‘Het was de hobby van mijn tweede vader. May the Force be with him, waar hij op dit moment ook in het hiernamaals is.’

‘Gecondoleerd.’

‘Het is al even geleden. Ik was veertien.’

Ze draaide haar hoofd om en gaf over in een leeggeroofde gemeentelijke plantenbak. Vegan, dat dan weer wel.

De eigenaar van Skihut La Salut zei: ‘Gooi jij die gal er maar uit, ga ik nog even een stukje werken.’

Door de nep-besneeuwde ruiten van La Salut zag ze dat twee collega’s zich lieten bepotelen door een man met een overdreven grote snor.

==

De bank ligt comfortabel, toch slaapt ze niet. In het schattige tijdperk van zwart-wittelevisies en dino’s rent inspecteur Morse door de gangen van een ouderwets internaat. Nu zijn alle internaten hypermodern. Het worden er steeds meer. Inmiddels gaan niet alleen de allerrijkste kinderen intern. Bij mama in het dorp zijn straks niet eens genoeg pubers over om kroketten voor te bakken.

Klopt er iemand? Misschien is de buurman op zoek naar middernachtelijke saamhorigheid. Ze zapt de televisie uit en trekt de doppen uit haar oren. Geschreeuw van spreeuwen suist naar binnen. Welke orgie vindt er op die dichtbevolkte takken plaats? Boven valt een kleerhanger van metaaldraad op het parket, dat geluid herken je meteen. Kleedt de buurman zich midden in de nacht aan? Maakt hij nuttig gebruik van zijn slapeloosheid door op te ruimen?

Er wordt niet aangeklopt. Dit is het doffe bonken van haar bloed, het suizen van nutteloze gedachten, zoals de dagen in een jaar. Elke morgen staat daar weer een nieuwe ochtend, een nieuwe dag waarop gewerkt, gepraat, gegeten wordt. Ieder op z’n eigen etage, achter een eigen beeldscherm, in z’n eigen afgeschermde leven. Het is allemaal zo zinloos. Is dit een burn-out, een bore-out of gewoon een winterdip? Spreeuwen hebben daar geen last van. Demp dat onuitputtelijke geklets, pomp de gehoorgang vol met schuimrubber.

Alma

Kees knipt de nachtlamp uit en trekt Alma naar zich toe. Een min of meer vast omkaderd ritueel voltrekt zich. Hij nestelt zich tegen haar aan terwijl zij nog bezig is te gaan liggen. Hij belandt ver over de helft van het bed aan haar kant, zij duwt hem terug naar zijn eigen helft. Ze trekt haar slaapshirt, haar onderbroek en het dekbed recht, veegt de haren uit haar nek. Kees kruipt opnieuw naar haar toe.

Hij legt een hand op haar heup en zegt: ‘Goed. Je vroeg waarom we hier zijn. Dat is nogal een veelomvattende vraag.’

Alma duwt zijn hand weg en perst haar arm in de vrijgekomen ruimte. ‘Je luistert niet.’

‘Jawel. Je zei dat je het gevoel hebt dat je leven drijfzand is. Dat je niet weet waarom we hier zijn gaan wonen, dat je je onmachtig voelt. En dat je last hebt van de overgang.’

Alma zucht. ‘Geen sexy onderwerp.’

‘Wat ik sexy vind maak ik zelf wel uit.’ Kees legt zijn hand opnieuw op haar heup. ‘Vertel over dat drijfzand.’

‘Wat valt erover te zeggen? Drijfzand is gewoon drijfzand.’

Waarom is ze nu zo bokkig? Ze begrijpt het zelf niet. Zij is erover begonnen. Kennelijk wilde ze iets kwijt en Kees is erop ingegaan. Ze heeft koude voeten.

‘Het is gewoon het gevoel vast te zitten.’

‘Hmmm.’

Het gebrom is duidelijk een uitnodiging om verder te praten.

‘Ik kom er niet in.’

‘Waarin?’

‘De biografie, het dorp. Mijn dochters.’

‘Misschien moet je meer tijd inbouwen om aan het boek te werken. En het dorp, daar moet je maling aan hebben. Iedereen is nieuw hier. Dit is niet meteen een hechte gemeenschap. Nieuw aangeplante bomen werken ook niet meteen samen zoals in een natuurlijk ontstaan woud. Het heeft tijd nodig.’

‘Jij hebt daar maling aan omdat je elke dag naar je werk gaat. Ik zit hier, met de buurvrouwen en hun nephobby’s, het geklets over hun succesvolle mannen, hun kinderen op prestigieuze scholen.’

Vingers tokkelen op haar buik.

‘Hebben ze allemaal meerdere succesvolle mannen? Dan doe je inderdaad iets fout.’

‘Niet grappig. Je snapt best wat ik bedoel.’

‘Je leeft niet in de jaren vijftig. Ga weer lesgeven. Schrijf.’

Hij heeft gelijk. Maar wil ze wel lesgeven? Kan ze wel schrijven?

‘Hoezo moet je eigenlijk in je dochters?’

Zijn vingers wippen in haar slip.

‘Wat?’

‘Je zei dat je niet in je dochters komt, maar Akke is een puber. Logisch dat je lastig contact met haar krijgt.’

‘We hebben een fout gemaakt. Denken dat zij gelukkiger zou zijn op een gewone school. Iedereen van haar leeftijd zit intern. Ze is ronduit depressief de laatste tijd.’