==

Sander Kollaard (Amstelveen, 1961) debuteerde met de verhalenbundel Onmiddellijke terugkeer van uw geliefde (2012), waarvoor hij de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs kreeg. In 2015 volgde de roman Stadium IV, in 2018 de verhalenbundel Levensberichten en in 2019 de roman Uit het leven van een hond, die in 2020 de Libris Literatuur Prijs won en al 75.000 keer werd verkocht. Kollaard woont in Zweden.

Sander Kollaard

De kleuren van Anna

==

==

==

Uitgeverij Van Oorschot

Amsterdam

© Copyright 2021 SANDER KOLLAARD

Niet in deze uitgave mag worden verveelvoudigd, op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

==

ISBN 978 90 282 1094 3

==

www.vanoorschot.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2021

Kleur (v.(m.);-tje), 1 (-en) (in ’t alg.) de eigenschap van voorwerpen dat ze slechts lichtstralen van een bepaalde, voor iedere stof karakteristieke, golflengte terugkaatsen of doorlaten, waardoor bij het zien een met die golflengte samenhangende indruk op het netvlies ontstaat

==

Van Dale Groot Woordenboek der Nederlandse Taal

==

==

als je goed

om je heen kijkt

zie je dat alles

gekleurd is

==

K. Schippers, De ontdekking

Rood

‘I always like red. It’s a picker-upper.’

—Nancy Reagan

==

==

Bloed is rood. Het hart is rood (door al dat bloed). Het bloed op het uniformjasje dat Franz Ferdinand droeg toen hij werd vermoord in Sarajevo, in 1914, is allang niet meer rood natuurlijk maar je beseft dat het dat ooit was, dat het uit een stervend lichaam kwam, en dat het ellendige gevolgen zou hebben. Zijn vrouw kwam ook om, Sophie Chotek, maar dat zijn we vergeten.

De bloedspetters op de zonnebril die John Lennon droeg toen hij in 1980 werd doodgeschoten in New York waren rood maar, eenmaal gedroogd, een soort bruin. Yoko Ono, zijn vrouw, maakte er een foto van die ze gebruikte als protest tegen vuurwapengeweld in de VS.

Het mantelpakje van Jackie Kennedy raakte besmeurd met het bloed van haar man toen hij werd vermoord in Dallas, in 1963. Het bloed toont donker op de roze stof. Ze stond erop dat pakje ook te dragen toen ze in Air Force One met haar overleden man terugvloog naar Washington. Onderweg werd Lyndon Johnson ingezworen als president. Jackie stond naast hem, op zijn verzoek, en dus in dat pakje. Het gaf denk ik uiting aan haar woede. Ze probeerde het onzinnige geweld dat haar man had weggenomen zichtbaar te maken en te houden en dat is gelukt want zojuist heb ik die foto maar weer eens opgezocht, niet voor de eerste keer.

==

Het spectrum van het licht van ver weg gelegen sterren verschuift naar rood. Hoe verder weg, hoe roder het licht. Zo kun je afstand meten. Astronomen hebben dat gedaan en ontdekten dat het heelal nog altijd uitdijt: de afstanden nemen toe. Dat is een tikje verontrustend want het heelal is al erg groot. Om u een idee te geven: als twee sterrenstelsels, elk met miljarden sterren, de meeste ervan groter dan onze zon, al die sterren met planeten en heel wat van die planeten met manen of ringen, als al die wervelende massa’s met elkaar botsen, gebeurt er niets. De stelsels schuiven simpelweg door elkaar heen.

Ruimte zat.

==

Rood betekent gevaar. Rood is een waarschuwing. Rood betekent stoppen en wachten en pas verdergaan bij groen. Brandweerauto’s zijn rood. Buurten waar veel prostituees werken zijn ros. Felrode lippen staan voor schoonheid, zinnelijkheid of een bedenkelijke moraal, net wie je het vraagt, maar hoe dan ook moet je opletten. Rood staan betekent dat je schulden hebt. Rood zien betekent dat je van het veld moet. Rode lappen brengen stieren de kop op hol.

==

Onze woede is rood. We kijken met rood aangelopen koppen naar de wereld en zijn boos over alles: stalbranden, cancel culture, banken, hun in Den Haag, inhalen op de invoegstrook, anti-vaxxers, Black Lives Matter, robotisering, blanke mannen, stickertjes op fruit, Zwarte Piet, VAR, pedofielen, bomenkap in de Amazone, Extinction Rebellion, genderfluïditeit, Wall Street, de pandjesprins, critical race theory, feministen, gewone hardwerkende Nederlanders, nepnieuws, Farmers Defence Force, techgiganten, de Belastingdienst, sensitivity readers, hun in Brussel, politiek correcte politici, te weinig vis in zee, te weinig koraal in zee, te weinig ijs en dus te veel water in zee, te veel plastic in zee en beslist te veel dode migranten in zee en –

Maar u zult het punt nu wel te pakken hebben.

Koning Willem-Alexander is bezorgd over al die woede. Hij zei in een kersttoespraak dat we onvoldoende naar elkaar luisteren. Hij vindt dat we te weinig zoeken naar wat ons verbindt. Hij pleit voor tolerantie. Hij wil samenwerking. Hij wil dat we elkaar vasthouden. Hij wil dat we geloven in onszelf. Hij zegt dat er een gelukkige en vreedzame toekomst op ons wacht als we dat echt willen.

De koning is uit het Huis van Oranje.

==

Karnemelkflessen, vroeger, hadden een rode aluminiumdop, die je voorzichtig naar beneden moest drukken zodat hij loskwam. Soms ging dat mis en brak je duim erdoorheen en moest je de rest van de dop er moeizaam afpeuteren. Mijn vader maakte er met een puntig mesje twee, aan één kant aansluitende sneden in, zodat je een driehoekig flapje kreeg. Zo kon je de dop weer sluiten, min of meer, maar het schenken was lastiger.

Ik ben inderdaad al zo oud dat ik me melkflessen herinner. Ik herinner me ook de melkboer, Piet, een reusachtige man met een groot, rond en rood gezicht. Piet kwam langs in zijn gemotoriseerde melkwagentje, dat zowel knetterde als rinkelde. De cabine leek veel te klein voor hem en had geen deuren. Zijn linkerbeen hing buitenboord. Hij droeg klompen. Hij stapte al uit terwijl het wagentje nog niet volledig tot stilstand was gekomen, in een schitterende, vloeiende beweging, ondanks die klompen. Als hij instapte en weer op gang kwam sleepten voet en klomp even over de klinkers, al even elegant, met een geluid van stromend water in een beek met kiezels. Hij zette de flessen melk, karnemelk, yoghurt en vla (vanille/chocolade/hopjes) neer bij de voordeur en nam de lege, door mijn moeder gespoelde flessen mee. Eén keer in de week rekende hij af. Ik herinner me zijn beduimelde aantekenboekje. Ik herinner me de portemonnee van mijn moeder. Ik herinner me de vuurdoorn naast de voordeur. Ik herinner me het kantelraam in de voorgevel van het huis dat ’s avonds na het eten werd opengezet om te luchten.

Ik herinner me de vanzelfsprekendheid van het tafereel van mijn moeder en de melkman en die vuurdoorn en dat kantelraam.

En met de jaren herinner ik mezelf steeds vaker aan de schijn van die vanzelfsprekendheid om mezelf ertoe te brengen beter op te letten, om werkelijk te zien wat er nu is, hier, want voordat je het weet is het weg – zoals de jongen die ik ooit op een perron zag, zo’n verlegen jongen, juist toen mijn trein vertrok, die mijn blik ving en zich daardoor genoodzaakt voelde zijn hand op te steken, bij wijze van groet. Ik had al geen tijd meer om zijn groet te beantwoorden en dat zit me nog steeds dwars.

==

Schilders noemen rood cadmiumrood, Turks rood, Perzisch rood, scharlaken, karmozijn, vermiljoen, rode oker en ossenbloed. Ik kijk graag naar schilderijen met veel rood, die van Carpaccio bijvoorbeeld, of Rossetti, of Appel.

Ik kijk graag naar een zelfportret van de Zweedse schilder Anders Zorn. Hij schilderde het in zijn atelier, in 1920, vijf jaar voor zijn dood. Die dood zat hem denk ik al op de hielen want we zien een oude, te dikke en versleten man. Zijn linkerooglid hangt half over zijn oog dus misschien had hij al een beroerte gehad. Onder zijn ogen zien we meervoudige wallen. Zijn wangen zijn mager ondanks het opgezwollen gezicht. In zijn linkerhand houdt hij een sigaret: hij was kettingroker. Ik denk dat zijn longen al ziek waren want zijn mond is iets getuit zoals je dat ziet bij mensen met bijvoorbeeld emfyseem: het helpt ze om krachtiger uit te ademen. Het is een portret van iemand die zichzelf bekijkt met een meedogenloze blik, zoals misschien alleen mensen op gevorderde leeftijd dat kunnen, eindelijk bevrijd van ijdelheid. Door die onverschrokken blik zien we dat in die oude, zieke man nog altijd kracht school.

Maar hoe mooi het portret ook is, het eigenlijke onderwerp is het rood van zijn driedelig kostuum. Ik kijk er steeds opnieuw naar, meer nog dan naar het gezicht van de schilder. Aan het gebleekte licht dat door het venster komt en op zijn gezichtshuid en handen valt kun je zien dat het winter is. In Mora, waar Zorn woonde, sneeuwt het ’s winters uitbundig en kan het twintig graden onder nul worden. Maar juist in dat kille licht komt het rood van zijn pak tot volledige bloei en dat is de sleutel tot dit schilderij: dat volle rood in het winterlicht, zo warm dat het de laatste krachten van deze oude, vermoeide en zieke man lijkt te voeden – meer dan eten en drinken, meer dan de zuurstof die hij nog binnenkreeg, meer dan gewoonte en koppigheid, meer dan zijn angst voor het einde.

Hij leeft hier nog dankzij dat rood.

==

Het mooiste rood dat ik ken is faluröd. Het is gemaakt met pigment dat werd gedolven in de kopermijn van de Zweedse stad Falun. Ik heb er de schuur, het kippenhok en de kas mee geschilderd. Op de laatste bus die ik kocht staat dat het erts voor het pigment 27 jaar voordat Mozart Die Zauberflöte schreef is gedolven. Ik moest zelf uitrekenen wanneer dat was: 1764.

Wie door Zweden reist ziet heel wat rode huizen en schuren, en dat rood komt dus uit Falun. Het is een glorieus rood. De tint heeft een ongebruikelijk breed spectrum. Het bloost in de lente als het rood van kinderbloed, het gloeit in de zomer met een kleur van aalbessen, het verkleurt in de herfst tot opgedroogd bloed. In de winter trekt het zich grotendeels terug in het hout zodat er slechts een grauwe, grijze kleur overblijft waarin nauwelijks rood te vinden is. Wat me soms overvalt, en dan nogal aangrijpt, is hoe de winterzon soms op dat grijs valt en dat rood weer tevoorschijn haalt. Het is alsof de winter begrijpt waar ik zo naar verlang: de lente. Ze komt, mompelt hij, terwijl de ijspegels in zijn baard zachtjes rinkelen, ze komt, echt waar.

Faluröd wordt gemaakt met kopererts uit het binnenste van de aarde en is eeuwig dankbaar voor het licht dat haar werd geschonken. Er is geen kleur die zo genereus is met haar tinten. Het is een rood dat alle mogelijkheden van rood in zich draagt. Het is een rood dat met gemak de seizoenen zichtbaar maakt, en met die seizoenen de tijd, en met die tijd mijn leven, en dat van u en iedereen en alles wat leeft.

==

***

==

Anna was bij onze eerste ontmoeting even in de zeventig. Ze had een hond, net als ik, en we raakten aan de praat in het dorp. Ze stelde zich voor, wees vaagjes in de richting van het huis waar ze sinds een paar weken woonde, en vertelde me toen dat ze als jonge vrouw een paar uur had gevochten met een engel.

Ik vertel dat verhaal zo vaak ik maar kan, zei ze, terwijl ze een snelle stap deed om een hondenlijn te ontlopen, zodat ik het kan blijven geloven. Je moet soms je best doen om de waarheid te blijven zien.

Ik knikte.

Ze was zeventien toen ze op een ochtend in januari de kippen ging voeren, nog voor het eerste licht. Ik was wakker geworden uit een nachtmerrie, zei ze, en meteen opgestaan, niet gedreven door een restant angst, maar in de hoop met mijn levenslust de opgang van de zon te versnellen. De kippen scharrelden al rond in de ren, in het bleke licht van een op beweging reagerende lamp. In de sneeuw rond de ren zag ik sporen van een vos. Ik vroeg me af of de kippen om die reden al op waren. Hadden ze iets opgevangen van zijn geur? Hadden ze hem in de ogen gekeken? Hadden ze zijn warmte gevoeld? Los van het ongebruikelijke uur van hun activiteit zag ik niets ongewoons in hun gedrag, geen teken van schrik of onrust. Terwijl ik de ren binnenging en een restant aardappelen en kool van de vorige avond uitstrooide, bleven mijn gedachten bij de vos. Ik kon me het dier zo goed voorstellen, rossig in dat bleke lamplicht, even genadeloos als elegant, snuffelend in de nachtelijke vrieskou die vervuld was met de geur van een onbereikbaar kippenmaal. Ik begreep zijn verlangen, zei ze. Ik begreep zijn onmacht. Ik begreep zijn somberheid.

Weer buiten de ren, vervolgde ze, zag ik een sneeuwengel die een van mijn jongere broertjes of zusjes de dag ervoor had gemaakt door zich achterover te laten vallen in de verse sneeuw en de gestrekte ledematen heen en weer te bewegen. Ik zag hoe uit die sneeuwengel een waarachtige engel tevoorschijn kwam, een wit wezen, ijskoud, dat mij onmiddellijk aanviel. Ik verweerde me niet, niet bij machte te geloven wat er gebeurde, zodat ik meteen enkele verwondingen opliep, waaronder een diepe snee boven mijn rechterwenkbrauw. Hier, wees ze, je kunt het litteken nog altijd zien. Ik voelde hoe het bloed langs mijn wang stroomde en dat gevoel, zei ze, meer dan de pijn, bracht me bij zinnen, zodat ik begon terug te vechten. Ik sloeg het wezen waar ik kon, maar had niet de indruk dat ik het werkelijk raakte. Ik kreeg respijt omdat de engel van het ene op het andere moment ophield met slaan en in de sneeuw bleef staan, wankelend, waardoor ik begreep dat het een prijs betaalde voor de inspanningen.

Wie ben je? vroeg ik.

Waarom vraag je naar mijn naam? zei de engel.

Het wezen, vertelde Anna, sprak met een ijle, nauwelijks verstaanbare stem. Met de woorden werd geen adem zichtbaar in de vrieskou, zoals bij mij, en ik nam aan dat het schepsel niet levend was in de gebruikelijke zin van dat woord. Ook in de ogen zag ik geen leven zoals ik het kende, geen uitdrukking, geen agressie of haat of zelfs maar afkeer, hooguit een verbetenheid die deed denken aan de domme koppigheid van een machine die niets anders kent dan één enkele handeling, die het eindeloos herhaalt, gehoorzaam aan een meester van wie het geen benul heeft.

Na ons gesprekje, zei ze, viel de engel mij opnieuw aan. Ik verdedigde me zo goed en kwaad als dat ging. Soms stonden we opnieuw even stil, hijgend, om nieuwe krachten te verzamelen. Op die momenten herhaalde ik mijn vraag, wie ben je, maar ik kreeg geen antwoord meer.

Zo, zei ze, gingen de uren voorbij. We vochten tot de zonsopgang. Met de eerste zon verscheen er een rode gloed op de sneeuw. Ik had al vaak gedacht dat die gloed het bloed van de aarde was dat ondanks de kou nog stroomde en de bevrijdende lente zou brengen. In zekere zin is dat ook zo: uiteindelijk brengt dat licht nieuw leven. Maar terwijl we vochten, zei ze, waren mijn gedachten niet zo filosofisch. Ik probeerde simpelweg te overleven. In een pauze sprak ik de engel opnieuw aan.

Waarom vechten we?

Ik vecht in opdracht.

Van wie?

Wie denk je?

Oh kom op, het is 1961, we zijn in Zweden.

Op dat moment, vertelde Anna, haalde de engel uit en raakte mijn heup. Dat deed pijn. Ik werd boos.

Nu is het genoeg! riep ik.

En daarmee, zei Anna, verdween het schepsel in de sneeuw waaruit het tevoorschijn was gekomen. Het zou makkelijk zijn geweest om te denken dat ik alles had gedroomd, want alles was op slag weer zoals het altijd was. Maar de pijn in mijn heup was echt en mijn pas hapert tot op de dag van vandaag, zoals je vast al hebt gezien. En het bloed op mijn gezicht was ook echt. Het drupte in de sneeuw. Ik herinner me het patroon ervan omdat het aan een tekst deed denken, al had ik geen idee van de taal, laat staan wat het betekende.

Ik keek op, zei ze. In het oosten klom de zon tot boven de horizon. Ze was rood. Ze zou een paar uur standhouden, wist ik, zij het dat ze nabij de horizon zou blijven. In haar licht zou de hele dag iets van dat rood blijven hangen, pesterig, want het gaf geen warmte. En terwijl ik daar stond, uitgeput, bloedend, in dat rode licht, bedacht ik dat de zon al vanaf een uur of twee weer zou terugzakken naar de horizon, kennelijk dodelijk vermoeid, om vervolgens leeg te bloeden in een lang aangehouden ondergang waartegen geen enkel humeur bestand was, in elk geval niet dat van mij. En rond een uur of vier, zei Anna, terwijl ze tevergeefs probeerde de in elkaar gedraaide lijnen van de honden te ontwarren, zou het volkomen donker zijn, en zou de benauwenis opnieuw vat op mij krijgen, en ’s nachts zou ik opnieuw verschrikkelijk dromen.

==

Na die eerste ontmoeting kwamen we elkaar geregeld tegen. We praatten over het weer, de honden en de ditjes en datjes van onze levens. Zo leerden we elkaar kennen: als een optelsom van ditjes en datjes. Gaandeweg werden onze gesprekken serieuzer en hadden we het over de Zweedse bosbouw, naaktlopen, De storm, Escher, metamorfoses, het gebruik van berkenbouillon in coq au vin, het plastic in de oceanen, Darwin, Kafka, Alex de Galliër, hoe een blauwe verte verleidt tot dwalen, D.H. Thoreau, de verschillende betekenissen van stilte, de godin van de dageraad, en nog veel meer.

Maar dat was later pas. In het begin waren er ditjes en datjes. Dat ze jarenlang huisarts was geweest in Umeå. Dat ze na haar pensioen als vrijwilligster had gewerkt voor Artsen zonder Grenzen en nog maar recent was teruggekeerd uit Pacaraima in het noorden van Brazilië. Dat ze in ons dorp een huis had gekocht omdat ze in de buurt van haar zoon wilde wonen.

Dat ze nooit getrouwd was geweest omdat ze een voorkeur had voor minnaars.

Dat ze van haar oudoom Ture duizenden boeken had geërfd en die in alfabetische volgorde las. Ze bleef steken op bladzijde 87 van De leerschool van het lijden van Carlo Emilio Gadda. In de weken na haar overlijden las ik het uit: het is een verbijsterend boek waarvan ik vrijwel niets begreep.

Dat we op een dag in oktober, niet lang nadat we elkaar hadden leren kennen, in het talud van de spoorbaan lagen, ruggelings, terwijl er een houttrein voorbijdenderde. Het geluid van de stalen wielen op het spoor was zo gewelddadig dat ik me ontmanteld voelde, alsof mijn huid losliet. Anna nam mijn hand en opeens voelde ik haar lippen tegen mijn oor en vervolgens haar adem, in warme stoten die gelijke tred hielden met haar woorden. Wist! je! dat! een! dode! boom! meer! waard! is! dan! een! levende!

Dat ze stukken dood hout meenam uit het bos en die achter in haar tuin langs het hek legde, tot ergernis van haar buurman, een gepensioneerde piloot. Ze probeerde mij uit te leggen wat de gewoonte dreef, maar kwam niet ver. Toen ik aandrong bracht ik haar zichtbaar in verlegenheid. Nu, te laat, te laat in elk geval om mij te verontschuldigen, begrijp ik dat mijn vragen haar attendeerden op iets in zichzelf dat ze niet kon of wilde naderen, dat ze niet kende of begreep, en dat daarom angst opriep, zoals we dat allemaal wel eens hebben. Dat ik haar inderdaad in verlegenheid bracht maakte ik op uit de rusteloosheid die haar beving: ze draaide een sliert haar rond een vinger, veegde kruimels van de mouw van haar vest en klapte tot slot in haar handen, zo onverhoeds en hard dat ik ervan schrok.

Dat ze niet eerder een hond had.

Daar heb ik spijt van, zei ze. Ik wou dat ik al eerder een hond had gehad. Honden zijn hoe zeg je dat? Honden zijn –

Heel goede vrienden.

Ja, zei ze. Dat is precies wat ik bedoel. Dank je.

Hoe heet hij of zij?

Hij. Båtsman. Die van jou?

Ook een hij. Pampinea.

Wat een idiote naam, zei ze.

Ik knikte.

Nu ze er niet meer is herinner ik me tientallen gesprekken, maar op kwade dagen put ik vooral uit de voorraad ditjes en datjes. Dat ze in elk seizoen een gebreide muts droeg: een vormloos, grijsblauw geval dat onnatuurlijk snel leek te slijten en geregeld werd vervangen door een even vormloos en grijsblauw geval. Dat haar lange grijze haren soms onder die muts gestoken waren en er soms onder vandaan kwamen. Dat ze een smal gezicht had met een scherpe neus en nogal grote, uitstaande oren. Dat ze met haar mond trok, naar links, als teken van scepsis. Dat de huid van haar wangen nogal grof was en bij vrieskou paars kleurde. Dat ze me nooit bij mijn naam noemde en het hield bij schrijvertje. Dat ze niet lachte maar giechelde, meisjesachtig, in scherp contrast met haar voorkomen. Dat ze curieuze uitdrukkingen gebruikte: daar helpt geen lievemoederen aan, zij is niet het scherpste mes in de la, die man denkt als een liniaal.

Dat ze van rood hield natuurlijk.

Anna, vroeg ik een keer, waarom houd je zo van rood?

Wat bedoel je?

Die vos bijvoorbeeld, in je verhaal over de engel, was rood. De gloed van de opkomende zon en het bloed in de sneeuw. Je draagt vaak een rode trui, je oorbellen zijn rood, je gebruikt altijd lipstick.

Je hebt gelijk, zei ze, ik houd inderdaad van rood. Mijn favoriete vest is rood. Ik heb een hangertje in de vorm van een rode bloem. De appels van de boom in mijn tuin zijn rood, op het paarse af. In het najaar pluk ik vossenbessen in het bos. Daar maak ik jam van. Ik herinner me heel goed het rood van het bloed dat opwelde in de schaafwond op de knie van mijn jongste broertje. Dat was het mooiste rood dat ik ooit zag.

En kijk daar, giechelde ze, wijzend naar haar hond, zijn halsband is ook rood.

==

Soms kwam ze terug op haar verhaal over de engel. Ze benadrukte dat het moeilijk was om te blijven geloven dat ze werkelijk met een engel had gevochten. Het is zo onwaarschijnlijk, zei ze. Er zijn zo veel andere verklaringen. Misschien heb ik het me verbeeld. Misschien was het een restant van mijn droom. Misschien had ik koorts en was het niets dan een waan.

En toch geloof je dat het echt zo is gegaan, zei ik.

Ja, zei ze. En weet je waarom? Omdat ik een paar dagen eerder had ontdekt dat ik zwanger was. Door die ontdekking lag ik als het ware open. Alles kwam binnen. Het was alsof mijn zintuigen niet meer selecteerden en alles toelieten. En het was alsof mijn geheugen een aparte ruimte inrichtte om al die indrukken te archiveren, tot in het kleinste detail. En dus staat alles me nog bij, mijn nachtmerrie, het duister, de sporen van de vos en ook het gevecht met de engel, hoe onwaarschijnlijk dat ook mag lijken.

Het was herfst. We waren elkaar tegengekomen op het weggetje achter het spoor.

Ik ben dus heel jong moeder geworden, vervolgde ze. Ik was achttien toen ik beviel, aan het eind van de zomer. Het was een overweldigende en nogal beangstigende ervaring, maar eenmaal met mijn zoon in mijn armen begreep ik dat ik het zo gewild had. Dat ik erop aangestuurd had. Dat ik mijn lot in eigen hand had genomen. Nou ja, dat zal wel een rationalisatie zijn, maar hoe dan ook was ik erg gelukkig.

En de vader?

Ach, zei ze met een vaag gebaar van haar rechterhand. De vader was een passant en betekende niet veel voor me. Hij was mooi, dat was alles. Mijn kind was van mij, uit mij, door mij gewild en gedragen en gebaard. Niemand anders had daar iets mee te maken.

Båtsman blafte.

Sommige mensen in het dorp, zei ze, reageerden woedend. Ik ben bespuugd. Ik ben uitgemaakt voor zondig, voor hoer, voor heks. Ze noemden mijn kind een duivelsjong. Ik begreep die woede niet maar voelde haar des te meer. Nu begrijp ik dat ze was bedoeld om mij te beschadigen.

Ik knikte.

Niet, zei ze, dat iedereen boos was. Mijn ouders hielpen me. Ze adopteerden mijn jongen toen de dominee dreigde hem onder kerkelijk toezicht te laten plaatsen. De school zorgde ervoor dat ik een aangepast eindexamen kon doen. Een oudoom nam me in huis toen ik in Stockholm ging studeren.

Båtsman blafte opnieuw. Ze nam een van zijn oren in haar hand en wreef zachtjes.

Ik noemde mijn zoon Anders, zei ze toen. Ik ben hier komen wonen om dichter bij hem te kunnen zijn. Zijn vrouw heet Astrid. Ze hebben een tweeling, Linnea en Johanna, die je alleen kunt onderscheiden omdat de oudste een litteken heeft op het puntje van haar neus, opgelopen bij een botsing met een deur. Linnea bedoel ik. Anders is iets hoogs bij een bedrijf, ik vergeet steeds wat, en ook wat voor bedrijf het is. Iets met management. Iets met handel. Het is een lieve jongen. Hij heeft me nooit naar zijn vader gevraagd.

Zou je het willen vertellen? vroeg ik.

Ze dacht lang na. We stonden naast een veld dat nat was van de dauw. Overal waren spinnenwebben te zien. De toppen van de verkleurde bomen van het bos, verder weg, verdwenen in nevel. De zon scheen achter die nevel en ik denk dat het licht werd verstrooid door al die minieme deeltjes water, want het was net alsof er goudstof over de wereld was uitgestrooid.

Liever niet, zei Anna, maar goedbeschouwd is dat niet aan mij.

Waarom niet?

Omdat, zei ze terwijl ze een snelle stap opzij deed om te voorkomen dat een hondenlijn rond haar enkels zou vastraken, de generaties na ons niet alleen de toekomst behoren te hebben, maar ook het verleden.

==

***

==

Over het verleden gesproken: onze goden waren al woedend. Dat las ik in het International Handbook of Anger (New York, 2010). Vroeger, staat er, wemelde het van de boze geesten, niet ver weg maar dichtbij, in de beekjes waaruit we dronken, de bossen waarin we joegen en de dalen waar we woonden. Eenmaal op afstand – onderaards, op de top van een berg of ergens in de hemel – nam de woede niet af. Thor braakte donder en smeet met bliksem. Zeus: dito. Shiva werd geboren uit de woede van Brahma. De Azteken offerden kinderen om Tlaloc mild te stemmen, de god van de regen – de tranen van de kinderen werden gezien als een gunstig teken. Laten we Mars niet vergeten, god van de oorlog: rood van woede. En de christelijke God natuurlijk, altijd en eeuwig woedend, op Adam en Eva en de slang, op de inwoners van Sodom en Gomorra, op de vrouw van Lot, op alles en iedereen behalve Noach en zijn gezin, op de Egyptenaren, op zijn volk toen het danste rond het gouden kalf, en ga zo maar door. En denk niet dat hij met de eeuwen zal kalmeren. In Openbaringen wordt een visioen beschreven van de eindtijd. Babylon valt: de stad die staat voor al onze zonden. God gaf haar de beker met de wijn van zijn hevige woede.