H. Marsman

Ik die bij sterren sliep

Verzamelde verzen 1916–1940

Bezorgd door H.T.M. van Vliet

==

==

==

Uitgeverij Van Oorschot

Amsterdam

© Copyright 2020 Bezorging en nawoord: H.T.M. VAN VLIET, DEN HAAG

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

==

ISBN 978 90 282 2016 4

==

www.vanoorschot.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2020

GEBUNDELD

Verzen
(1923)

I

==

==

VLAM

==

Schuimende morgen

==

en mijn vuren lach

drinkt uit ontzaggelijke schalen

van lucht en aarde

den opalen dag.

==

==

VERHEVENE

==

I

==

Eeuwen wentelden hun volheid samen:

zijn fundament –

nauw kon hun denkgedrocht omvamen

zijn schedeltent...

==

haren sloegen hun vlag langs den hemel:

bepantsering –

scherp was zijn lijf, geel en vermetel,

dat dansen ging...

==

braakte het heilwoord, uit walging geboren,

klotsende klank:

– hemel, o hemel, ik ben geboren –

– aarde, heb dank!

==

==

##

II

==

Maar: sluipend na vreugde

was de befloersing der luchten

in nachten streng en volmaakt;

ze dreef het smeltend licht te vluchten

en grijnsde naakt –

==

maar hij, blonde boorling der zwellende jaren,

hij tartte nacht,

en vlocht het ruige duister samen met zijn haren

tot veilge vacht.

==

zo, schragend geleund in de nis der kimmen:

zuigende schacht –

zag hij ellende den hemel beklimmen –

– zijn eerste wacht –

==

==

VROUW

==

Lichaam, wentelend al-leven...

gedrochtlijk staan wij en massaal geheven

tegen den rottend-paarsen hemel van verlangen –

==

hijgende nacht...

==

mijn vale handen tasten even

het slierend kransen van uw blauwe haren,

die, gif en scheemring, vachten hemel waren

over al-ruimte, uw gelaat, ivoor ovaal,

waarin uw ogen, spitse spleten, hangen:

een groen signaal.

==

==

STROOM

==

Rondde zijn lichaam tot gespannen nacht.

==

aan de gewelven der vervloeide leden

sloegen de schaduwen hun laat gebaar:

vergane eeuwen aan verwijde flank.

==

schimmen van strengloze geslachten

ankeren zich;

in de omnachting van zijn schedel

wentelt de aarde haar ivoren vlak.

==

en sterren schrijven stromende spiralen

om oceanen aan zijn mond ontbloeid.

verleden zuigt zich aan zijn duister vast:

walmende splijtzwam binnen muren nacht.

==

maar in de kentering der jonge uren,

die hijgend klopten aan den brozen wand,

splijtte de voorhang zich,

die van zijn wimpers plooide

en door de poort der uitgestoten armen,

stroomde het vrouwlijf binnen in zijn schacht.

==

==

BLOEI

==

O, vrouw,

bloeit schaduw waaierbloem en firmament,

dat sterren schrijden in den gang mijns bloeds –

en nacht de weerklank van den roep der handen

...en uit den zoom van mijne donkerheden,

onder de hemelbruggen mijner armen,

het maanzeil tastend over dansend stroomlijf, –

o, het zal stranden aan gifspelonk der ogen,

vrouw...

==

==

EINDE

==

Terzij de horde –

==

nooit gleed een bloemsignaal

tegen de steilte van mijn schemernacht,

waar ik, gewelfd over den rand der ruimte,

den geur der eeuwen puur uit den bokaal der lucht –

==

en zelve drijf, een late, smalle bloem,

op den verloomden maatslag van den tijd –

==

==

GANG

==

Smarten tasten zijn gang.

het vlak is blind

en ogen branden dieper dan het doel...

o, grenzen, horizonten en vervloeien –

==

terzijde zal de wereld branden:

een scheve bloem in wapperenden mond der ruimte...

==

maar toen de luiken gleden voor zijn ogen,

draaide de wereld zich een kwartslag om. –

==

==

SCHADUW

==

Vreugde is zwartgebrand:

as en omwalming –

==

lijden tot kruis zich spant

uit nachts omarming –

==

leven is weggebloed

naar alle wenden;

geen witte dodengroet

breekt uit de lenden –

==

martel, één ruiseling,

lokt mij dit enden:

==

– scheemrende kruiseling

aan hemels enden...

==

==

WACHT

==

Zee, storm en duister...

==

en eeuwigheden breken in den nacht;

mij worde dracht van firmamenten

zeer verzacht.

==

ik kan der vuren huiverende wacht

niet langer hoeden –

ik ben gans ontkracht –

==

geef mij uw schemering,

geef mij uw grijzen wind...

==

==

II

==

==

VIRGO

==

Morgenmeren.

uw omgrenzing ordent.

bergen klimmen in het tinnen licht.

==

en uw stille, virginale lippen,

kuisen aan de sidderende beken

zoete smetten van het groene duister

==

en uw oog wordt licht.

==

maar de nacht stort ruglings in den nacht.

==

en uw mond is in zichzelf besloten

en uw bloed is door uw bloed omringd –

==

==

BLOESEM

==

Oneindig zijn de vloeren van den nacht –

en dromend bruinen vrede, deint, o akkeraarde,

dit donkre nachtland in uw warmen schoot –

==

o, paarlen licht –

==

aan donkers zachte zomen

schoort een verlaten boom

den wankelenden boog der nacht.

==

als gij den avond om uw schouders plooit,

figuur, gekerfd uit nachtelijk ivoor,

den droom der wimpers langs de luchten spant –

en scheemrend schrijdt –

==

blauwen uw ogen bloei

en slaan de velden witten geur en wijn,

die uw omdroomde schreden kostbaar siert –

en firmamenten ruisen sterrenbloesems,

die uwer handen tasten scheemrend dauwt.

==

en door ons warme schrijden schrijdt de nacht –

maar hoor, het wappren van haar grijzen mantel

over den lomen stap der eeuwigheid.

==

maar aan haar eind, in stromende omarming,

vouwen wij, aêr aan aêr, en mond aan mond gekust,

ons bloed in zons omschaduwd breken open,

en deinen, dromend zeil, naar Drooms omfloerste kust.

==

==

SMARAGD

==

dederat comam diffundere ventis...

==

Uw ogen, in den nacht, zijn zachte ruiten,

groene gevaren in de nis der brauwen,

die avonden doen dralen aan hun huif –

==

gij hebt uw mond geslepen op het licht,

toen gij het kustet;

en in de bonzende omarming

van de bronzen heuvlen

hebt gij den glans geroofd

der heimelijkste verten

en van het kruid den wilden geur

en van het woud de smart.

==

o, uwe wanden, huiverend betogen, –

en in uw naden heulend ingevoegd

het vuur der nachten, die uw lust besliep.

==

gij hebt den wind gevangen in uw haar

en in uw bloed den avond vastgehecht

en in uw stem de zee.

==

een gele bloem, die alle ruimten ving

en deze mengend, waaiende vergoot

aan nieuwe ruimten...

==

wuivende, wij groeten u zeer mild:

==

mijn venster was een oogwenk gans ontroerd.

==

==

ROBIJN

==

Onder voorhoofds elpenbenen welven,

blind vizier tot aan den zoom der ogen,

op den hechten driesprong der kantelen

is de val der vlakken ingetogen

en bescheiden en zeer overwogen

is het wisselen en zich verdelen

van de bogen, die elkaar bedelven –

==

en uw huid is ruisend,

monotoon geweven uit den moed

der rode beuken en der wilde rozen.

==

==

BLAUWE TOCHT

==

I

==

Huizen hangen scheef in sluimering

en de straten klagen eindeloos-verwezen...

==

is dit de straat, vriendin,

die daags uw lach in fonkelende bloesem slaat?

die stroomt, bij schemering,

– o! ruisende vertedering der harten –

van ’t grijze vuur, dat aan uw oog ontwelt?

die deind’, een andre nacht,

in ’t hijgend zich omarmen van al avonds vreugden,

één blauw geluk, dat onze schreden drenkt?

==

en dit de weg, vriendin,

die voor uw zachten tocht,

haar harde wand als waaier openbuigt?

==

dit dorp is zonder u mij vaag en vreemd –

zonder de vlam der haren in den wind,

zonder de schaduwen, die van uw handen waaien –

en zonder uwen schemerenden gang –

==

enkel der linde groene ademing

is van den bloesemdroom dier nachten vol:

een ronde stem, die door de wegen luidt.

==

==

==

##

==

II

==

Kom, laat ons gaan;

geef mij uw hechte hand, zonder te tasten –

ik ben zeer aards, ik ben u zeer verwant:

hoort ge, mijn stem werd ruig,

mijn oog gewet aan grijze horizonten

en smedend buigt mijn wil

de daden van mijn hand en van mijn mond en oog.

==

neen, schuchter niet:

ik ben zozeer ontdaan van overluchtse tochten

en zo afkerig van het schaduwzeilen

langs wankelende regenbogen,

die dromen huifden over maanrivieren,

dat ik in dezen nacht, die als een bloem verging,

met harden wil het tasten mijner enkels schorend,

mij tuimelende, wilde wegen brak

langs steigerende rots;

en wapperende stromen

met witte vlag bezeilde naar uw open dag!

==

geef mij uw hechte hand, zonder te tasten:

ik ben zeer aards, ik ben u zeer verwant.

==

en d’eendre maat gebrand in onze schreden,

doorwaden wij dit land der herfstelijke nachten

en wij vervoeren het met ons verheerlijkt hart.

==

##

==

III

==

Bevreemd: kunt gij den breuk der kernen overbogen,

wanneer de sterren tegenkant’len aan de lucht

en alle bloemen anders luiden dan uw stem?

==

neen, neen, vriendin, de breuk der kernen zij –

maar mij herheugt de stilte uwer tuinen,

nu smart dit jaar uw ogen duister sloeg.

==

en, weergekeerd van huiverende hoogten,

koel, maar verheerlijkt, zwaar van firmamenten,

dreef mij het lot u zingend tegemoet.

==

laat ons den stroom bevaren van den nacht,

omhoog het zeil! – hoort ge: de avond ruist –

o! ons doorwaaid geluk, dit wapperend fregat,

dat als geen boot voor haar de ruimte kerfde –

en u aan boord, vriendin,

u, die ik nimmer derfde,

wijl ik u nooit bezat.

==

nu is het goed: hier is mijn zachte hand...

==

gij zijt zeer aards, gij zijt mij zeer verwant.

==

==

INVOCATIO

==

Laat mij in uwer haren mantel slapen

en leg uw donker om mijn wilde hart,

verban het licht uit mijner ogen dalen

en vouw uw venster open in den nacht.

==

want ik ben moe, de dag heeft mij geslagen

met vuur en wijn uit zijn verweerde bron.

mijn angst versteende tere rozenhagen:

ik ben een blindelings bezetene van zon.

==

omhul mijn hoofd, en laat de schuwe handen,

verborgen in de schee van uw gewaad,

zich ankren mogen aan de heuvelflanken,

waardoor de hartslag van den schemer waart.

==

en neem mijn mond, want haar verdroogde vlammen

verzengen naar de schaduw van uw bloed,

bedauw mijn stem met schemerende glanzen,

en gord mijn ogen aan met zachten moed. –

==

laat mij in uwer haren mantel slapen

en leg uw donker om mijn wilde hart,

verban het licht uit mijner ogen dalen

en vouw uw venster open in den nacht...

==

==

MADONNA

==

Gij slaapt met ons als paarden in uw armen,

die schuilen aan de zomen van uw bloed –

en uwe haren duisteren erbarmen

over de tochten van ons waaiend bloed –

==

wij tasten u in een verloren golven

en monden in de schalen van uw hart,

en zijn zo grondloos in elkaar bedolven,

dat wij de merken ruilen van ons hart.

==

en worden stil, madonna, aan uw handen

en onze vezelen verzachten zeer –

wij bloeien onuitblusselijke lampen

over den schemer van het nachtlijk meer.

==

en huiveren als reeën aan uw slapen,

biddende planten in gemenen nood,

en zijn omvleugeld door een wijde schaduw

in de omraming van den groten dood.

==

==

DAS TOR

==

Das runde läuten

==

und dieses strömen,

das abend hängt an unsre hände –

==

o, blauer wind

==

und blühend steigt die stimme meines bluts

und singt

und lenkt das boot, die braune barke,

an das tor, das deine hände leuchten durch die nacht –

==

o, hohes lied

==

die barke fährt

==

o, ihre steile sehnsucht wird zerschellen

an der fernen küste,

==

dämmernden hügeln deiner breiten brüste,

aus denen himmel blüht.

==

du letztes land der ruh

du segnende... du... du.

==

III

==

==

NACHTTREIN

==

Nacht tunnel knellende vaargeul

nacht

==

het lied van de raadren wiegt ons ten dode

==

waar mondt de nacht?

==

mijn gezel is een jood

wien slaap den mond spalkt

hij riekt naar het kwade

==

ik echter ben de vriend der diamanten duisternis

==

waar mondt de nacht?

==

==

BERLIJN

==

De morgenlucht is een bezoedeld kleed

een bladzij met een ezelsoor

een vlek

==

de stad

een half ontverfde vrouw

==

maar schokkend steigert ze den hemel in

als een blauw paard van Marc in ’t luchtgareel

==

Berlijn

==

de zon is geel.

==

==

HIDDENSOE

==

Bronzen boot

==

de sprong

uwer flanken

stoot

een mes

in den nacht.

==

zilvren dood

==

maan

die de dolk

van den boeg

aan den muur

van den nacht

tot scherven

sloeg

==

schuim

==

flarden bloed.

==

==

==

SCHEVENINGEN

==

Fort

==

donder

==

stormend ontsprongen

de wervelkolommen

de schokkende monden

van de kanonnen

==

donder

==

de horizonnen

gaan onder

==

muren der sterren

gitzwarte vuren

kolen en tonder

==

en de toren

der zon

==

laaiende

==

ton

==

stort

==

onder

==

donder

==

fort.

==

==

BAZEL

==

Groen is de slag

van den stroom

door het dal

van den dag

==

heuvlen van licht

zijn de wallen

==

de stad is een fort

==

door de poorten

der bruggen

ligt zon gestort

over de ruggen

der golven

==

de stad is bedolven

onder het haar

van de zon.

==

==

AMSTERDAM

==

De maan verft een gevaar over de gracht.

ik schuifel elken nacht na middernacht,

in een verloren echolozen stap,

ruggelings schuivend langs de hemelschuinte,

de treden der verlaten wenteltrap

van de ontstelde ruimte –

==

==

POTSDAM

==

Schrijden

goed soldaat zijn

trommelvuursein inniger beminnen

dan de schaduw van de blondste vrouw

==

schrijden.

==

Ruimte

open orde

droge zandsteendoorsnee van het licht

==

weerstand

uitgeëffend

evenwicht.

==

Hemel

breed bestek

sober overwogen

staalgewelven

glazen bogen

koepeldek.

==

Smidse

hamerslagen

schrijden door de straat

==

harde vreugde

om de regelmaat

waarin hemel

tussen ruimtebreuken

staat

==

gele schuinte

==

grijsheid

==

koel kwadraat.

==

==

WEIMAR

==

Dodenhuis

hoge vensters dromen hun vergaan

==

luikenkruis

==

vleermuisschaduwen

daaraan.

==

==

DELFT

==

Sluimer dood

==

zacht

verdronken

donker

==

nacht

==

groene dood

in de gracht

verzonken

==

blinde non

waanzin

spon

zacht

geflonker

in de ogen

==

donker

==

pracht.

==

==

VAL

==

‘Ich falle nach Venedig hinunter

und so weiter – bis zu den Sternen’

—Trakl

==

Val

==

lichtende rank

die heelal

na heelal

ontbrandt

==

steen

==

dier

==

plant

==

Schal

==

grondeloos lood

aan het snoer

diep door den schoot

van het al

slaat

aan den vloer

van den dood

==

Val

==

achter den wal

van den dood

blind door het luik

van de hal

==

boot

==

ster

==

dal.

==

==

Voorpost
(1931)

==

==

##

==

De verzen, die hier volgen, dateren uit den tijd waarin mijn eerste bundel (Verzen) ontstond. Ik nam ze daar niet in op, en ik geloof ook nu nog, dat dit, zuiver kritisch bezien, juist is geweest. Maar de enkelen voor wie deze uitgave bestemd is, oordelen hierin wellicht anders. Voor mij was het een wonderlijke bezigheid, dit lezen in de schriften, waarin ik voor tien jaar deze gedichten opschreef; maar het heimwee, dat dit dwalen in mijn verleden een ogenblik in mij opriep, is gelukkig alweer overschaduwd door mijn aandacht voor de gedichten, die ik morgen zal schrijven.

==

==

GERTRUDE

==

I

==

Gertrude,

binnen de stormkaapnis

van je gelukkig haar

– daags rode stroom

voor ’t sleepnet mijner handen –

hoor ik,

over de bronnen buigend van je hart

het opengaan van een rood continent

==

vreemd

==

aarde. –

==

==

##

==

II

==

Mijn bloed keert van de toppen van de nacht,

klagende sterren koelden het vuur hunner smarten erin. –

hoor je den roep van mijn gotische hand

en de vurige beek van mijn hard

middernachtelijk lied

springende slaan naar de schuimende morgengebergten:

je schouders en nek.

==

– waar zijn de kathedralen van den dag?

wis de nacht uit mijn haar;

baar de zon! je bekken is rond van licht!

==

wacht,

drink de nacht

uit mijn haar –

jij, blonde krijgsman,

wilde marconist van het heelal!

==

==

##

==

III

==

Open slaan de terrassen van den dag –

en op de koopren klippen van je voorhoofd

breekt het licht.

==

sterren storten langs de bogen van je brauw ten dal,

maar eindeloos is de ontferming van je schoot –

==

merk de zon: de munt van je ogen.

==

==

##

==

IV

==

O! Gertrude,

je nek is schoner dan de torso van Archipenko –

maar achter de grondeloze viaducten van je ogen

– hoor het dreunen: Warschau – Ostende –

wapp’ren de lichten van een nieuw wingewest.

==

o! Montmartre –

==

(1922)

==

==

ROMANISCHES CAFÉ

==

Tourniquet

clic-clac

tourniquet

Arthur Müller

Müller-Lehning

met een pet

en een stok

– what o’clock?

– ga je zeilen?

– om die pet?

– Mila heeft

Gertrude ingezet

– schlauer Jude

– Gertrude

– Gertrude

slet!!

==

(1922)

==

==

PIJN

==

Pijn is meer dood dan dood,

krampen slaan delen los uit lichaams al-verband

en losse stukken dwalen buiten eenheidssnoer;

bogen zijn ziek en vlakken zijn gezond

en omgekeerd.

==

ik ben een kleur-en-vlakkencompositie van Léger. –

==

(1921)

==

==

PURPEREN SCHADUWEN

==

[I]

==

Avond is aan uw mond een kalme dronk –

==

neem gij den wijn, mijn kind, den wijn der nacht,

die zich in aarden kruik der landen welvend spant –

waar hemel ademt schemers rond uw hoofd

en sterren stijgen uit het haar der nacht.

==

en gij, in avond, zelve zijt een vrucht,

leunt aan uw schaduw, glimlacht duisternis...

==

maar klop der aarde, bloed der aarde tast uw wand;

krachten der wereld spannen zich ten bloei:

in uw gezegend lichaam barst een kiem;

aardes gerekte nerven drijven u.

==

gij groeit: uw romp grijpt ruimte,

handen trekken kim – uw haar verstroomt;

werelden dansen binnen den boog der ogen,

dromen uw voorhoofd neigt: de nacht, de dag.

==

aan u voltrok zich aardes lot vannacht:

door witte wanden van uw lichaam heen

mengde uw ziel zich met de ziel der nacht.

==

(1920)

==

==

##

==

[II]

==

Mijn droom: een scheefgetrokken kruis,

dat waggelt achter hemelwand;

mijn kus (en nog, in uw wijn-gelen dag, sijpelt

nachts schaduw uit mijn haar):

gemarmerd-groene kankerbloesem;

mijn hand: een witte stem. –

==

een nacht boog rust,

met wanden zoog mijn cel aan duister vast:

een trage boot aan avonds rede,

(uw haar zal zeil zijn)

en in mijn handen, deeg, ons beider lot.

en uren stijgen, rijpen, vallen af,

totdat de droom ontspringt aan welvend bloed;

uw schreden klimmen (wachten sloeg brug na brug)

en al uw lijnen rekken naar mijn poort,

maar gij, zeer aards, zeer mild, zeer enkelvoudig,

buigt uw verblinde baan terzij, ontzet. –

==

en nu vannacht, mijn kind, (uw slaap is sterk)

drink ik de maan uit mijn vermoeide hand.

==

(1921)

==

==

##

==

Nacht ligt ontdaan als een vergeten dronk.

maar dezen dag, dit sidderende bekken uwer flanken

zal ik vergieten in één reeks van vreugden,

één teug van zon.

==

en avond, vrouw, zal u zeer wijs hervinden,

en moe van wijsheid: licht was mateloos;

==

maar maan zal hare gele handen

ten schild u heffen – en duizend sterren

zomen nachte, vrouw.

==

en mij? aan mij herleunt de oude nacht

die transen buigend uit mijn kassen bouwt

en naast mij zal mijn tasten schrijden

langs blinde straten der oneindigheid.

==

(1920)

==

==

VAL

==

...

en eindelijk,

toen over de bloedrode

vergezichten van het leven

één enkel wankel licht hem werd geboren,

kreunde hij vreugde,

en wondring om zo late vreugde

besloop als trage kracht hem

om ’t lijf te richten in een strakke lijn van hoop,

terug uit holle welving, in een kramp gespannen

over het lot der wereld en het eigen leven.

– zo ook de handen die in schemer waarden

vouwde tot kruis hij, nissen om de ogen

waarin het zwarte wonder glansde van zijn hart –

==

hij stond, en ging, en tuimelde.

==

(1919)

==

==

ZON

==

Mijn vriend, heraut der zon,

geestdrift’ge strijder voor de vreugd der velen

(zuiver als brood die vreugd, en simpel als hun hart) –

vlammende maaier in de jonge oogsten

van welvend licht, een oceaan van graan,

uw stem: een zachte zon, deinende door de ruimte,

uw ogen wijd van ’t wijken van de wijdste luchten,

en o! de maat der wereld wentlend in uw tred!

==

(1921)

==

==

FREIBURG I.B.

==

Huizen

hurken

rode kring

korvenring

==

toren

tuimel

flikkering

morgen

wimpel

zijden zon.

==

(1922)

==

==

MILOW A.D. HAVEL

==

Lemen dorp

aan heuvelarm

pulvert zon

as

lood

walm

==

nacht is koel

schaduwkap

paddenstoel.

==

(1922)

==

==

DORDRECHT

==

Zon

==

op het plein

van de stromen

springt

de fontein

van den dag

==

draai schijf slag

==

wijn

==

bomen

zijn

het gewei

van den dag

volkomen

doorzichtige

seinen

==

blauw

==

glad.

==

(1922)

==

==

==

STRALSUND

==

De bocht bij nacht

==

’s Nachts staan rompen op

sluimerend beschonken

van den dood en het verblindend donker –

o! de minnenden –

hun afgeknotte handen –

leunend in elkanders smartelijke wanden

koelen zij hun wonden aan den nacht –

==

langs de kaden is het werk volbracht.

==

stormen slapen in de havenarmen

==

warme lampen

==

nacht.

==

(1922)

==

==

Penthesileia
(1925)

==

==

##

Aan J.C. Bloem

==

==

PENTHESILEIA

==

De bronzen kling

omheuvelt ademend het schemerdal.

daarachter zingt de zee een zachten dood –

==

wuivende zeilen,

dromend aan den voet der weke heuvlen,

deinen de tenten van het maagdenkamp.

==

==

Penthesileia slaapt –

==

een laatste vrouw die haar omarmen mocht

en sluimeren in ’t warme schaduwrag van haren flank,

bezweken en ineengeworpen, ergens in de tent,

buiten den samenhang van ’t zwalpend bloed,

achteloos weggelegd –

==

zo ligt haar pantser...

==

Penthesileia slaapt.

==

==

met haren helm,

besmeurd door ’t zware bloed der late zon

die zij tot aan haar roden dood bevocht,

legt zij de ruimte van zich af

en wist den dag uit heur versomberd haar

en baadt zich, lang en loom,

in schemerdauw der naderende nacht.

==

==

zij peinst:

dit gaat voorbij.

geen dezer lievelingen kan de pracht

van mijne haren doven in den gloed

van matelozer pracht. geen kan mijn bloed

vermoeien tot den dood. uit elk omarmen

schittert het schild van mijnen schoot

wit-stralender. de zuilen mijner schenkels

spannen zich rijziger. uit de verstrengeling

der leden puren de mijne kracht en glans –

de hare welken week. zij bloeden als

gestorven rozen, rood en zwart. zij hebben

haar angst gekoeld. haar bloed verstroomt.

zij voeren in de boot van mijn omarmen

voorbij den dood. zij zijn bedwelmd

van zaligheid, vervoerd –

ik echter rijs, als riet

uit strelingen van wind en water, machtiger.

ik breek den dood dien zij mij schenken willen,

dien ik zelf verbeid, achteloos schier...

er is geen schoot waarin ik duizelend

verzinken kan. er is geen vrouw

die mij de dronkenschap,

het zelf-vergeten storten

kan in mond en hart...

==

er is een man, wellicht...

==

==

schreiend om dit verlang,

hunkerend naar verraad en ondergang,

en angstig om die beide, diep ontsteld,

weert zij de warende gestalt’

die door haar tent sluipt,

vaag en overal –

en kantelt zich,

en klemt zich

aan den wand...

==

DE VROUW MET DEN SPIEGEL

==

Den spang

die de roodkoopren pracht

des haars omsloot,

hebt gij, gedachteloos,

in een zachtmijmerend gebaar

dat in zichzelve rustte en vergleed,

uit uwe handen gelegd –

en onbeschroomd der lokken val

die u ommantlen wilde,

losgewoeld.

==

gij neemt den spiegel in uw hand.

en uit zijn dromend-donkren schoot

ontwaakt, en groeit

– a dream within a dream –

de rankheid van uw mat-albasten naakt.

==

zo staat gij,

koud en groot en onberoerd

binnen den blauwen nacht

van het weerkaatst heelal.

==

==

DE VREEMDE BLOEM

==

...

een steile raadselige bloei,

eenzaam, en ongezien –

==

...

doch later zal,

wellicht na veler jaren val,

in de omarming van een sombren knaap,

den laatsten zoon van een vermoeid geslacht,

een donkre vrouw ontstellen tot den dood –

wijl in zijn ogen, ondoorgrondlijk klaar

en ondoorgrondlijk donker, staat de angst,

waar zich zijn bloed herinnert aan den droom

daarin een vreemde bloedkoralen bloem

verscheen die zijnen mond beroerde,

diep, en lang –

==

==

DE BLANKE TUIN

==

Dien avond, vrouw –

nestelend in uw schoot,

als uw beminde eerstgeboren zoon,

werden de laatste woorden van de monoloog

mijns levens door ’t scheemrend woord

van uw erbarmend zwijgen

snikkend en stamelend

tot samenspraak –

==

en in den blanken tuin uws aangezichts,

onder de donkre rozen van uw haar

en uwer ogen scheemrende anemonen,

steeg de gebogen rank

van mijn gehavend hart

tot nieuwen, duizelenden bloei –

==

==

DE GESCHEIDENEN

==

De kamer leeg.

een vale grauwe nacht.

een schemering die aan den dood ontsteeg –

==

wij liggen eenzaam op de zwarte baar

en zullen weldra op de klippen stranden

==

drijven wij naar den dood?

——————of in den ronde?

==

de rozen worden zwarter in uw haar –

==

waar zijn uw handen?

==

==

DE LAATSTE NACHT

==

De nacht gaat over ons heen –

diep onder het raam slaapt het dorp,

ver achter de huizen de zee –

==

nog lijkt hier alles vertrouwd:

de kamer, het raam, en het licht,

en mijn hand die schaduwen vouwt

om den weemoed van uw gezicht.

==

==

De nacht staat tussen ons in

en de duisternis wordt een gezicht:

==

o! de engel wiens wrekende hand

ons roept naar het laatste gericht –

==

o! mijn God, om het lieflijke land

waar de lelie van haar gezicht

sliep in de schaûw van mijn hand –

==

==

Nu is alle luister gedoofd.

elk gaat zijn eenzaamheid in –

was het donker ons niet beloofd

als een gemeenzaam begin –

en de nacht als een vochtige schaûw

die ons, sluimerend flank aan flank,

zou drenken met diepen dauw,

twee bloemen aan énen rank?

==

==

De duisternis is een gericht

en de nacht een tweesnijdend zwaard.

==

is dit masker uw eigen gezicht?

is dit masker mijn eigen gelaat?

==

de nacht gaat over ons heen –

diep onder het raam slaapt het dorp,

ver achter de huizen de zee –

==

==

AFSCHEID

==

Slaap met het donker, vrouw –

slaap met den nacht

==

ons diepst omarmen

heeft den droom omgebracht

==

donker en zonder erbarmen

zijn bloed en geslacht

==

slaap met het donker, vrouw –

slaap met den nacht.

==

==

Paradise regained
(1927)

==

==

##

Aan de nagedachtenis

van Gerard Bruning

==

==

==

==

Ik heb, voor zover deze bundel een herdruk is, het vroegere werk grotendeels in den oorspronkelijken vorm en omvang gehandhaafd. De mogelijkheid van een diepgaand omwerken verwierp ik: de afstand tussen toen en nu is mentaal en technisch te groot; het resultaat werd stellig tweeslachtig. Dus gelde het nu zoals het toen gold: een stuk jeugd, en een stuk poëzie naar ik hoop, niet alleen van en vooral niet alleen voor mijzelf, maar ook van en voor mijn geslacht.

==

RUIMTESCHEMER

==

==

VERHEVENE

==

Eeuwen wentelden hun volheid samen:

zijn fundament –

nauw kon hun denkgedrocht omvamen

zijn schedeltent...

==

haren sloegen hun vlag langs den hemel:

bepantsering –

scherp was zijn lijf, geel en vermetel,

dat dansen ging...

==

maar hij, blonde boorling der zwellende jaren,

hij tartte nacht,

en vlocht het ruige duister samen met zijn haren

tot veilge vacht.

==

zo, schragend geleund in de nis der kimmen:

zuigende schacht –

zag hij ellende den hemel beklimmen –

– zijn eerste wacht –

==

==

VROUW

==

Lichaam, wentelend al-leven...

gedrochtlijk staan wij en massaal geheven

tegen den rottend-paarsen hemel van verlangen –

==

hijgende nacht...

==

mijn vale handen tasten even

het slierend kransen van uw blauwe haren,

die, gif en scheemring, vachten hemel waren

over al-ruimte, uw gelaat, ivoor ovaal,

waarin uw ogen, spitse spleten, hangen:

een groen signaal.

==

==

HEERSER

==

Hij schreed

en ruimte was hem soepel kleed

aan ’t koele lijf.

==

de gladde luchten spatten uit elkander

en rode sterren walmden al hun wonder

in wankelende nacht.

==

hij schreed

en ruimte brak aan zijn metalen tred

en lucht verkromp voor zijn doorzengden zucht.

==

leven was enkle vlokken violette geur.

==

hij at

en aarde trok haar gillende spiralen

door schrompelende nacht:

hij had geproefd.

==

hij stond,

atoom en kosmos beide

en heersend was in ertsen greep

over de werveldans der elementen

d’ivoren glimlach van den stillen knaap.

==

==

BLOEI

==

O, vrouw,

bloeit schaduw waaierbloem en firmament,

dat sterren schrijden in den gang mijns bloeds –

en nacht de weerklank van den roep der handen

...en uit den zoom van mijne donkerheden,

onder de hemelbruggen mijner armen,

het maanzeil tastend over dansend stroomlijf, –

o, het zal stranden aan gifspelonk der ogen,

vrouw...

==

==

EINDE

==

Terzij de horde –

==

nooit gleed een bloemsignaal

tegen de steilte van mijn schemernacht,

waar ik, gewelfd over den rand der ruimte,

den geur der eeuwen puur uit den bokaal der lucht –

==

en zelve drijf, een late, smalle bloem,

op den verloomden maatslag van den tijd –

==

==

GANG

==

Smarten tasten zijn gang.

het vlak is blind

en ogen branden dieper dan het doel...

o, grenzen, horizonten en vervloeien –

==

terzijde zal de wereld branden:

een scheve bloem in wapperenden mond der ruimte...

==

maar toen de luiken gleden voor zijn ogen,

draaide de wereld zich een kwartslag om. –

==

==

SCHADUW

==

Vreugde is zwartgebrand:

as en omwalming –

==

lijden tot kruis zich spant

uit nachts omarming –

==

leven is weggebloed

naar alle wenden;

geen witte dodengroet

breekt uit de lenden –

==

martel, één ruiseling,

lokt mij dit enden:

==

– scheemrende kruiseling

aan hemels enden...

==

==

WACHT

==

Zee, storm en duister...

==

en eeuwigheden breken in den nacht;

mij worde dracht van firmamenten

zeer verzacht.

==

ik kan der vuren huiverende wacht

niet langer hoeden –

ik ben gans ontkracht –

==

geef mij uw schemering,

geef mij uw grijzen wind...

==

==

DROOMKRISTAL

VIRGO

==

Morgenmeren.

uw omgrenzing ordent.

bergen klimmen in het tinnen licht.

==

en uw stille, virginale lippen,

kuisen aan de sidderende beken

zoete smetten van het groene duister

==

en uw oog wordt licht.

==

maar de nacht stort ruglings in den nacht.

==

en uw mond is in zichzelf besloten

en uw bloed is door uw bloed omringd –

==

==

BLOESEM

==

Oneindig zijn de vloeren van den nacht –

en dromend bruinen vrede, deint, o akkeraarde,

dit donkre nachtland in uw warmen schoot –

==

o, paarlen licht –

==

aan donkers zachte zomen

schoort een verlaten boom

den wankelenden boog der nacht.

==

als gij den avond om uw schouders plooit,

figuur, gekerfd uit nachtelijk ivoor,

den droom der wimpers langs de luchten spant –

en scheemrend schrijdt –

==

blauwen uw ogen bloei

en slaan de velden witten geur en wijn,

die uw omdroomde schreden kostbaar siert –

en firmamenten ruisen sterrenbloesems,

die uwer handen tasten scheemrend dauwt.

==

en door ons warme schrijden schrijdt de nacht –

maar hoor, het wappren van haar grijzen mantel

over den lomen stap der eeuwigheid.

==

==

SMARAGD

==

dederat comam diffundere ventis...

—Virgilius

==

Uw ogen, in den nacht, zijn zachte ruiten,

groene gevaren in de nis der brauwen,

die avonden doen dralen aan hun huif –

==

gij hebt uw mond geslepen op het licht,

toen gij het kustet;

en in de bonzende omarming

van de bronzen heuvlen

hebt gij den glans geroofd

der heimelijkste verten

en van het kruid den wilden geur

en van het woud de smart.

==

o, uwe wanden, huiverend betogen, –

en in uw naden heulend ingevoegd

het vuur der nachten, die uw lust besliep.

==

gij hebt den wind gevangen in uw haar

en in uw bloed den avond vastgehecht

en in uw stem de zee.

==

een gele bloem, die alle ruimten ving

en deze mengend, waaiende vergoot

aan nieuwe ruimten...

==

wuivende, wij groeten u zeer mild:

==

mijn venster was een oogwenk gans ontroerd.

==

==

DE BLAUWE TOCHT

==

Huizen hangen scheef in sluimering

en de straten klagen eindeloos-verwezen...

==

is dit de straat, vriendin,

die daags uw lach in fonkelende bloesem slaat?

die stroomt, bij schemering,

– o! ruisende vertedering der harten –

van ’t grijze vuur, dat aan uw oog ontwelt?

die deind’, een andre nacht,

in ’t hijgend zich omarmen van al avonds vreugden,

één blauw geluk, dat onze schreden drenkt?

==

en dit de weg, vriendin,

die voor uw zachten tocht,

haar harde wand als waaier openbuigt?

==

dit dorp is zonder u mij vaag en vreemd –

zonder de vlam der haren in den wind,

zonder de schaduwen, die van uw handen waaien –

en zonder uwen schemerenden gang –

==

enkel der linde groene ademing

is van den bloesemdroom dier nachten vol:

een ronde stem, die door de wegen luidt.

==

==

##

==

Kom, laat ons gaan;

geef mij uw hechte hand, zonder te tasten –

ik ben zeer aards, ik ben u zeer verwant:

hoort ge, mijn stem werd ruig,

mijn oog gewet aan grijze horizonten

en smedend buigt mijn wil

de daden van mijn hand en van mijn mond en oog.

==

neen, schuchter niet:

ik ben zozeer ontdaan van overluchtse tochten

en zo afkerig van het schaduwzeilen

langs wankelende regenbogen,

die dromen huifden over maanrivieren,

dat ik in dezen nacht, die als een bloem verging,

met harden wil het tasten mijner enkels schorend,

mij tuimelende, wilde wegen brak

langs steigerende rots;

en wapperende stromen

met witte vlag bezeilde naar uw open dag!

==

geef mij uw hechte hand, zonder te tasten:

ik ben zeer aards, ik ben u zeer verwant.

==

en d’eendre maat gebrand in onze schreden,

doorwaden wij dit land der herfstelijke nachten

en wij vervoeren het met ons verheerlijkt hart.

==

==

##

==

Bevreemd: kunt gij den breuk der kernen overbogen,

wanneer de sterren tegenkant’len aan de lucht

en alle bloemen anders luiden dan uw stem?

==

neen, neen, vriendin, de breuk der kernen zij –

maar mij herheugt de stilte uwer tuinen,

nu smart dit jaar uw ogen duister sloeg.

==

en, weergekeerd van huiverende hoogten,

koel, maar verheerlijkt, zwaar van firmamenten,

dreef mij het lot u zingend tegemoet.

==

laat ons den stroom bevaren van den nacht,

omhoog het zeil! – hoort ge: de avond ruist –

o! ons doorwaaid geluk, dit wapperend fregat,

dat als geen boot vóór haar de ruimte kerfde –

en u aan boord, vriendin,

u, die ik nimmer derfde,

wijl ik u nooit bezat.

==

nu is het goed: hier is mijn zachte hand...

==

gij zijt zeer aards, gij zijt mij zeer verwant.

==

==

INVOCATIO

==

Laat mij in uwer haren mantel slapen

en leg uw donker om mijn wilde hart,

verban het licht uit mijner ogen dalen

en vouw uw venster open in den nacht.

==

want ik ben moe, de dag heeft mij geslagen

met vuur en wijn uit zijn verweerde bron.

mijn angst versteende tere rozenhagen:

ik ben een blindelings bezetene van zon.

==

omhul mijn hoofd, en laat de schuwe handen,

verborgen in de schee van uw gewaad,

zich ankren mogen aan de heuvelflanken,

waardoor de hartslag van den schemer waart.

==

en neem mijn mond, want haar verdroogde vlammen

verzengen naar de schaduw van uw bloed,

bedauw mijn stem met schemerende glanzen,

en gord mijn ogen aan met zachten moed. –

==

laat mij in uwer haren mantel slapen

en leg uw donker om mijn wilde hart,

verban het licht uit mijner ogen dalen

en vouw uw venster open in den nacht...

==

==

MADONNA

==

Gij slaapt met ons als paarden in uw armen,

die schuilen aan de zomen van uw bloed –

en uwe haren duisteren erbarmen

over de tochten van ons waaiend bloed –

==

wij tasten u in een verloren golven

en monden in de schalen van uw hart,

en zijn zo grondloos in elkaar bedolven,

dat wij de merken ruilen van ons hart.

==

en worden stil, madonna, aan uw handen

en onze vezelen verzachten zeer –

wij bloeien onuitblusselijke lampen

over den schemer van het nachtlijk meer.

==

en huiveren als reeën aan uw slapen,

biddende planten in gemenen nood,

en zijn omvleugeld door een wijde schaduw

in de omraming van den groten dood.

==

==

SEINEN

==

==

BERLIJN

==

De morgenlucht is een bezoedeld kleed

een bladzij met een ezelsoor

een vlek

==

de stad

een half ontverfde vrouw

==

maar schokkend steigert ze den hemel in

als een blauw paard van Marc in ’t luchtgareel

==

Berlijn

==

de zon is geel

==

==

STRALSUND

==

Zon

korte gevechten

van smalle schepen

in ommuurde verten

==

Rügen

sluimerend slagschip

dat eeuwig voor anker

den dag verspert

==

avond

==

kalmte

==

wakend hert

==

==

HIDDENSOE

==

Bronzen boot

==

de sprong

uwer flanken

stoot

een mes

in den nacht

==

zilvren dood

==

maan

die de dolk

van den boeg

aan den muur

van den nacht

tot scherven

sloeg

==

schuim

==

flarden bloed

==

FORT

==

Fort

==

donder

==

stormend ontsprongen

de wervelkolommen

de schokkende monden

van de kanonnen

==

donder

==

de horizonnen

gaan onder

==

muren der sterren

gitzwarte vuren

kolen en tonder

==

en de toren

der zon

==

laaiende

==

ton

==

stort

==

onder

==

donder

==

fort

==

==

BAZEL

==

Groen is de slag

van den stroom

door het dal

van den dag

==

heuvlen van licht

zijn de wallen

==

de stad is een fort

==

door de poorten

der bruggen

ligt zon gestort

over de ruggen

der golven

==

de stad is bedolven

onder het haar

van de zon

==

==

AMSTERDAM

==

De maan verft een gevaar over de gracht.

ik schuifel elken nacht na middernacht,

in een verloren echolozen stap,

ruggelings schuivend langs de hemelschuinte,

de treden der verlaten wenteltrap

van de ontstelde ruimte –

==

==

==

POTSDAM

==

Schrijden

goed soldaat zijn

trommelvuursein inniger beminnen

dan de schaduw van de blondste vrouw

==

schrijden

==

Ruimte

open orde

droge zandsteendoorsnee van het licht

==

weerstand

uitgeëffend

evenwicht

==

Hemel

breed bestek

sober overwogen

staalgewelven

glazen bogen

koepeldek

==

Smidse

hamerslagen

schrijden door de straat

==

harde vreugde

om de regelmaat

waarin hemel

tussen ruimtebreuken

staat

==

gele schuinte

==

grijsheid

==

koel kwadraat

==

==

WEIMAR

==

Dodenhuis

hoge vensters dromen hun vergaan

==

luikenkruis

==

vleermuisschaduwen

daaraan

==

==

==

DELFT

==

Sluimer dood

==

zacht

verdronken

donker

==

nacht

==

groene dood

in de gracht

verzonken

==

blinde non

waanzin

spon

zacht

geflonker

in de ogen

==

donker

==

pracht

==

==

VAL

==

‘Ich falle nach Venedig hinunter

und so weiter – bis zu den Sternen’

—Trakl

==

Val

==

lichtende rank

die heelal

na heelal

ontbrandt

==

steen

==

dier

==

plant

==

Schal

==

grondeloos lood

aan het snoer

diep door den schoot

van het al

slaat

aan den vloer

van den dood

==

Val

==

achter den wal

van den dood

blind door het luik

van de hal

==

boot

==

ster

==

dal

==

==

PENTHESILEIA

==

==

##

Aan J.C. Bloem

==

==

PENTHESILEIA

==

De bronzen kling

omheuvelt ademend het schemerdal.

daarachter zingt de zee een zachten dood –

==

wuivende zeilen,

dromend aan den voet der weke heuvlen,

deinen de tenten van het maagdenkamp.

==

==

##

Penthesileia slaapt –

een laatste vrouw die haar omarmen mocht

en sluimeren in ’t warme schaduwrag van haren flank,

bezweken en ineengeworpen, ergens in de tent,

buiten den samenhang van ’t zwalpend bloed,

achteloos weggelegd –

==

zo ligt haar pantser...

==

Penthesileia slaapt.

==

==

##

met haren helm,

besmeurd door ’t zware bloed der late zon

die zij tot aan haar roden dood bevocht,

legt zij de ruimte van zich af

en wist den dag uit heur versomberd haar

en baadt zich, lang en loom,

in schemerdauw der naderende nacht.

==

==

##

zij peinst:

dit gaat voorbij.

geen dezer lievelingen kan de pracht

van mijne haren doven in den gloed

van matelozer pracht. geen kan mijn bloed

vermoeien tot den dood. uit elk omarmen

schittert het schild van mijnen schoot

wit-stralender. de zuilen mijner schenkels

spannen zich rijziger. uit de verstrengeling

der leden puren de mijne kracht en glans –

de hare welken week. zij bloeden als

gestorven rozen, rood en zwart. zij hebben

haar angst gekoeld. haar bloed verstroomt.

zij voeren in de boot van mijn omarmen

voorbij den dood. zij zijn bedwelmd

van zaligheid, vervoerd –

ik echter rijs, als riet

uit strelingen van wind en water, machtiger.

ik breek den dood dien zij mij schenken willen,

dien ikzelf verbeid, achteloos schier...

er is geen schoot waarin ik duizelend

verzinken kan. er is geen vrouw

die mij de dronkenschap,

het zelf-vergeten storten

kan in mond en hart...

==

er is een man, wellicht...

==

==

##

schreiend om dit verlang,

hunkerend naar verraad en ondergang,

en angstig om die beide, diep ontsteld,

weert zij de warende gestalt’

die door haar tent sluipt,

vaag en overal –

en kantelt zich,

en klemt zich

aan den wand...

==

==

DE VROUW MET DEN SPIEGEL

==

Den spang,

die de roodkoopren pracht

des haars omsloot,

hebt gij, gedachteloos,

in een zacht-mijmerend gebaar,

dat in zichzelve rustte en vergleed,

uit uwe handen gelegd –

en onbeschroomd der lokken val,

die u ommantlen wilde,

losgewoeld.

==

zo staat gij,

koud, en onberoerd

binnen den blauwen nacht.

==

Gij neemt den spiegel in uw hand

en uit zijn dromend-donkren schoot

ontwaakt en groeit

– a dream within a dream –

de rankheid van uw mat-albasten naakt,

==

en gij staat groot, en virginaal

in het weerkaatst heelal.

==

Gij hebt het oog van een ontwakend hert,

en uw gelaat, uit doodsbleek licht der maan gegrift,

is op uw marmren tors

een koele vlam.

==

Gij hebt uzelf zeer lief,

en zozeer houdt uw beeltnis u geboeid,

dat zij den adem aan uw mond ontrooft,

en uwen bloedklop in haar aad’ren zuigt,

en u verteert, zozeer,

dat gij de schim uwer weerkaatsing wordt,

bezwijmt –

en sterft.

==

==

DE VROUW VAN DE ZON

==

Ik zag een vrouw, die schreed

alsof ze nooit zou sterven.

—A. Roland Holst

==

Vrij en eeuwig,

tijdeloos ontheven,

in een hoog en onaanrandbaar zweven,

schrijdt gij,

koninklijk geheven,

langs de blauwe muren van het licht –

==

o! de sneeuwstorm van uw gouden mantel –

o! de zon, het diamanten vlamsel,

dat de heemlen uitstroomt uwer haren

langs de wolkenloze bergen van den dag –

==

o! de nacht –

waar uw gouden tocht,

in den hogen, koninklijken loop der herten

eindigt – in de diepste verten.

==

==

DE VREEMDE BLOEM

==

...

een steile raadselige bloei,

eenzaam, en ongezien –

==

...

doch later zal,

wellicht na veler jaren val,

in de omarming van een sombren knaap,

den laatsten zoon van een vermoeid geslacht,

een donkre vrouw ontstellen tot den dood –

wijl in zijn ogen, ondoorgrondlijk klaar

en ondoorgrondlijk donker, staat de angst,

waar zich zijn bloed herinnert aan den droom

daarin een vreemde bloedkoralen bloem

verscheen die zijnen mond beroerde,

diep, en lang –

==

==

DE BLANKE TUIN

==

Dien avond, vrouw –

nestelend in uw schoot,

als uw beminde eerstgeboren zoon,

werden de laatste woorden van de monoloog

mijns levens door ’t scheem’rend woord

van uw erbarmend zwijgen

snikkend en stamelend

tot samenspraak –

==

en in den blanken tuin uws aangezichts,

onder de donkre rozen van uw haar,

en uwer ogen scheemrende anemonen,

steeg de gebogen rank

van mijn gehavend hart

tot nieuwen, duizelenden bloei –

==

==

DE LAATSTE NACHT

==

De nacht gaat over ons heen –

diep onder het raam slaapt het dorp,

ver achter de huizen de zee –

==

nog lijkt hier alles vertrouwd:

de kamer, het raam, en het licht,

en mijn hand die schaduwen vouwt

om den weemoed van uw gezicht.

==

De nacht staat tussen ons in

en de duisternis wordt een gezicht:

==

o! de engel wiens wrekende hand

ons roept naar het laatste gericht –

==

o! mijn God, om het lieflijke land

waar de lelie van haar gezicht

sliep in de schaûw van mijn hand –

==

Nu is alle luister gedoofd.

elk gaat zijn eenzaamheid in –

was het donker ons niet beloofd

als een gemeenzaam begin –

en de nacht als een vochtige schaûw

die ons, sluimerend flank aan flank,

zou drenken met diepen dauw,

twee bloemen aan énen rank?

==

De duisternis is een gericht

en de nacht een tweesnijdend zwaard.

==

is dit masker uw eigen gezicht?

is dit masker mijn eigen gelaat?

==

de nacht gaat over ons heen –

diep onder het raam slaapt het dorp,

ver achter de huizen de zee –

==

==

DE GESCHEIDENEN

==

De kamer leeg.

een vale grauwe nacht.

een schemering die aan den dood ontsteeg –

==

wij liggen eenzaam op de zwarte baar

en zullen weldra op de klippen stranden

==

drijven wij naar den dood?

of in den ronde?

==

de rozen worden zwarter in uw haar –

==

waar zijn uw handen?

==

==

AFSCHEID

==

Slaap met het donker, vrouw –

slaap met den nacht

==

ons diepst omarmen

heeft den droom omgebracht

==

donker en zonder erbarmen

zijn bloed en geslacht

==

slaap met het donker, vrouw –

slaap met den nacht.

==

==

DE ZWARTE ENGEL

==

==

DE VREEMDELING

==

Aan Hendrik de Vries

==

Laat mij alleen.

dit is de tweesprong onzer wegen.

gij hebt mij tot den versten rand geleid.

==

maar keer hier om, ween niet.

gij kunt den laatsten tocht naast mij niet schrijden

noch ik met u, gij gaat hem eens alleen.

==

gij zijt mij nochtans onverdeeld verpand:

ik heb uw bloed den donkren kus gegeven

van hen, die boven dood en leven

ontstegen zijn. ik ben hun afgezant.

==

ik beid uw komst.

==

wij zullen eens den zwarten wijn

van dood en donker uit één beker drinken,

wij zullen stromend in elkaar verzinken

en eeuwig zijn.

==

vaarwel.

ik keer niet weer.

maar gij komt zelve, later.

vaarwel. het water

roept voor de derde keer.

==

==

DE VOORTEKENEN

==

Soms was zij heel den dag met zichzelve alleen.

langzaam boog zij zich dan af naar den wand

en zij verdween in onzichtbare verten; hij bleef alleen

achter, wachtende of zij wel keren zou uit dat land. –

==

later keerde zij dan, maar zij was zo doordrenkt

door vijandige geuren en vreemde, geheimzinnige glanzen,

dat hij zich door haar kussen verraden vond, en zich, gekrenkt

door de tederheid van haar machteloos en vermoeid erbarmen

langzaam uit de angst van haar tengere armen bevrijden moest.

==

==

DE STERVENDE

==

Van hare handen,

die zijn hoofd namen

en het wegborgen binnen haar schoot

is toen het koele glanzende strelen begonnen

als een ijl sneeuwen over een groot, somber land –

==

en toen hij de ogen sloot

over een leven, tot den dood toe vermoeid,

was wat het donkere bloed had misdreven

in een blind brandend wenen vergeven,

en uitgeroeid; en behoed

door een vrede, die hem begroette en overstraalde

doorheen de hemelse regenbogen

die uit de barnstenen zon harer ogen

door een sluier van tranen naar hem neerdaalde,

is in een groot en roekeloos zweven

de zwarte boot

de machtige wateren binnengedreven

van het eeuwige leven of den eeuwigen dood. –

==

==

DE OVERTOCHT

==

De eenzame zwarte boot

vaart in het holst van den nacht

door een duisternis, woest en groot

den dood, den dood tegemoet.

==

ik lig diep in het kreunende ruim,

koud en beangst en alleen

en ik ween om het heldere land,

dat achter den einder verdween

en ik ween om het duistere land,

dat flauw aan den einder verscheen.

==

die door liefde getroffen is

en door het bloed overmand

die ervoer nog het donkerste niet,

diens leven verging niet voorgoed;

want de uiterste nederlaag

lijdt het hart in den strijd met den dood.

==

o! de tocht naar het eeuwige land

door een duisternis somber en groot

in de nooit aflatende angst

dat de dood het einde niet is.

==

==

==

==

Mutual forgiveness of each vice,

Such are the gates of Paradise.

—Blake

==

Ik lig niet meer alleen in het ruim.

de dood heeft mij samengelegd

met het tedere witte kind

dat ik eens in den verren tuin

onuitsprekelijk heb liefgehad.

==

nu zullen wij samen vergaan.

haar stem in de duisternis zegt:

neem mijn hand, het donker is koud.

neem mijn hand, het donker is groot...

die de liefde niet samen houdt

worden één in de angst voor den dood.

==

in een weerlicht verblind en onthuld

grijpt een mond een bevenden mond

en een leven van lust en schuld

wordt wit in die duistere stond

waarin alles teniet wordt gedaan:

angst en bloed, hovaardij en lust,

en mijn trotse purperen naam

wordt smetteloos uitgewist

met haar zuiveren sneeuwwitten naam...

==

nu zijn wij bijna vergaan

– is dat licht daar het Paradijs?

nu zijn wij bijna vergaan

– is dan alles voorgoed voorbij...?

==

==

LEOPOLD (DE DICHTER VAN CHEOPS)

==

Dwars door den nacht

riep hij met klare stem

van ’t voorgebergte af der eeuwigheid

den vuren naam van een doorgloeid kristal;

waarin genezend werd uiteengebrand

de kranke dood van een vergaan heelal,

en morgenlijk het jonge sperma sliep

van een bezield, oorspronkelijk

getal.

==

zo’ voormaals God een jonge wereld riep

– een duister vocht tot groots kristal gestold –

die in de lendenen der chaos sliep,

zo déze Leopold,

die Cheops

schiep.

==

==

ICHNATON

==

...een vluchtige planeet

tussen oeroude sterrenbeelden

een virginaal, ontijdig

morgenlicht.

==

De dag verwoei.

het ijl vaalsneeuwend schuim

van een zeer lichte, wervelende zee,

stormachtig dreunend, die te pletter sloeg

tegen de blinde rotsen van den nacht

==

en ook de ruimte stierf. –

==

eeuwen en koningen,

wien het zwaard uit de handen sloeg, en

horden, die de vluchtende legerbenden

in een weerlicht over de grenzen sloegen...

allen zijn, in een tijdeloos staren de ruimte verstenend

sneuvelend over de westlijke heuvlen verdwenen,

spoorloos en zonder naam.

==

Weerloos en kwijnend

is de vege rank

ontsproten aan den eindelozen muur

van loodzwart duister tussen niets en niets...

==

een vale schemerende plant...

==

Pijlsnel uitgroeiend is de zieke rank

een vlam geworden: tussen tweevoudig duister

een slank, snijdend vuur,

dat, ster-snel wentelend,

den boom des duisters

tot den wortel spleet.

==

de nacht ontvlamde, brandde en verwoei –

==

goddelijk, uitverkoren, kuis en wit,

straalde de zon door het egyptisch duister...

maar met den morgen sloeg hij, wankelend,

van zijn laag zenit naar den horizon.

==

zo stierf de smalle knaap onder de Faraonen

het onaanrandbaar godskind

Ichnaton.

HEIMWEE

==

De tijden zijn zwart.

wij zijn eeuwen en eeuwen te laat geboren.

in een mantel gehuld, door een

engel op weerlichten doortocht verloren,

en door het onuitroeibaar heimwee vervuld

den Koning te zien voor Wien ik had willen strijden,

schrijd ik naar den Dood –

en die een krijgsman had willen zijn

in de hartstochtelijkste aller tijden,

moet nu in late verwilderde woorden gewagen

van eeuwen, die versomberden tot verhalen

– duister en vurig – van Kruistochten

en Kathedralen –

==

==

TUSSEN TWEE PARADIJZEN

==

==

##

==

Vous avez disséminé votre personnalité

aux quatre vents du ciel, et, maintenant,

quelle peine n’éprouvez-vous pas à la

rassembler et à la concentrer!

Baudelaire

==

==

Aan Anthonie Donker

==

==

CRUCIFIX

==

Tussen het venster en den donkren wand

een eenzaam man, een kruisbeeld in de hand.

==

zijn hart wordt stil en bovenwerelds wit:

het hoort hoe hij in duizend angsten bidt.

==

en het ivoren Lichaam van den Man

tussen twee zwarte kruisen wordt een vlam,

==

die het beslagen duister diep doorlicht:

een weergaloos, doorschijnend vergezicht:

==

over een woest, ontembaar bergland, groot

en weerbarstig, het donker randgebergte van den Dood

==

klimt langs een wankel gemzenpad

een man naar het verborgen ontoeganklijk hart

==

der hemelgletsjers, steil, vermetel, smal.

en stijgend, roekeloos aan zichzelf ontstegen, vindt

==

hij, verscholen tussen puin en ijs,

den schemerenden bloei van edelweiss

==

en alpenrozen, de stille bloemen van het Paradijs.

==

==

SNEEUWSTORM

==

Toen sprongen wij plotsling met jonge vrouwen

in sleden, die pijlsnel den nacht in gleden –

==

éne, huiverend in onze armen:

==

‘o!... alsof we nachtenlang reizen

door tovertuinen en paradijzen –

alsof het begin van den tocht al eeuwen,

eeuwen achter ons ligt –’; het sneeuwen

wordt dichter; in het ruisende rijden

door grijze landen, in vreemde tijden

verschemert de oorsprong, verdoolt het einde –

==

rakelings scherende onder de wolken,

springen wij verende over ravijnen; kolken

van duister, afgrondlijke angsten, branden

daaronder, striemend vliegt ons spoor

door de ruimte. onmid’lijk verstoven

vlijm door den nacht. het duister gereten.

aadren geopend, in tweeën gesneden.

vege gedaanten verbloeden terzijde.

horden van levens, die langs ons strepen,

schrompelen. naar spelonken gedreven.

omgebracht. en in stilte verdronken. –

==

‘zweven we? hangen we tussen twee angsten?

o! het monsterlijk dier aan mijn schouder –

achter ons (niet omzien, niet omzien!)

wordt tussen blinde, dovende doeken

op een afschuwlijk-gedempte wijze

gemoord!’...

==

==

‘LES SOLDATS DE DIEU’

==

De kamer is zwart.

de nacht staat scherp in de ramen gebrand

hard en hel als een diamant.

==

(ik zit naast het bed

en houd den stervende bij de hand.)

maar hij heeft zich afgewend naar den wand

voor het laatste gevecht, oog om oog

met God en den Dood, tand om tand.

==

hij hoort den dreunenden stap der soldaten

die langs de straten der eeuwigheid schrijden.

hij heeft zijn leven achtergelaten. de dag is verbrand.

==

(o! om één uur van de sneeuwwitte tijden

dat wij op snelle onstuimige paarden

stormachtig den stralenden morgen doorreden...

==

maar leven en liefde werd hem een legende)

==

hij zegt:

‘geef mij een zwaard’

de soldaten komen nader en nader...

dan, een ondeelbaar ogenblik later:

‘jij, Radiguet?! jij, die aan mijn zijde

een zwarte engel God zoudt bestrijden!’

maar Raymond, die zijn leven lang heeft gezwegen,

zwijgt, en grijpt naar zijn zwaard.

==

het gevecht

==

zij staan op de bres

die het fort van den tijd

splijt in den ringmuur der eeuwigheid –

==

arm hart, arm hart.

dappere, dappere citadel.

nog één nacht, nog één uur, nog één tel.

SALTO MORTALE

==

(‘Variété’, 6e acte)

==

—————————Aan Joris Ivens

==

‘Ikzelf maakte, van trapeze zwevend naar

trapeze, den duizelingwekkenden doden-

sprong, en in de ondeelbare eeuwigheid dier

seconde, bliksemde ergens

==

– beneden mij? boven mij?

aan welken kant en in welk heelal? –

de laatste regen der sterren voorbij

==

nu flikkert mijn leven mijn lichaam uit.

de eeuwigheid fluit in een kogel voorbij.

eonen, eonen.

(Kiriloff, Kiriloff in de Demonen!)

– ‘Vang!’ –

het lijf vangt de ziel als een boemerang.

==

terwijl ik sidderend tussen de sterren hang,

zit ik beneden – ‘hier is mijn hand...’ –

de laatste acte is aan den gang.

==

==

TWEE VRIENDEN

==

De maan maakt de nacht tot een sneeuwwit veld.

een man heeft zijn vriend van zijn leven verteld:

==

er is door dit spreken een wonder gebeurd:

hun harten zijn zozeer eender gekleurd

==

dat de een als hij soms naar den ander ziet

bij zichzelven zegt: maar ben ík dat niet?

==

een vrouw; nog een vrouw; een verterend gemis...

het is alsof alles ten einde is:

==

want één hart blijft thuis, en één hart gaat op reis

maar geen van twee vindt het Paradijs.

==

==

‘PARADISE REGAINED’

==

De zon en de zee springen bliksemend open:

waaiers van vuur en zij;

langs blauwe bergen van den morgen

scheert de wind als een antilope

voorbij.

==

zwervende tussen fonteinen van licht

en langs de stralende pleinen van ’t water

voer ik een blonde vrouw aan mijn zij,

die zorgeloos zingt langs het eeuwige water...

==

een held’re, verruk’lijk-meeslepende wijs:

==

‘het schip van den wind ligt gereed voor de reis,

de zon en de maan zijn sneeuwwitte rozen,

de morgen en nacht twee blauwe matrozen –

wij gaan terug naar ’t Paradijs’.

==

==

Witte vrouwen
(1930)

==

==

IN MEMORIAM P.M.-S.

==

Voor A.M.L.

...

een non.

een hertogin.

een vrouw voor wie de zin

des levens pas voorgoed begon

kort voor haar dood en groeide met dien dood;

binnen een groot

volkomen afgestorven-zijn der wereld

hervond zij haren oorsprong;

en na den korten loop des levens

ving zij zichzelve in zichzelve op

en hing daarin

gelijk in het begin.

==

==

##

==

maar tegelijk was zij zo vol en zo koelbloedig werelds

dat zij een middag kort nog voor haar dood

omdat de zon zo prachtig scheen op het gazon

nog eenmaal lopen wilde door het licht...

==

driemaal doordrong

het bloed dat uit haar wonde sprong

haar kleed en kleurde het met dood’lijk vermiljoen –

haar witte handen grepen het en scheurden het in wilde repen weg.

driemaal doorstond

zij nog dat iemand haar verbond

en pantserde in een hel zomers kleed;

en langzaam daalde zij de trappen af en gleed

zij langs het bloeiend grasveld door de middagzon;

terwijl het bloed in haar zich toen al zo vervaalde

en ook de dood haar al zo diep benauwde

dat zij haast niet meer ademhalen kon.

==

==

##

==