Erik Lindner

51 manieren om de
liefde uit te stellen

==

==

==

Uitgeverij Van Oorschot

Amsterdam

© Copyright 2021 ERIK LINDNER, AMSTERDAM

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

==

ISBN 9789028220287

==

www.vanoorschot.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2021

51 manieren om de liefde uit te stellen

*

==

In de verte speelt muziek, eerder de begeleiding van een film dan een afzonderlijk nummer. De geur van zwavel verspreidt zich over het stadje nadat het vuurwerk is uitgeknetterd, gezang zet in zodra de muziek stopt. Wolken trekken langs de rots die boven de kerktoren uitsteekt. Water klettert hard op de rotsen tussen de huizen die met hun rug naar de rivier staan, stroomt langs het vierkante plein met de platanen, de slingers die eromheen gedrapeerd hangen, de massieve stenen banken en het houten podium.

Kan ik iemand tevoorschijn schrijven die er niet is? Ik kijk naar hoe de muzikanten het plein op lopen, hun instrumenten uitpakken. De schuiftrompet die in elkaar gezet wordt, op de trompet komt een demper. De klarinet zet in, de mensen houden in cirkels elkaars hand vast en maken elegante sprongen recht omhoog op de maat van de muziek, die voor alles behalve een dans gecomponeerd lijkt.

Is dit het plein waar ze over vertelde? Het kan haast niet anders. De laatste film die ze maakte de zomer dat ik haar leerde kennen, die niet ver hiervandaan is voltooid. De slotscènes zijn allemaal in de nabije omgeving gedraaid. Haar hand is hier geweest, heeft de rand van de stenen bank aangeraakt, er even op gesteund, het plein overziend. Gezien wat ik zie.

==

*

##

Karmele haalt de sleutel uit het slot en loopt de winkel binnen, houdt de klapdeuren open en laat de honden vrij. Het is het lunchuur, haar vader is gaan zwemmen. De honden lopen met haar mee naar buiten, ze springen tegen haar op en likken haar handen. Ze sluit af, steekt het plein over en gaat de straat in die uitkomt bij de haven. Hier is het stukken lichter dan in de oude stad, de baai kromt tot aan de bergen op het einde. Een eilandje ligt midden in de baai, op de kustlijn met de uitlopers aan beide kanten. De honden rennen heen en weer, houden telkens stil om even ergens aan te snuffelen, ze blaffen naar de laagvliegende meeuwen. Karmele loopt langzaam over de kade. Ze draagt een witte blouse en een ruimvallende lange rok. Achter haar tekent de Monte Urgull zich af, de berg op het schiereiland. Er staat een Jezusbeeld op de top met een antenne op zijn rug. De haven op dit uur is rustig, her en der dobberen aangemeerde vissersboten. De twee honden liggen hijgend op hun zij op de kade. Kerkklokken klinken op uit de binnenstad. Karmele is gaan zitten, heeft een been opgetrokken en steunt met haar arm op haar knie, haar andere been hangt over de rand van de kade boven het water. Ik weet niet wat ze denkt, zelfs niet of ze vrolijk is of niet, ik weet alleen dat ze zolang ze thuis is hier elke dag zit.

De stad aan de baai is een klein labyrint. Ik kan er een tekening van maken met naast het schiereiland een windroos in zee, twee dwarsstreepjes voor de toegangen naar het centrale plein, de huizenblokken volgekrast. Ik kan met mijn vinger door de plattegrond van straten gaan. De berg op het schiereiland wordt omcirkeld door een grote lus, erbinnen kringelen hoogtestrepen. Links begint onder de haven de lange baai, die beslaat een kromming waarvoor het blad niet groot genoeg is. Aan de overkant van het kanaal dat naast het schiereiland uitmondt in zee, zijn de straten veel breder en lopen naar het station waar de trein uit het binnenland aankomt en omkeert naar de grens, niet ver in het noorden, bij de uitlopers van de bergen.

Aan de ene kopse kant van het plein is een terras, aan de andere kant de bibliotheek. De balkons aan de lange kanten zijn op alle etages genummerd. Daar is een sjabloon voor gebruikt, de cijfers zijn identiek en lijken op die van een typmachine. Het oppervlak van het plein bestaat uit grote tegels. Er staan en rijden geen auto’s. Onder de galerij vind ik een kleine bar waar een groep mannen voor staat, in hun handen grote vierkante glazen met een bodem wijn. Het kost moeite me tussen hen door te dringen naar binnen en eenmaal weer buiten rust te zoeken. Een eindje verderop dan de menigte sta ik voor de enige winkel aan het plein, een deur met zilveren letters, een etalage met foto’s. Het is geen pequillería maar een perfumería, geen kapsalon maar een modesalon. De letters op de ruit van de deur vormen de naam Soler, boven de etalage staat op de pui Perfumería Keni. Op de foto’s in de etalage vallen filmsterren te herkennen, bekende en minder bekende, maar het zijn niet hun officiële persfoto’s. Ze zijn gemaakt tijdens het filmfestival van San Sebastián, bij de presentaties op het podium, op de loper, tijdens de galadiners en hier in de winkel. Door de ruit zie ik een kleine ruimte met in het midden een draaistoel, de wand erachter bestaat uit een grote spiegel. Planken ervoor met tubes, kwasten, spuitbussen, sprays, lotions, oogpotloden, potjes en flesjes. Twee klapdeuren naar een ruimte achter de winkel, een tweede ruimte waarin twee honden piepen, twee kleine witte honden.

##

Er bestaat een land dat op geen enkele andere kaart te vinden is dan die in dat land gemaakt wordt. In de taal die ze er spreken, is er geen naam voor de inwoners van het land, wel een voor degenen die de taal spreken. De naam voor hun land is daarom: land waar de sprekers van de taal wonen. Het is een taal zonder lidwoorden en zonder voorzetsels. De mensen dragen er de naam van een huis, het huis van hun vader of van hun vaders vader. Het maakt geen verschil of dat huis nog bestaat, zij zullen door hun bestaan het huis in herinnering brengen. Een huis is meer dan alleen een gebouw, het is een clan, een stapel stenen die naar het oosten gekeerd staat om de opkomende zon te begroeten. De staat die zich inmiddels rond dat huis, of de plek waarop het huis stond, gevormd heeft, is van voorbijgaande aard. Hun huis stond er al lang voor de vorming van die staat en de herinnering aan het huis zal blijven bestaan als die staat alweer ontbonden is. Daar zorgen zij voor door simpelweg te leven. Zolang zij hun taal maar kunnen spreken en zekere rituelen in ere houden, is er weinig aan de hand.

De mensen die er wonen zijn langer dan de anderen, hebben een brede borstkas, een rechte neus, borstelige wenkbrauwen, een sterke kaaklijn en lange oorlellen. Ze hebben zich nooit sterk uitgebreid, ook al waren ze er al sinds de overlevering van herinnering. Hun bloedgroep is O-negatief. Bevruchting door O-positief leidde in de geschiedenis, voor het toepassen van bepaalde experimenten in de oorlog, tot ongekend veel miskramen, doodgeborenen. Ze zouden goed zijn in visvangst en in scheepsbouw. Ze kennen de weg door smalle bergpassen. Reislustig zouden ze zijn, berucht vechtlustig, onverschrokken en avontuurlijk. Ze vormen een land zonder eigen natie. Ze willen geen separatisme maar autonomie. Ze hebben koninkrijken, keizerrijken, republieken rond zich geduld, zolang men hun taal respecteerde en de regels waarin hun eigen levenscondities waren opgesteld. Zolang een heerser slim genoeg was hun die vrijheid te gunnen, waren ze diens meest coöperatieve partner, bereid te strijden voor gezamenlijke belangen. Maar zo snel hun iets wordt opgelegd of hun hun taal wordt afgenomen, hun gewoontes dienden afgeleerd, breekt in het land enorm de pleuris uit, niemand ontziend, op een hardnekkige manier, net zolang tot ze hun soevereiniteit hebben teruggewonnen.

##

Ik parkeer de auto op de rondweg aan de achterkant van de berg, onder de kin van Jezus, en loop langs de weg de stad in. Huizen kruipen tegen de berg op, de hoogte van de daken verschilt. Kinderen kaatsen zwarte schijven tegen een blinde muur, katten slapen op de trappen, hun rug tegen de hoek van de trede. In de kerk waar ik langsloop wordt het orgel gestemd, er klinken langgerekte tonen die op het einde worden bijgebogen. Het pension is een etage waar een familie woont, ik krijg de oude kinderkamer. Een deur in de gang staat open, erachter draait onafgebroken een wasmachine. De knal van de dichtslaande deur klinkt in het trappenhuis als een geweerschot.

De straten rond het plein zijn smal, hier rijdt zelden of nooit een auto. Bij bijna ieder huis is er beneden een met rolluiken gesloten winkel, behalve een barretje dat nauwelijks groter is dan een invalidentoilet. Naast de deur een zijloket naar de straat. Visjes in olie op de toog, binnen een collectebus in de vorm van een bom met onder de kuifachtige lont een gleuf en de letters ETA. Een zakenman loopt in pak voorbij, aktetas in de hand, uit de koptelefoon die tegen zijn oren aandrukt schalt blikkerige bascorock. Bij de smalle ingang naar de oude stad staan als twee poortwachters twee meisjes, uitzinnig opgemaakt, alsof ze twee dellen in een film spelen taxeren ze iedere voorbijganger. Aan de overkant van de Alameda del Boulevard gaan de brede winkelstraten landinwaarts, weg van de oude stad en het schiereiland. Ik wandel naar het kanaal, golven snellen er met witte schuimkoppen richting zee, maken een omgekeerde beweging vergeleken met de golven die op het strand slaan. Aan de kade zie ik de bioscoop en de jazzcafés, chiquere etablissementen dan in de stad. Ik steek een zijstraat in. Op het plein houd ik stil voor de winkel en kijk of ik de namen ken van de acteurs op de foto’s. Dan loop ik door. In de Calle Lorenzo draait men in een bar Wire’s debuut Pink Flag, zo’n beetje de hele A-kant. Songtekst na songtekst wordt meegepreveld door zowel de barman als zijn clientèle. De roze vlag leek vooral door de Britse band gebruikt om hun punkpubliek mee te provoceren, zoals ze in toenemende mate zich van alles leken af te keren om maar hun eigen geluid te kunnen vinden. In dezelfde straat achter het plein opent een ruimere bar de deuren. Het is er donker en diep, een lange gang komt uit op een ruimte achterin. De barman kruipt in een platenhok, een kooi die is beslagen met ijzeren plaatwerk met gaatjes zo groot als die in het midden van een lp. Hij draait een concert van Nina Simone, ze zingt ‘Pirate Jenny’. ‘And the ship, the black freighter.’ Ik zit op de bank aan de kant van de ruimte naar de muziek te luisteren. Het lied gaat over het verlangen naar zoete wraak, over het bevrijden en de vergelding van Jenny die de vloeren schrobt en de bedden opmaakt, met een haarband in het haar. Er komen steeds meer mensen binnen. Af en toe maak ik een aantekening voor mijn artikel. Tot ik blijf doorschrijven en begonnen blijk aan een aanzet voor het stuk over de inwoners en de stad.

##

Eerder op de avond sprak Karmele af met een vriendin, het meisje met wie ik haar in de bar zag binnenkomen. Een oud schoolgenoot die ze lang niet had gezien. Ze bereidde zich voor naar een tragisch verhaal te luisteren, waarschijnlijk een sterfgeval van iemand die ze beiden hebben gekend. Iets dergelijks komt maar al te vaak voor. Ze leek het op een bijna grimmige manier belangrijk te vinden om af te spreken. Karmele ging door het trappenhuis naar beneden en liep de Calle Churruca uit. De straatnaam stond er in het Spaans. Thuis spraken ze nooit Baskisch, haar moeder zag er geen heil in. Karmeles jongere zuster had het op school gehad, zij nog niet. Haar vader, een kleine gedrongen en gespierde oud-voetballer die zijn vrouw bijstond in de winkel en een groot deel van de opvoeding van de kinderen op zich nam, is een Spanjaard. In de winkel beroerde haar moeder de huid van een actrice of model of acteur om die op te maken. Sinds er op scholen in het Baskisch les werd gegeven, leek er een verandering gaande, het viel op hoeveel mensen er opnieuw hun identiteit aan leken te ontlenen. Op het pleintje halverwege de straat nam ze plaats op een bankje naast de kleine vijver met rotsstenen. Er speelden geen kinderen meer, het schemerde. Haar schoolgenoot had dan wel met klem op een afspraak aangedrongen, toch was ze te laat. Zat ze nou een jaar lager dan zij op school of twee? Het meisje dat nu het plein op liep had ze best kunnen zijn. Hoorde zij niet bij het groepje dat de lerarenkamer bezet hield? Het leek allemaal alweer zo ver weg, die tijd. Het was begonnen rond haar eindexamen, ze had er eerlijk gezegd weinig geduld en aandacht voor. Het meisje was mager, gekleed in het zwart en nogal grof opgemaakt, de sporen van eyeliner leken eerder op strepen dan op lijntjes, ze had ze stevig aangezet met de liggende kant van de punt tegen haar ooglid, zodat ook de zachte huid pal onder het oog bevlekt raakte. Moedwillige slordigheid, ze zag er woest uit. Het meisje kwam recht op haar af en keek haar strak aan met haar zwarte ogen, nors en een beetje kwaaiig, chagrijnig. Karmele droeg een lange rode jurk en had haar haar opgestoken. Als ze op zou staan, zou ze een kop boven haar uitsteken.

Ze begroette haar. Ik heb liever niet dat je me zo noemt, zei het meisje, ze had haar naam veranderd. Ze ging naast haar zitten en rookte een sigaret. Kruidige tabak, het soort dat oude mannetjes staand voor een café roken. Ze draaide er niet omheen. Ze zocht werk. Ze wist dat Karmele soms bij haar moeder in de studio werkte. Mensen grimeren voor de lokale televisie en voor bruiloften en partijen. Halloween en dat soort werk. Make-up voor fotoshoots, en ze had ook iets opgevangen over speelfilms. Ze konden vast wel iemand gebruiken, een stand-in, een hulpje ergens. Karmele kende mensen van de film. Ze wilde in die wereld werken, ergens beginnen maar ze wist niet waar. Kende Karmele niet iemand om haar aan voor te stellen?

Karmele slikte. Ze vond de geur van de tabak niet onaangenaam, zolang de rook niet haar richting op kwam. Philippe had gerookt, de Franse geluidsman met wie ze had geslapen in het pension in Puigcerdà. Het zat in al zijn kleren, die lucht, zelfs in de lakens en de kussensloop op het smalle bed in de hotelkamer in de bergen. Je rook het in zijn donkerblonde haar. Een keer had ze hem moeten omhelzen voor de camera, met in haar hand een dik boek, omdat er geen figuranten voor handen waren. Doodeng vond ze het gefilmd te worden. Ze draaiden lange dagen in de bergen, zoekend door de valleien naar de verdwenen hoofdfiguur, de schrijver, de afwezige. Karmele keek op. Op het bordje Plaza Guipúz was de naam doorgestreept en erboven was in rode letters Gipukoa geschreven. Natuurlijk, zei ze rustig, zal ik je helpen. Laten we wat gaan drinken. Toen ze beiden opstonden, merkte ze dat ze zelfs meer dan een kop groter was. Ze liepen samen naar de oude stad.

In de baai zet de stroming van de oceaan door, voorbij het eilandje in het midden. De handdoek die een zonnebader die is gaan zwemmen liet liggen, wordt door de oprukkende branding meegenomen. Voorbijgangers hebben de andere spullen op de rand van de kade gelegd. Het toeristenseizoen gaat geruisloos over in de rustige weken voor het filmfestival. Het publiek op het strand verandert gelijkmatig. Een meisje leest onverstoorbaar een dik boek al lopend door de branding. Een stuk dieper in zee loopt een oude man in tegengestelde richting door de golven.

Op een dag, toen ze nog bij haar ouders woonde in het huis aan de laatste straat van de oude stad tegen de berg aan, kon ze niet weg. ETA-jongens hadden de poorten geblokkeerd. Zij had haar filmcontract, haar eerste opdracht, ze moest wel gaan. Ze mocht de stad niet uit. Het was een bezetting, een blokkade en die gold voor iedereen. Een paar van die jongens kende ze nog van school. Ze perste zich tussen hen door, drukte zich naar buiten, maar ze hielden haar tegen, trokken haar terug, een van hen gaf haar een net iets te harde zet zodat ze viel. Ze bloedde, haar been was geschaafd. Ze stond moeizaam op en liep naar huis.

Het meisje kijkt opgeklaard terwijl Karmele haar vertelt wat voor nieuwe producties eraan komen, wie dit jaar de gasten zullen zijn. Ze lopen door de stad en houden stil bij een pand waar muziek uit komt en mensen midden op straat in groepjes staan te praten. Ze gaan naar binnen, de gang door en nemen plaats op de lange bank langs de dansvloer. Karmele bestelt iets te drinken en luistert naar de verhalen over school, de namen en de liefdes, wat wie ging doen, wie vertrokken is en wie bleef. Wie meedeed aan de strijd en wie opgaf. Ze kijkt in het rond terwijl ze luistert. Verderop op de bank zit een jongen vlakbij de dj in een klein boekje te schrijven. Hij heeft krullend haar, draagt een zwarte spijkerbroek en een wit overhemd. De jongen is niet van hier. Ze drinkt snel, hoort de verhalen met een half oor aan. Dan wil ze weg, ze vindt het wel genoeg zo. Als Karmele met haar vriendin aanstalten maakt om te gaan, zwaait ze in een opwelling naar de jongen. Niet zozeer om hem een teken te geven, maar als blijk dat hij haar is opgevallen. En nu is ze opgestaan en gaat weg.

##

‘And the ship...’ Gaandeweg veranderen notities in omschrijvingen, verduidelijkingen, aanzetten tot alinea’s. Niet een eigen staat, wel zelfbestuur, toch autonomie. Ik heb te lang doorgeschreven. Ik kijk op naar het meisje in het zwart aan het eind van de bank dat zo duidelijk bij de autonomen hoort, de beweging die overal zo’n beetje hetzelfde is, qua uiterlijk dan, uniform, ook al hebben ze vaak tegengestelde doelen, lokale belangen, wensen en eisen. Het overheersende uiterlijk lijkt er vooral een van verzet. Pas daarna valt me de vrouw naast haar op, langer, stijlvol, in een rode jurk die een citaat lijkt uit Der Himmel über Berlin. De jurk waarin de trapezewerker uit een concert wegloopt om in de zaal ernaast aan de toog plaats te nemen als Daniel binnenkomt, de engel die mens werd door verliefd op haar te worden. Geen knalrode jurk maar eerder donkerrood. Als ik niet zo kleurenblind was zou ik er vast een mooie naam voor weten, zoals ultramarijn of karmijn of purper, een donkere jurk die naar paars neigt. Of juist niet naar paars want dan krijg je lila, eerder roodbruin zoals haar opgestoken haar. Het klinkt allemaal aardig, maar als ik eerlijk ben zegt het me helemaal niets. De vrouw heeft geen dramatisch gezicht zoals de trapezewerker, eerder ingetogen. De trapezewerker loopt weg bij een concert van een band waarvan ze in de woonwagen naast het circus de plaat draaide. Nick Cave die in zichzelf zegt dat hij niet over een meisje gaat vertellen, niet over een meisje gaat vertellen en vervolgens naar de microfoon stapt en zegt: ‘I am going to tell you about a girl.’ Als de trapezewerker tijdens het concert danst, houdt ze een arm omhoog en zakt telkens door haar heupen en draait rond. ‘We are all victims of the dance,’ zingt Steven Brown van Tuxedomoon, van wie een ander nummer gebruikt wordt aan het begin van dezelfde film, als de camera woningen in- en uitgaat in een flatgebouw, situaties opnemend als een vliegende engel. Ik kijk in mijn notitieboekje om de tweede alinea van mijn artikel verder uit te werken en als ik opkijk is ze opgestaan, en op weg naar de uitgang heeft ze zich omgedraaid en kijkt me aan en zwaait. Zwaait duidelijk naar mij.

Ik moet iets doen, iets wat ik niet gewoon ben te doen, niet afwachten. Iets wat tegengesteld lijkt aan wie ik ben.

Het schip heeft een doodshoofd aan de mast en is op weg naar de haven. Het meisje is opgehouden de vloer te schrobben en naar het raam gelopen en er verschijnt een grijns op haar gezicht. ‘Hey!’ roepen de heren aan de herbergtafel, wat doet die grijns daar op je smoel, ga door met het schrobben van de vloer en verschoon onze bedden. En ze telt al hun hoofden als ze de bedden opmaakt en weet dat geen van hen er die nacht zal slapen. Vanwege het vrachtschip, het zwarte vrachtschip dat in de haven draait en alle huizen tot puin schiet behalve dat van Jenny die in het goedkope pension werkt. En het is nog steeds ochtend en ze heeft een haarband in het haar en het piratenschip hijst de vlag en de mannen gaan van boord en verspreiden zich door de straten.

Ik keek eerst naar het spichtige meisje in het zwart, gekleed in het uniform van de autonomen. En toen zag ik haar in het rood. Ik wilde iets anders opschrijven over de mannen die zich door de stad verspreiden en toen ik weer opkeek stond ze net op en liep naar de uitgang en draaide zich om en zwaaide naar me, naar mij, keek mij aan en hield haar hand op en zwaaide ermee en liep weg.

De stad is een klein labyrint voor de piraten die zich rond het hotel van Jenny verzamelen om haar van de heren te bevrijden, haar met zich mee te nemen naar het schip in de haven waar ze op de boeg zal staan pal onder de vlag met de schedel eraan, met de gouden haarband in het haar en ze naderen en ze naderen en ze naderen haar.

Ik moet iets doen. Handelen. Niet blijven zitten, opstaan. Het glas neerzetten, afrekenen, gedecideerd en met haast. De bar uit gaan. Thuis was het zo normaal dat je op iemand wachtte, afwachtte tot een ander het initiatief nam, ook als het een vrouw is en jij een man bent, iemand op je af laten komen tot je merkt wat ze wil. Dit is een ander land, al lijken de autonomen van de ETA sprekend op de krakers van de Blauwe Aanslag, hetzelfde gedrag, dezelfde kleding, dezelfde kalmte en rustige trots. Ik sta op. In een vreemde stad krijg je maar een enkele kans. Buiten staan mensen bijeen. De dame in het rood staat tegen een aantal jongens te praten, het andere meisje zie ik niet. Ik loop door en talm op de straathoek, kan naar links gaan richting het pension. Het is wat idioot om hier opnieuw mijn schrijfboekje uit mijn zak te halen, als eeuwige cover-up. Dan maakt de vrouw zich los uit het gezelschap, slaat rechts de hoek om en loopt in hoog tempo zonder op of om te kijken het straatje uit naar de boulevard.

En het schip. Het zwarte vrachtschip verlaat de baai, stoot een diepe, lange toon uit de scheepshoorn die tot kilometers ver te horen is. ‘Disappears out to sea and on it is me.’

Ik ben nog nooit achter een vrouw aan gelopen. Ik moet doen wat fout lijkt en tegelijk laten zien dat mijn intenties goed zijn. Ik houd een meter of veertig afstand. Ze is de boulevard overgestoken en de brede winkelstraat daarachter ingegaan, pal aan de overkant, daar snelt ze voort op een veel breder trottoir, plotseling ruimte om zich heen na de nauwe straten in de oude stad. Er is verder niemand op straat. Als ze zich om zou draaien zou ze kunnen zien dat ik haar achtervolg, maar ze loopt recht op haar doel af. Als ze haar vaart mindert vlak bij een deur begin ik te rennen, ik moet bij haar zijn voordat ze die deur geopend heeft en erachter verdwenen is. Ik maak flinke stappen om op tijd bij haar te zijn. De vorm van haar lichaam geeft een schaduw door het licht van de lantaarn pal achter haar. Ze is bezig de baard van de sleutel recht in het hart van haar schaduw te steken, de sleutel in de hand die eerder naar me zwaaide, een hand die toebehoort aan haar lichaam, dat het silhouet op de deur geeft. Op dat moment kom ik met lange passen aan, uitgerend van de korte sprint die ik trok en leg in een opwelling mijn hand op mijn hart, om haar te laten zien dat ik geen kwaad in de zin heb, alleen maar even kennis wil maken. In welke taal begin ik te spreken? Engels waarschijnlijk, of in bouwvallig Spaans waarbij ik als vanzelf in het Frans terugschiet. Wat zeg ik precies, wat zijn de eerste woorden. ‘Perdone me.’ ‘And the ship... The wide ocean...’ Haar ogen zijn een secondelang verbouwereerd, ze had me niet verwacht, me ook niet aan zien komen, maar de ogen blijven geamuseerd. Groot. Ernstig. Ze herstelt zich, na een korte aarzeling. Alsof het de gewoonste zaak van de wereld is dat ik haar gevolgd ben, beantwoordt ze vriendelijk mijn begroeting en vraagt me of ik met haar mee wil gaan om in de buurt wat te drinken. Ze heeft de sleutel terug uit het slot gehaald zonder hem rond te draaien. Ik loop met haar mee, gelaten zwijgend. Het huis is pal naast de hoek van een grote straat die uitkomt bij de baai. Op de kruising tegenover de boulevard gaan we een café binnen. We staan op een hoek van de toog en ze bestelt twee whisky. Ze vraagt naar mijn naam en mijn leeftijd en heel even lijkt ze zwaar teleurgesteld als blijkt dat ik vijf jaar jonger ben dan zij. Maar ze herpakt zich direct. Ze heeft iets onderkoelds over zich, wat op me overslaat. Ze heet Karmele. Ik zeg haar niet dat ik nooit whisky drink, dat het op mijn maag slaat, antwoord dat ik journalist ben en wil schrijven over deze stad en vertel waar ik vandaan kom. Ik wil schrijven over de mensen hier, waarin die anders zijn en waarom. Ze reageert er al even nonchalant op. Ze werkt in de film, verzorgt de make-up. Maquillaje. Ze drinkt snel haar glas leeg. Het brandt in mijn keel en daarna in mijn maag. Even later lopen we zwijgend terug over de grote straat en slaan de hoek om naar haar huis en als ze opnieuw de sleutel uit haar tas pakt, sla ik mijn armen om haar heen en kus haar op de mond en ze kust terug. En het duurt lang, heel lang, onze omhelzing en het kussen. ‘Set sail in those turquoise days.’ Dan zegt ze dat ze me de volgende dag om twaalf uur opnieuw zal zien, op het terras precies op de hoek van de straat aan de overkant, die ze uit liep toen ze van de plek kwam waar we elkaar voor het eerst zagen, en ze gaat naar binnen en sluit de deur.

##

Lang geslapen heb ik niet. De gang was donker. De deur van de kamer met de wasmachine stond nog open. Nadat ik aan het donker was gewend, vond ik half op de tast mijn kamer. Ik lig op het bed en staar voor me uit, val soms in een halfslaap maar schrik daar telkens uit wakker. Ik probeer me op mijn artikel te concentreren, te bedenken wat ik zo snel te zeggen heb over de lokale identiteit, waar dat toe zou kunnen leiden, maar het beeld van de vrouw in het rood schuift ervoor. Hoe ze voor haar deur stond toen ik aan kwam rennen. Hoe ze me opnam boven haar glas whisky. Hoe ze zich losmaakte uit de omhelzing en gedecideerd een afspraak maakte. Als het licht begint te worden haal ik de spullen uit mijn koffer en pak ze opnieuw in, mijn kleding, de paar boeken, de toiletspullen. Zodra ik iemand op de gang hoor doe ik mijn kamerdeur open om te zeggen dat ik voor een nacht wil afrekenen. Het is nog vroeg als ik door de stad loop en de koffer naar de auto breng. De stad ruikt vissig. Ik vervolg de weg rond het schiereiland en loop langs het strand helemaal tot het einde van de baai en weer terug. Het wordt een erg mooie dag. Het strand gaat diep de baai in, het is eb. Ik voel me moe en ga op het strand liggen en slaap er even. Loom loop ik de stad weer in en ben veel te vroeg op het terras gaan zitten en heb een koffie besteld.

Een motorrijder stopt voor het terras. Als hij zijn helm afzet, komt er een enorme snor onder tevoorschijn. Hij neemt plaats aan de tafel naast me, bestelt koffie en martini met ijs en steekt een grote dikke sigaar aan. Hij likt aan het uiteinde, neemt het tussen zijn lippen en houdt een lucifer onder het dikkere eind. De punt van de sigaar licht op. Het is stil op straat, nauwelijks auto’s, geen enkele voorbijganger. De bestelling wordt voor hem neergezet. Eerst legt hij de sigaar overdwars op het glas, pakt het koffiekopje en giet de koffie onder zijn snor in zijn mond en kijkt peinzend in de verte. Zijn koffie moet nog heet zijn. Hij kijkt links en rechts de weg af, pakt zijn sigaar op en begint afwisselend slokjes uit het glas en trekjes van de sigaar te nemen. Het is een lange langzame ochtend na een drukke nacht.

Pas als de motorrijder zijn glas heeft uitgedronken, afgerekend en de helm weer over zijn snor getrokken en is weggereden, word ik ongerust of Karmele wel zal komen, of ik haar niet heb overrompeld. Waar ik de moed gevonden heb en de brutaliteit vandaan gehaald haar achterna te lopen en aan te spreken? De hele avond had ik wijn gedronken, bij het luisteren naar Wire vis en salade gegeten, veel rondgelopen. Ik was niet aangeschoten, bleef beheerst, zelfs op het einde na de brandende whisky. Ik wist dat ik een kans had, één kans. Maar wat als ze niet kwam, als ze me toch te jong vond, me hier liet zitten? Wachten is nooit erg zolang je weet waarop je wacht. Ik wilde nog Pamplona bezoeken en doorrijden naar Bilbao. Zorgen dat ik genoeg materiaal vergaarde. De zon begint sterk te worden, het middaguur kondigt zich aan. Het ruikt nog steeds naar vis en naar de vuilnisauto die voorbijkomt en de uitlaatgassen van de vertrekkende motor. Door een labyrint moet ergens een draad lopen, zaak is daarvan het begin te vinden.

Daar is ze, op de zebra, plotseling dichtbij want ik heb haar niet aan zien komen. In een fractie van een seconde lijkt het alsof ze triomfantelijk lacht, maar meteen is daar weer haar rustige, onderkoelde gezicht. Ze draagt een wit overhemd en dat raakt me nog het meest, alsof ze haar hemd met het mijne heeft willen rijmen. Haar haar lijkt nu veel donkerder bruin dan gisteren en is ook veel krullender dan hoe ik het me herinner. Ze komt naast me zitten en kijkt met me mee de weg af. Maar ze wil niets drinken, zegt ze tegen de ober, ze vraagt of ik meega, met haar mee wil lopen.

Opnieuw heeft ze een vlotte pas. We gaan de straat voorbij waar we elkaar ontmoet hebben en lopen door naar het plein, naast elkaar, ik niet achter haar aan maar met haar. Bij de perfumería haalt ze de winkeldeur van het slot en gaat me voor naar binnen. Ze pakt uit de rij met tubes en sprays een potje en draait die om in haar hand en laat me het etiket zien. Het komt uit het land waar ook ik vandaan kom, wat me op zich niet veel doet, wel dat ze precies weet waar het potje staat en het me wil tonen. Ze doet de tussendeuren open en meteen is er de drukte van de twee honden, hun gekwispel en gekef. Ik zie in de achterruimte nog twee draaistoelen staan en opnieuw een spiegelwand. De honden mogen mee naar buiten, ze rennen voor ons uit de steeg in, lopen terug en rennen weer door om ons aan te sporen. In de haven is een marineschip aangemeerd, mannen in kielen met witte boorden vermengen zich met de mensen bij de visafslag. We lopen de kade helemaal af tot het einde en daar gaan we zitten, ver weg van de menigte, naast elkaar, met onze benen boven het water. Ik ben mijn overmoed kwijt, word eerder verlegen van haar. Alles wat ik wilde zeggen gisteren toen ik aan kwam hollen, lijkt spoorloos verdwenen. Ze zoekt niet naar een gesprek, lijkt het zwijgen aangenaam te vinden.

We komen haar vader of moeder niet tegen, brengen de honden terug voor de winkel weer open gaat. In een achterafsteegje lunchen we. Karmele spreekt geen Engels en ik geen Spaans, we schuiven voorzichtig wat woordjes Frans naar elkaar toe. Ze vraagt me of ik met haar en haar zus die middag mee wil de stad uit, naar een achternicht die is opgenomen in een kliniek.

##

Denk niets kwaads van wat je niet begrijpt. Vermoed in een taal die je niet helemaal verstaat geen toespeling of oordeel. Kom niet terug zo snel na een afscheid, geef haar de tijd. Vertel niet hetzelfde verhaal met andere woorden. Er zijn geuren die je niet kent maar kennen zal, stemmen die je niet meer zal vrezen, momenten waarop je niet liefhebt. Er bestaat geen aarde zonder land, geen aarde zonder mensen. De zee werkt niet als een grendel boven alles wat passeert.

Er bestaat een paniek tussen geliefden die duurt van de eerste kus tot aan de eerste vrijpartij, als een rommelige verhuizing die je tot een goed einde moet zien te brengen. Niet te snel willen gaan en toch voortdurend de angst ergens de draad te verliezen of niet meer op te kunnen pakken, of dat die zal breken door een onverhoedse wending of beweging. In de auto ben ik opnieuw stil en nu valt het des te meer op omdat de vrouwen de hele tijd uitgelaten tegen elkaar praten. Ik zit in elkaar gevouwen tegen het portier aangedrukt. Als we aankomen bij de kliniek spreek ik af dat ik eerst de bergen in loop terwijl Karmele en haar zus en vriendin naar binnen gaan. Ik beklim een top en probeer van hier de stad te zien maar krijg alleen uitzicht op de zee erachter. Ik zie een omgevallen beukenboom halverwege een ravijn, opgevangen door de takken van andere bomen op de helling. Hoor geklots in een put naast de weg, een kapotte pvc-buis. Bij de parkeerplaats de pootafdrukken van de hond van de cementgieter.

Ze staan in de hal rond een vrouw in een rolstoel, met een been in het gips, die naar me lacht. Ik moet iets op haar ingepakte been schrijven, gewoon in het Nederlands, met mijn handtekening eronder. Het is een psychiatrische kliniek, maar de vrouw is blijkbaar gevallen. De vrouwen zijn toegewijd en nemen innig afscheid. Vanaf de kleine bochtige weg zien we de baai beneden en pas daarna de stad. We volgen de weg langs het kanaal en houden stil ter hoogte van de bioscoop. Hier gaan de nette mensen naartoe en staan geen zwarte bommen op de toog en klinkt er geen bascorock. In het volle café voel ik me zo nodig nog nerveuzer dan in de auto. Ik bid met twee vlakke handen op mijn portefeuille of ik de drankjes mag betalen. Dan vraag ik Karmele met me mee te lopen om mijn bagage te halen. Ik dacht dat de auto vlakbij stond, maar die staat achteraan een lange sliert geparkeerde auto’s rond het schiereiland. We zeggen geen woord tegen elkaar, lijken verstomd door een deken die over ons heen ligt. Het is nu geen weldadige stilte, maar eerder een ijslaag waar we met een houweel doorheen moeten komen, alleen maar om iets uit te wisselen. Over ons is een allesverstikkende ernst komen te hangen. De spanning wordt ondraaglijk, zelfs grimmig. Ik open de achterbak van een auto en zeg ‘juste un instant’ en ze zegt het haast ironisch met grote nadruk na en draait zich van me af, alsof ik er niet mee heb willen bedoelen dat ik maar kort nodig heb mijn spullen bijeen te pakken, maar dat ik even een ogenblik privacy wil om mijn koffer te openen, alsof ze dat niet mag zien. En we lopen terug, de lange weg terug. Waarom voel ik me zo awkward, waarom heb ik niet even alleen mijn bagage opgehaald en haar met de anderen laten praten. Vanuit de diepe wens met haar alleen te zijn, maar is samen een lange kustweg aflopen met alleen maar geparkeerde auto’s wel alleen zijn? We lopen het eind weer terug, blijven daarna niet lang meer in de bar, worden voor haar deur afgezet door de vriendin. Haar zus deelt het appartement met Karmele. We beklimmen de trappen en boven begint ze een bed voor me klaar te maken in de logeerkamer, terwijl ik nogal koppig op de rand van het bed blijf zitten in haar kamer, die ze me eerst heeft laten zien. Ik hoor haar bezig en verroer me niet. Nog later staat ze in een peignoir voor me en omhels ik haar, omhelzen we elkaar en kussen en vallen samen op het bed. Onder de peignoir is ze naakt, we trekken elkaar mee op het bed en vrijen, wat nooit meer op lijkt te houden, nooit meer op kan houden. Soms ben ik in haar en dan weer niet, als ik mijn hoofd over haar buik naar beneden wil laten gaan om haar tussen haar dijen te kussen, trekt ze me terug omhoog. Wel wil ze me op haar en in haar en zij op mij of wij naast elkaar en het is donker en we vrijen en slapen soms en vrijen als we weer wakker worden. Op een gegeven moment staat ze op en doet de luiken open, het licht valt binnen en schijnt op het bed, een schilderij met zwart-witte koeien erboven en op haar nachtkastje een foto van haar vader op het strand, in een zwembroek met broekspijpen. Ze heeft de stereo bij het raam aangezet, de cd die al in de speler zat begint te spelen terwijl ze terugloopt en bij me komt en we opnieuw vrijen. Tot ze opstaat en zich aankleedt om naar haar werk te gaan, zich licht opmaakt en voorzichtig een zoet parfum op haar huid spuit en weggaat en mij in de kamer achterlaat.

##

Een twee drie vier vijf. Een twee drie vier vijf zes. Een twee drie vier vijf. Een twee drie vier vijf zes. Pianoklanken, later strijkers erbij die de melodie overnemen. Het is alsof telkens dezelfde aanzet van een partituur wordt hernomen, geoefend en er meteen op gevarieerd zodra de uitvoerende muzikanten die onder de knie hebben. Een twee drie vier vijf. Een twee drie vier vijf zes. En opnieuw. En opnieuw. Ad infinitum. Blazers die de strijkers begeleiden. Dan weer een enkele piano die alleen de noten van de melodie speelt, kaal nu, pas later komen de akkoorden erbij. Mannenstemmen, een mandoline. Arabisch gezang. Een wals. Erna altijd weer die piano. Eenvoudig, ingehouden en dan weer voluit.

Zou het mogelijk zijn woorden voor die melodie te vinden, met evenveel lettergrepen als noten? Of is de muziek al sprekend en veelzeggend op zich? Een twee drie vier vijf. Een twee drie vier vijf zes. Ik ken alleen de wijs. Die houdt me bij de les. De componist schuwt geen drama of pathetiek, integendeel, springt er met de eerste noot al gelijk middenin. Dit is onversneden in your ear. Hoe we elkaar ontmoet hebben. Wat we elkaar gezegd hebben en wat niet. Hier is geen omzichtigheid, geen verlegenheid. Recht op je doel af. Straks is het weg. Als je de kans niet neemt, ben je uitgeteld. Een twee drie vier vijf. Haar armen, de diepte die met haar vrijen heeft. De liefde als een werkwoord, vervoegbaar als een werkwoord willen zijn. Haar make-up, haar parfum, haar sereniteit, zelfs als ze met me vrijt. Haar uitgesproken eenvoudige luxe die me een vagebond doet voelen. Maar wel een gedomesticeerde, een die blijkbaar welkom is. Het trappenhuis, de voordeur, de straat.

##

Als muziek speciaal voor een film is gecomponeerd, hechten de klanken zich aan de beelden, vertelt de toenemende intensiviteit iets over de spanningsopbouw, wordt de muziek ruimtelijk. Muziek die voor film is gemaakt verwijst naar het verhaal, klinkt ook als een verhaal. De muziek hoort bij een vertelling die ongezien plaatsmaakt voor het verhaal van onszelf, daar in die kamer, het verhaal van haar en mij en nauwelijks nog taal om ons in te kunnen verschuilen en kwijt te maken, alleen lichamen die niet precies weten wat ze elkaar vertellen en ook zonder een weg vinden in elkaar.

Weet zij wat een lichaam vertelt door het te schminken, te grimeren, voor te bereiden op de daad? Seksscènes zijn voor een maquillist een ramp en al helemaal op het strand. Elke paar minuten roept de regisseur cut! en dan moet alles weer verschoond en opgepoetst en bijgetekend zodat het eindresultaat er glanzend uitziet. Maar ik bedoel niet alleen de liefdesdaad, ook de daad van het verschijnen voor publiek op het toneel of voor de camera. De grime is de laatste halte voor het echte werk begint, waar de speler nog even mag ontspannen en de zenuwen worden weggemasseerd terwijl de make-up in de huid trekt. Nooit over het werk praten, de spelers niet opjutten, juist nog even afleiden. Tegelijk is een maquillist de beste rechterhand van de regisseur omdat zij de hele boel overziet en iedereen onder handen heeft, van een betrokken afstand meekijkt omdat ze zelf niet hoeft te spelen. Voor het uiteindelijke verhaal is grime complementair, het publiek is zich nauwelijks bewust van het effect van de make-up, hoe beter ze hun werk doen hoe onzichtbaarder. En toch maken ze het detail, de verfijning in de gezichten waar wij anderhalf uur naar zitten te kijken.

Ik loop overdag over straat, probeer materiaal te verzamelen en aantekeningen voor mijn artikel te maken en af en toe noteer ik ook daadwerkelijk wat, maar vraag me af of het wel bruikbaar is. Het is net of ik niet helemaal bij dat enthousiasme kan waarmee ik eraan begon, die nieuwsgierigheid, alsof ik in een roes verkeer die het heeft overgenomen, een roes die nog steeds om me heen is en die ik Karmele noem. Aan het einde van de middag word ik ongerust of ze al thuis is. Vanuit een telefooncel bel ik haar op. Ze neemt direct op en zegt dat ik naar haar toe kan komen. Ik neem per stap een paar treden van de trap. Boven zit ze in de kamer en kijkt me aan. Ik ben niet te vroeg, het lijkt er eerder op dat ze op me heeft gewacht.