Nicolien Mizee

Hoog en laag springen

Faxen aan Ger 4

==

==

==

Uitgeverij Van Oorschot

Amsterdam

© Copyright 2021 NICOLIEN MIZEE, HAARLEM

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

==

ISBN 978 90 282 2029 4

==

www.vanoorschot.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2021

Hoog en laag springen

Haarlem, dinsdag 1 juni 1999

==

Lieve Ger,

==

Ik verheug me geweldig op vrijdag! Uit eten met Ger Beukenkamp, wat kan een mens zich nog meer wensen? De porties zullen bescheiden zijn, want door het afbouwen van de Seroxat ben ik nog steeds een beetje misselijk, maar dan heb ik meer tijd om naar je te kijken, zullen we maar zeggen. Jij kunt rustig doorkauwen, geen probleem.

==

Gisteravond was ik bij mijn ouders. Ze deden raar fluisterig over ‘gaan we het zeggen?’

‘Nou, als jij het wil zeggen.’ ‘Ik hoef het niet zo nodig te zeggen.’ ‘Dan zeggen we het niet.’ Ik wachtte maar gewoon af wat er ging komen. Uiteindelijk kwam de aap uit de mouw: ze willen me veertigduizend gulden geven. Dat mag, een eenmalige gift aan een kind voor diens vijfendertigste.

‘Dat beschouwen wij puur zakelijk,’ zei mijn moeder hoog, ‘dat is voor ons puur zakelijk.’

‘Dat is voor ons alle drie dus puur zakelijk,’ sneed ik een lange monoloog af, ‘ik zal uitzoeken of ik er wat aan heb, of dat dat betekent dat ik geen uitkering meer krijg.’

‘Mij kan het allemaal niet schelen,’ zei mijn vader, ‘dit huis schijnt inmiddels een miljoen waard te zijn en het is beter als ik wat hypotheek heb. Ik wil alleen niet naar een notaris om het uit te zoeken, want ik weet niet wat het is, maar ik kan niet naar zo’n man luisteren, ik ga acuut gapen.’

‘Ik ook,’ zei ik, ‘maar ik neem Louise wel mee.’

Ik bel je voor een afspraak.

4 juni 1999

Lieve Ger,

==

Hoofdstuk vier is nu voor de vijfde keer af, en verdomd als het niet waar is: twaalf bladzijden!

Ger van m’n hart. Hoe zit het nou met die vrijdag? ’s Ochtends, ’s middags, maakt niet uit. Bel of fax even, en – indien mogelijk – laat er nou niet weer dagen overheen gaan. Klopt het dat jullie zes weken weg zijn binnenkort? Dat kan toch niet? Geen Seroxat, geen Ger Beukenkamp, dat wordt te erg.

Haarlem, zondag 6 juni 1999

Lieve Ger,

==

Vannacht viel me een oude herinnering in:

Jij en ik liepen naar de Utrechtsestraat. We zouden namelijk – voor het eerst – uit eten gaan.

‘Een moment,’ zei je, en wilde naar de brievenbus schuin aan de overkant lopen.

‘Keer je nog terug op deze straathoek?’ vroeg ik.

‘Nou...’ zei je, en wees waar we heen moesten.

Ik stak over, terwijl jij naar de brievenbus sprintte. Waarom vraag ik dat nou? dacht ik. Ineens wist ik het: omdat ineens de angst toesloeg dat je niet meer terug zou komen, dat je weg zou lopen, zonder om te kijken, we gingen helemaal niet uit eten, dat was maar een rare fantasie van mij geweest.

Dat is nu dus precies zo gegaan.

Zeg niet dat ik het te groot maak. Drie keer laat je me zeggen hoezeer ik me erop verheug, en als het echt niet anders kan, dan zeg je: ‘we gaan niet uit eten’.

Je bent niet verantwoordelijkheid voor mijn levensgeluk, maar wel voor een avondje uit dat je me beloofd hebt.

==

Niettemin hebben we afgesproken voor vrijdag, en dat is misschien ook maar het beste. Maar ik wil niet bij jou thuiskomen. In de eerste plaats om die blik van ‘wanneer gaat ze weer weg’, gecombineerd met het niet aanbieden van een tweede consumptie, te vermijden, en in de tweede plaats omdat Hans volgens mij z’n vrije middag heeft. Met hem erbij gaat niet, en hem buitensluiten door naar boven te gaan, vind ik niet kunnen.

Ik spreek dus liever in Oosterling af. Als ik niets van je hoor, neem ik aan dat dat in orde is.

Je stuk kan ik even niet verder lezen, maar dat komt wel weer. (‘Ik zal je je bezittingen sturen, maar nu en dan overvalt de zwakte mij weer en dan kan ik het zelfs niet opbrengen je je zaken terug te sturen.’ Van Gogh aan Gauguin.)

Als je er haast mee hebt, moet je het maar zeggen en lees ik natuurlijk gewoon door.

Haarlem, dinsdag 8 juni 1999

Lieve Ger,

==

Zo, en nu houden we er weer even over op. Vrijdag zullen we de kwestie nog eenmaal zorgvuldig doornemen. Dat hebben we de vorige keer, na een vergelijkbaar communicatieprobleem, ook gedaan, en dat beviel uitstekend. Jij komt niet veel verder dan geparalyseerd wachten tot ik klaar ben, maar dat maakt niet uit. De kortsten zullen de langsten zijn, en de langsten zullen de kortsten zijn.

==

Vanochtend ben ik met Louise naar de Sociaal Raadslieden geweest om informatie in te winnen over de mogelijke belastingvrije schenking die mijn ouders me willen doen.

We werden te woord gestaan door een klein, stevig mannetje met een buik ter grootte van een skippybal, dewelke extra geaccentueerd werd door een T-shirt dat er als een tweede vel omheen gespannen zat. Hij heette ook nog Smullers. Een naam die in oorsprong waarschijnlijk ‘van de molenaar’ betekend heeft, maar helaas, deze omstandigheden mogen dan verzachtend zijn, als je zo dik bent is het een ongelukkige naam. (Voor de goede orde: dit is dan weer niet het soort buik waar ik op val.)

Voor mijn Wajong-uitkering blijkt het niet uit te maken hoeveel kapitaal ik heb en van de huursubsidie mag ik 35 duizend gulden hebben. Eigenaar worden van een deel van het huis bleek niet handig.

Ineens dacht ik: ik kan het huis ook kopen van mijn ouders. Laten taxeren in bewoonde staat, schenking ervan aftrekken, en kijken of ik met mijn minimuminkomen ergens een hypotheek kan lospeuteren. Als mijn ouders garant staan, moet het lukken.

Dus nu is de volgende stap dat Louise en ik naar een hypotheker gaan.

Ik denk niet dat het te doen is, overigens. Met mijn inkomen worden de maximale woonlasten op 390,00 per maand geschat, het bedrag dat ik nu inderdaad ook betaal. Maar het lijkt me wel goed al die dingen eens goed uit te zoeken.

Pas uren later viel me een volkomen nieuwe gedachte in, namelijk dat ik dus hoogstwaarschijnlijk eigenaar word van een grote som gelds. Het klinkt idioot, maar daar had ik nog geen seconde bij stilgestaan. Ik had alleen maar zitten denken aan investeringen in dat huis en er niet bij stilgestaan dat ik ineens een bom duiten zou hebben, waar ik echt dingen van kan kopen. Ik kan wel een zeilboot kopen. Niet dat ik dat wil, maar het idee dat het kan, is verbijsterend.

Weet je dat ik nog nooit een meubelstuk gekocht heb? Dat merkte ik laatst toen ik langs een meubelwinkel kwam.

Wat zijn er veel winkels waar ik nooit in geweest ben, dacht ik. Omdat ze alleen maar grote, dure dingen verkopen! Ik vraag me af hoe snel je eraan went geld te hebben.

Het lijkt me zo griezelig om het uit te geven, en het uiteindelijk dus op te maken. Het fijnste lijkt me dat je zo nu en dan eens weg kan. Altijd maar thuiszitten, en het hele jaar moeten sparen voor die twee weken Grande Combe, vind ik bij tijd en wijle vreselijk benauwend.

Voorts is het vreemd met me gesteld. Ik schiet van de ene emotie in de andere. Vooral veel woede. Op An, Louise, politici op het journaal.

Ik heb mijn woonkamer veranderd, lampen verhangen, alles schoongemaakt, sleep voortdurend met loodzware dingen – alles om een beetje energie kwijt te raken.

En dan ineens weer doodmoe, vanmiddag urenlang in bed gelegen, niet waken, niet slapen, en het leven raasde door me heen in steeds abstractere beelden.

Ten einde raad maar een uurtje gaan verven aan Fieps plafond om in godsnaam een beetje afgeleid te worden.

Ik ken het wel van vroeger: een heftige spanning die geen uitweg vindt.

Wat moet ik nou doen? dacht ik toen ik als een bezetene aan die plafondbalken stond te kwasten.

Wachten op betere dagen.

Dat is het enige wat ik kan doen.

Overigens was ik vanochtend nog bij mijn ouders. Het had me correct geleken ze te zeggen dat ik een afspraak bij de Sociaal Raadslieden had om de consequenties van hun mogelijke gift te bespreken.

‘Kom je daarna dan even langs om verslag uit te brengen?’ riep mijn moeder gretig.

‘Eerst moet ik de kinderen opvangen,’ zei ik, ‘en dan ben ik er om ongeveer kwart voor een.’

‘Dat is goed. Dan heb ik vrij. Tot morgen!’

Ik had er al zulke bange voorgevoelens over, dat ik het niet eens aan Louise had verteld.

Ik was doodmoe wakker geworden, had met de uiterste krachtsinspanning naar die meneer Smullers – die overigens bijzonder aardig en behulpzaam was – geluisterd, de kinderen opgevangen, bij dit alles alleen maar terugverlangd naar mijn eigen huis, en kwam om tien voor een bij mijn ouders aan.

‘Ik zit in de keuken,’ riep mijn vader. Mijn vader die zijn middagboterham zit op te smakken. Mijn moeder zat met een blond meisje achter de vleugel. Een ander blond meisje zat een stripboek te lezen.

‘Ik ben om half twee klaar, hoor!’ riep mijn moeder.

De drift greep me naar de keel. Altijd is alles anders dan toegezegd. Als je zegt: ‘Maar we hadden toch afgesproken?’ krijg je de verbaasde tekst: ‘Maar je kunt toch heerlijk even in de tuin gaan zitten? ’t Is zo heerlijk in onze tuin op het moment! Ja, ik dacht, ik heb nog wel twee lesjes, maar jij kunt je altijd zo goed amuseren! Nou, ik vind echt dat je overdrijft! Je hebt toch niet heel veel te doen overdag, is het wel?’

==

Dus ik zweeg, pakte de krant en ging in de tuin zitten.

Het ging niet. Na vijf minuten was ik over mijn toeren. Ik stond op, greep jas en tas, en liep de kamer in. ‘Moeder, dit duurt me te lang. Ik ben erg moe. Ik bel je nog wel.’

Met een ruk draaide ze haar hoofd van me af. Mijn groet liet ze onbeantwoord.

Vanavond na het journaal belde ik. Ik kreeg mijn vader.

‘Ja, wat was dat nou? Mama was er helemaal overstuur van!’

‘Ze moet me niet laten komen als ze nog twee pianolessen moet geven,’ zei ik, ‘en als ze overstuur is, kan ze mij zelf ook bellen en vragen wat er aan de hand is.’

En daarna vertelde ik over het onderhoud met de Sociaal Raadsman.

==

Mijn moeder is in staat om aan de hele wereld te vertellen dat ik dol ben op rooie kool, en Ger, dan kan ik haar bedelven onder pamfletten waarin ik het tegenovergestelde beweer, ik kan het door een megafoon in haar oor toeteren: ze zal altijd blijven denken dat ze het écht beter weet. Zoals ik ook heteroseksueel ben en binnenkort een leuke baan als tandartsassistente ga zoeken.

==

Nog liever goede, duidelijke misdadigers dan dergelijke lui, die zogenaamd goed willen doen voor anderen.

Mijn angst dat er niet naar me geluisterd wordt, heeft me niet alleen ongeschikt voor alle vormen van arbeid gemaakt, maar zelfs voor de arbeidsongeschiktheid – met z’n vreselijke, mensonterende keuringen.

‘En als je nou nog eens – gedeeltelijk – wordt goedgekeurd,’ zei Louise vanochtend, ‘en je komt weer in de Bijstand. Mag je dan ook kapitaal hebben?’

Wat niet mag, wat ik heel goed weet.

‘Ik word nooit meer goedgekeurd,’ zei ik, ‘ik ga nooit meer terug naar de Sociale Dienst.’

Kortom, tien jaar onderdrukte woede zoekt zich een uitweg, na lang onder die deken van pillen te hebben liggen broeien. Ik vraag me af hoeveel ‘ik’ ben, en hoeveel ontwenningsverschijnsel. In elk geval hou ik voorlopig nog even vol. Ik zou het verschrikkelijk vinden weer terug naar de Seroxat te moeten. Dan maar een beetje gestoord. Het levert ook mooie dingen op, soms heel intense herinneringen aan (de hoop op) geluk.

Ik zie je vrijdag.

Haarlem, woensdag 9 juni 1999

Lieve Ger,

==

Ik kom net thuis uit de stad. Staat mijn moeder op het antwoordapparaat:

‘Ja Nicolien, dit is je moeder. Ik vind dat wij de laatste jaren zo weinig van elkaar begrijpen, om redenen die ik niet ken, dat ik besloten heb dat het het beste is dat we voorlopig geen contact met elkaar hebben. Ik ga dinsdag dus niet naar het toneelstuk. Louise mag mee. Dat was het.’

==

Het toneelstuk waar ze het over had, is De vrouw van de zee. Ik ben vergeten of ik je dat verhaal al verteld heb. Hier komt het:

Toen ik een jaar of dertien was, zei mijn vader: ‘Clien, vanavond gaan we naar een toneelstuk. Het heet De vrouw van de zee. Het is van Ibsen. In mijn boekenkast staat een vertaling. Die moet je lezen voor we gaan.’

Ik worstelde me door het verhaal heen, dat ik bijzonder raar vond, en ging ’s avonds naar de Toneelschuur. Nieuwsgierig keek ik om me heen.

‘Waar gaat die trap heen?’ vroeg ik.

‘Naar een tweede zaal,’ zei mijn vader.

‘En hoe weet je dan naar welke zaal je moet?’

‘O, wij moeten naar de grote zaal.’

We gingen naar binnen en namen plaats op rij een.

De deur ging dicht, de lichten uit.

Een spiernaakte man kwam binnen en begon een masturbatiescène met een teddybeer.

We waren wel wat gewend op het gebied van de vrije interpretatie, maar na tien minuten boog mijn vader zich naar me over en fluisterde: ‘Clien! We zitten verkeerd!’

’t Was een stuk over homoseksualiteit. En dat voor mijn vader, die altijd beweerd heeft ‘niets van homoseksualiteit te begrijpen’. Maar het was een leuk stuk, we hebben erg gelachen.

‘Je bent me al tweeëntwintig jaar een Vrouw van de zee schuldig,’ zei ik.

Dus nu gaan we daar dinsdag heen, zij het zonder mijn moeder.

Ik moet eindelijk weer eens iets aan hoofdstuk vijf gaan doen. Vanavond eten bij Balthasar, daar heb ik nou echt zin in. Morgen de laatste dag schilderen. En ’s ochtends naar het Orakel. Daar kan ik je dan vrijdag over vertellen.

Haarlem, donderdag 10 juni 1999

Ger van m’n hart,

==

Hoe het afliep:

Toen ik gisteren twee uur lekker had zitten schrijven, dacht ik ineens: Ik ga gewoon niet mee in die onzin.

Ik stond op, liep naar de telefoon en belde mijn moeder. ‘Zeg, ik denk dat het een beetje een misverstand is...’

‘Nicolien, het gaat niet om dat van gisteren. Maar om alles.’

Dit op verbitterde, gelaten toon. De moeder die afscheid neemt van haar ondankbaar nageslacht.

‘Het duurde allemaal een beetje lang,’ zei ik, ‘ik was erg moe, ik zat in de tuin tegen mijn slaap te vechten, en toen dacht ik: ik kan beter naar huis gaan en vanavond even bellen.’

‘En dat doe je dan vervolgens dus niet.’

Onmiddellijk voel ik het verhaal dat er al omheen ontstaan is: Nicolien loopt zomaar weg en laat niets meer van zich horen. En dat is nu al verteld aan vijftig mensen.

‘Ik heb toch gebeld? Om half negen ’s avonds, na het journaal.’

‘O ja. Maar goed, Nicolien, dit is allemaal hélemaal niet waarom het gaat. Maar om alles wat er de afgelopen jaren...’

‘Moeder, daar heb ik nu geen zin in. Ik heb sowieso geen zin in gedoe. Ik blijf gewoon langskomen. Daaaag.’

En ik hing op.

Daarna niks meer gehoord.

‘Dat is heel aardig van je,’ zei het Orakel vanochtend, ‘je zegt toch: ik kies voor jou. En dat is ook goed, want als je drie dagen wacht, heeft je moeder er weer een ongelofelijke berg van gemaakt. Die kan niet stoppen in haar hoofd.’

‘Ik moet zeggen,’ zei ik, ‘dat ik ineens ook wel medelijden met haar had.’

‘Het is ook zielig. Ze heeft niets in het leven gekregen zoals ze het zich gewenst heeft. Ze heeft óók gewoon pech gehad.’

Verder An, Louise, de vakantie en de ontwenningsverschijnselen besproken. Maar ze vond dat het allemaal goed ging, en dat een en ander nog wel degelijk met het afkicken te maken had en nog wel zou bijdraaien.

‘Je bent nu eenmaal licht ontvlambaar,’ zei ze, ‘vroeger heb je het altijd binnengehouden, maar jij kunt heel snel heel agressief zijn. Wat dat betreft sta je dicht bij de oermens. In deze tijd is het niet meer zo nodig om je met kracht te verdedigen, en daarom werkt die energie weleens tegen je, maar ’t is niks om je voor te schamen. Wie jou op straat aanvalt, zal nog opkijken.’

Over de mogelijke financiële schenking zei ze: ‘Dat zou nou eens héél goed voor je zijn. Eens even flinke armslag, lekker leven. Héél goed!’

De Prins, zondag 13 juni 1999

Allesverpletterende,

==

Ik had je gisteren al willen schrijven om je te bedanken voor je aardige onthaal van vrijdag, maar we hadden ons jaarlijks uitstapje naar de Linnaeushof (speeltuin): Mik met de kleine Stefania, Louise en ik met Ster & Bio.

Het is altijd een heel georganiseer met busboekjes, tassen met truien en paraplu’s, maar goed, om twee uur ’s middags zetten Mik en ik ons op het terras en gingen de anderen de speeltuin in.

Ster en Stefania zijn inmiddels zo groot dat we ze met een gerust hart laten gaan, Stefania kan zelfs klokkijken nu, en ik deed haar mijn horloge om en zei: ‘Om drie uur hier weer terugkomen.’

‘Waarom?’ vroeg Ster, die besloten had dat we tot sluitingstijd zouden blijven.

‘Dan krijgen jullie een ijsje,’ zei ik slim. Het was natuurlijk om ze een beetje in de gaten te houden.

Bio, die pas zes jaar is, staat heel wat gereserveerder tegenover het harde plezier van ijzeren klimrekken en kindergegil, maar daar hebben we Louise voor: die wijkt niet van haar zijde en heeft eindeloos geduld met Bio’s zorgelijk dralen bij elk onderdeel.

‘Ik ga niet meer in de kleutertuin,’ had Bio op de heenreis aangekondigd, ‘dat is voor kleine kinderen.’

Terwijl ze vorig jaar eindeloos gespeeld had op een geval dat speciaal voor kinderen in rolstoelen was: je rijdt erop, het schommelt een beetje heen en weer, en je rijdt er weer vanaf. Maar er waren geen kinderen in rolstoelen dus Bio had het uren voor zichzelf gehad.

‘Dit was een vlot, hè,’ begint ze dan op de speciale, lage, vertrouwelijke toon waarmee ze je tot ingewijde maakt in het verhaal waar ze je nu intrekt, ‘en jij was al heel lang gevangen, hè, en toen kwam ik...’

Dit jaar was ze vastbesloten ook een paar enge dingen te doen. Ik keek toe hoe ze met Louise een soort afhangende houten hangmat beklom (andere kinderen renden er zo tegenop, Bio klom vreselijk langzaam, met voorzichtige bewegingen naar boven), die uitkwam in een houten toren.

Van daaruit kun je dan over een lange touwladder over het water, iets wat gevaarloos is omdat het een soort touwtunnel is – je kunt er eenvoudigweg niet uitvallen. Eenmaal boven gekomen en oog in oog met het gevaar dat er vanaf de grond duidelijk minder angstaanjagend uit had gezien, begon ze Louise uit te leggen dat je niet hóéfde, je kon ook gewoon via de trap aan de andere kant weer naar beneden.

Ik, beneden op de grond, verstond haar natuurlijk niet, maar haar zorgelijke blik, gecombineerd met wijzende gebaren naar de enge verte en de veilige trap waren duidelijk genoeg. Louise, zeer lang en dun daarnaast, boog zich voorover en begon ook een lang betoog met veel wijswerk, wat ermee eindigde dat ze met ernstige gezichten de trap afdaalden. Intussen waren ze geloof ik door wel tachtig gillende kinderen gepasseerd, die duwend en joelend de touwtunnel inrenden.

Zo’n speeltuin trekt een bepaald publiek: ik denk dat een kwart à een derde van de ouders en de kinderen (veel) te dik is, en hoewel het wel iets aandoenlijks heeft, al die lelijke mensen die toch zo’n plezier hebben, vervult het je niet met een groot ontzag voor de schepping.

Ster, die zonder enige gêne haar kleren uittrok en in de speelvijver dook, leek wel een exotische prinses vergeleken bij die andere boter-en-kaaswezens.

==

Toen we terugliepen naar de bus, waren twee mannen vanuit een hoogwerker een lantaarnpaal grijs aan het verven.

‘’t Wordt al heel mooi!’ riep Ster hartelijk.

‘Nou, dank je wel,’ riep de ene man verbouwereerd terug.

==

Wat bedoel je toch met ‘angst voor taal’? Mij lijkt taal de enige manier om orde op zaken te stellen. Het kan niet anders of alles valt in twee zinnen te beschrijven, en het wachten is er alleen op dat deze twee zinnen, na geconcentreerd en gericht wachten, in je neerdalen. Dan schrijf je ze op en weet je het voor de rest van je leven.

‘En als dat nou niet lukt?’ vroeg Louise.

‘Dan lukt het een ander,’ zei ik.

‘Maar vind je het dan niet erg als een ander iets kan wat jij niet kan?’

‘Nee,’ zei ik, na enig nadenken.

Het valt toch allemaal niet met elkaar te vergelijken.

Louise heeft mijn stuk (die eerste vier hoofdstukken) uitgeprint op Toons computer. Morgen of overmorgen stuur ik het aan Thieu en Femke.

‘Ik heb twee stukjes van je boek gelezen,’ zei ze ineens, ‘het is wel raar.’

‘Hoezo?’

‘Nou,’ aarzelde ze, ‘ik ken al die verhalen natuurlijk... maar dat is het niet. Het is alleen, het lijkt helemaal niet op andere boeken die ik ken.’

Wat me licht ontgoochelde, want het is natuurlijk wel de bedoeling dat het een echt boek wordt.

‘Ja, dat bedoel ik geloof ik als compliment,’ zei ze haastig, ‘maar het is zo anders, het is allemaal zo kort en terloops. Alsof je het op een namiddag in één keer op hebt geschreven.’

Later, nadat we thuis waren gekomen en ik gedoucht had, keek ik om half twaalf naar een documentaire over Egyptische piramiden. Louise, die vanachter haar krant half meekeek, zat zich telkens luidruchtig te ergeren.

De documentaire ging namelijk over twee mannen (het waren net types van Koot en Bie) die een geheel nieuwe, alles omverwerpende theorie over piramiden bedacht hebben. Deze zouden niet de monumenten van een nieuwe beschaving zijn, maar de eindfase van een veel en veel oudere beschaving, die wij niet kenden. De Grieken hadden er weliswaar wat kamertjes in uitgegraven en er wat dooie farao’s in gelegd, maar dat was pas van veel en veel later.

‘Louise, wat zit je nou toch te schreeuwen,’ zei ik, ‘ben je soms bang dat ik dit allemaal geloof?’

‘Ik zeg niks, ik zeg niks,’ zei ze, maar het volgende moment begonnen de twee mannen een lang verhaal over de stand van de sterren, en die van Orion in het bijzonder, die álles verklaarde en hun theorie eens en voor altijd onweerlegbaar bewees. Omdat ze rekening hadden gehouden met de precessie! Wat tot nu toe niemand gedaan had!

‘Kijk, nou heb ik toch geleerd wat precessie is,’ zei ik (namelijk: de cirkel van 26.000 jaar die de aardas maakt, waardoor onze sterrenhemel er anders uitziet dan die van bijvoorbeeld honderd jaar geleden), ‘en verder heb ik, in hun verwerpen van de theorieën der Egyptologen, daar juist veel meer van opgestoken dan als we dáár een documentaire over gezien hadden. Ze vatten het namelijk in een notendop samen, ten faveure van een theorie die waarschijnlijk onzin is, maar de zaken toch weer eens in een heel nieuw licht zet. Hoe dwingender de presentatie, hoe groter het verzet bij de luisteraar. We kunnen de grootste waarheden beter in een klein terzijde zetten. Dat behoedt ons ook voor discussie.’

==

Mijn twee angsten zijn: water, en niet geloofd te worden.

Blijkbaar overstijgt die laatste angst mijn genegenheid voor jou, die ik toch grenzeloos geacht had. Als je niet bereid was geweest naar me te luisteren en me te trachten te begrijpen, hadden we een groot probleem gehad. Alleen al je hele houding, in die eerste minuten, en je toespelingen op iets wat uitgepraat zou gaan worden, stelden me gerust.

Ik was de hele week bang geweest voor een mogelijk vastbesloten houding van: ‘Je overdrijft. Er is niks aan de hand.’

Terwijl er wél wat aan de hand was! Mijn hand weliswaar, maar wat doet dat ertoe?

Ik was zo bang voor die wezenloze blik dat ik zelfs in de trein nog op een briefje ben gaan schrijven wat ik te zeggen had, vrezend dat de woorden me in de keel zouden blijven steken.

Maar het ging allemaal eindeloos veel eenvoudiger, simpelweg door je bereidheid naar me te luisteren. Ik was trouwens alweer verkocht toen ik je door de ruit zag.

Toch moet het óók allemaal gezegd worden.

‘Maar je kent me toch?’ riep je hulpeloos.

Jawel, maar dat maakt dus niet uit. Gek hè? Dat vind ik nou veel wonderbaarlijker dan die piramides. Dat iets zou kunnen ophouden, zonder dat je het wil.

Jij mag afspraken afzeggen als ik mijn teleurstelling daarover mag uitspreken.

Haarlem, maandag 14 juni 1999

Lieve Ger,

==

Als Charlie terug is van vakantie, zal ik hem vragen wat jij bedoelt met: ‘Alle schrijvers zijn bang voor taal.’

Het klinkt heel duidelijk, maar ik begrijp het niet. Het zijn zes woorden die, vol betekenis, betekenisloos vóór me liggen.

Voor mij is taal het enige houvast. Maar misschien bedoelen we hetzelfde.

Wetenschap zoals Arno die bedrijft, lijkt me geen wetenschap maar spielerei op hoog niveau. Met ‘hoog niveau’ bedoel ik de vaardigheid, niet de kwaliteit; men kan ook op hoog niveau kaartenhuizen of zandkastelen bouwen.

Er is maar één werkelijk pure ‘wetenschap’ in mijn ogen, en dat is de natuurkunde. Dan bestaat er nog wetenschappelijke navorsing in vakken als geschiedenis, volkenkunde en talen, maar die houdt op bij de registratie van de feiten, en leidt niet tot voorspellingen – hoogstens tot theorieën die nooit hard te maken zijn.

En dan heb je nog de laatste categorie waarin iedereen vrijelijk mag neuzelen over kunst en literatuur, hetgeen leidt tot publicaties die een bron van vermaak zullen zijn voor toekomstige generaties, die daaruit de tijdgeest zullen kunnen afleiden.

Als je een boek wil schrijven, moet je je volgens mij maar met één ding bezighouden en dat is: zeggen wat gezegd wil worden. Je moet je niet afvragen hoe en waarom, daar zijn anderen voor. Jijzelf moet denken: ja, dat klopt wel zo ongeveer. Als je van tevoren weet waar je boek over zal gaan, hoef je het al niet meer te schrijven. Dan is het al overbodig geworden.

Wat blijft er over als we de brieven van Van Gogh dichtslaan? Het beeld van iemand die iets móét maken omdat hij niet anders kan, en van wie zowel de brieven als de schilderijen, hoe onhandig ook, recht overeind blijven doordat er ‘een oprecht menselijk gevoel’ uit spreekt.

(‘Ik ga dus door als een onwetende, maar die dit ene weet: in enige jaren moet ik een zeker werk afdoen; ik hoef mij niet te overhaasten, want daar is geen heil in – maar in alle kalmte en sereniteit moet ik doorwerken, zo geregeld en geconcentreerd mogelijk, zo kort en bondig mogelijk; de wereld gaat mij slechts in zover aan dat ik als ’t ware een zekere schuld en plicht heb, omdat ik dertig jaar op die wereld heb rond gemarcheerd, uit dankbaarheid een zeker souvenir te laten in de vorm van teken- of schilderwerk – niet gemaakt om deze of gene richting te behagen, maar waarin men een oprecht menselijk gevoel uit.’)

Ik schrijf omdat ik tegenwicht moet bieden aan alle onzin die ik de hele dag om mij heen hoor, maar ik begrijp ook wel dat het niet zo is dat degenen die mijn boek na lezing dichtslaan voorgoed veranderd zijn in mensen die nooit meer lichtvaardig zullen oordelen over alles waar ik me over uitgesproken heb. Dat zou ik wel willen, dat is werkelijk mijn doel, maar tegelijkertijd weet ik dat de waarde van het boek niet ligt in de nieuwe wereldorde die erdoor zal aanbreken, maar in het feit dat iemand al die moeite gedaan heeft om het allemaal op te schrijven. Dat is de paradox waar we mee moeten leven, en als jij dit alles voor wil zijn en nu al exact weet wat wij moeten denken van jouw toekomstig boek, dan komt het er niet, of het wordt een lelijk boek.

Je moet je nooit bezighouden met wat wij denken. Noch met je conclusies, noch met je slotzin, noch met alles wat voor jou al vaststaat. Alleen opschrijven wat er in je hoofd rondspookt. Wat kan ons de tijdgeest schelen, of de aanval op eerdere theorieën? ‘Er wordt al zoveel geschreven’ om Nescio te citeren. Ja, als je mee wil draaien in het fantomencircus van Arno en de schrijflui, moet je het vooral doen. Serieuze aandacht in serieuze bladen en zo. Mij lijkt het nonsens, maar wat weet ik van jouw geheime verlangens?

Ik heb nooit een antwoord als ze me vragen waar mijn boek over gaat. ‘Over het leven in het algemeen,’ zeg ik dan maar. Tijd en publiek bepalen het onderscheid wel. Dat is niet aan ons. We moeten onszelf niet definiëren. Je moet gewoon lekker alles opschrijven, en dan kijk je na afloop wel waar het over gaat.

Balthasar denkt geloof ik ook dat z’n boeken gaan over ‘het spanningsveld tussen narcisme, agressie en de dood’. (Ja, dit verzin ik hoor, ik kan nooit onthouden wat hij erover zegt), en ik zie ze als documenten die hun waarde ontlenen aan de moeite die iemand gedaan heeft om in het reine te komen met een onverwerkt verleden.

==

‘Boudewijn verwonderde zich erover dat Andreas, die beweerd had alles, maar dan ook alles van literatuur te weten, nochtans nooit gehoord bleek te hebben van Stendhal, en, daarmee geconfronteerd, luchtig beweerde “niet geïnteresseerd te zijn in literatuur van voor 1900”.’

Zo gaat dat een heel boek door. Balthasar bedoelt: die opschepper viel lelijk door de mand. In literatuur moeten we sinds Flaubert ‘tonen’ (show) en niet ‘benoemen’ (‘tell’), maar ik geloof toch dat we zelf wel moeten weten wat we niet benoemen. Anders krijg je een boek dat net zo dik als het leven is.

Ik denk dat het beter zou zijn als de schrijver eerst een stap terug doet en denkt: nou, dat had ik allemaal mooi mis. Het was eigenlijk een beetje een eikel, die jongen waar ik zo verliefd op was. Vervolgens vertel je het verhaal alsnog, maar dan zonder dat woord eikel. De vraag is alleen of je dan nog zin hebt zo’n heel boek op te schrijven. Meestal kiezen we voor iets waar we net nog niet uit zijn, en weten we pas na de laatste punt waar het over gaat. Nog weer jaren later, blijkt er veel meer in te staan dan we dachten.

==

De eerste twee à drie jaar dat ik aan jou schreef, was elke fax eigenlijk een poging om de vorige uit te wissen. ‘Met dit gedicht vervalt het vorige. / Ik blijf mijn eigen onderhorige.’ (Achterberg).

Ik kan je met geen pen beschrijven hoezeer ik mij heb geschaamd voor alles wat ik je geschreven had, tot gekwordens toe, zweten in de nacht, kreunen, nagels in handpalmen.

We moeten ons harden. Met wetenschappelijke blik kijken naar onszelf en wat wij voortbrengen en het oordelen aan anderen overlaten. Niet meer weten dan: dit heb ik gemaakt, dit moest ik dus doen, nu is het er en misschien, waarschijnlijk zelfs, heeft het een waarde die ik zelf niet kan zien.

==

Ik ben je iets belangrijks vergeten te vragen: merk jij verschil tussen mij, zoals ik nu ben, zonder Seroxat en zoals ik daarvoor was? Voor mij is het heel anders, maar ik weet niet of het op anderen ook zo overkomt.

Laat nog even wat van je horen, hoe kort ook, voor je donderdag weggaat. Het is of de duivel ermee speelt: Louise en ik gaan weg op de dag dat jullie terugkomen. We komen de ochtend van de 31e terug. Nu meen ik mij te herinneren dat dat jouw verjaardag is.

Mocht je iets organiseren op die dag waarbij mijn aanwezigheid gewenst is, dan moet je even een kaartje sturen naar Louise’s adres, dan kijken we wel of enig sociaal gedrag die dag nog tot de mogelijkheden behoort. Jou zien, na al die weken, lijkt me hoe dan ook heerlijk, want ik vind dat ik je wel erg lang moet missen en daar ben ik niet op gebouwd.

Haarlem, maandag 21 juni 1999

Lieve Ger,

==

Ik schrijf je, hoewel je nog lang niet terug bent, om me te bevrijden van enige zaken die ik je zo graag wil vertellen dat ze onafgebroken in mijn hoofd zitten, wat me hindert bij het ontwikkelen van nieuwe gedachten.

Ik mis je erger dan anders en ben ook banger dan anders dat je niet terugkomt. Ik denk dat het komt door het stuk van het boek dat ik aan het schrijven ben.

De eerste vier hoofdstukken zijn klaar en nu ben ik bezig aan hoofdstuk vijf. Ik heb het boek in verschillende delen opgebouwd. Elk eerste hoofdstuk van een deel is extra moeilijk omdat je iets nieuws aansnijdt in een nieuwe sfeer. (De bedoeling is dat elk deel vanuit een andere gemoedstoestand geschreven is.)

Het eerste deel ging over opleidingen en werk, leidend tot arbeidsongeschiktheid, alles, kortom, waarin ik mislukt ben (hetgeen redelijk verwerkt en tamelijk hilarisch is), het tweede deel gaat over scenarioschrijven en jou – wat allemaal natuurlijk veel hoopvoller was en nog altijd doorgaat.

Hoeveel ik je ook geschreven heb over de betekenis van jouw entree in mijn leven, de zaak is nooit duidelijk vanaf de grond beschreven en geanalyseerd, om redenen van verlegenheid. Maar ja ‘what does it matter if it hurts like hell, as long as it makes a good story’, om Lord Peter Wimsey maar eens te citeren.

Voordat jij de klas in kwam, probeerde ik uit alle macht te schrijven zoals de docenten op de Schrijversvakschool dat voorschreven. Mij was het voor die tijd niet gelukt een boek te voltooien. Ik moest het dus niet op mijn manier doen, maar op een andere manier, hoe weinig me die ook aanstond. Alle docenten op de school waren en zijn nog steeds zelf echte schrijvers. Hun was het gelukt een boek te schrijven, mij niet, dus zij hadden gelijk. Ik wilde wetten en regels, toverspreuken, maar die kreeg ik niet. Ze praatten altijd over gevoel. Daar wilde ik nu juist boven staan. Ik wilde afstand nemen en overzicht krijgen. Ik wilde opstijgen uit de poel, en had het gevoel daar door de docenten juist ingedreven te worden. Maar ik had geen keus: ik wilde schrijven en zonder hulp lukte dat niet. Dan moest ik ook geen voorwaarden stellen, maar me er volledig in smijten, hoe moeilijk het ook was, en hoezeer het ook inging tegen mijn eigen gedachten en gevoelens. ‘Toen kwaamt gij in mij te leven en we waren als schaemle bloemen in den avond, o, mijn Ger, en ’k minde u.’ (Gerard van den Woestijne). (Het huis mijn vaders waar de dagen trage waren, een mooi gedicht.)

==

Vrijdag werd ik gebeld door Mieke Mast, een vrouw die ik nog ken van het lesbisch stijldansen in het Vrouwenhuis, lang geleden. Het is een vreemd flegmatieke vrouw, waar ik zo totaal geen gevoel voor kan opbrengen, noch positief, noch negatief, dat het bijna weer een nieuw gevoel is.

Ze geeft tekenles bij de EKK, de Eerste Kunstopleiding Kennemerland, een vereniging die pretendeert lessen te geven op ‘professioneel niveau’ en ‘aan te sluiten op reguliere academies’ maar waar net zo les wordt gegeven als op de andere amateurclubs waar ik poseer. Erger is dat ze beroerd betalen, en dat de docenten met wie ik te maken gehad heb, zonder uitzondering vervelende blaaskaken waren. Dat laatste had als voordeel dat ik zonder scrupules kon eisen dat ze me de normale prijs van 20 gulden per uur zouden betalen en dat ik anders niet meer kwam. Mokkend kwam de directeur zodra ik er was, de trap af (hij woonde boven de school) met de vijf gulden die ze mij ‘extra’ betaalden. Je begrijpt dat ze me maar zelden vroegen.

Lot, die ook weleens poseert, vertelde laatst dat ze door een mannelijk model was gevraagd om met z’n tweeën te poseren, ieder voor de halve prijs. En dat ook nog eens in Oegstgeest, waar de EKK een dependance geopend heeft. Lot moest de reiskosten zelf betalen.

Te zot voor woorden, en Lot heeft het natuurlijk ook niet gedaan.

Mieke Mast, om op haar terug te komen, geeft niet alleen les bij de EKK, maar ook in een wijkcentrum in Heemstede, Het Olde Huus genaamd, aan vijf stokoude vrouwtjes. Enige maanden geleden werd ik door een oude kraakstem gevraagd aldaar als ‘portretmodel’ te komen poseren. Ik stemde toe, moest door de stortregen naar Heemstede, bleek aldaar portret te moeten zitten, en kreeg daar na twee uur zitten vijfentwintig gulden voor.

‘Vijfentwintig gulden?’ zei ik verbaasd, ‘dat is wel erg weinig.’

Ja ja, maar de vereniging had zo weinig geld...

‘Het geeft niet,’ zei ik, ‘het is mijn schuld. Ik heb u vooraf niet naar de prijs gevraagd.’

Mieke Mast hoorde deze dialoog zwijgend aan, wat ik niet zo netjes vond, temeer daar de cursiste die blijkbaar met de modellen belast was, helemaal bibberig was geworden.

‘Kom je volgende week weer?’ vroeg Mieke.

‘Nee,’ zei ik, ‘ik vind het te slecht betaald.’

‘O, dan gooien we er vijf gulden bovenop,’ zei Mieke laconiek, wat me helemaal ergerde.

Het oude vrouwtje stond er echter zo verslagen en schuldbewust bij, dat ik toegaf.

‘Vooruit dan maar,’ zei ik.

En ik fietste naar huis.

Jij en ik hadden die week echter moeilijkheden over iets, en spraken tamelijk onverwacht af voor die vrijdagmiddag, om de zaak uit te praten. (Niet de laatste keer dus, maar enige maanden geleden.)

Over het algemeen zeg ik poseren niet snel af, of zorg dan tenminste voor een ander model, maar dit keer sprak ik Miekes voicemail zonder scrupules in, zei dat er ‘iets dringends’ tussengekomen was, en dat ik helaas niet kon komen. Ik had het eigenaardige voorgevoel dat ze haar voicemail niet zou af luisteren en vrijdag zonder model zou zitten.

Maanden hoorde ik niets van haar, tot ze dus afgelopen vrijdag belde.

Of ik maandag (vandaag) de hele dag kon komen poseren in Oegstgeest. Honderd gulden.

‘En de reiskosten?’ vroeg ik.

Nou nee, die kreeg ik niet vergoed, want het EKK had in Oegstgeest óók modellen, dus die konden ze dan net zo goed vragen. En daarbij, ik kon met haar meerijden. Dan moest ik om kwart voor negen ’s ochtends bij haar huis in de Pijp staan. Dat betekende weliswaar dat ik er drie kwartier te vroeg zou zijn, maar ja, ’t spaarde me wel de reiskosten uit. Na afloop moest ze dan nog een uurtje opruimen.

Het klonk alweer allemaal even vervelend, maar vooruit, honderd gulden is honderd gulden, en ik stemde toe.

‘Als je nou besluit niet te willen, bel dan zo snel mogelijk af,’ zei ze.

‘Natuurlijk,’ zei ik verwonderd, en ik hing op.

De afspraak bleef me als een visgraat in de keel steken, ik werd steeds woedender bij de gedachte dat ik van half negen ’s ochtends tot half zes ’s avonds bezig zou zijn voor honderd gulden, en ’s nachts, bij Louise in bed, zei ik ineens hardop: ‘Nee, ik doe het niet.’

‘Poseren,’ zei Louise, die het meteen begreep.

De volgende ochtend belde ik Mieke. Ik kreeg een voicemail, die een nulzesnummer opgaf en me verbood een boodschap in te spreken. Ik draaide het nulzesnummer en kreeg wéér een voicemail. Nu mocht ik blijkbaar wel inspreken, en ik zei: ‘Hoi Mieke, met Nicolien. Het is nu half twaalf zaterdagochtend. Ik heb besloten dat ik het niet doe, want ik vind het al met al te veel gedoe voor te weinig geld. Ik hoop dat je een ander model vindt. Zal wel lukken. Succes!’

En daarna voelde ik me het hele weekeind oneindig opgelucht. ‘Ik moet gewoon onthouden dat als het op de een of andere manier met Mieke Mast of het EKK te maken heeft, ik het normale tarief tot op de laatste cent eis, en anders niet,’ zei ik tegen Louise, ‘want het zijn ook nog eens zulke vervelende lui, dat ik zeker weet dat ik me die hele maandag overal aan geërgerd zou hebben.’

Liggen we vanochtend nog in diepe slaap, gaat om negen uur de telefoon en horen wij vanuit de kamer (via het antwoordapparaat):

‘Dit is Mieke Mast voor Nicolien. Nicolien zou hier om kwart voor negen zijn, en het is nu negen uur en ze is er nog steeds niet. Kunt u mij terugbellen als u weet waar ze is?’

Klik.

Stilte.

‘Die is goed!’ roep ik. ‘Heeft die sukkel het hele weekeind haar voicemail niet beluisterd!’

Maar de gedachte dat Mieke op datzelfde moment bepakt en bezakt (‘ik neem wat lappen, jurken en hoeden mee’) klaarstond om een daglange workshop modeltekenen te geven aan die pretentieuze rotschool en dat het hele model niet kwam opdagen, vervulde me toch ook wel met ontzetting. Wat was ik blij dat ik de telefoon niet had opgenomen! Want dan had ik me natuurlijk onmiddellijk laten overhalen om alsnog te komen. Ik was ook erg blij dat ik zo slim was geweest dag en uur in te spreken op die voicemail.

‘Als dat mens zoveel apparaten koopt, moet ze ze ook gebruiken,’ zei Louise narrig, ‘en ik had haar niet eens kunnen terugbellen óók, want ze heeft haar nummer niet ingesproken.’

We draaiden ons nog maar eens lekker om.

Ik vraag me af wanneer Mieke Mast me weer zal vragen.

==

Fiep was weliswaar bijzonder tevreden over mijn schilderwerk, maar dat heeft ertoe geleid dat ze nogmaals mijn hulp ingeroepen heeft. Een plint, drie kozijnen, een traphekje, enige beschadigingen in de reeds geverfde kozijnen en nog zo wat.

Zo’n eerste dag ben je altijd voornamelijk bezig met het verzamelen van emmers en lappen en het in kaart brengen van de materialen die aangeschaft moeten worden. De schuurmachine bleek zoek.

‘Ik neem de mijne wel mee,’ zei ik.

‘Kun je die zo meteen even halen?’ vroeg Gijs.

‘Ik neem hem morgen mee,’ zei ik.

Ik deed de paar dingen die ik kon doen zonder schuurmachine en kitpistool, en kleedde me weer om.

‘Ga je nu al?’ vroeg Gijs verbaasd.

‘Ja,’ zei ik, ‘ik heb nog meer te doen. Jullie zien me wel weer verschijnen.’

Fiep schoot in de lach. ‘Je lijkt wel een echte bouwvakker,’ zei ze.

Je kunt als werkman beter niet zeggen wanneer je komt en gaat, en als je dat al doet, moet je het zo vaag mogelijk houden.

Er treedt namelijk een machtsstrijd op zodra je binnenkomt. De opdrachtgever is weliswaar de baas, maar tegelijkertijd afhankelijk van je. Hij moet je te vriend houden, omdat een goede relatie natuurlijk zijn weerslag heeft op het werk en de uren die je maakt.

Ik heb gemerkt dat vrouwen daar over het algemeen beter in zijn dan mannen. Ze onderkennen hun minderwaardigheid op jouw gebied onmiddellijk en komen telkens met eerbied en bewondering kijken naar de onbegrijpelijke dingen die je doet (‘Ik dacht dat je zou gaan vérven! Maar dit moet zeker eerst...’) en die je nooit moet uitleggen, maar hoogstens nog wat mysterieuzer moet maken door staccato enige vaktermen op ze los te laten, zonder je een moment van je werk af te keren. Ze blijven dan wat nerveuzig achter je staan en vertrekken na een tijdje weer opgelucht, overtuigd dat alles helemaal in orde gaat komen.

Voor mannen is een dergelijke houding onmogelijk. In de eerste plaats menen ze er evenveel, zo niet meer vanaf te weten dan jij, en bovendien kunnen ze de zaak niet overgeven. Het feit dat ik een vrouw ben zal het nog wel moeilijker maken. Ze willen per se tekst en uitleg over wat je doet en gaan dan suggesties doen die ik met nietszeggende blik aanhoor en laat voor wat ze zijn.

‘Dat bovenlicht moet ook,’ zegt Gijs bijvoorbeeld.

Nu zit het bovenlicht boven het trapgat.

‘Dan moet je een loopsteigertje huren,’ zeg ik.

‘Nee, ik zet de ladder op die tree.’

Gijs ziet mijn blik. ‘Ik heb het geprobeerd, en het gaat heel goed met die ladder.’

Ik knik zwijgend en ga wat anders doen.

Even later komt de stukadoor boven. Gijs plaatst de ladder in het trapgat. Het ziet er levensgevaarlijk uit. De stukadoor gaat stuken. Hij kan er niet bij. Met veel kunst- en vliegwerk wordt de rand onder het bovenlicht gestuukt. ‘Zie je wel!’ roept Gijs.

‘Die man is twintig centimeter langer dan ik,’ zeg ik.

‘Dan hou ik de ladder wel vast,’ zegt Gijs.

Snap jij dat nou? In plaats van dat hij het zelf even doet, wil hij koste wat kost dat ik, de schilder tenslotte, dat bovenlicht verf. Alleen om te laten zien wie de baas is.

‘Ik doe het niet,’ zei ik.

‘Rustig, rustig,’ zei hij, ‘ik doe het zelf wel.’ En toen liep hij weg en kwam niet meer terug.

==

Hoofdstuk vijf is af, maar het is wel erg gecomprimeerd geworden, ’t is meer een samenvatting dan een lekker sappig stukje proza. Nou ja, het staat er allemaal en het is pas tien bladzijden, dus ik heb nog twee bladzijden over om er wat luchtige bloemetjes tussen te steken.

Thieu belde om het prozaclubje naar volgende week te verzetten. ‘Stuur je nog wat?’ vroeg hij gretig.

‘Ik ben nog niet helemaal tevreden,’ zei ik.

‘Dat geeft toch niet? Daar zijn we toch juist voor?’

‘Dat is waar,’ zei ik, ‘misschien pruts ik er nog drie dagen aan door, en stuur ik het maandag.’

‘Ik kijk ernaar uit!’

Dat is toch wel erg stimulerend.

En nu ga ik eens kijken wat er in hoofdstuk zes gaat gebeuren.

==

Gisternacht heb ik tot drie uur aan dat vreselijke, vreselijke hoofdstuk zitten werken. Ja, hoofdstuk vijf dus weer. Ik had het uitgeprint, las het om twaalf uur nog eens door, zat alweer streep na streep te trekken, en toen sprong ik op, ging wéér achter de computer zitten, en schreef het helemaal opnieuw, maar nu alsof ik het aan jou vertelde. Ik geloof beslist dat dat er het leven in heeft gebracht. Ik voel me in elk geval zeer verlicht.

==

Ik had je verteld dat mijn ouders mij een schenking hebben aangeboden en dat ik bij de Sociaal Raadsman was geweest.

Van deze bijeenkomst maakte ik een verslag waarin ik de zaken puntsgewijs uiteenzette, en stuurde dat naar mijn ouders.

Donderdagavond belde An. Moeder was weer raar aan het doen, wilde niet naar het feest van An en Toon komen en had mijn vader als afgezant gestuurd om dat te bespreken.

‘Ik zat boontjes af te halen,’ vertelde An, ‘en toen papa uitgepraat was zei ik: “Papa, het gaat er nu niet om dat wij bij jullie komen, het gaat erom dat wij jullie in ons huis hebben uitgenodigd naar aanleiding van onze trouwdag. Ik merk wel of mama komt.”’

‘Ja, en toen was er nog wat anders,’ zei ze plotseling behoedzaam, ‘papa zei dat ze ons alle drie achtduizend wilden geven. Weet jij daar iets van?’

Nu, om een lang verhaal iets minder lang te maken, het was weer gegaan zoals al die dingen altijd gaan bij mijn ouders: veel beloven, niks doen.

‘Ze hebben een schenking van 35 duizend gulden toegezegd,’ zei ik, ‘ik heb een hele ochtend met Louise bij de Sociaal Raadsman gezeten, alles op papier gezet, en nu begrijp ik dat het allemaal weer niet doorgaat.’

‘Maar je hebt toch al een huis gekregen?’

‘Dat huis is toch niet van mij? Ik huur gewoon. Als pa en ma de pijp uitgaan, is een derde voor jou, een derde voor Lot, en een derde voor mij. Bovendien is dat huis inmiddels met een halve ton in waarde gestegen, dus hij is er alleen maar op vooruitgegaan.’

‘Maar emotioneel gezien ervaart hij het misschien als jouw huis.’

‘De enige die geld heeft gekregen, ben jij,’ zei ik.

‘Die vijftienduizend gulden? Maar hebben jij en Lot die dan niet gekregen?’

‘Nee, natuurlijk niet.’

‘Wat idioot. Maar waarom willen ze mij en Toon dan steeds geld geven? Want ze hebben ons wel meer gegeven dan alleen die vijftienduizend.’

Ze werd ineens helemaal ijverig. ‘Weet je wat? Ik ga papa erover opbellen. Ik zeg gewoon dat ik dat geld niet wil.’

Een paar dagen later belde ze om verslag te doen. Ze had mijn vader laten komen en gezegd dat ze dat geld niet wilde, omdat ze al zo ver voorliep op mij en Lot.

‘Maar ik hou alles bij in een schriftje, hoor,’ zei mijn vader.

‘En dan staat dus in dat schrift dat wij steeds duizendjes krijgen, en Niek en Lot niks. Wat schieten we daar nou mee op? Waarom wil je uitgerekend Toon en mij steeds geld geven? Wij zijn nou juist degenen die het niet nodig hebben!’

‘Omdat jullie een groot huis hebben dat moet worden opgeknapt!’

An schoot in de lach. ‘Dat is precies wat Nicolien al zei. Maar papa, dat kunnen we zelf betalen. We doen het alleen niet.’

‘Maar ik heb Nicolien al een huis gegeven!’

‘Nee,’ bemoeide Toon zich ermee, ‘dat huis is niet van Nicolien. Dat is gewoon van jou.’

‘Maar emotioneel gezien wordt dat elk jaar een stukje meer van Nicolien.’

‘Nee, dat huis is en blijft van jou. Als jij doodgaat, erven de kinderen ieder een derde deel. Je moet echt proberen dit soort dingen zakelijk te zien.’

‘Ik heb Nicolien niks beloofd! Ik ga niet een beetje mijn eigen huis opeten om mijn kinderen geld te geven!’

‘Papa, je hoeft ons niks te geven. Maar je moet wel zorgen dat de verhoudingen in het gezin goed blijven. Voor Nicolien is het niet leuk om via mij te moeten horen dat die schenking blijkbaar van de baan is.’

‘Was ze kwaad?’

‘Nou,’ zei An diplomatiek, ‘ze was onaangenaam verrast.’

Ik kreunde toen An me dit vertelde. ‘Dat wordt dus “dat Nicolien razend is”,’ zei ik.

‘In elk geval,’ ging An door, ‘ik heb gezegd dat wij niets accepteren en dat hij die 25 duizend gulden die hij blijkbaar weg wil geven tussen jou en Lot moet verdelen.’

‘Maar ik heb het al overgemaakt!’ had mijn vader gezegd.

De sukkel. Want je mag je kinderen maar vierduizend per jaar belastingvrij geven. Dat had ik nou juist allemaal voor hem op papier gezet. Die man doet maar wat.

==

Diezelfde avond belde Lot: ‘Zeg, van papa hoorde ik dat jij “woedend bent omdat je vindt dat je te weinig geld krijgt”. Wat is daar van waar?’

Is het niet om wanhopig van te worden? Ik had die man er nog met geen woord over gesproken! Ik denk dat ik daarom ook niet tegen discussies kan: ik ben ervan overtuigd dat mensen in hun hoofd slechts plaats hebben voor één denkbeeld. Dan kun je hoog en laag springen, daar verandert niets meer aan.

Ik dacht aan mijn diepe teleurstelling over het etentje met jou dat niet doorging. En hoe dat gegaan was, hoe jij, opstaand in het café, aardig zei: ‘We gaan weer eens uit eten, hè?’ en je jas begon aan te trekken. En hoe de duizeling me dan overviel en ik dacht: o, je zal zien, het gaat niet door, hoe ik dan het liefste zou zeggen: ‘Pak je agenda, dan spreken we meteen wat af,’ wat ik natuurlijk niet doe, waarna alles inderdaad niet doorgaat, en ik denk: zie je nou wel!

Ik weet dat dit een trauma is. (Zo kan ik me eveneens, als ik in een café of restaurant op iemand zit te wachten, nooit voorstellen dat die persoon werkelijk binnen zal komen. Het is ondenkbaar. Altijd komt het goed. En nooit verdwijnt de angst. Laten we het roer omgooien. Als jij iets aanbiedt, etentje of vrijkaartje, moeten we dat meteen zo goed en duidelijk mogelijk afspreken. Niet omdat jij of ik iets verkeerd doen, maar omdat ik anders zulke vreselijke angsten ga uitstaan dat het niet opweegt tegen het plezier van dergelijke toezeggingen.

‘Nu begrijp ik ook ineens waarom je laatst helemaal niet blij was met dat aanbod van je ouders,’ zei Louise. Dat vond ik slim geobserveerd. Ik vroeg aan Lot of zij blij was geweest toen mijn vader haar die tienduizend gulden aanbood. (Het gaat nu ineens weer om tienduizend gulden, het bedrag verandert steeds.)

‘Ik zei: nou, o, nou,’ zei Lot.

‘Dus jij was ook al niet blij.’

‘Nou nee. Want ze hebben het al jaren over een schenking van vijfendertigduizend gulden. Dus dit begreep ik niet helemaal. Maar ik zei maar niks.’

‘Dus dat beloven ze jou ook! Maar dan moet je wél wat zeggen! Anders ben ik de enige die weer niet dankbaar is.’

‘Je hebt gelijk!’ zei Lot getroffen. ‘Ik ga meteen bellen.’

Anderhalf uur later belde ze terug. Ze klonk zeer vermoeid. Mijn moeder blijkt door de hele geschiedenis overstuur geraakt. Ze hadden Nicolien een huis gegeven! En hoe ze zich daarna gedragen had! Ze wou haar nooit meer zien! Enzovoort.

‘Kortom,’ zei ik, ‘moeder heeft een plan, papa maakt er een zootje van, en in plaats van dat ze opkomt voor wat zij wil, is de hele wereld weer tegen haar.’

Mijn vader had tegen Lot gezegd: ‘Ik heb óók nooit wat gekregen. Mijn eigen vader, jullie grootvader dus, is eenmaal hier geweest, toen ik dit huis aan de Kleverparkweg net gekocht had. Hij begon een psalm te zingen, over dat we ons niet moesten verliezen in pracht en praal. Daarna is hij hier nooit meer geweest.’

‘Nou, kijk eens aan,’ zei ik, ‘dat is precies wat papa ook altijd doet bij ons. Met citaten slingeren en dan de kamer uitlopen.’

‘Maar dat moet je misschien niet zo sterk veroordelen,’ zei Lot, ‘want het is nu eenmaal een psychologisch gegeven dat we onze kinderen aandoen wat ons is aangedaan.’

‘Dat weet ik wel,’ zei ik, ‘ik begin ook onmiddellijk gedichten te citeren als ik het allemaal niet meer weet, en ik ben ook een waardeloze vriendin in menig opzicht, maar dat betekent nog niet dat wij als kinderen onze ouders moeten vergeven. Als mens kan ik dat wel, maar als kind kan ik het niet. En ik geloof ook niet dat ik dat moet proberen, want dan vermink ik mezelf.’

‘Dat is heel netjes, volgens de gangbare psychologische opvattingen geredeneerd,’ grinnikte Lot.

==

Ik belde mijn vader.

‘Zeg papa,’ zei ik, ‘ik hoor dat je geld aan het weggeven bent...’

‘Clien, het komt op het moment bijzonder slecht uit...’

‘En het leek me een goed plan daar dinsdagavond even over te komen praten.’

‘O!’ riep hij, opgelucht over mijn toon. ‘Dat is goed! Ik zie je dinsdag.’

Ik zei maar niets over ‘komen eten’, want de laatste keer dat ik er was, deelde mijn vader mij mee dat ik voortaan misschien beter na het eten kon komen, zodat hij niet steeds ‘met schalen voedsel heen en weer hoefde te rennen’.

‘Je hoeft niet met schalen voedsel heen en weer te rennen,’ zei mijn moeder met strakke lippen vanaf de bank, ‘ik kook, en de afwas hoef je ook niet te doen.’

Mijn vader gaat bij dergelijke gelegenheden idioot bedrijvig heen en weer rennen, elk kopje afzonderlijk naar de keuken brengen, en zich anderszins hinderlijk gedragen, om aan te tonen – ja, god, wát weet ik eigenlijk niet.

==

Wanneer gaan we uit eten?

Haarlem, woensdag 23 juni 1999

Ger van mijn hart.

==

Ik hoor altijd de verteller, ook al is hij volgens niemand hoor- of zichtbaar. Flaubert geldt als meest volmaakte voorbeeld van de onzichtbare verteller, maar misschien juist daardoor staat hij me meer in de weg dan Tolstoj, die zo duidelijk aanwezig is. Het Gesprek heeft alweer twee dagen geleden plaatsgevonden, maar in plaats van razernij en opwinding, waar ik pas van afkom door alles op te schrijven, was ik moe en terneergeslagen.

Toch is het allemaal heel goed gegaan.

Ik had me vreselijk zenuwachtig gemaakt en toen ik dinsdagavond tegenover ze zat, voelde ik mijn hart in mijn keel bonken.

Mijn moeder, die me alweer nauwelijks aankeek, zat op de bank. Mijn vader in een grote stoel.

‘Het is allemaal wat anders gelopen dan we drie weken geleden hadden afgesproken,’ begon ik, ‘het idee was dat jullie me 35 duizend zouden schenken, en nu hoor ik dat er een wijziging in de plannen is opgetreden. Wat is er nu eigenlijk gebeurd?’

Mijn moeder sprong op. ‘Ik ga weg, ik kan er niet meer tegen!’

‘Toe nou, ga nou rustig zitten,’ zei mijn vader op kalmerende toon.

‘Ik heb ook liever dat je erbij blijft,’ zei ik, ‘want jij bent nogal verstandig in dit soort dingen (ik zei maar niet ‘de enige verstandige’) en bovendien zijn jullie in gemeenschap van goederen getrouwd, dus het is net zo goed jouw geld als dat van papa.’

‘Dan zal ik het vertellen,’ zei ze op gebroken toon, terwijl ze terugviel in de bank, ‘je weet dat ik dat altijd graag gewild heb, zo’n schenking. Bij An al. Maar hij (ze wees venijnig opzij) hield dat steeds tegen. “Dat is allemaal helemaal niet zo makkelijk als jij denkt.” Met zo’n gebaar. En dan zei ik dat ik het er met Stiny over had gehad. En dan zei hij: “O, ik begrijp dat ik financiële adviezen van de werkster moet gaan opvolgen.”’ Ze begon woedend te snikken. ‘Terwijl Stiny een vriendin van me is. En ze kan beter met geld omgaan dan hij. Al mijn vriendinnen heeft hij weggepest. Als hij er tenminste geen verhouding mee begon.’

Zo raasde ze nog lange tijd door. Toch kon ik het goed verdragen en slaagde ik er zelfs in te blijven luisteren. In de eerste plaats omdat het al heel lang zo gaat, maar ook omdat het klonk als werkelijke teleurstelling – die alleszins terecht is, want mijn vader heeft haar altijd verschrikkelijk behandeld. Toen kwamen de beschuldigingen.

‘Ik heb alles verkeerd gedaan, dat weet ik wel. Jij hebt al tegen me gebruld dat ik al mijn kinderen zou kwijtraken die keer dat je het huis uit rende, en je hebt gelijk gekregen. Niets, niets, niets heb ik nog.’ Ineens zei ze, op heel andere toon: ‘Het lijkt wel een stuk van Pinter.’

Mijn moeder heeft godzijdank een onverbeterlijk relativeringsvermogen.

‘Ik begrijp niet waarom je je nu zo opwindt,’ begon mijn vader mild en therapeutisch.

‘Nou, dat begrijp ik wel,’ zei ik, ‘mama had een goed plan, dat heeft ze trouwens al vijftien jaar, jullie bieden me samen dat bedrag aan, ik ga naar de Sociaal Raadsman om alles uit te zoeken, ik stuur jullie een verslag met alle mogelijkheden...’

‘Ja, die hartelijke brief die je ons stuurde!’ knerpte moeder vanaf de bank.

‘Dat was geen brief, dat was een verslag.’

‘O ja,’ zei ze verbouwereerd.

Ik wendde me tot mijn vader. ‘En dan doe jij ineens alles anders.’

‘Niets wist ik ervan! Niets! Hij had het geld al aan jullie overgemaakt. Ieder zevenduizend gulden. Wat nergens op slaat! En ik wist van niks. En als ik ernaar vroeg, dan was het weer: “Ik weet heel goed wat ik doe.” Met van die armgebaren!’

‘Maar daarom hoef jij toch niet zo in te storten?’ vroeg mijn vader gevoelvol aan mijn moeder.

‘Nou, dat begrijp ik nou wel,’ zei ik, ‘want ik was er ook kapot van. Ik kom hier, jij belooft me de hemel en dan komt er niks van terecht!’

‘Precies! Precies! Want zo gaat dat al veertig jaar! Ik word er gek van! We gaan scheiden. Nu weet ik het zeker. We gaan scheiden. Het is nu besloten.’

‘Juist ja,’ zei ik, ‘maar zullen we nog even proberen naar het oorspronkelijke onderwerp terug te keren? Want ik geloof dat het een goed idee is dat je nu eens een keer jouw wil doorzet.’

‘Ja, omdat jij dan vijfendertigduizend gulden krijgt!’

‘Dat ook,’ zei ik, ‘maar ook omdat je gek wordt als je het niet doet. Vanaf het moment dat ik kon praten heb ik gezegd dat je je tegen papa moest verzetten, en je hebt nooit willen luisteren. Honderdduizend fluisterende gesprekken hebben we in de keuken achter zijn rug om gehad, duizenden keren heb ik voor jou de kastanjes uit het vuur gehaald door met hem te gaan bemiddelen, over de goedkope kaas die hij kocht en de vioollessen van Lot en als het gelukt was riep je lachend dat ik “een kreng was”, en dat was dan zogenaamd weer een grapje, maar nooit durfde jij eens tegen hem in te gaan! Ik heb je eraan ten onder zien gaan en ik kon niets doen.’

‘Dat is waar,’ zei mijn moeder, plotseling kalm, ‘dat is waar. Maar dat kwam door mijn opvoeding. Door oma en tante Geerte, die altijd maar tegen me zeiden dat ik flink moest zijn en papa in zijn waarde moest laten. En daardoor heb ik mijn kinderen van me vervreemd.’

‘Kunnen jullie niet alles even uitpraten?’ vroeg mijn vader slinks.

‘Er valt niets uit te praten,’ zei ik, ‘mama heeft zich vijfendertig jaar lang over alles heen gezet, en sinds de dood van Christiaan kan ze dat niet meer. ’t Is op. Daar is niets aan te doen. Misschien blijft ze altijd zo, misschien verandert het nog een beetje. Dat merken we vanzelf wel.’

‘Precies! Want jullie hoeven hélemaal niet meer te hopen dat ik weer vrolijk ga worden en leuke verhalen ga vertellen...’

‘Dat hoop ik helemaal niet,’ zei ik.

‘Nee, want jou kan toch niks meer schelen! Jou ben ik allang kwijt!’

‘Welnee,’ zei ik, ‘jullie blijven mijn ouders en wij blijven jullie kinderen, wat we ook doen. We zitten aan elkaar vast, en we gaan er gewoon het beste van maken.’

‘Jullie komen anders nooit!’

‘Misschien is het hier niet zo leuk. En daarbij: we hebben allemaal onze eigen, drukke levens.’

‘Maar ik begrijp dat ík alles weer verkeerd heb gedaan,’ zei mijn vader.

Mijn moeder begon te schreeuwen. ‘Daar dóét hij het weer! Daar gaat hij weer zielig zitten doen. Verschrikkelijk, verschrikkelijk. Ik kan er niet meer tegen. Had ik maar kanker, dan ging ik lekker dood.’ Nu begon ze heftig te huilen, met haar gezicht in haar handen.

Ik aarzelde een moment, maar toen heb ik het gedaan: ik ben opgestaan, ben naast haar gaan zitten en heb voor het eerst in mijn leven mijn arm om haar heen geslagen.

(‘Nou, dáár heb je wel vijfendertigduizend gulden mee verdiend!’ riep An toen ik het haar vertelde.)

‘Alles ben ik kwijt. Alles. Ik heb alles verkeerd gedaan, dat weet ik wel,’ snikte ze, ‘maar ik heb mijn hele leven hard gewerkt omdat ik dan dacht: dan kan ik mijn kinderen tenminste later wat geven. Om jullie leven wat makkelijker te maken.’

‘Nu wordt het meer een stuk van Heijermans,’ zei ik.

Daar moest ze om lachen en ik ging weer terug naar mijn eigen stoel.

‘Ik schijn dus alles verkeerd gedaan te hebben,’ zei mijn vader, die nu overgegaan was in de Stille Man.

De Stille Man is een van zijn hinderlijkste rollen. Zolang hij zich inderdaad stilhoudt, is het tot daaraantoe, hoewel de sloffende gang en gebogen schouders waarmee hij gaat rondlopen onuitstaanbaar zijn, maar de gebroken, vermoeide stem die hij opzet als hij wél wat zegt, is om uit je vel te springen.

‘Ja, je hebt het inderdaad helemaal verkeerd gedaan,’ zei ik, ‘maar dat maakt niet uit. We zitten hier nu bij elkaar om het allemaal weer in orde te brengen.’

‘Ik heb alles goed bedoeld,’ zei de Stille Man, ‘maar ik schijn alles verkeerd te doen.’

‘Dat kun je wel zeggen,’ zei ik, ‘want mama is er zowat gek van geworden, zelf was ik er kapot van en Lot en An waren ook niet blij. Je hebt het goed bedoeld, maar je bent nu eenmaal onhandig met geld. Ik was vanochtend bij de hypotheekmeneer om met meneer De Vries te praten over een mogelijke overname van de flat, en die zei ook dat je er wat angstig in stond.’

‘Papa moet eens met meneer De Vries gaan praten!’ riep moeder opgewonden.

‘Nee, dat heeft geen zin,’ zei ik, ‘want papa is alles vergeten zodra hij weer op de stoep staat.’

‘O, ik ben debiel, begrijp ik.’

Ik begon te lachen. ‘Nou, op dat gebied wel. Maar ik ook, hoor. Zodra De Vries over geld begon, zat ik alleen maar te gapen en te proberen niet uit mijn stoel te glijden. Daarom neem ik Louise mee. Die snapt dat allemaal en legt het later op Dick Bruna-manier weer aan mij uit. Maar weet je wat jullie wél moeten doen? Samen naar de notaris. Een schenking van een dergelijke omvang mag je helemaal niet zomaar even op de giro overmaken. Dat moeten jullie netjes bij de notaris gaan doen.’

‘Hoor je dat? Dan gaan we samen naar notaris Bruis. Hoeveel zou je ook alweer krijgen? Dertig?’

‘Eigenlijk vijfendertig,’ zei ik verbluft.

‘Vijfendertig. Dan krijg je vijfendertig. En dat krijgt Lot later ook. Maar die is nog jong. En we trekken het bij An ook gelijk. Ze hoeft ook weer niet minder te krijgen omdat ze een goede partij getrouwd heeft. We maken morgen een afspraak met de notaris.’

‘Het komt niet op een dag aan,’ zei mijn vader.

‘Nou papa,’ zei ik haastig, ‘ik geloof dat het voor mama en mij nu toch zo langzamerhand beter is als het allemaal zo snel mogelijk wordt afgehandeld.’

==

Op dat moment ging de telefoon. De vrouw van Hugo H. Ze zei dat Hugo weer een quiz ging winnen op de televisie. Het bleek eigenlijk een goede afleiding, behalve dan dat moeder en ik beter zijn in taalspelletjes (het was Tien voor taal) dan mijn vader (die leraar Nederlands is geweest) zodat hij zich ook daarin niet kon revancheren.

Dus ging hij op slachtofferige wijze de kopjes wegbrengen en borrels inschenken.

Hugo H. wist in de finale de schijnbaar uitzichtloze positie van Nederland in een verpletterende zege om te zetten, tot genoegen van ons allemaal natuurlijk, want hoe flauw het ook is, je bent toch voor je eigen land. Hij heeft een leuke kop en een mooie stem, maar hij zit er niet zo gezellig bij, omdat hij zo graag wil winnen. En hij moet geen gladde truien dragen. Beter pakken. Of grove truien. Maar geen gladde. Misschien moet je hem eens adviseren op dat gebied.

Daarna werd het nog redelijk genoeglijk. Ik heb maar wat verhalen zitten vertellen. En om half twaalf ben ik naar huis gegaan. Louise, An en Lot stonden allemaal vol spanning op het antwoordapparaat. De laatste heb ik niet teruggebeld, want moeder had besloten dat Lot het hele bedrag terug zou moeten storten, dat ze niks kreeg, en eerlijk gezegd, ik had het maar even zo gelaten.

Pas toen ik het hele verhaal voor de tweede keer vertelde, begon ik het gevoel te krijgen dat het eigenlijk wel goed gegaan was.

‘Je hebt je voor het eerst laten raken,’ zei Louise, ‘tot nu toe ben je altijd alleen maar bezig geweest je afzijdig te houden.’

Dit besef vertaalde zich, niet diezelfde nacht maar afgelopen nacht, in een interessante droom.

Ik droomde dat ik alleen thuis was en besloten had mezelf een kogel door het hart te schieten. Maar het kwam er steeds niet van. Toen kwam mijn vriendin Gonda binnen.

‘Ach Gon,’ zei ik, ‘doe me eens een plezier en schiet me door het hart.’ En ik gaf haar een geweer.

Ze schoot. De kogel ging tussen mijn borsten door, en bleef zitten in mijn slokdarm.

‘Dank je,’ zei ik, en Gon vertrok.

Ik wist dat ik eigenlijk nogmaals moest schieten, maar dat kreeg ik niet voor elkaar. En dit was ook een aardig resultaat. Het voelde alsof ik me verslikt had in iets hards. Ik ging naar het ziekenhuis, waar de dokter zei dat ze de wond dicht zouden maken, maar de kogel nog een paar jaar zouden laten zitten.

Het is een mooi beeld van het begrip ‘geraakt worden’. Ik voelde me, toen ik wakker werd, voor het eerst sinds dagen goed uitgerust.

Het heeft me inderdaad geraakt.

==

Gisteren ging ik naar Fiep. Ze stond in de open voordeur en wees me op de muren van de vestibule.

‘Zou je die ook nog een keer willen verven?’ vroeg ze.

Op dat moment kwam Gijs door de gang aanlopen. ‘Hooooooo!’ brulde hij.

Want de voordeur viel langzaam dicht, terwijl hij zijn handen vol had.

Dat stompzinnige, overbodige, veel te harde gebrul bleef me achtervolgen en het duurde een uur (ik was op zolder aan het schilderen) voordat ik weer gekalmeerd was.

Telkens als ik eraan dacht, golfde de drift weer in me omhoog.

Dat mensen elkaar niet begrijpen is tot daaraan toe, maar dat ze niet eens aardig voor elkaar zijn, vind ik onverdraaglijk.

Overigens begon Gijs er tóch weer over dat ik dat dakraam moest verven.

‘Gijs heeft hoogtevrees,’ zei Fiep.

Wilde hij dat ik die ladder opging omdat hij zelf niet durfde! In plaats van dat hij dat nou gewoon even zégt!

Mannen.

==

Iets anders: ik sprak Emma gisteren, mijn mede Zwarte Kwast, en vertelde dat jij de deuren uit de scharnieren wilde halen en plat neerleggen als ik ze ging verven.

‘Nee, dat is helemaal niet handig,’ zei zij, ‘dat wordt maar stoffig. Zeker in de tuin. Voor je één streek gezet hebt, zit er alweer een blaadje in je verf. Gewoon erin laten zitten. Dat kunnen wij.’

Dus je weet het, Ger, dat kunnen wij.

==

Toen ik laat in de middag, moe van het verven bij Fiep, thuiskwam, stond Vic van de R. van Nijgh &Van Ditmar op het antwoordapparaat. Of ik terug wilde bellen. Ik kreeg even een schok en schonk mezelf een borrel in.

Een paar zinnen uit het deel dat ik hem had toegestuurd, schoten door mijn hoofd. Dat maakte me weer rustig.

Het is een goed boek, dacht ik, nam een slok en belde terug.

Vic stak van wal. Hij vond dat ik bijzonder goed schreef, ik had echt een schrijfhand ontwikkeld, de zinnen waren zeer welluidend, maar wat was het thema nu eigenlijk? En was de briefvorm wel echt noodzakelijk? Die verhalen over het poseren in Beverwijk waren het leukst. Ja, hij kon er niet helemaal de vinger op leggen. Het kabbelde misschien te veel. Dat gesprek met die mensen van de Sociale Dienst was zo lang uitgeschreven. Was dat wel nodig? Kwam die man later nog terug? Ik bleef misschien te veel aan de oppervlakte. Alsof ik omwegen zocht. Misschien wist ik zélf nog niet waar ik heen wilde. Wat was het grote thema. De beelden waren wel erg mooi. Misschien moest ik mijn kaarten eerder op tafel leggen. Ik vertelde nu zoveel verhalen door elkaar heen, begreep ik zélf nog wel waar ik mee bezig was? Wat de rode draad was? Kortom, zijn voorstel was dat ik concreter en helderder in mijn compositie moest worden. Misschien dat hij de volgende keer liever het hele boek in één keer wilde lezen.

Ik had in stilte geluisterd en snel aantekeningen gemaakt op alles wat ik aan papiertjes om me heen vond.

Naarmate hij langer aan het woord was, raakte ik er vaster van overtuigd dat mijn boek zó en niet anders moest. Gek hè, het had een volkomen tegengesteld effect van wat hij bedoelde.

Als ik wilde, kon hij het aan iemand anders laten lezen.

‘Aan een van je redacteuren, bedoel je?’

Ja precies. Toen volgde er een verhaal over een redacteur die net weg was en een andere die hij die dag had aangenomen en nou ja, als die nou heel anders over mijn stuk dacht dan hij, zou hij nog bellen.

Al met al is het niet heel ongunstig, hoewel ik in eerste instantie een beetje teleurgesteld was.

Haarlem, maandag 12 juli 1999

Lieve Ger,

==

Gisteren hebben Louise en ik onze eerste officiële fietstocht van dit jaar gemaakt: met de trein naar Hoorn, tandem gehuurd en de zogeheten ‘Koogroute’ gefietst.

Het was heel warm, en ik voelde me al even lusteloos als de dagen daarvoor.

We zetten de fiets tegen de dijk en klommen ertegenop. Het uitzicht was sprookjesachtig: het IJsselmeer, heel blauw en met kleine, scherpe golfjes, meeuwen, de witte zeilen van boten in de verte, de eindeloze dijk. ‘Groot was God die dag, en goedertieren,’ zegt Nescio.