Willem Jan Otten

De om

Een wandeling

==

==

==

Uitgeverij Van Oorschot

Amsterdam

© Copyright 2021 WILLEM JAN OTTEN, AMSTERDAM

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

==

ISBN 978 90 282 2033 1

==

www.vanoorschot.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2021

‘Een Franse edelman op weg naar de guillotine verzoekt om pen en papier om iets te noteren, hetgeen hem wordt toegestaan. De notitie kan tenslotte vernietigd worden wanneer zij aan iemand gericht is. Dit is echter niet het geval. Het is een notitie geheel en al voor eigen gebruik.’

—Max Frisch

De om

Als je goed kijkt, met een verrekijker, kun je jezelf zien zitten, over vijftig minuten, op een van de banken aan de overkant van de Plas. Je zult daar dezelfde gedachte hebben: daar ben je.

==

Je woont twaalf hoog en ziet vanuit je werkkamer, vrijwel in één oogopslag, de hele Om, die je over een uur en een kwartier gemaakt zult hebben.

==

Tot je tiende woonde je in de Rivierenbuurt van Amsterdam, op één hoog, en fantaseerde je van een jongen die precies aan de overkant van de binnenplaats woonde. Je stelde je voor dat hij, jou ziende, wist wat je dacht. Anders dan in een spiegel, was hij niet jij; hij was juist niet jij. Van gestalte veranderend is hij jou tot op heden blijven vergezellen. Waar je ‘in gedachten verzinkt’, ziet hij; waar je in bidden vervalt, luistert hij; waar je schrijft, leest hij. Met het ouder worden richt je je in gedachten steeds vaker tot hem, en is hij soms zelfs ‘u’.

==

Vanuit deze woorden bent u, gedachten lezend, hem.

==

Uit je werkkamer gezien lijkt de Plas op een wijde rivier, die met een flauwe bocht naar het noorden verdwijnt, A Bend in the River. Achter die bocht komt ’s zomers de zon op, boven de Westertoren, zes kilometer oostwaarts. Rechts en links zijn de oevers goeddeels begroeid. In de zomer maken daar grote, groene parkieten herrie. Als er tijdens zonsopgang slierten mist boven de boomkruinen en de Plas drijven en de stad in de verte in het tegenlicht vernevelt, zweeft er nu en dan een neushoornvogel van oever naar oever. Het regenwoud van Van Eesteren.

==

De dagelijkse Om is een wapen in het gevecht om je hersenpan – die nooit niet bezet wordt door de vreemde mogendheid van de nuttige gedachte, van het oordelen, van het hachie-redden en de planeetpaniek, van het vergeten van je doden.

==

Je hoopt op oponthoud – van staren naar kickboksers die hun trapbewegingen oefenen; van wachten op de wederkomst van de ijsvogel, na de nanoseconde waarin je hem voorbij hebt zien flitsen; van aan het schrijven raken aan een van de picknick-tafels. Het komt voor dat je drie uur onderweg
bent geweest, opgehouden door herfstlicht.

==

Onbesliste beelden, zo noemde je in je eerste gedichten datgene waar het je om zou gaan. Nu, veertig jaar later, in je zeventigste levensjaar, zou je zeggen: iets om mee in te stemmen, juist omdat het niets verklaart, zich aan betekenis onttrekt, geen inzicht verschaft.

==

Het gedicht zegt wat het betekent.

==

Je hebt je de ouderdom altijd voorgesteld als het levenstijdperk waarin je tot het ware gevoel zou komen. Zo heette een boek van Peter Handke, die je, toen hij vorig jaar de Nobelprijs kreeg, weer bent gaan lezen – net zoals toen je bijna een halve eeuw geleden begon te schrijven. Maar het lijkt te blijven zoals de Amerikaanse dichter Denise Levertov zegt:

==

Ik houd mijn zelf geen seconde

stil, het zwerft

naar alle kanten,

waar het maar kan.

Niet u,

ik ben afwezig.

==

Zonder oponthoud duurt de Om een uur en een kwartier. Zij is een vast tijdsverloop, een onveranderlijke oever waar je gedachten steeds opnieuw langs kunnen stromen. Je begint even na tienen ’s morgens te lopen – meestal ben je dan tegen elven aan de overzijde, bij Hotel Buiten, het restaurant dat wegens de pandemie gesloten is, maar waar je aan een soort loket cappuccino kunt krijgen. Je koestert elke dag de hoop dat je daar aan het schrijven zult raken, aan een van de picknicktafels. Je wacht elke dag op een gedicht. Op iets wat ‘niets anders voorstelt dan zichzelf’.

==

De Om ligt klaar voor de wandelaar, zoals de toneeltekst voor de acteur. Je bent haar vertolker. Een tekst die, gelezen, even lang duurt als de te lopen Om.

==

Linksom of rechtsom?

==

Je leeft bijna vijfenveertig jaar met iemand die het net als jij van gedachten moet hebben – in haar geval nemen die de vorm aan van verhalen, van mensenlevens. Als jullie gelijktijdig de Om willen lopen, vragen jullie soms aan elkaar: doe jij de linksom of de rechtsom? Zo maken jullie samen dezelfde wandeling, tegen elkaar in, zonder elkaar in de rede te vallen. Zij meestal linksom. Ergens halverwege komen jullie elkaar tegen, poor man’s performance artists, en zeggen dan iets gevats, bijvoorbeeld: mevrouw Van der Meer, I presume. Het is een manier om de afstand, die jullie tot elkaar moeten bewaren, te ritualiseren. Tegelijkertijd vereent het jullie. Uit elkaar zijn jullie soms bij uitstek een paar.

==

Het is eens een nachtmerrie geweest, niet lang na een plotselinge ziekenhuisopname van haar. Je droomde dat zij je tegemoetliep zonder je te herkennen. Ze schrok toen je haar riep. Jij schrok van haar binnenwaartse zwijgen. Zo liepen jullie elkaar voorbij. Je droomde dat je na kon denken en dacht dat het een spel was – hadden jullie zoiets afgesproken? Niet alleen tegen elkaar in lopen, maar ook nog zwijgen? Samen zwijgen hadden jullie wel gedaan, als jullie allebei goed aan het werk waren, dagdelen. Maar de droom liet jou niet spreken, je moest haar nakijken, het was alsof ze zich uit de voeten maakte, haar weg vervolgend. Je liep door naar huis, althans, daar was je ineens. Toen ging de telefoon, en terwijl je wakker schoot, wist je: dat is de ambulance, en je wist, terwijl je klaarwakker was: ze gaan me vertellen dat zij opgenomen is. Of erger. En ook: dit is het laatste wat ik van haar gezien heb, daar halverwege de Om.

==

*

==

Je verlaat het appartement met een mondkapje voor – je denkt dat er in de lift een verhoogde besmettingskans is. Misschien wel juist in een lege lift. Dan moet het virus wel op jou neerstrijken, het heeft geen andere keuze. De afdaling duurt een halve minuut. Op de liftwand is een oekaze geplakt: we stappen niet bij elkaar in de lift. Je bril beslaat. Angstvallig raak je niets aan. De diepe ademhaling bij het verlaten van de hal, als je het mondkapje van je oren grist.

==

Buiten. Begane grond.

==