Marijke Schermer

Gods wegen

==

==

==

Uitgeverij Van Oorschot

Amsterdam

Deze uitgave kwam mede tot stand danzij Netwerk Brabants Kloosterleven, het Prins Bernhard Cultuurfonds Noord-Brabant en Tilt.

==

==

© Copyright 2021 MARIJKE SCHERMER, AMSTERDAM

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

==

ISBN 978 90 282 2033 1

==

www.vanoorschot.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2021

‘De natuur treedt me niet in détails tegemoet, maar heeft hoofdzakelijk stemmingswaarde voor me.’

—Anna Blaman

==

‘Het is niet de taak van de dichter te spreken over dingen die gebeurd zijn maar van dingen die kunnen gebeuren, en die dus, gezien de wetten van de waarschijnlijkheid en de noodzakelijkheid, mogelijk zijn.’

—Aristoteles

Voor Rietje

Van Megen naar Velp

Zuster Angela geeft mij een Tau-kruisje aan een koord voor vrede op mijn pad. Ik doe het om mijn nek, loop het klooster uit en verdwaal onmiddellijk. Het ligt niet aan de routebeschrijving. Zojuist zongen de zusters elkaar in de kapel in tegenovergelegen banken met hoge stemmen toe. Ik zag de drie jonge nonnen. Ze zaten naast elkaar op de achterste bank, achter de oudere nonnen van wie er een Parkinson leek te hebben en een andere niet in staat was om tussen de gebeden op te staan. Wat heeft deze vrouwen, jonger dan ik, gok ik, ik ben vijfenveertig, bezield om in te treden? Vroeger was het een mogelijkheid om te leren lezen en te kunnen studeren, om aan huwelijkse gevangenschap te kunnen ontkomen. Er was vast ook vroomheid, en liefde voor God en mystieke ervaringen. Maar wie ergens heen gaat, gaat ook altijd ergens vandaan, zei de pelgrim en sloeg rechtsaf. Is er een overeenkomst tussen die vrouwen en mij? Is het kloosterleven net als het schrijverschap een obsessieve en levensbepalende toewijding aan fictie?

Als ik nog eens driemaal rond de kerk gelopen heb en me dan op de beschrijving concentreer en met mijn smartphone de windrichting bepaal, en mijn weg het stadje Megen uit vind, kom ik zuster Cornelia tegen, een van die jonge nonnen, niet jonger maar naar nu blijkt precies zo oud als ik. Ze heeft een vrije middag. Ze loopt met me mee, op de stille weg tussen de bomen naar de rivier, het klooster in haar rug. Ze draagt haar habijt met het witte touw om haar middel. Er was een tijd waarin de Clarissen burgerkleding aantrokken als zij zich in de buitenwereld begaven, maar sinds een jaar of tien laten ze zich weer zien als ze naar de winkel of de tandarts gaan of naar familie reizen of, zoals Cornelia vandaag, wat doelloos wandelen langs de Maas.

Ze heeft het altijd geweten. In de kerk voelt ze zich meer thuis dan in haar huis en bij God voelt ze zich geborgener dan bij haar eigen moeder. Voor haar familie is het geloof iets cultureels: kinderen dopen, de nachtmis en de eerste heilige communie. Die laatste is voor haar zusjes vooral aantrekkelijk vanwege de lakschoenen en de haarlinten die ze dan krijgen. Voor haar moeder zijn de rituelen de boeien waarlangs ze haar bootje veilig kan sturen, net zoals een strakke dagelijkse planning en op tijd naar bed dat zijn, maar met God en het mysterie heeft dat niets te maken. Soms gaan ze naar oudtante Aggie die in het klooster in Eindhoven woont. Daar wordt ze gegrepen door alles wat ze ziet, de gelijkvormigheid van de habijten, de saamhorigheid tussen de vrouwen, de vanzelfsprekendheid van de dagorde en de dingen die ze doen, de rust en de schoonheid van de kapel en het zingen. ‘God houdt van je zoals je bent,’ zegt oudtante zuster terwijl ze haar met kleine bruine ogen met het waas van de ouderdom erin aankijkt. Achter in de auto terug naar huis trilt Cornelia van het verlangen op een dag daar te mogen achterblijven.

Ze is een onhandig kind, altijd haar trui binnenstebuiten en haar tas op school vergeten of haar fiets gestolen met de sleutels er nog in. Niet gestolen dus, zegt haar moeder, weggegeven. Haar ouders en haar juffen weten niet of het luiheid of domheid is. Ze kan geweldig tekenen, en ze staart middagen lang uit het raam naar wat dan ook. Misschien heeft ze een kunstenaarsziel. Haar moeder huivert bij de gedachte en probeert er discipline in te brengen. Kunstenaars, dat zijn egoïsten, die zijn ongezond hevig in zichzelf en hun gevoelens geïnteresseerd. Ze doet haar op bijles en op atletiek en op de zondagsschool. Discipline. Dat zal dat sloddervosje met altijd vieze kleren leren.

Als ze in de derde klas zit hebben ze op een dag een workshop over homoseksualiteit en dan weet ze het zeker. En ook dat homo’s te benijden zijn: daar wordt actief aan acceptatie gewerkt, waardoor ze uit hun kast kunnen komen en met lotgenoten kunnen samenzijn. Op haar geaardheid ligt een groter taboe dan op die van hen.

Ondertussen blijft ze in van alles voortdurend tekortschieten en ze begint te bidden, elke avond op haar knieën voor haar bed. Niemand heeft haar dat geleerd, maar het is makkelijk. Ze smeekt dat ze toch beter mocht zijn en meer mocht voldoen aan de verwachtingen die men van haar heeft, en langzaam voelt ze in haar smeekbede en haar verdriet dat God haar omvat met Zijn liefde en goedheid, en dat zij daardoor ook goed wordt en zij wil Zijn goedheid beantwoorden met toewijding. Haar wangen zijn er rood van. Zoals andere meisjes van haar leeftijd hun uitbottende lichaam met hun handen verkennen onder de dekens, zo verkent Cornelia met dezelfde koortsigheid haar ziel.