Willemijn Kranendonk

De Geliefden

==

==

==

Uitgeverij Van Oorschot

Amsterdam

© Copyright 2022 WILLEMIJN KRANENDONK

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

==

ISBN 978 90 282 2035 5

==

www.vanoorschot.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2022

‘Er is genoeg tijd verstreken om te zien dat continuïteit langzaam alles verandert.’

Bregje Hofstede, Bergje

==

‘Many contemporary tarot practitioners assign a romantic indication to The Lovers card. However, in every traditional interpretation of The Lovers, the card is about a moral choice, about choosing the right path.’

Benebell Wen, Holistic Tarot

Jacqueline

==

==

Proloog

Dit is het huis waar mijn vader is opgegroeid en ik erfde het toen hij overleed. Ik heb hem de laatste twintig jaar van zijn leven niet gezien, toch heeft hij me dit allemaal nagelaten. Nu is het verkocht.

Vanaf hier, vanbuiten, lijkt het alsof het parket in brand staat, alsof het huis vanbinnen gloeit.

Het is een heldere, donkere nacht. Koud en aangenaam. Er ligt tien centimeter sneeuw, van het soort dat onder je voeten knispert alsof je op snoeppapiertjes loopt. Als er heksen bestaan, vrouwen die rituelen uitvoeren om de gevestigde orde omver te werpen, zijn dit de nachten waarin ze dat doen. De kilte heeft iets magisch, alle geluiden zijn gedempt, lichten worden door het wit weerspiegeld. Er is weinig verkeer op straat.

Ik loop een rondje om het huis, de bomen lijken langgerekte, mannelijke gestalten die me goedkeurend bekijken. Op hun takken balanceren bevroren witte dekens.

Mijn voeten worden koud en stijf, ik had schoenen aan moeten doen, maar dat voelde niet goed. Ik wil de grond die al zo lang in mijn familie is nog een laatste keer aanraken.

Mijn buik deint met elke stap die ik zet op en neer. Ik laat een boer en proef mijn avondeten. Rodekool met stoofpeer en een gehaktbal.

Ik loop langs het grote raam van de woonkamer, langs het fietsenschuurtje. Daar staan oude barrels in waar al niet meer op gefietst kon worden toen ik geboren werd. Het dakje zakt steeds verder door. Wanneer het heeft geregend liggen er plasjes op waar merels in baden.

Vroeger fietste er altijd een man met me mee als ik uit pianoles kwam. Mijn moeder wilde niet dat ik alleen door het donker fietste. De man zei dat vrouwen niet kunnen trappen en sturen tegelijk en toen ik een keer over een kikker was gefietst en wilde stoppen, gaf hij een harde trap tegen mijn bagagedrager en riep: ‘Doorrijden, dwerg.’

==

Ik loop verder, de hoek om. Naast het huis ligt een oude vijver die overgenomen is door een grote wilg. De boom laat zijn slierten in het bevroren water hangen. Ik trek mijn badjas uit, mijn broek en grote trui. Ik hou mijn ondergoed aan en stap over de oeverplanten het ijs op. Het zakt meteen door en ik voel de drassige bodem onder mijn blote voeten. Het is ondiep, ik had verwacht verder weg te zakken, maar alleen mijn voeten worden opgeslokt. Ik ga door mijn knieën, verplaats mijn gewicht en ga liggen. Mijn hoofd rust op een boomstronk.

Mijn onderbroek zuigt zich vol water en het huis torent boven de aarde uit. Ik zie de schaduwen van het kaarslicht flikkeren op de lege wanden. Het is januari, net Nieuwjaar geweest. Dit is het jaar dat ik met pensioen ga.

‘Ik groet mijn vader,’ zeg ik en ik kijk naar de sterren. De wind zucht als antwoord.

‘Zie je mij?’ vraag ik.

En dan: ‘Deze vijver is door opa gegraven, ik denk aan hem.’

Mijn lichaam begint te tintelen van de kou, het is alsof er iets aan mijn haren trekt. Ik denk dat ik langzaam aan het bevriezen ben.

Ik sta op, er loopt bruine derrie langs mijn benen. Ik kijk om me heen, de tuin voor en achter me, het huis nog steeds troostrijk verlicht.

Ik vraag: ‘Kun je me vergeven?’ en wacht geduldig op een antwoord, maar het blijft stil.

1

Toen ik jong was, dacht ik nooit aan deze tijd.

Alle belangrijke gebeurtenissen van je leven vinden plaats in de eerste dertig jaar: je eerste stapjes, woordjes, de eerste dag op school, naar de middelbare, eindexamen doen, afstuderen. En dan: trouwen, kinderen krijgen, gelukkig zijn.

Je gaat werken, je uitdagende droombaan blijkt saai te zijn, de dagen lopen in elkaar over, worden een dikke grijze drek. Je kan je aan het einde van de week niet meer herinneren wat je op maandag hebt gegeten.

Ik dacht dat ik op mijn achttiende wist wat ik wilde doen, wie ik wilde zijn, wat goed voor mij was en wat niet. Ik geloofde dat als ik hard studeerde, nooit boos werd en voor iedereen mijn best deed, dat ik dan gelukkig zou worden.

==

Vandaag is de eerste dag van mijn pensioen en ik word wakker van gestommel. De schoonmaakster. Het is acht uur en ik hoef nog niet op te staan, ik kan zo lang blijven liggen als ik zelf wil. Ik hoef niet meteen te douchen, de kleren aan te trekken die ik gisteren heb klaargelegd, mijn masker van foundation, mascara en oogschaduw aan te brengen, om half negen de deur uit te gaan en onderweg drie happen te nemen van een kant-en-klaaryoghurtje dat ik thuis uit de ijskast heb gepakt.

Ik hoef mezelf niet van overleg naar vergadering naar werklunch te slepen om te praten over beleidsvorming, reorganisatie, besparingen, beleggingskansen en rapporten. Ik ben niet langer de enige vrouw in de kamer, de enige vrouwelijke manager van het bedrijf met een eigen kantoor en assistente.

Ik zal nooit meer bij taxichauffeur Rachid achterin zitten onderweg naar een congres.

Gisteren werd er een feest voor me georganiseerd. De kantine was smaakvol versierd met bordeauxrode slingers en er was een buffet met kleine hapjes. Het drong niet tot me door dat dit mijn laatste dag was, dat mijn werkzame leven er na deze avond op zou zitten. Pensioen klonk me als een excuus in de oren. Als je het echt leuk vindt om te werken, stop je toch niet? Maar dat is sinds een aantal maanden veranderd. Ik ben moe. De laatste jaren leek elke dag op de vorige: dezelfde mannen in dezelfde dure pakken die zeiden: ‘Waarom heb jij eigenlijk geen man en kinderen, Jacqueline?’

Ik heb gewerkt, promotie gemaakt, een pensioen opgebouwd en nu mag ik mijn dagen vullen met andere dingen.

Tijdens de afscheidsspeech huilde ik niet en toen collega’s vroegen wat ik nu ging doen, wist ik niet wat ik moest antwoorden.

Ik sta op, trek mijn verwassen en daardoor heel zachte badjas aan en loop de krakende trap af. Volgens mij heeft Julia de plinten in de woonkamer nog niet afgenomen. Het is de combinatie van stof en huidschilfers in de lucht waardoor ik zeker weet dat het nog niet gedaan is. En dat terwijl ze nu boven aan het stofzuigen is en ik gisteren nog tegen haar heb gezegd dat ze eerst de plinten beneden moet doen.

‘Eerst de plinten, anders slaat het vuil op mijn luchtwegen als ik zit te ontbijten.’

Ik loop door naar de keuken, zet de waterkoker aan en weeg koffie voor mijn cafetière af.

Met de hete mok ga ik in de achterkamer zitten. Ik zet de mok op tafel, leg mijn handen op mijn buik en adem een paar keer diep in en uit.

2

Te horen aan het gebonk en geschuif over het parket is Julia nog steeds niet klaar met stofzuigen. Over precies één week ga ik verhuizen naar een nieuwbouwbungalow. Het onderhoud van dit landgoed werd te duur en wat moet ik hier alleen? Ik hou vrijwel alle deuren dicht, er zijn ruimtes waar ik al jaren niet ben geweest.

Julia is deze week vier keer hier om me te helpen met inpakken. Julia is het nichtje van mijn buurvrouw. Ze is in de twintig, ik weet niet precies hoe oud, en mooi. Ze is tenger, heeft golvend blond haar en het gezicht van een meisje dat nooit ouder lijkt te worden, als dat van een pop. Haar borsten zijn als kleine beukennootjes, ze heeft heel strakke billen, haar benen zijn lang, eindeloos zelfs. Het zou me niets verbazen als ze op hockey zit, ze is echt een hockeymeisje. Als ik naar haar kijk, vang ik een glimp op van hoe ik vroeger was. Ik had geen ronde buik, zoals nu, ik was stevig, maar niet dik. Mijn haar glansde en was zacht. Ik was een meisje, ik was jong.

Julia komt de trap afgelopen, de stofzuiger bonkt tegen de trap aan en mijn nekharen gaan overeind staan.

‘Kun je iets zachter doen?’

Ik krijg geen antwoord.

‘Wil je alsjeblieft ontbijt voor me maken?’

Nog steeds geen antwoord.

‘Hallo?’

‘Ik kom eraan,’ zegt ze.

Het voelde als verraad om dit huis, dat al zo lang in onze familie is, te verkopen. Maar ik had geen keus. Er was niemand aan wie ik het na kon laten.

Het was 2009, net na de crisis, en terwijl mensen hun baan verloren en dat jaar niet op vakantie konden, kreeg ik een huis zo groot als een middelbare school cadeau. Het stond vol antieke houten meubels, die ik allemaal heb laten opkopen door de antiekhandelaar van de familie. Het enige wat ik heb bewaard is het bureau in de studeerkamer. Daar werkte mijn vader aan. Hij maande mij, toen ik een kind was, vanaf die plek tot stilte en ik trippelde als een muis door de andere vertrekken.

Ik heb het hele huis laten strippen, er is nieuw visgraatparket gelegd, alle wanden zijn gestuct en gewit. Het gastenverblijf heb ik laten slopen. Daar heb ik bomen laten planten.

Mijn binnenhuisarchitect had het idee om de kamers zo strak mogelijk in te richten zodat de originele details de aandacht krijgen die ze verdienen, zoals de hoge plafonds met ornamenten en de grote ramen.

Nu komt er een jong gezin wonen, een man en vrouw met twee kinderen.

De begrafenis van mijn vader vond een paar dagen na de overdracht plaats. Ik ben er niet heen gegaan. Ik weet niet of er veel andere familieleden waren, die spreek ik ook niet meer.

Een dienblad dat de kamer in wordt gedragen. Twee koppen verse koffie, een beschuitje met jam en een met smeerkaas. De koffie uit mijn cafetière is al op.

‘Je bent het tafelkleed vergeten neer te leggen,’ zeg ik.

Ze draait zich om en verdwijnt de keuken in, komt terug zonder blad, loopt naar de linnenkast en pakt een schoon, wit tafelkleed met dahlia’s erop. De bloemen zijn met extreme precisie geborduurd. Iedere ring blaadjes heeft een andere tint roze.

‘Nee, geen schone. Daarnaast ligt er een die al is gebruikt.’

Ze pakt een lichtblauwe lap met gele stiksels langs de rand en vouwt het op tafel open.

‘Denk je dat de koffie nu koud is?’ vraag ik.

Ze pakt mijn oude kopje en verdwijnt opnieuw naar de keuken.

Ik kijk de tuin in en probeer me voor te stellen hoe ik op de juiste manier afscheid kan nemen van alle planten, de pruimenboom, alle uren die ik heb besteed aan het wieden, zaaien, snoeien, en hoe dat eigenlijk moet: afscheid nemen.

Ik ben benieuwd wat de nieuwe bewoners met de tuin gaan doen. Hopelijk bestraten ze het gazon niet. Er is niets moois aan steen. Tuinen horen groen te zijn, vol bijen en bloemen. Lopen kan ook over gras.

Mijn nieuwe tuin is betegeld, met perken langs de schuttingen. ‘Onderhoudsvriendelijk,’ zei de makelaar.

Eindelijk is Julia daar.

‘Ik heb ook gelijk nieuwe beschuitjes voor je gesmeerd, ik was bang dat je ze klef zou vinden.’

Ik neem een slok van mijn koffie en begin aan mijn beschuitje met smeerkaas.

‘Ik ben klaar met schoonmaken, dus ik ga zo beginnen met inpakken.’

Ik begin niet over de plinten, heb geen zin in gedoe.

‘Ik dacht dat jij een plan zou maken, dat had ik je toch gevraagd?’

‘Ik wilde mijn plan op jouw voorkeuren afstemmen,’ zegt ze.

Ik kijk weer naar de tuin, probeer Julia uit mijn gezichtsveld weg te denken.

Op kantoor stonden planten op hydrocultuur. Joost, mijn baas, wilde een goede investering doen. Het schijnt dat groen op de werkvloer ervoor zorgt dat werknemers harder werken. Mijn baas las dit in de krant en bestelde diezelfde dag nog twintig ficussen om het grijze kantoor mee op te vrolijken. De volgende dag werd er een vrachtwagen voor het pand gereden, twee mannen stapten uit en sleepten de gigantische bakken rechtstreeks naar de klantenserviceafdeling.

‘Daar zitten de luiste mensen van dit bedrijf, Jacq.’ Ik had al meerdere malen gevraagd of hij me bij mijn volledige naam wilde noemen. ‘Laatst zag ik daar iemand verdomme haar nagels lakken terwijl er vier mensen in de wacht stonden.’

‘Jacqueline? Hoor je me?’ vraagt Julia.

Ik kijk naar haar.

‘Waar zal ik beginnen met inpakken?’ vraagt ze.

‘Maak alsjeblieft een plan, zoals ik je vroeg.’

‘Ik begin met de kleding.’ Ze staat op.

‘Wacht je wel even tot ik uitgegeten ben, zodat je meteen kunt opruimen?’

Ze zakt weer in haar stoel, zegt niets. Ik ga verder met eten.

3

Julia is weggegaan, mijn kleding is ingepakt. Het huis kraakt onder het gewicht van het naderende afscheid.

Toen Julia de deur achter zich dichttrok, overviel de stilte me. Het verbaast me hoeveel ruimte één persoon inneemt. Net was ze nog hier, hoorde ik haar door de kamers scharrelen. Ik hoefde niet na te denken, ik kon luisteren naar hoe zij bezig was. Even voelde het alsof ze hier woonde en bij mijn nieuwe leven hoorde, als mijn maatje, dochter of entertainer. Vroeger hadden vrouwen toch vaak een dame om hen te vergezellen als hun man op reis was?

Ik loop naar boven, naar mijn slaapkamer, en doe de gordijnen dicht. Ik trek mijn badjas uit en ga in bed liggen. Het gewicht van de donzen deken maakt me rustig. Op het plafond boven de zwarte gordijnen is het heldere daglicht te zien. Omgekeerd zie ik takken van bomen bewegen, ze begroeten mijn oude lichaam, ze zwaaien en reiken om me te aaien. Ik kan hun gladde, koele stammen op mijn huid voelen. Het is lang geleden dat iemand mij aanraakte. Waarschijnlijk was de laatste keer ver voor de overgang, voordat ik grijs begon te worden.

Dit is de eerste dag van mijn vrije bestaan en ik lig in bed. Het is middag en ik heb niets omhanden. Mijn lichaam voelt onrustig, mijn ledematen kunnen niet geloven dat ze niets hoeven te doen, me niet hoeven te verplaatsen.

Wat doen mensen als ze niet werken? De meesten hebben natuurlijk iemand om plannen mee te maken, reizen mee uit te stippelen. Een persoon om naast te slapen.

In dit huis woonde de belofte van zo’n leven, maar ik heb de hoop op samen oud worden laten varen en het huis toen te koop gezet.

Wat doet een alleenstaande vrouw van zesenzestig met haar tijd? In mijn hoofd maak ik een lijst. Ik kan koekjes bakken, lezen, puzzelen, naar buiten kijken, een wandeling maken.

Ik kan lunchen met vriendinnen, een cursus landschapschilderen volgen, ik kan een cruise maken over de Nijl, een huis kopen aan de Costa Brava.

==

Ik moet nog een aantal dozen administratie uitzoeken. Bezigheidstherapie, zoals mensen in een gekkenhuis iedere dag knutselen. Ik kom uit bed, ik kan hier moeilijk de hele dag blijven liggen. Ik kleed me aan en loop naar de tweede verdieping, naar de werkkamer.

Een houten bureau, witte muren, het plafond vol ornamenten. Achter in het vertrek zijn grote inbouwkasten vol spullen. Ik loop naar de linker kast, doe de deur open en zie tien kartonnen dozen. Ik maak de eerste open. Bovenop ligt een papier met enkele getallen erop. Ik herken het als een jaaropgaaf, nog van een oude werkgever. Administratie moet je tien jaar bewaren, dit is dertig jaar oud.

Een leven geleden kocht ik bij Hema mappen om mijn paperassen te organiseren, het was net nadat mijn vader een appartement voor me had gekocht in Amsterdam. Ik wilde een georganiseerd huis, een georganiseerd bestaan, en die mappen zouden me daarbij helpen. Zo kon ik mijn leven indelen op kleur, in mijn hoofd kreeg mijn jeugd de kleur rood, mijn adolescentie werd blauw, alles wat daarna kwam zwart.

Kort daarna heb ik het contact met mijn vader verbroken. We hadden niets gemeen, behalve dat we allebei iemand van wie we veel hielden waren verloren: ik mijn moeder, hij zijn vrouw.

Mijn vader was na de dood van moeder als versteend. Ik ging al jong in het gastenverblijf slapen, zover mogelijk weg van hem. Het verbreken van het contact voelde niet als een radicale keuze, we spraken toch nooit met elkaar. Mijn vader stribbelde niet tegen, vroeg me niet waarom en belde nooit meer. Ik zag in dat hij niet van mij hield.

Ik bleef in het appartement wonen, de hypotheek was afbetaald en hij had het op mijn naam gezet. Het was in Zuid, met een gezamenlijke opgang. Ik heb daar gewoond tot ik hierheen verhuisde.

Toen dacht ik dat het leven maakbaar was, een bonk klei die, als je maar genoeg druk uitoefent, precies de vorm aanneemt die jij wilt. Als het leven klei is, is het heden de drassige bodem van de Flevopolder.

Ik ga tegen de muur zitten en staar een tijdje in het niets. Zal ik alle dozen bij het grofvuil zetten? Nee, dat kan niet. Kom op, Jacqueline, zeg ik tegen mezelf en ik kijk in de volgende doos. Er zit bijna niets in, enkel een stapeltje bijeengebonden brieven.

4

Dag twee en ik ben uit lunchen met Neeltje. Er strompelt een duif langs onze tafel. Hij mist een pootje, er is enkel een stompje over. Hij maakt kleine sprongetjes om in evenwicht te blijven terwijl hij in de grond pikt op zoek naar kruimels. Vrijwel alle duiven in deze stad zijn verminkt. De meeste missen een paar tenen, hebben een misvormd voetje of een hangende vleugel.

‘Vieze beesten,’ zeg ik tegen Neeltje.

Ze lacht. ‘Ja, er zou een regeling moeten komen om die beesten af te schieten.’

Onze salades worden opgediend. Ik heb een bulgursalade met gegrilde groenten besteld, zij een met zalm en dilledressing. We zitten op het terras bij het filmtheater onder een warmtelamp.

‘Hoe gaat het met de verhuizing?’ vraagt Neeltje.

‘Wel goed,’ zeg ik. ‘Gisteren vond ik de brieven van Rosa.’ Ik denk aan de geur van het grapefruitparfum dat er nog steeds inhing.

Neeltje neemt een hap van haar salade. Er lekt wat vet van de vis op tafel.

Neeltje woont verderop, ook in het huis van haar ouders, ze heeft net als ik geen kinderen.

Ik kijk naar haar, naar haar spitse gezicht. We kennen elkaar al zo lang, we lagen knuffelend met elkaar in de wieg.

‘Hoe gaat het met Rosa?’ vraagt ze als ze haar mond leeg heeft. Neeltje en ik schelen drie maanden, onze moeders waren het grootste gedeelte van hun zwangerschap samen. Ze wandelden dagelijks door de bomenrijke wijk en waren een van de eersten die elkaars kindje zagen.

‘Weet ik niet, ik heb haar sinds de breuk niet meer gezien.’

Neeltje en ik gingen naar dezelfde basisschool en vervolgens allebei naar het Stedelijk Gymnasium. Zij was brutaler dan ik. Ik droeg nooit de juiste kleding, had geen moeder die ervoor zorgde dat ik er netjes bij liep, dus ik had versterking nodig. Neeltje schold de kinderen die mij pestten uit en krabde hun wangen open als het uit de hand liep. Ik hoefde enkel dicht bij haar te blijven om mijn schooltijd zonder kleerscheuren door te komen.

Er komt een andere verminkte duif langsgewaggeld. Ik zie Neeltje naar het dier loeren met een afkeurende blik in haar ogen, ze geeft het beest vanonder de tafel een schop.

‘En met Julia?’ vraagt ze dan.

‘Ik vind haar eerlijk gezegd nogal langzaam.’

Neeltje knikt.

Later, toen ik wist dat ik lesbisch was, heb ik me vaak afgevraagd of ik als kind verliefd was op Neeltje. Onze vriendschap was hecht, we gingen samen in bad, ik hield intens van haar, adoreerde haar zelfs, denk ik. We speelden geregeld doktertje. Dan smeerden we dure kruidenzalf van haar moeder tussen elkaars benen om elkaar ‘zacht te maken’.

Toen ik haar vertelde dat ik op vrouwen viel, zei ze alleen: ‘Ik niet, sorry.’

‘Wanneer ik zelf schoonmaak, kan ik in drie uur het hele huis doen,’ zeg ik. ‘Zij komt twee keer per week drie uur. Het lukt haar nauwelijks om alles gedaan te krijgen.’

Neeltje steekt haar hand omhoog om een bediende te wenken en kijkt achter haar of er iemand aankomt. Een jonge vrouw, helemaal in het zwart gekleed, komt toegesneld, Neel zegt over haar schouder: ‘Nog twee glazen witte wijn, en nu echt koud, graag.’

Neeltje komt een keer in de week langs en we gaan een keer per maand uit eten. Ik ben benieuwd hoe dat straks gaat, als ik verder weg woon.

Toen ik vertelde dat ik ging verhuizen begreep ze dat niet. ‘Waarom zou je je belangrijkste statussymbool verkopen? Jij bent anders dan andere vrouwen, en dat mogen ze best weten.’

Ik vertelde haar dat het huis te duur werd, dat ik het onderhoud niet kon betalen. Ze trok als antwoord haar wenkbrauwen op en dat was het einde van ons gesprek.

Tegen mij gaat ze verder: ‘Ik denk dat je haar moet confronteren, het klinkt alsof ze er de kantjes vanaf loopt. Dat heeft ze van mijn zus, die heeft geen dag in haar leven gewerkt. Ik heb ook nooit een baan gehad, maar ik heb tenminste vrijwilligerswerk gedaan, geprobeerd iets terug te doen. Daarom schenk ik nog elke middag koffie in het bejaardenhuis. Zij rookt de hele dag van die lange dunne sigaretten.’

‘Wat moet ik dan tegen haar zeggen?’

‘Dat ze harder moet werken, je betaalt haar niet voor niets. Anders huur je wel een buitenlander in die je minder kunt betalen. Voor haar tien anderen.’

De glazen worden op tafel gezet, druppeltjes condens glijden langs de bolling naar beneden. Neeltje prikt een groot stuk zalm op haar vork samen met wat veldsla en steekt de hap in haar mond. Ik kijk naar haar malende kaken en denk aan een gesprek dat ik ooit met Rosa voerde. We waren in een duur restaurant waar alleen witte mensen kwamen. Ze zei dat ze zich schaamde voor haar witheid, voor de kansen die zij kreeg omdat anderen onderdrukt werden. Ik zei tegen haar dat onrecht bij de wereld hoort, ze keek me verbluft aan.

‘Onrecht hoort niet bij de wereld,’ zei ze. ‘De wereld is een stuk steen zonder taal in de ruimte. Wij maken de wereld tot wat hij is, geven de dingen een naam en onderdrukken mensen voor ons eigen genot. De wereld is niet de mensheid, wij zijn de mensheid en creëren zelf dit systeem.’ Ze praatte heel hard, schreeuwde bijna en de mensen om ons heen keken schichtig onze kant uit.

‘Rustig, Roos,’ zei ik.

‘Jij bent zo naïef, opgevoed met het idee dat geld iets vanzelfsprekends is. Je zou jezelf hier moeten zien zitten.’

Ze pakte haar tas, stond op en legde het servet dat ze op haar schoot had liggen op haar stoel. Ze keek me niet aan toen ze wegliep.

Neeltje neemt weer een hap van haar salade en smakt een beetje.

Als we klaar zijn met eten vraagt Neeltje wanneer we elkaar weer zien. Ik zeg haar dat ik het nog zal laten weten.

5

Ik lig weer in bed en zeg hardop tegen mezelf: ‘Ik heb een fijne dag gehad vandaag. Ik heb geluncht met een vriendin en lig nu even te rusten.’

Het is vier uur ’s middags en als ik nog aan het werk was geweest, zat ik nu in mijn kantoor e-mails te beantwoorden. Vergaderingen hielden we in de ochtend, dan was iedereen nog fris. Als ik nu aan het werk was, had ik net voor de zoveelste keer koffie gehaald en mijn bureaustoel versteld om geen last van mijn nek te krijgen.

De lunch met Neeltje was niet zoals ik had verwacht. Eerder kon ik lachen om haar hardheid, haar onaangepaste opmerkingen, maar net schaamde ik me voor haar, al weet ik niet precies waarom.

Ik moet denken aan Rosa, de brieven, ik begrijp niet waarom ze opeens terug in mijn hoofd en leven is. Door het parfum zie ik haar voor me en is het net alsof ze zojuist de kamer heeft verlaten. Haar lange benen, haar houterige manier van bewegen.

Ik begraaf me onder het dekbed. Rosa en ik kennen elkaar uit de kroeg. We liepen tegen elkaar op en raakten, na onze verontschuldigingen, aan de praat. Een saai verhaal eigenlijk, cliché. Ik was daar met een vriend, zij ook.

Al die mensen heb ik, net als mijn familie, al jaren niet meer gezien. Maar wat doet het ertoe? Ik denk niet meer aan de mensen met wie ik op school zat, niet aan mijn studententijd. Die jaren liggen achter me.

Het voelt vreemd om terug de tijd in geslingerd te worden. Terug naar voordat ik een fulltimebaan had, voor ik mijn dagen sleet in een kantoorpand. Ik was een ijverige student, ik had weinig vrienden, maar ik had Rosa. Ik was gelukkig met haar.

Rosa had ruzie met mijn vader. Ik verbrak het contact met hem toen we al uit elkaar waren.

Hij zei met Pasen een keer tegen haar dat ze wel een tumor moest hebben, omdat ze het verkeerde soort vlees had gekocht. Ze was al jaren vegetariër. Hij schold haar geregeld uit, of maakte haar belachelijk om de kleren die ze droeg. Zij bleef hem samen met mij bezoeken omdat hij mijn vader was en omdat ze wist dat ik graag wilde dat ze meeging. Mijn vader kwam nooit naar mijn optredens op de basisschool, niet naar mijn ballet- of pianovoorstellingen.

Van mijn moeder kan ik me weinig herinneren. In mijn gedachten is ze een soort vrouwelijke jezusfiguur, met sluik haar en een bleke huid.

Door Rosa wist ik dat ik boos op mijn vader moest zijn, maar ik vond hem zielig. Hij zat opgesloten in een lichaam vol gevoelens waar hij geen woorden voor had. Ik was toen een puber en had mijn leven nog voor me.

Rosa zei: ‘Hij is een volwassen man en moet kunnen reflecteren. Als het niet goed met hem gaat, kan hij naar een psychiater gaan.’

==

Rosa en haar principes. Ze was zo ethisch verantwoord dat het irritant werd en had altijd een weerwoord.

‘Heb je wel gedacht aan de walvissen waarop gejaagd wordt?’ zei ze dan. ‘Aan de slakken die je kapot hebt getrapt? Laten we een herdenking houden voor alle insecten die we ooit per ongeluk hebben doodgemaakt.’

Er was maar één winkel in de stad waar zij boodschappen wilde doen. Alle andere supermarkten zorgden voor ongelijkheid en buitten hun werknemers uit door de lage lonen en vaste werktijden. De Groene Supermarkt was een non-profitorganisatie waar alleen biologische, ecologische en veganistische producten verkocht werden. De opbrengsten werden gedoneerd aan een goed doel dat de eigenaar zelf had opgericht, zodat we zeker wisten dat het geld goed gebruikt werd en niet in de zak van een hoge pief verdween.