Stefan Zweig

Het land tussen de talen

Reportages uit België

Vertaald door Els Snick,
geïllustreerd door Koen Broucke en
met een nawoord van Piet Chielens

==

==

==

Uitgeverij Van Oorschot

Amsterdam

© Copyright 2022 Vertaling: ELS SNICK en UITGEVERIJ VAN OORSCHOT, AMSTERDAM

© Copyright 2022 Illustraties: KOEN BROUCKE

© Copyright 2022 Nawoord: PIET CHIELENS

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaargemaakt, op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

==

ISBN 978 90 282 2036 2

==

www.vanoorschot.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2022

Hoogseizoen in Oostende

Het hoogseizoen in Oostende is een ononderbroken, bonte verscheidenheid van feesten en publieke evenementen. Bezoekers van de grootste en chicste der Belgische badplaatsen worden minder dan andere badgasten gedreven door het verlangen naar rust en ontspanning. Wie zich het hele jaar door omringd weet door jachtig en opwindend grootstedelijk vermaak, wie voortdurend de hartslag van het leven voelt en zijn veerkracht tot het uiterste geprikkeld weet, heeft de buik vol van cultuur en verfijning en geniet er ’s zomers juist van dat al die prikkels oplossen in de natuur, in harmonieuze stilte en beschouwelijke ontspanning. Dat geldt niet voor wie Oostende bezoekt. Voor deze gasten is een zomervakantie geen verpozing, geen rustpauze, maar juist een fonkelende schakel in de eindeloze keten van mondaine genoegens; het is een surrogaat voor de grote steden met hun zonovergoten boulevards, hun theaters, hun parken en hun bals, waartoe de zomer hun de toegang heeft ontzegd. Stilzwijgend groeide Oostende zo uit tot de ontmoetingsplek van echte en vermeende aristocraten, die als glinsterend schuim op de golven van de grote steden komen drijven en elkaar overal ontmoeten en herkennen, en voor wie een thuisstad slechts een doorgangsstation is van waaruit ze uitzwermen naar de grote internationale amusementscentra. Oostende geeft deze graag geziene gasten onderdak in de drukste zomermaanden, van juli tot eind augustus.

Je zou die periode uitvoerig kunnen beschrijven zonder ook maar de prachtige ligging van Oostende te vermelden, want de natuur is in het totaalbeeld eerder aankleding. Ze lijkt alleen maar zo overdadig mooi om de triomfen van de moderne beschaving luister bij te zetten en een waardig decor te bieden voor de hoogtepunten van menselijke schoonheid en kunstzinnigheid. Het strand lijkt hier minder bedoeld als vergezicht over de zee, die met haar geurige, gezonde lucht komt aangerold; je bewondert er vooral de elegantie van de imposante strandhotels en de prachtige toiletten van dames die flaneren alsof ze op de promenade van een metropool wandelen. De pier, die tot ver in zee leidt, wijst op de grootse verwezenlijkingen van de moderne techniek, op de haven met zijn sierlijke stoomboten en jachten, en wie gaat zwemmen doet dat niet zozeer vanwege de heilzame werking als wel vanwege de bijzondere strandtoiletten en de verregaande vrijheid der zeden. Zoals gezegd: hier valt de natuur haast in het niet tegenover de menselijke constructies, omdat de cultuur zich met haar nieuwste, grootste en meest verfijnde verwezenlijkingen tegenover de natuur plaatst.

De fysionomie van Oostende weerspiegelt de persoonlijkheid van de gasten. Mensen die het hele jaar hard hebben gewerkt willen in de zomer graag wat luieren, maar mensen zonder beroep of met een beroep dat nooit veel inspanning vergt, verlangen altijd naar oppervlakkige bezigheden, waarin sport en spel hier in ruime mate voorzien. Hoe levensnoodzakelijk het gokspel voor Oostende is geworden, blijkt wel uit het feit dat de Belgische overheid vorig jaar, toen de speelzalen in Oostende en Spa met sluiting werden bedreigd, beide steden een schadevergoeding wilde verlenen van zeven miljoen frank. Voorlopig is die wet nog niet van kracht, maar de voorgestelde schadevergoeding geeft al een idee van de verbluffend hoge omzetten die het spel alleen al in het hoogseizoen oplevert.

Het middelpunt van de elegante wereld vormt in Oostende het kursaal. Dit schitterende, omvangrijke gebouw staat op de zeedijk, aan weerskanten geflankeerd door voorname huizenrijen, aan de achterzijde uitkijkend op het Leopoldpark en de stad. In de grote zaal komt het chique Oostendse publiek ’s middags en ’s avonds naar het concert; vooral ’s avonds, wanneer de heren alleen in rokkostuum of smoking mogen verschijnen en dames van diverse nationaliteiten met hun prachtige toiletten en juwelen met elkaar wedijveren, wanneer de enorme zaal tot de nok gevuld is met de belangrijkste afgevaardigden van de beau monde en ongetwijfeld ook van de demi-monde – op zulke momenten is Oostende ronduit overweldigend, zelfs voor wie uit een wereldstad komt. Na het concert is er elke dag een bal; de meeste bezoekers trekken zich echter terug in andere zalen aan de achterkant van het kursaal. In de eerste zalen is het kansspel voor iedereen toegankelijk, hier is de omzet bij patience dan ook nog niet zeer hoog, de meest gewaagde inzetten zijn vastgelegd op 300 frank; het echte spel vindt pas plaats in de cercle privé, de grootste speelclub van Oostende, waarvoor een – zij het niet al te stringente – ballotage en een entree van 20 frank is vereist. In deze zalen spelen zich de interessante scènes af waarvan het hele Oostendse publiek meestal al de volgende dag op de hoogte is: de vele duizenden franken winst of verlies bij roulette en patience. De magnifiekste toiletten, waarvan de eigenaressen soms echte, soms slechts variétéprinsessen zijn, zitten zusterlijk naast elkaar, en je treft er ook die talrijke internationale figuren aan van wie je alleen weet dat ze alle casino’s ter wereld hebben bezocht en dat ze daar nooit zullen ontbreken zolang de speelzalen geopend blijven. En dat tafereel blijft tot in de vroege ochtenduren hetzelfde.

##

##

Van de talrijke andere attracties moeten vooral de bloemenfeesten worden vermeld, waarbij smaak, rijkdom en schoonheid in gelijke mate met elkaar wedijveren. Dit seizoen verlopen ze anders dan in andere jaren; je kunt ze alleen in afgesloten straten bewonderen en moet er entree voor betalen. Daarmee is veel van de vroegere luister verloren gegaan, toen de hele stad met ongemeen enthousiasme deelnam aan de confetti- en bloemenveldslag, die in vrijwel alle chique straten te zien was. Anderzijds verloopt de optocht van de rijk versierde wagens nu wel ingetogener, de wedstrijd ademt meer noblesse uit en is gespeend van de onaangename buitensporigheden die het de voorname bezoekers de afgelopen jaren lastig maakten om deel te nemen. In ieder geval heeft de wedstrijd voor de mooiste praalwagen en het best versierde balkon tot schitterende resultaten geleid.

Vanzelfsprekend ontbreekt sport in Oostende evenmin. Autoracen wordt afgewisseld met wedstrijdzeilen, hardlopen, kleiduivenschieten en hondenrennen, en er gaat geen dag voorbij of met name Engelse bezoekers krijgen de kans om te gokken. Het drukst bezocht zijn de paardenrennen, waarbij prijzen ter waarde van 400.000 frank te verdienen zijn. Vooral op de dag van de Grand Prix d’Ostende biedt het publiek een prachtige aanblik; op zulke belangrijke momenten wordt niet alleen uit badgasten gerekruteerd, maar komen ook de meest vooraanstaande sportliefhebbers uit het nabije Brussel, uit Londen en zelfs Parijs bij elkaar. Ook de koning woont die dagen haast altijd bij. Oostende ontvouwt dan al zijn pracht en verenigt onder zijn scepter de reusachtige massa mensen uit de meest diverse landen, samen met al hun schoonheden, en in pracht en praal zijn zulke dagen slechts te vergelijken met de nachtelijke feesten, wanneer de zee en de haven met duizend kleurrijke lichtjes uit het diepste duister opgloeien en fonkelende vuurpijlen vanuit de nacht naar de glimmende zeedijk worden geschoten, die feeëriek wordt verlicht door de schijnwerpers van de vuurtoren.