Joyce Roodnat

Met moeder mee

==

==

==

Uitgeverij Van Oorschot

Amsterdam

© Copyright 2022 JOYCE ROODNAT, AMSTERDAM

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaargemaakt, op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

==

ISBN 978 90 282 2059 1

==

www.vanoorschot.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2022

Mijn moeder

Mijn moeder is mijn moeder nog niet. Ze is achttien en ze heeft eindexamen gedaan: hbs B met een 9 gemiddeld. Nu wil ze medicijnen studeren, maar dat zit er niet in. Haar ouders zetten in op de politieacademie voor haar broer. Zij mag wel de opleiding voor analiste volgen. Ook iets met een witte jas, maar niet de huisarts die ze in haar hoofd heeft.

Ze gaat in een laboratorium werken, maar zodra ze trouwt houdt ze daarmee op. Ze verhuist van Rotterdam naar Amsterdam. Ze is drieëntwintig en smoor op mijn vader en hij op haar, ik zie het op de foto’s die ze van elkaar maakten tijdens hun huwelijksreis naar Terschelling. Op andere foto’s zie ik haar genieten van het bohemienleven dat hij, journalist bij Het Parool, haar biedt. Schalks in de lens kijkend steekt ze haar sigaret aan, aan een kaars in een wijnfles.

Ze krijgen mij, ze krijgen mijn broer, hun huwelijk is vruchtbaar. Maar geen succes.

Ze hebben ruzie. Mijn vader grist de bos bloemen uit de vaas, slaat ermee op de ontbijttafel. Ik weet nog altijd wat hij schreeuwt: ‘Schiet op! Bid!!’ Hij rent de deur uit, mijn moeder smijt hem vanaf het balkon zijn pakje brood achterna.

Er woedt een godsdienstoorlog. Mijn moeder laat mijn broertje dopen in de kerk van haar ouders, terwijl de afspraak is: het eerste kind (ik dus) dopen, het tweede niet. Intussen houdt mijn vader zich niet erg aan het zesde gebod, dat echtbreken verbiedt.

Ik ben zes en hun echtscheiding is een feit. Mijn vader gaat verder met zijn leven. Mijn moeder is dertig en blijft achter met twee jonge kinderen. In een stad die niet de hare is. Ze kan terug naar Rotterdam, naar haar familie in Kralingen. Maar ze blijft in een Amsterdamse wijk-in-opbouw die nog vorm moet krijgen, vastgeplakt aan de oostelijke kant van Amsterdam, ingeklemd tussen het Ajaxstadion De Meer en het zeventiende-eeuwse landhuis Frankendael.

Mijn moeder zal verschillende keren van huis wisselen, maar deze buurt, de Watergraafsmeer, verlaat ze nooit meer. Ze eigent zich hem toe door erdoorheen te wandelen, elke dag. En ik, een onverbeterlijk moederskind, loop met haar mee, aan haar hand. En als ze haar handen niet vrij heeft, houd ik haar beet bij een slip van haar jas of de punt van haar paraplu. Later loop ik voor haar uit of achter haar aan. En weer later lopen we arm in arm.

==

‘We wonen aan de rand van de stad’, honderden keren hoor ik mijn moeder dat zeggen. Ze is een pionier, en daar was ze trots op. Haar uitvalsbasis is de Finsenstraat, nummer 13, op twee hoog, waar zij en mijn vader in 1956 introkken – als eerste bewoners. Mijn vader gaat weg en dan wonen wij er met zijn drieën, in die straat als een ritssluiting tussen aan onze kant de appartementenflats van architecten Piet Zanstra en J. van Schaik, en aan de overkant iets oudere, ruimere huizen. Die zijn hoog, groot en donker. De flats ertegenover zijn krap, maar licht, met achter elke gemeenschappelijke voordeur een trappenhuis dat zes drieënhalvekamerwoningen verbindt, twee per etage. Elk appartement heeft aan de straatkant een lang balkon en aan de achterkant een klein balkon, waar de was kan wapperen naast de wit gesausde kolenkist. Het heeft ook de luxe van een badcel met een douche. Daar staat alleen mijn moeder onder. Mijn broertje en ik niet. Wij gaan op zaterdagavond in de teil.

De Finsenstraat ligt parallel aan de Middenweg, sinds eeuwen de route die Amsterdam in voert. Fameus omdat Nescio er woonde en erlangs wandelde. Legendarisch sinds Gerard Reve in De avonden melding maakte van zijn moeder (‘hoei boei’) die het heeft over ‘een echte Middenwegwind’, guur en altijd tegen.

Ik loop door de Finsenstraat. Als kind vond ik ’m lang. Nu zie ik een korte straat met aan de ene kant een kale brede stoep, terwijl aan ‘onze’ kant het trottoir is gehalveerd door bloemperken en overhuifd door kastanjebomen. Het is herfst, ze zijn kaal. Maar ik weet hoe mooi hun kruinen in de zomer bloeien – niet wit maar met rode kaarsen. Ik raap een kastanje op, wrijf ’m glanzend langs mijn mouw. Mijn moeder houdt van kastanjes, ze steekt ze in mijn jaszak want dat brengt geluk. Nu doe ik dat zelf maar.

Onze buurt is in de jaren vijftig uit de grond gestampt en heeft zich snel naar alle kanten uitgebreid. Het staartje daarvan herinner ik me: om de hoek van onze straat ligt een stuk grasland, ‘het landje’. Het landje verandert in de korte kant van het winkelcentrum dat we ‘het plein’ noemen. Waar het stuifzand over de tegels waait en tegen mijn blote benen schuurt. Waar iedereen elke dag komt, de moeders met hun boodschappentassen, wij om te spelen. Vaders zie je er alleen op zaterdag. Waar ik een winkeldiefstal pleeg: ik pik de Tina bij de kantoorboekhandel – maar dat is jaren later.

Het plein heet Christiaan Huygensplein en is in 1959 geopend. Intussen is er een monument (planeten, een camera obscura) geplaatst ter ere van de zeventiende-eeuwse doorslaggevende verbeteraar van de microscoop. Met dat instrument verdient mijn moeder onze kost in een ziekenhuislaboratorium.

Het landje verdwijnt, daar wordt een supermarkt gebouwd: Simon de Wit. Bevangen loop ik met mijn moeder voor het eerst die winkel binnen. Afgericht op het voornaamste kindergebod, ‘nergens aankomen’, kan ik niet geloven dat je zomaar boodschappen mag pakken en in je staaldraden mandje mag doen.

Inmiddels zit er allang een giga Albert Heijn, als sluitsteen van het inmiddels heringerichte winkelplein, waar niet meer het parkeren van auto’s het voornaamste is maar ruimte voor de voetgangers. Er zijn nu terrasjes. De visstal is geen stal meer maar een stenen gebouwtje. Dat vind ik best, al mis ik de geur: lekker vet, lekker vis.

Het Christiaan Huygensplein is niet bijzonder meer. Het ziet eruit zoals winkelcentra er overal uitzien. Ik slenter rond en denk met weemoed aan de snackbar waar we naartoe gingen met een grote aluminium pan, die met patat-friet werd gevuld. Ik mis de drogist – een man in een witte jas met een gouden bril en pikzwart Brylcreemhaar. De bloemenzaak is er nog wel, maar bloemist Niek Bos zelf niet – die sjanste met mijn moeder en deed haar weleens een roos cadeau. Ik rouw om de speelgoedzaak met zijn etalage waar ik stond te staren naar de poppen en speelgoedbeesten, en naar mijn eigen spiegelbeeld in de winkelruit.

De luxe damesmodezaak, waar mijn moeder zich te buiten ging aan een blouse die ze zich eigenlijk niet kon veroorloven, heet geen Loomans meer, maar is er nog. En ‘de Chinees’ heet nog altijd Wong Koen. Hier aten we elk jaar op 31 juli, mijn moeders verjaardag. Daar hebben we Rob de Nijs gezien – ongelooflijk! die zat daar óók zomaar te eten – en keken we onze ogen uit naar zijn roze (roze!) overhemd.

Ik doorkruis het Christiaan Huygensplein en sla linksaf de Middenweg op. Ik wil naar Betondorp.

==

Naar Betondorp