Sander Kollaard

Lentehonger

==

==

==

Uitgeverij Van Oorschot

Amsterdam

© Copyright 2022 SANDER KOLLAARD

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaargemaakt, op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

==

ISBN 978 90 282 2065 2

==

www.vanoorschot.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2022

Lentehonger

De laatste dagen dooit het. Vanochtend wandelden we met de hond door een grauw, nevelig landschap, waarin de laatste restanten van de sneeuw die in december royaal viel nog zichtbaar waren in de voren op de akkers en in de greppels langs de paden die we volgden. De paden zelf waren vrijwel onbegaanbaar: de door voetstappen aangestampte sneeuw is met de dooi veranderd in nat en spiegelglad ijs. S. wil dat ik schoenen met spikes koop maar die vind ik te duur en dus glijd ik zo nu en dan weg, maar vallen doe ik vooralsnog niet.

De lente lijkt ver weg. Er zijn dagen dat ik me niet eens kan voorstellen dat ze ooit nog komt – dat er weer groene sprieten door de tot bruin en beige vergane velden tevoorschijn komen, of dat het klein hoefblad weer opduikt in de nog kale bermen, of dat de leeuweriken opnieuw hun hypomane liedjes zingen boven akkers die zich nog maar net hebben ontdaan van hun dek van sneeuw en ijs.

Op zulke dagen is mijn geloof in de lente louter rationeel, kale kennis, ooit opgedaan op school. De aarde draait elk jaar rond de zon en elk etmaal om haar eigen as. Die as loopt van pool naar pool en maakt een hoek van 23,5 graden ten opzichte van het denkbeeldige vlak waarin zon en aarde staan. De aardas staat dus scheef. Die scheefstand zorgt ervoor dat verschillende delen van de aarde een gaande het jaar verschillende hoeveelheid licht vangen. Een half jaar lang – een halve omgang lang – leunt de Noordpool iets naar achteren, van de zon af, en ontvangen we op het noordelijk halfrond relatief weinig licht: de maanden van onze herfst en winter. Het halve jaar dat volgt – de resterende halve omgang – leunt de Noordpool juist iets naar voren, naar de zon toe, en ontvangen we relatief veel licht: de maanden van onze lente en zomer.

De noordelijke lente valt op de kalender tussen 21 maart en 21 juni. Rond 21 maart staat de zon boven de evenaar, zo’n beetje halverwege Afrika. Waar wij wonen – ter hoogte van Stockholm – heeft die dag iets meer dan twaalf uur zonlicht. Rond 21 juni staat de zon boven de Kreeftskeerkring, in het noorden van Afrika, en vangen we hier ruim achttien uur licht. Na 21 juni beweegt de zon zich weer richting de evenaar en neemt de duur van het daglicht elk etmaal met een paar minuten af.

Maar op een dag als vandaag zijn die feiten louter kennis, zonder emotionele lading, en dus gespeend van overtuigingskracht. Mijn voorstellingsvermogen en herinneringen ten spijt is er elke winter weer een periode dat ik er niet meer in geloof, niet echt, en dat een nieuwe lente onbereikbaar lijkt, altijd wijkend, niet reëler dan een regenboog, zodat er niets anders op zit dan me vast te klampen aan mijn kale, troosteloze kennis.

Ik ben niet de enige met twijfels. Volgens S. brachten de Vikingen in het diepst van de winter dieroffers aan de goden om de lente te laten terugkeren. Als een verre echo van dat gebruik hebben wij afgelopen december een paar jonge haantjes geslacht, overgeschoten uit het zomerbroedsel. De laatste weken waren ze onuitstaanbaar, met beginnelingengekraai en schaamteloze verkrachtingen van tantes en zusters, dus het was tijd voor de bijl. De slacht verliep bloederig genoeg en het vooruitzicht van een gebraden haantje is op zichzelf troostend, maar geruster op de terugkeer van de lente was ik vervolgens niet.

Maar goed, de feiten zijn er in elk geval. Momenteel staat de zon boven een lijn iets ten noorden van de Steenbokskeerkring, in het zuiden van Afrika, waar ze afgelopen 21 december haar meest zuidelijke stand bereikte. Beetje bij beetje schuift ze noordwaarts richting de evenaar en dus lengen onze dagen. Op de winter maakt dat vooralsnog geen indruk. De kille koning is de laatste jaren nogal grillig, zoals de huidige dooi illustreert, maar kan de komende weken nog flink bijten. In het beste geval wordt het weer kouder en keert de sneeuw terug en krijgen we dagen van zon en sneeuw, zodat we kunnen langlaufen op het meer – een van de paar dingen die de Zweedse winter enigszins aanvaardbaar maken. In het slechtste geval blijft het een onbestendige winter met dagen zoals de huidige en rijgen zonloze etmalen zich aaneen, nauwelijks van elkaar te onderscheiden.

We zullen zien. Hoe dan ook gaat het de goede kant op. Morgen krijgen we er ruim twee minuten daglicht bij, en overmorgen nog eens, en de dag erna opnieuw.

Ik tel ze allemaal.

==

*

==

Al zolang ik in Zweden woon – ruim vijftien jaar – vertel ik vrienden en familie in Nederland over de glorieuze Zweedse lente, over de ongelooflijke frisheid ervan, het licht, de kleur, en koester ik het verlangen erover te schrijven. Bijna elk jaar doe ik een aanzet en begin ik aantekeningen te maken, eerst vlijtig, dag na dag, maar allengs minder, totdat de inspanning verdampt in de dingen die altijd urgenter lijken, vaak al binnen de eerste lentemaand.

Maar afgelopen voorjaar was ik vastbesloten: dit keer zal de lente worden bewandeld en beschreven. Zo besloten, zo gedaan. Vanaf de eerste tot de laatste lentedag hebben we gewandeld en heb ik aantekeningen gemaakt van alles wat ik als lente zag, of wilde zien, elke knop en elk insect, elk sprietje en elk vogelliedje, wandeling na wandeling, zodat ik nu met een flinke stapel aantekeningen zit: voldoende, hoop ik, om eindelijk iets fatsoenlijks over de Zweedse lente te kunnen schrijven.

==

*

==