Sipko Melissen

Arkadia

Een drieluik

==

==

==

Uitgeverij Van Oorschot

Amsterdam

© Copyright 2023 SIPKO MELISSEN, AMSTERDAM

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

==

ISBN 978 90 282 3010 1

==

www.vanoorschot.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2023

Woudsend

==

##

Als uit de hemel neergedaald loopt een jongeman op een zomerse morgen door het Friese landschap op weg naar Woudsend. Het is, om precies te zijn, woensdag 19 juli 1967. Hij is die ochtend vertrokken uit Balk, waar hij overnachtte in de romantische hoop de opening van het gedicht Mei, waarvoor dat kleine stadje model zou hebben gestaan, te kunnen herbeleven. Hij had het raam van zijn kamer aan de gracht open gelaten maar hij heeft geslapen als een roos en geen bakkersknecht gehoord, Als ’n jonge vogel fluitend, onbewust van eigen blijheid. Voor zijn studie heeft hij een werkstuk gemaakt over dit lange gedicht van Gorter met de beroemde opening: Een nieuwe lente en een nieuw geluid.

Hij is op weg naar zijn ouders die voor de maand juli een huisje hebben gehuurd bij Koufurderrige. Hij verheugt zich erop aan zijn ouders en jongere broertjes en zusjes te kunnen vertellen over de zes eindeloze weken aan de kust van Cornwall op een camping met hier en daar een caravan, op nog geen honderd meter van de rotskust waar de zee met blinde regelmaat tegenop klimt en tegenaan beukt. En met de baaitjes waar gezwommen en gezonnebaad kan worden. Zes weken als één lange dag van ontbijten (met gebakken eieren, spek en worstjes) zwemmen, wandelen naar St. Merryn of Padstow om cider te drinken of fish-and-chips uit een oude krant te eten.

==

De eerste oneindig lange vakantie met Bor, die alles al lang van tevoren vanuit Birmingham heeft geregeld, waar hij het afgelopen jaar Engels studeerde.

==

Vanuit Balk wandelt hij rechtstreeks naar het Slotermeer waar de witte, strakgespannen zeilen hem gelukkig maken. Hij is op twee plaatsen tegelijk: hij is nog op het South West Coast Path op weg naar Trevose Head en hij volgt de weg langs het Slotermeer in noordelijke richting. Hij is overal en nergens. Hij is op weg naar Woudsend en hij is op de camping, in de caravan waar ’s ochtends het tweepersoonsbed opgeklapt moet worden om er leefruimte te creëren.

Op weg zijn is mooier dan aankomen. Zijn hoofd is niet leeg maar poreus, luchtig als schuim. Overal waar hij kijkt is groen en blauw, groen van de weilanden, blauw van de lucht en het meer. Op het monotone geluid van de wind na is er stilte zo ver je kunt kijken. Op Trevose Head hoorde je altijd de zee grommend worstelen met de rotsen, ook in de caravan. Het was heerlijk om ’s avonds op bed dat vertrouwde geluid op de achtergrond te hebben. De krappe gordijntjes dicht, een zwakke verduistering die aangevuld moest worden met grote handdoeken voor de raampjes.

Hij ziet zijn vader en moeder in het zomerhuisje zitten, wachtend op hem en zijn verhalen, evenals zijn twee jongere broers en de drie zusjes. Maar wat kan hij vertellen? Dat Bor steeds bruiner en mooier werd en dat híj steeds bruiner en mooier werd en dat hij in zijn kleine zwembroek langs de vloedlijn danste. Of over de nachten dat hij wakker schrok en zich bewust was van de kosmische verlatenheid waardoor zij omringd waren?

Moest hij, om de spanning te verhogen, vertellen dat zij tijdens die vakantie op Trevose Head technically voor levenslang in aanmerking kwamen? Toen ik op een zonnige ochtend in onze lievelingsbaai Bor aanhaalde en spontaan zoende, wees hij mij erop dat we officieel de kans liepen levenslang de bak in te gaan. Homoseksualiteit was in Engeland nog steeds illegaal, met buggery technisch strafbaar by imprisonment for life.

De Sexual Offences Act zou pas op 27 juli 1967 van kracht worden. Die Act legaliseerde homoseksuele handelingen in Engeland en Wales, op voorwaarde dat ze consensueel waren, privé en tussen twee mannen die de leeftijd van 21 jaar hadden bereikt. Bor was drieëntwintig, ik vijfentwintig. In zoverre zaten we goed.

Wij kwamen voor ons gevoel uit een andere wereld, waarvan het centrum de binnenstad van Amsterdam was, met de Herengracht, Hoppe, De Oude Herberg; de nieuwe boekwinkel aan het Spui. Het was de tijd van Provo, de summer of love was in aantocht.

==

Ik leerde Bor kennen in de koffiekamer van het Instituut voor Neerlandistiek op de Herengracht. Die koffiekamer deelden we met de afdeling Engels die in het pand naast het onze huisde. Maar we zouden elkaar ook in die overvolle koffiekamer waarschijnlijk nooit hebben leren kennen wanneer we niet aan elkaar waren voorgesteld door een gemeenschappelijke vriendin die lid was van Olofspoort, net als Bor, en Neerlandistiek studeerde, net als ik. Af en toe ontmoeten we elkaar in de pauze tussen twee colleges, wisselen wat uit, drinken ons bekertje koffie, en gaan daarna weer op in de stroom studenten die via trappen en gangen verdwijnen in kleine zaaltjes. Op een dag, nadat we in de koffiekamer wat hebben staan praten, komt hij mij achterna als ik de trap naar de tweede verdieping op loop om naar college te gaan. Ik sta twee treden hoger dan Bor. De lange stevige jongen is nerveus als hij mij vraagt of ik deze avond met hem in de mensa wil eten. Ik ben verrast.

==

Het is maandag 31 januari 1966. Een datum die later op de Anton Pieckkalender wordt aangekruist. Ik ga mee naar de mensa, waar we rodekool met aardappelpuree eten en na afloop ga ik in op zijn voorstel om op zijn zolderkamer nog wat te drinken. Bor maakt koffie op het kampeergasje, we praten tot een van ons tweeën over literatuur begint. We springen van boek naar boek alsof het ijsschotsen zijn op weg naar de overkant. Giovanni’s Room van James Baldwin is de overkant. We zijn aangekomen op het punt waarvan we niet wisten dat we er op weg naartoe waren. We vallen stil. Wat moeten we erover zeggen? Ik was gefascineerd door het verhaal van David en Giovanni, dat zich voor een groot deel afspeelt in een Parijs’ café waar een gemengd, extravagant publiek komt dat drinkt en flirt, en tot diep in de nacht doorgaat om ’s ochtends vroeg te ontbijten met oesters en champagne ergens in de Hallen. Alles wat ik weet over mannen die op elkaar verliefd worden en met elkaar naar bed gaan heb ik uit dat boek. Ik heb geen enkele ervaring, noch met extravagante kroegen, noch met naar bed gaan. Een keurige ex-gereformeerde jongen die Nederlands studeert en ieder weekend naar huis gaat. En vriendschappen koestert waarbij de seksualiteit tot in het oneindige gesublimeerd is.

‘Wat ik zo bijzonder vind,’ zegt Bor na een tijdje, ‘is dat de hoofdpersoon een blanke, blonde Amerikaan is. Dat is toch merkwaardig. Waarom zou Baldwin dat gedaan hebben?’

Tot mijn schande moet ik bekennen dat dat mij niet eens is opgevallen. Ik zag de Italiaan Giovanni en de Amerikaanse jongen, David, als twee jongens die voor elkaar vallen. De kleur van de schrijver was mij niet onbekend. En ik vertel wat ik het mooiste stukje vind, aan het eind van deel één. Dat David na die nacht met Giovanni meegaat. He pulled me against him, putting himself into my arms as though he were giving me himself to carry, and slowly pulled me down with him to that bed. With everything in me screaming No! yet the sum of me sighed Yes.

Bor komt naast mij zitten en legt zijn hand op mijn knie.

‘Zullen we naar Parijs gaan?’

==

Die nacht blijf ik bij hem slapen. Het had een nacht zonder gevolgen kunnen worden, een nacht als een komeet zonder staart. Ik blijf slapen bij iemand met een eigen geschiedenis, waar ik die eerste avond wel iets over te weten kom. Wat het meeste indruk op mij maakt is het verhaal over het jaar Amerika. Het is alweer drie jaar geleden dat hij studeerde aan het Davidson College in North Carolina. Hij had dat jaar Amerika met de Greyhound doorkruist, een Braziliaanse student leren kennen met wie hij slaapkamer, bed en douche deelde, was bevriend geraakt met mensen uit de Amerikaanse bovenlaag die zich ontfermden over buitenlandse studenten die ze meenamen naar hun club waar de rolverdeling tussen leden en bedienend personeel in de kleuren wit en zwart was uit te drukken. Hij zingt in het College Choir dat langs universiteiten trekt om uitvoeringen te geven. Aan het eind van dat jaar voelt hij zich in dit andere leven zo thuis dat hij de terugreis met de Grote Beer met schrik en tegenzin tegemoetziet. Maar de riante beurs is maar voor één jaar geldig.

==

Bor is in het bezit van een bandrecorder, een grammofoon en langspeelplaten. Op zijn zolderkamer kom ik in aanraking met een andere wereld. An Evening Wasted with Tom Lehrer. George Brassens. Les amoureux qui s’bécotent sur les bancs publics, bancs publics, bancs publics. Joan Baez. En hoewel we ieder ons eigen gang gaan, met eigen vrienden, eigen bezigheden, blijf ik steeds vaker bij Bor slapen. Na zijn kandidaats verlaat hij opnieuw voor een jaar Nederland, weer met een beurs maar nu om in Birmingham te studeren. Ik krijg zolang zijn zolderkamer die zo veel ruimer is dan mijn pijpenla in de Van Eeghenstraat.

Nu we gescheiden zijn door een zee, ontdekken we tijdens het schrijven van lange brieven dat we niet zonder elkaar willen. Om dat te vieren vlieg ik in november naar hem toe. Vanaf het moment dat wij elkaar in de hal van het vliegveld omarmen ga ik onderdeel uitmaken van zijn geschiedenis, en hij van de mijne.

Voor het eerst ben ik in Engeland, voor het eerst zit ik hoog in een dubbeldekker, ik kijk mijn ogen uit naar de mensen op straat. Voor het eerst heb ik een vriend die mij meeneemt naar de campus waar hij een kamer heeft waar ik gedurende het lange weekend illegaal kan verblijven. In de kroeg vlak naast de campus leer ik zijn vrienden kennen en proef ik van het Engelse studentenleven. In de kroeg waar het meeste licht van de openhaard komt gaan grote pullen bier rond. Ik kijk naar Bor, hoe hij een ander wordt als hij Engels spreekt, een Engelse Bor met Engelse woordgrappen. Maar op zijn kamer is hij de tedere Nederlandse Bor die mij voorzichtig uitkleedt, zoals je een speciaal presentje uitpakt, en mij meeneemt naar zijn bed waar we ten slotte in elkaars armen in slaap vallen.

Wat van het lange weekend het diepst insnijdt is de busrit in de rode dubbeldekker van Birmingham naar Oxford door een doodstil coulisselandschap waar een lichte damp of mist de nog niet kale bomen en volle heggen vult. We zitten bovenin, helemaal vooraan, met een panoramisch uitzicht over het zachtgroene landschap. De zon staat laag maar net hoog genoeg om de eikenbomen in een gouden gloed te zetten. Ik ben gespannen ontroerd. Zo moet het blijven, in een bus, op weg in steeds dichter wordende schemering, naar iets waar je heel lang niet aankomt.

In Stratford-upon-Avon stopt de bus lang genoeg om even rond te kunnen wandelen en langs het geboortehuis van Shakespeare te lopen. Het ruikt naar herfst, naar noten en cider. Ik kijk mijn ogen uit naar de zwart-witte vakwerkhuizen, oeroude sprookjeswoningen waar hier en daar al licht uit komt. Ik zou hier wel kunnen blijven, zeg ik tegen Bor, maar we zijn op weg naar Oxford, waar hij een hotel heeft besproken. Voor mijn verjaardag heeft hij twee kaartjes weten te bemachtigen voor het optreden van Marlene Dietrich in het New Theatre in Oxford. Soms op feestjes, als de stemming erin zit en men genoeg gedronken heeft om de goede smaak te laten vieren, imiteer ik haar weleens. Wenn die Soldaten durch die Stadt marschieren, öffnen die Mädchen Fenster und die Türen. Ei warum? Ei darum. Ei warum? Ei darum. Ei blosz wegen dem Schingderassa, bumderassasa. Ei blosz wegen dem bumderassasa.

Tussen de ruim 1700 mensen die het theater vullen, horen Bor en ik tot de wel heel kleine minderheid van twintigers. Verreweg de meerderheid heeft de oorlog bewust meegemaakt. De diva in de witte bontmantel met sleep vertegenwoordigt en symboliseert voor hen de donkere oorlogsjaren waarin zij als lichtend voorbeeld langs de troepen trok om hun moed in te zingen. Net als Vera Lynn was zij the sweetheart of the forces. Die avond zal ze tijdens het inleiden van beroemd geworden liederen met dramatisch hese fluisterstem de omstandigheden noemen waaronder ze tijdens de oorlog gezongen werden.

==

Na mijn bezoek aan Birmingham, dat duizelingwekkend snel was omgevlogen, vielen we weer terug op brieven. Twee, drie brieven per week. Steeds wanneer ik de bruine envelop met het vertrouwde handschrift, de vertrouwde postzegels met de Britse vorstin, op de mat vond, ging mijn hart sneller kloppen. Alleen al door het handschrift. Ik liet de brief soms bewust een tijdje ongeopend op mijn bureau liggen, alsof twee, drie volgeschreven vellen te veel was, te overweldigend. Ik was verliefd op het handschrift. Het maakte eigenlijk niet uit wat hij schreef. Bor en zijn handschrift vielen samen. De envelop maakte mij gelukkig. De brief als fetisj.

==

Het fundament van onze vriendschap werden de brieven. Als hij dat jaar niet naar Birmingham was gegaan waren we wellicht in de maalstroom van de grote stad ongemerkt uit elkaar gedreven. Nu was iedere brief een steen waarop verder gemetseld werd.

==

In de brieven werd de grote zomervakantie voorbereid. Op een dag, ergens in maart, stelde ik voor de zomervakantie in Engeland door te brengen, het liefst ergens op het land, het liefst een beetje afgelegen en als het kon voor een lange tijd.

Dat is Bor, ontdek ik: ik leg hem iets voor en hij gaat aan de slag en komt met een voorstel, een plan, een oplossing. Van een Engelse medestudent kreeg hij het adres van een tante die aan de kust van Cornwall een caravan heeft staan die zij soms verhuurt.

==

Wat zich aan mij opdringt, terwijl ik in de richting loop van de molen die boven een groepje huizen in de verte afsteekt, is het beeld van Bor en mij aan het klaptafeltje in de caravan. We zitten tegenover elkaar en praten. Voor mij ligt het schriftje waarin ik probeer bij te houden hoe we onze dagen doorbrengen. We hebben gewandeld, gezwommen in de baai en in de zon gelegen, en zijn zelfs nog naar de pub in St. Merryn geweest. Daarna hebben we een kort bezoek gebracht aan de oude grafstenen die schots en scheef rond het kerkje staan dat nog dateert uit de Noormannentijd. Eén steen heb ik geadopteerd. Daaronder ligt een jongen die niet ouder mocht worden dan zestien jaar. In de bemoste steen zijn twee versregels gebeiteld die Bor herkent als van Shakespeare en die ik in mijn schriftje wil overnemen.

==

Golden lads and girls, all must

As chimney-sweepers, come to dust.

==

Ja, ook wij, dat weten we, ‘als schoorsteenvegers’. De zon is al onder maar het is nog steeds licht. Een kil, kleurloos licht waardoor het gras van staal lijkt en de wereld leeg. Unheimisch.

We kunnen de zee zien, niet de baai, daar kijken we overheen. We kijken hoe het licht langzaam grijzer wordt en wegtrekt. In het donker wordt het geluid van de golven overdonderend.

Hoe oud is het heelal ook alweer? Vijftien miljard jaar? Zoiets. Bor vindt het eigenaardig dat het heelal een leeftijd heeft. Hij vindt het onvoorstelbaar dat het er ooit niet was, maar dat het er altijd zou zijn geweest is even onvoorstelbaar.

En terwijl de sterren in het groeiende donker er steeds meer uitspringen, komt ons verleden ter sprake. We kennen elkaar nog maar zo kort. Alle aandacht is aanvankelijk uitgegaan naar ons heden en zijn directe omgeving. We nemen een duik het verder gelegen verleden in. Bor vertelt over de bollenstreek, waar hij weinig affiniteit mee had. Zijn jeugd heeft zich voor een belangrijk deel afgespeeld op een zolderkamer, aan een bureau, omringd door woordenboeken. Pas in Amerika is voor zijn gevoel de mist opgetrokken. Daar zag hij wie hij was.

Wat het verleden betreft zijn we elkaars tegenpolen. Ik had niet eens de beschikking over een zolderkamer waarop ik mij kon terugtrekken. Ik was eropuit getrokken, het drukke huis uit, de geweldige ruimte en stilte van de polder in, waar wind en wolken vrij spel hebben. Met lange wandelingen in de zomer en ’s winters schaatsen over brede vaarten in dat mistige winterlicht dat ik later terugzag op zeventiende-eeuwse schilderijen.

En ik vertel Bor dat ik verliefd ben geweest op het eiland Tholen, en later op de polder Groot-Mijdrecht. Ja, verliefd. Zo gek is dat niet, zeg ik, Woutertje Pieterse werd in zijn jeugd verliefd op een houtzaagmolen. Bor wil weten of ik niet verliefd ben geweest op de jongen met wie ik die polder doorkruiste.

We gaan steeds zachter praten. De sterrenhemel maakt ons stil. We zitten in het donker en voelen ons nietig, ‘een broodkruimel op de rok van het universum’.

Bizar. Het heelal is een adembenemende voorstelling, daar zijn we het over eens. We zitten op de eerste rij. En we zijn blij dat we in de caravan zitten, tegenover elkaar en dat we straks in bed zullen liggen, in elkaars armen.

Die sterrenhemel kan ons eigenlijk gestolen worden.

==

Als ik rond twaalf uur in Woudsend aankom voel ik mij een pelgrim die na een lange voetreis zijn einddoel nadert. Aan het water vind ik een terras in de zon. En koffie. En witte zeilen van boten die door de smalle vaart op weg zijn naar wijder water. Witte zeilen tegen de blauwe lucht waarin hier en daar een plukje wolk drijft. Ik voel mij goed, in harmonie met de omgeving, nog vol van Cornwall, maar ook vol verwachting van wat komen gaat. Meer dan zes weken heb ik mijn vader en moeder, broers en zusjes niet gezien. Zo lang ben ik nooit weggeweest. Ik kijk met spanning uit naar vrijdag, de dag dat Bor naar Koufurderrige zal komen. Ik ben benieuwd hoe mijn vader en moeder op hem zullen reageren. Het kan niet anders of de zusjes zullen onder de indruk raken van de lange, slanke jongen met het donkere haar. Maar mijn moeder, met haar scherpe blik, zal zich niet zo makkelijk laten misleiden. Ik zou nog uren op het terras van De Watersport kunnen blijven zitten, de aankomst uitstellen, maar voor het effect is het beter dat ik aankom op het moment dat de zeilers weer thuis zijn voor het middageten. Ik zal alle aandacht krijgen waar ik op hoop.

==

Uit het kleine boerenhuis, dat ik herken van de beschrijvingen uit de brieven van mijn moeder (deur in het midden, rechts de grote woonkamer, links een opkamer gebruikt als slaapkamer) stormen de drie zusjes naar buiten, direct daarop gevolgd door de twee broers. Even later komen mijn vader en moeder in de deuropening staan. Ze zien er anders uit dan toen ik hen voor het laatst thuis heb gezien. Alsof ze zo van een zeilboot komen, verwaaid en verbrand. Mijn moeders haar hangt over haar voorhoofd en ze draagt een pantalon, iets wat voor mij volkomen nieuw is.

Ze zijn blij mij te zien. Iedereen is blij.

Ik had gedacht, als we later in de grote woonkeuken aan tafel zitten, dat men nieuwsgierig zou zijn naar wat ik over mijn lange vakantie in Engeland te vertellen heb, maar daarin heb ik mij vergist. De een buitelt over de ander met verhalen over zeiltochten. Men vult elkaar aan, verbetert elkaar. De kleintjes zijn groot geworden. Wilde avonturen op het water worden breeduit geschilderd. Na een korte aanloop geef ik het verhaal over ons liftavontuur maar op.

==

Voorbij Bristol hadden we een lift gekregen van een oudere heer die voor de oorlog rechter in Polen was geweest en vlak voor de inval van de Duitsers naar Engeland was gevlucht waar hij een boerenbedrijf was begonnen. Het was eigenlijk wel goed dat het verhaal van de Poolse rechter in Koufurderrige niet de kans kreeg van de grond te komen. Van alles wat interessant of vermakelijk was om te vertellen zou ik de kern weg moeten laten. Die Poolse rechter-boer was voorzitter van een vereniging van Pools-Joodse ex-vluchtelingen. Om de zoveel tijd zoekt hij zijn landgenoten op die over het land verspreid wonen. Hij is nu op weg naar een weduwe die voor de oorlog uit Polen is gevlucht, net als hij. Samen met haar Engelse man is zij een tuinderij begonnen die zij na zijn dood heeft voortgezet. Ze woont in haar eentje mijlen verwijderd van de grote weg. We slingeren van secundaire weg naar tertiaire en quartaire weg tot het pad ophoudt en we stilstaan bij een tot leven gebrachte tuin van Monet.

Natuurlijk valt over het bezoek, dat uitloopt in blijven eten en slapen, in geuren en kleuren te vertellen. Over onze robuuste gastvrouw en de Poolse gast die aan tafel van het Engels naadloos overgaan op het Pools en wij tweeën van het Engels op het Nederlands. Maar de kern van het verhaal zou de nacht en de morgen daarna moeten zijn.

Na het avondmaal kwam de vraag waar geslapen moest worden. Er was op de eerste verdieping een grote kamer met twee eenpersoonsbedden en op zolder bevonden zich nog twee kamertjes met in ieder een eenpersoonsbed.

Nee, wij wilden wel de grote kamer met de twee bedden.

We ontdekten te laat dat onze kamer grensde aan de kamer van de gastvrouw en dat er tussen beide kamers een verbindingsdeur was. Bor stelde voor dat we het kleine ladekastje dat tegen de muur stond voor de deur zouden schuiven om verrassingen te voorkomen. Van de twee bedden gebruikten we er die nacht één. Toen we ons de volgende morgen aankleedden kwam de gastvrouw met twee glazen zelfgemaakte cider de kamer op. Ze zag het verplaatste kastje, deed alsof het haar niet opviel, vroeg of we eieren met spek, worstjes en bonen voor ontbijt konden verdragen. Toen we even later afdaalden naar de donkere keuken met lage balken waar het dankzij de open haard naar winter rook, zag Bor bij het passeren van de openstaande slaapkamerdeur dat ook daar de tussendeur gebarricadeerd was en dat van het grote tweepersoonsbed volledig gebruik was gemaakt. Tijdens het ontbijt gingen we door met cider drinken (vijf procent), twee gelukkige stellen tegenover elkaar. De Poolse rechter zou ons naar de grote weg terugbrengen. We namen hartelijk afscheid van elkaar en vertrokken met een belangrijke ontdekking op zak, namelijk dat niet alles gezegd hoeft te worden om duidelijk te zijn.

==

Maar het verhaal van de Poolse rechter en de Poolse boerin komt niet van de grond. Ook later niet, na het zeilen, ’s avonds, als we in de grote kamer in een kring spelletjes doen. Wel begin ik te vertellen over Cornwall, de steile kust, de verlaten camping, de witte caravan, maar ook dat verhaal loopt leeg voordat het goed en wel op gang gekomen is. Het wordt een verhaal van niets, voortijdig afgebroken. Wat moet ik ook vertellen over de caravan als ik het verhaal van de handdoeken voor de raampjes weg moet laten? Of over het zonnen in de baai waar wij vaak urenlang de enigen zijn, maar wel zijn opgemerkt door de vrouw van het kampwinkeltje die soms ’s ochtends met een verrekijker rondloopt om vogels te spotten. (En ons.)

‘Is your friend on the ballet?’ vraagt zij aan Bor nadat ze mij in mijn kleine zwembroek langs de vloedlijn heeft zien dansen. En ze overhandigt Bor The Guardian. ‘Bye, love.’

Ik kom uit een gouden vakantie met honderden verhalen. Hoe Bor mij met zijn lichaam wist af te leiden als ik midden in de nacht angstig wakker schrok van het gulzige geluid van de golven die onze rots leken op te willen slurpen. In die monsterlijke baaierd die buiten ons om blindelings zijn gang ging, waren wij te verwaarlozen stipjes. Bor wist dat angstwekkende heelal terug te brengen tot twee lichamen die in de plastische taal van het Oude Testament één vlees werden.

Dus vertel ik maar niets en geef mij over aan spelletjes en zeilen, wat verrukkelijk is.

Mijn jongere broer Teun heeft zeilles gehad en tijdens een studentenkamp zelfs lesgegeven. Ik hoefde mij geen zorgen te maken om de zusjes die soms het roer mogen overnemen en ervan houden zo scherp mogelijk aan de wind te varen. Ze juichen en joelen wanneer de boot bijna water schept. Ik vind alles goed. De zon, de wind, de vaart van de boot, alles draagt ertoe bij dat ik het gevoel heb te zweven, en ik de toekomst letterlijk kan voelen, een toekomst die naar alle kanten openligt. En ook nu loopt alles door elkaar, ben ik in de boot met mijn broers en zusjes, op het glinsterende water, en ook zie ik Bor en mij het voetpad over de rotsen volgen op weg naar een nog stillere baai.

Later, op een terras in Heeg, vertel ik mijn beide broers en de drie zusjes zo nonchalant mogelijk dat de jongen met wie ik op vakantie ben geweest de volgende dag, aan het eind van de middag langs zal komen. Teun kijkt mij aan, verrast. Voor het eerst lijkt hij geïnteresseerd in iets wat met mijn vakantie te maken heeft. Hij wil weten of mijn vader en moeder van zijn komst op de hoogte zijn. Ook de drie zusjes kijken op. Of ik een foto van hem bij me heb?

==

Bors aankomst, donderdagmiddag, valt vrijwel samen met die van mijn oudste broer, Melle en zijn vrouw Marry, waardoor hij opgaat in de storm die bij ieder nieuw bezoek losbarst. Er wordt gerend, gelachen, omhelsd, met tassen en koffers gesjouwd. Pas als de storm is gaan liggen valt de aanwezigheid van de jongen met wie ik een zomer in Engeland heb doorgebracht op. Lang kan hij niet onopvallend blijven. Ik ben trots op hem en de indruk die hij op de drie zusjes maakt ontgaat mij niet.

Melle is de eerste die met hem in gesprek raakt. Hij stapt op Bor af en zegt met zijn vertrouwde brede grijns: ‘O, jij bent die jongen uit Birmingham, de vriend van Kootje voor wie ik al die vluchten heb geregeld!’

Dankzij Melle, die mij altijd Kootje noemde, was het voor mij mogelijk het afgelopen jaar twee keer naar Birmingham te vliegen. Omdat hij voor de KLM werkt vloog ik voor een minimumbedrag naar Birmingham. Beide keren heeft hij mij tot aan de gate begeleid. Zonder dat ik hem iets hoefde te zeggen of uit te leggen begreep hij wat het belang van de vlucht voor mij was. Daardoor voelde ik mij voor het eerst door hem gezien. Ik was niet langer een van de velen die hij als hij in het weekend thuiskwam in huis zag rondscharrelen. Ik was tien toen hij het leger in ging om een opleiding tot straaljagerpiloot te volgen. Ik keek niet tegen hem op, daarvoor is ons leeftijdsverschil te groot, maar ik bewonderde hem wel omdat hij mijn vader duidelijk had gemaakt geen belijdenis te doen, noch lid te zullen worden van een kerkgenootschap. Hij geloofde in niets.

Die eerste avond bereidt hij samen met Bor de spaghetti waarin zo’n grote dosis paprikapoeder is verwerkt dat mijn moeder, toch al geen groot voorstander van cultuurvreemd eten, geen hap door haar keel kan krijgen. Maar de rest van de avond loopt gesmeerd.

==

Het antwoord op de vraag hoe er geslapen moet worden dient zich vanzelf aan. Melle heeft voor de duur van zijn verblijf een kajuitjachtje gehuurd dat in de Wellesloot ligt, nog geen kilometer bij het huisje vandaan, waar met gemak twee mensen kunnen overnachten. In de kleine boerderij zijn te weinig slaapplaatsen om iedereen ’s nachts te kunnen herbergen. Bor en ik bieden ons spontaan aan als logé op de boot. In de loop van de avond vertrekken Bor en ik met onze rugzakken naar de kajuitjacht. Melle loopt met ons mee. De zon is bijna onder en een zacht grijs licht spreidt zich uit over het land waardoor het hier nog stiller lijkt dan het is. Stilte tot aan de horizon waar een strook grijsgroen waarschijnlijk huisjes of boerderijen verborgen houdt. Hier en daar is met moeite een lichtje te onderscheiden. Die groene strook in de verte ligt er zo stil en onbeweeglijk bij dat het ook een tekening zou kunnen zijn. Alsof het hier nooit anders is geweest dan zó. Het pad langs de vaart is zo smal dat we achter elkaar moeten lopen. Melle gaat voorop. Hij heeft ons door, zonder dat we een woord gesproken hebben. Wat valt er ook te zeggen? Hij ziet dat we samen zijn en gelukkig.

In de kajuit ruikt het zoals het in een kajuit ruiken moet, naar afgewerkte olie, benzine maar ook naar aarde en gras, als in een tent. Het is er zo warm dat we, zelfs nadat we alles uitgetrokken hebben, nog drijven van het zweet. Maar we blijven bij elkaar in de ene kooi en nemen de dag door.

Terwijl er aan de grote tafel gescrabbeld werd had mijn vader een gesprek met Bor gevoerd. Hij wilde alles weten over Amerika en wat Bor daar gestudeerd heeft. Mijn vader heeft die typisch calvinistische bewondering voor alles wat met leren, studie, intellectuele vooruitgang te maken heeft. Ik ben op een bepaalde manier jaloers, en daar gaat het gesprek met Bor over. Voor mij en wat ik doe heeft mijn vader nooit zo’n aandacht gehad. Ik ben de zesde zoon. Volgens mijn op een na oudste broer begon zijn aandacht al bij de tweede zoon te verslappen. We lijken allemaal meer op onze extraverte moeder dan op onze ingetogen vader, die het liefst dominee was geworden.

Tijdens het scrabbelen dwaalde mijn blik steeds af naar de hoek van de kamer, waar mijn vader en Bor zaten en rookten. Noch Bor, noch mijn vader keek ooit in onze richting. Bor is the son he never had, was de zin die door mijn hoofd ging. En Bor? Wat was mijn vader voor Bor? Bors vader was een man die zich ook tegenover zijn enige zoon zo klein en afwezig mogelijk had gemaakt, die nooit met hem over iets had gesproken. Nooit belangstelling getoond voor de prestaties van zijn zoon op school. En zoals achter alles zat ook hier een verhaal dat licht wierp op iets wat duister leek. Een verhaal voor een nacht in de kajuit, over een vader die als jongen van dertien bij vreemden werd achtergelaten omdat de nieuwe stiefmoeder geen behoefte had aan kinderen. Die op zijn dertiende aan het werk ging in een drukkerij. En een zoon kreeg die geen enkele affiniteit had met het zondagse voetbal en geconfronteerd werd met een vader die zich langs de kant opwond en schreeuwde. Bor sloop dan weg en ging in de kantine door met lezen in Oliver Twist.

Ik wil van Bor zo veel mogelijk weten. Ook na Cornwall zijn er nog honderden verhalen te vertellen. En in het aardedonker zie ik voor mij hoe hij op de zolder van het huis in de Ambachtsstraat een eigen rijk had gesticht met eigen kristalontvanger zodat hij naar de BBC kon luisteren. Op die zolder maakte hij zijn vertalingen van Tacitus en Homerus zonder dat iemand beneden in de huiskamer wist wat hij deed. We praten door over de jaren zonder vader en over de Friese moeder die de leiding overnam, tot we met elkaar verstrengeld in slaap vallen. En we schrikken weer wakker als we op de boot voetstappen horen en de stem van Melle die ons waarschuwt dat mijn vader en moeder in aantocht zijn om ons te verrassen met een ontbijt.

==

Haastig schieten we onze kleren aan: ondergoed, korte broek, hemdje, gymschoenen. We komen gekleed uit de kajuit. ‘Zo mannen, goed geslapen?’ vraagt mijn vader, opgewekt als altijd. Mijn moeder heeft een picknickmand met broodjes, Fries krentenbrood, kruidkoek met dik boter, hardgekookte eieren, een thermoskan koffie. Gelukkig blijft Melle op de achtergrond aanwezig. Hij controleert de zeilen, loopt alles na, bemoeit zich soms met het gesprek. Mijn vader en moeder zitten tegenover ons. Mijn moeder ziet er stoer uit in een colbertje van mijn vader, het haar wild om haar hoofd dankzij de wind. Ze schenkt koffie en kijkt van mij naar Bor en van Bor naar mij. Ze ziet iets, maar leidt voorlopig zichzelf om de tuin, om tegen te houden wat ze wel aan ziet komen. Ik weet van Teun dat ze vermoedens heeft. Haar zoon van vijfentwintig is de hele zomer op vakantie geweest met de jongen voor wie hij dit jaar twee keer naar Birmingham is gevlogen. Uit niets blijkt dat meisjes op de achtergrond een rol spelen. Hoe zit dat precies, heeft ze aan Teun gevraagd. Is hij misschien... Ze laat de vraag open en krijgt als antwoord terug: ‘Nee, ja, misschien, ik weet het niet. Vraag het hem.’

Dat zal ze doen, een paar dagen later, aan het eind van de dag dat we Teuns verjaardag vieren. Bor is er niet bij. Hij is in de loop van de zaterdag vertrokken naar zijn ouders in Hillegom. ’s Ochtends, nog voor het ontbijt, leg ook ik mijn cadeautje op de groeiende stapel rond Teuns bord. Na het zingen van ‘Lang zal hij leven’ gaan we aan tafel en begint hij onder luidruchtig commentaar van de omstanders de cadeautjes uit te pakken. Van mij krijgt hij Nader tot U van Gerard Kornelis van het Reve. Het cadeau valt aan de volle tafel waar het levendig en lawaaiig toegaat nauwelijks op. Alleen mijn moeders gezicht betrekt. Het cadeau is niet aan haar aandacht ontsnapt. Ze zegt er niets van maar ze heeft het opgeslagen en zal wachten op het juiste moment om toe te slaan. Ze is een strateeg. Ik doe of ik niets in de gaten heb; ook ik ben een strateeg. Ik wacht wel af. Ik voel mij sterk. Ik ben vijfentwintig en ik heb een vriend. Mijn vader is van hem onder de indruk. De drie zusjes zijn alle drie verliefd op hem. Melle heeft ons uitgenodigd volgende week bij hem en Marry in Amstelveen te komen eten. Alleen mijn moeder geeft zich niet zo gemakkelijk over. Even kruisen onze blikken elkaar en wat ik zie is strijdlust.

==

Mijn vader heeft na het ontbijt nog een vergeefse poging gedaan iemand mee te krijgen naar de kerkdienst in Woudsend, maar de combinatie van verjaardag en vakantie verleent zijn kinderen dispensatie. Die feestdag brengen we, met een onderbreking in Heeg, op het water door. Mijn vader en moeder gaan met Melle mee in het kajuitjachtje en de anderen gaan onder leiding van Teun naar de Fluessen. We spreken af elkaar rond het middaguur in Heeg te treffen voor de pannenkoeken waarop Melle ons zal trakteren.