John Steinbeck

Cannery Row

Vertaald door Peter Bergsma

==

==

==

Uitgeverij Van Oorschot

Amsterdam

De uitgever dankt Sebes & Bisseling Literary Agency in Amsterdam voor de bemiddeling bij de totstandkoming van deze uitgave.

==

De vertaler ontving voor deze vertaling een projectwerkbeurs van het Nederlands Letterenfonds.

==

==

Oorspronkelijke uitgave: Cannery Row, Viking Press, 1945

==

© Copyright 2023 Vertaling: PETER BERGSMA en UITGEVERIJ VAN OORSCHOT, AMSTERDAM

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaargemaakt, op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

==

ISBN 9789028230187

==

www.vanoorschot.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2023

Voor

Ed Ricketts

die weet of zou moeten weten waarom

Cannery Row

Cannery Row in Monterey in Californië is een gedicht, een stinkzooi, een geknars, een soort licht, een klank, een manier van leven, een nostalgie, een droom. Op Cannery Row ligt alles hutjemutje of her en der, blik en ijzer en roest en versplinterd hout, brokkelige bestrating en percelen onkruid en schroothopen, keten van golfplaat waar sardines worden ingeblikt, kroegen, restaurants, bordelen, stampvolle kruidenierswinkeltjes, laboratoria en logementen. De bewoners werden door iemand ooit ‘hoeren, pooiers, gokkers en klootzakken’ genoemd, waarmee hij Iedereen bedoelde. Had de man door een ander sleutelgat gekeken, dan had hij kunnen zeggen: ‘Heiligen, engelen, martelaars en vrome lieden,’ en dan zou hij dezelfden hebben bedoeld.

’s Morgens wanneer de vloot sardines heeft gevangen schommelen de ringzegenschuiten log de baai in en laten hun fluiten klinken. Zwaarbeladen meren ze aan tegen de kust waar de inblikkerijen hun staart in het water laten hangen. Voor deze beeldspraak is met opzet gekozen, want als de inblikkerijen hun bek in de baai hadden laten hangen zou de ingeblikte sardine die er aan de andere kant uitkomt nog gruwelijker hebben geoogd, althans metaforisch gesproken. Dan zetten de fluiten van de inblikkerijen het op een gillen en schieten overal in de stad mannen en vrouwen in de kleren en komen naar de Row gerend om aan het werk te gaan. Dan voeren glanzende limousines de beter gesitueerden aan: directeuren, hoofdboekhouders, eigenaars die in kantoren verdwijnen. Dan stromen vanuit de stad Italianen en Chinezen en Polen toe, mannen en vrouwen in lange broek en rubberjas en met een schort van wasdoek voor. Zij komen aanrennen om de vis schoon te maken en te fileren en te koken en in te blikken en te verpakken. De hele straat rommelt en kreunt en gilt en ratelt terwijl de zilveren visrivieren de boten uit stromen, die steeds hoger in het water komen te liggen totdat ze leeg zijn. De inblikkerijen rommelen en ratelen en piepen totdat de laatste vis is schoongemaakt en gefileerd en gekookt en ingeblikt en dan gillen de fluiten opnieuw en komen de druipende, stinkende, vermoeide Italianen en Chinezen en Polen, zowel mannen als vrouwen, in groepjes naar buiten en sjokken de heuvel op naar de stad en wordt Cannery Row zichzelf weer, rustig en magisch. Het normale leven herneemt zijn loop. De landlopers die vol walging een goed heenkomen hadden gezocht onder de zwarte cipres komen op de roestige pijpen op de open plek zitten. De meiden uit het bordeel van Dora komen naar buiten voor een beetje zon als dat er is. Doc komt aangeslenterd van het Westelijk Biologisch Laboratorium en steekt de straat over naar de winkel van Li Tjong voor twee literflessen bier. Henri de schilder snuffelt als een airedale in de rotzooi op de door gras overwoekerde open plek naar een onderdeel of een stuk hout of metaal dat hij nodig heeft voor de boot die hij aan het bouwen is. Dan wordt het langzaamaan donker en gaat voor het bordeel van Dora de straatlantaarn aan, de lamp die Cannery Row in een permanent maanlicht zet. Bij het Westelijk Biologisch Laboratorium arriveert bezoek voor Doc en hij steekt de straat over naar de winkel van Li Tjong voor vijf literflessen bier.

Hoe kun je het gedicht en de stank en het geknars, het soort licht, de klank, de manier van leven en de droom, tot leven wekken? Wanneer je zeedieren verzamelt zijn er bepaalde platwormen die zo teer zijn dat je ze bijna onmogelijk heelhuids te pakken kunt krijgen, omdat ze breken en aan flarden scheuren zodra je ze maar aanraakt. Je moet ze uit zichzelf op hun dooie gemak op een mes laten kruipen en ze dan voorzichtig in je fles met zeewater laten glijden. En misschien is dat ook wel de manier om dit boek te schrijven: de bladzij opslaan en de verhalen er uit zichzelf op laten kruipen.

1

De winkel van Li Tjong mocht dan geen toonbeeld van netheid zijn, het assortiment was een mirakel. Het was er klein en stampvol maar in die ene ruimte kon je alles vinden wat je nodig had of wat er van je gading was: kleren, zowel vers als ingeblikt voedsel, sterkedrank, tabak, visgerei, machineonderdelen, boten, touw, petten, varkenskarbonades. Je kon bij Li Tjong terecht voor pantoffels, een zijden kimono, een miniflesje whisky en een sigaar. Je kon combinaties bedenken die pasten bij vrijwel elke stemming. Voor de enige koopwaar waarin Li Tjong niet voorzag kon je naar Dora aan de overkant.

De winkel ging open als het licht werd en pas dicht als de laatste dolende landlopersstuiver was besteed of verdwenen in de nacht. Niet dat Li Tjong inhalig was. Geen sprake van, maar als iemand geld wilde uitgeven stond hij tot diens beschikking. Zijn positie in de gemeenschap verbaasde Li zelf nog het meest. In de loop van de jaren stond iedereen op Cannery Row weleens bij hem in het krijt. Hij zette zijn klanten nooit onder druk, maar als de rekening te hoog opliep gaf Li geen krediet meer. Liever dan dat de klant zijn heil heuvelopwaarts zocht richting stad betaalde hij dan meestal wel of deed daar een poging toe.

Li had een rond gezicht en was beleefd. Hij sprak een houterig soort Engels zonder ooit de letter ‘r’ te gebruiken. Toen de Tong-oorlogen woedden in Californië wilde er nog weleens een prijs op Li’s hoofd worden gezet. Dan verdween hij stiekem naar een ziekenhuis in San Francisco totdat de bui overwaaide. Wat hij met zijn geld deed was iedereen een raadsel. Misschien kreeg hij het wel nooit. Misschien bestond zijn rijkdom geheel uit onbetaalde rekeningen. Maar hij leefde er goed van en genoot respect bij al zijn buren. Hij vertrouwde zijn klanten totdat nog meer vertrouwen belachelijk werd. Soms beging hij een zakelijke vergissing, maar zelfs die wist hij tot zijn voordeel om te buigen, desnoods alleen in de vorm van klandizie. Zoals met Volkslogement en Grillroom het Paleis. Ieder ander dan Li Tjong zou de transactie als een strop van jewelste hebben beschouwd.

Li Tjongs vaste plek in de winkel was achter de tabaksvitrine. Met de kassa aan zijn linkerhand en het telraam aan de rechter. In de vitrine lagen de bruine sigaren, de sigaretten en de tabak van de merken Bull Durham, Duke en Five Brothers, terwijl in rekken tegen de muur achter hem de halve liters, kwart liters en miniflesjes Old Green River, Old Town House en Old Colonel stonden, alsook de favoriet Old Tennessee, een blended whisky van gegarandeerd vier maanden oud, heel goedkoop en in de buurt bekend als Ouwe Tennisschoenen. Li Tjong stond niet zonder reden tussen de whisky en de klant in. Bijzonder uitgekiende lieden hadden bij gelegenheid geprobeerd zijn aandacht naar een ander deel van de winkel te verleggen. Neven, oomzeggers, zoons en schoondochters hielpen in de rest van de winkel, maar Li verliet de tabaksvitrine nooit. De bovenkant ervan was zijn bureau. Zijn poezelige handen rustten op het glas, met vingers die bewogen als rusteloze worstjes. Een brede gouden trouwring om de middelvinger van zijn linkerhand was zijn enige sieraad en daarmee tikte hij geluidloos op het rubberen geldmatje waar de rubberen bubbeltjes allang van waren afgesleten. Li had een innemende mond met volle lippen en de gouden flits wanneer hij lachte was overvloedig en hartelijk. Hij droeg een half brilletje en aangezien hij daar alles door bezag, moest hij zijn hoofd achteroverbuigen om in de verte te kunnen kijken. Rentes en kortingen uitrekenen, optellen en aftrekken, alles deed hij met zijn rusteloze worstvingertjes op het telraam, en zijn bruine vriendelijke ogen dwaalden de winkel rond en zijn tanden flitsten naar de klanten.

Op een avond toen hij op zijn plek stond, op een stapeltje kranten om geen koude voeten te krijgen, overdacht hij met napret en droefenis een zakelijke transactie die die middag was beklonken en later diezelfde middag opnieuw was beklonken. Wanneer je de winkel verlaat en de met gras begroeide open plek schuin oversteekt, je een weg zoekend tussen de enorme roestige pijpen die door de inblikkerijen zijn afgedankt, zul je een pad zien dat is uitgetreden in het onkruid. Volg dat tot voorbij de cipres, naar de overkant van de spoorbaan, over een smalle kippenladder met ribbels, en je komt bij een lang, laag gebouw dat lange tijd als opslagplaats voor vismeel werd gebruikt. Het was maar één reusachtige, overdekte ruimte en het eigendom van een zorgelijk heerschap genaamd Horace Abbeville. Horace had twee vrouwen en zes kinderen en had in de loop der jaren middels smeekbeden en overredingskracht een kruideniersschuld weten op te bouwen die ongeëvenaard was in Monterey. Die middag was hij in de winkel verschenen en zijn gevoelige, vermoeide gezicht was verstrakt bij het zien van de grimmige zweem die over dat van Li trok. Li’s dikke vinger tikte op het rubberen matje. Horace legde zijn handen met de palmen omhoog op de tabaksvitrine. ‘Ik neem aan dat ik je heel wat pegels schuldig ben,’ zei hij alleen maar.

Li Tjongs tanden flitsten uit waardering voor een benadering die geheel nieuw voor hem was. Hij knikte ernstig, maar wachtte op het verdere verloop van het kunstje.

Horace bevochtigde zijn lippen met zijn tong, waarbij hij grondig te werk ging van hoek tot hoek. ‘Ik vind het vreselijk dat zoiets mijn kinderen boven het hoofd hangt,’ zei hij. ‘Een pakje kauwgom zal er wel niet voor ze af kunnen.’

Li’s gezicht beaamde deze conclusie. ‘Heel wat pegels,’ zei hij.

Horace vervolgde: ‘Je kent dat pand van mij aan de overkant van het spoor waar het vismeel in ligt.’

Li Tjong knikte. Het was zijn vismeel.

Ernstig zei Horace: ‘Als ik dat aan jou zou geven, zouden we dan quitte staan?’

Li Tjong boog zijn hoofd achterover en staarde door zijn halve brilletje naar Horace terwijl hij in gedachten rekeningen doorbladerde en zijn rechterhand zich rusteloos in de richting van het telraam bewoog. Hij dacht na over het gebouw waaraan nog wel het een en ander schortte en over de open plek die wat op zou kunnen leveren als een inblikkerij ooit zou willen uitbreiden. ‘Zeke’,’ zei Li Tjong.

‘Nou, pak de rekeningen dan en ik maak een verkoopfactuur voor dat pand.’ Horace leek haast te hebben.

‘’Ekeningen niet nodig,’ zei Li. ‘Ik maak kwitantie met volledig voldaan.’

De zaak werd op waardige wijze beklonken en Li Tjong gooide er een miniflesje Ouwe Tennisschoenen tegenaan. En toen liep Horace Abbeville zo recht als een kaars de open plek over en langs de cipres en naar de overkant van het spoor en de kippenladder op en het gebouw in dat van hem was geweest, en hij joeg zich op een berg vismeel een kogel door het hoofd.

Maar terug naar die avond. Horace lag op de schraagtafel met de balsemnaalden in zijn lijf en zijn twee vrouwen zaten met hun arm om elkaar heen op de trap van zijn huis (ze waren goede vriendinnen tot na de begrafenis, en toen verdeelden ze de kinderen en zeiden nooit meer een woord tegen elkaar). Li Tjong stond achter de tabaksvitrine en zijn mooie bruine ogen waren door een kalm en eeuwig Chinees verdriet naar binnen gekeerd. Hij wist dat hem geen blaam trof, maar hij zou willen dat hij het geweten had en het misschien had kunnen proberen te verhelpen. Een vriendelijk en begripvol mens als Li besefte ten diepste dat het recht op zelfdoding onvervreemdbaar is, maar soms kan een vriend de noodzaak daartoe wegnemen. Li had zich al garant gesteld voor de begrafenis en de getroffen families een wasmand vol levensmiddelen gestuurd.

Nu was Li Tjong eigenaar van het pand van Horace Abbeville: een deugdelijk dak, een deugdelijke vloer, twee ramen en een deur. Het was alleen wel volgestouwd met vismeel dat een onaangename en penetrante geur verspreidde. Li Tjong overwoog er een opslag voor grutterswaren van te maken, een soort pakhuis, maar hij verwierp die gedachte algauw. Het was te ver weg en iedereen kon erin via een raam. Hij tikte met zijn gouden ring op het rubberen matje en piekerde over het probleem toen de deur openging en Mack binnenkwam. Mack was de oudste, de leider, de mentor en in geringe mate de uitbuiter van een groepje mannen die met elkaar gemeen hadden dat ze geen familie bezaten, geen geld en geen andere ambities dan eten, drinken en voldoening. Maar waar de meeste mannen zichzelf tijdens het zoeken naar voldoening te gronde richten en jammerlijk falen in het bereiken van hun doel, benaderden Mack en zijn vrienden voldoening op een achteloze, kalme manier en namen ze haar kalmpjes tot zich. Mack en Hazel, een jongeman die geweldig sterk was, Eddie die inviel achter de bar van La Ida, Hughie en Jones die zo nu en dan kikkers en katten verzamelden voor het Westelijk Biologisch, woonden op dat moment in die grote roestige pijpen op de open plek naast de winkel van Li Tjong. Dat wil zeggen, ze woonden in de pijpen als het vochtig was, maar bij mooi weer woonden ze in de schaduw van de zwarte cipres boven aan de open plek. De takken daarvan bogen zich omlaag en vormden een baldakijn waaronder een mens naar de bedrijvigheid en dynamiek van Cannery Row kon liggen kijken.

Li Tjong verstijfde op de lichtst denkbare wijze toen Mack binnenkwam en zijn ogen blikten snel de winkel rond om zich ervan te vergewissen dat Eddie of Hazel of Hughie of Jones niet ook was binnengekomen en tussen de grutterswaren was verdwenen.

Mack legde zijn kaarten met ontwapenende eerlijkheid op tafel. ‘Li,’ zei hij, ‘ik en Eddie en de rest hoorden dat ’t pand van Abbeville nou van jou is.’

Li Tjong knikte en wachtte af.

‘Ik en m’n vrienden dachten we vragen je of wij d’rin mogen. Wij zullen de boel onderhouden,’ voegde hij er haastig aan toe. ‘Zouden niemand laten inbreken of wat laten mollen. Koters zouden de ramen kunnen inslaan, weet je,’ opperde Mack. ‘De boel zou kunnen affikken als niemand d’r ’n oogje op houdt.’

Li boog zijn hoofd achterover en keek Mack door het halve brilletje in de ogen en Li’s tikkende vinger vertraagde zijn tempo terwijl hij diep nadacht. Uit Macks ogen sprak welwillendheid en kameraadschap en de wens om het iedereen naar de zin te maken. Waarom voelde Li Tjong zich dan lichtelijk in het nauw gedreven? Waarom zochten zijn gedachten even omzichtig hun weg als een kat tussen cactussen? Het was een sympathiek voorstel, tegen het filantropische aan. Li Tjongs gedachten liepen op de mogelijkheden vooruit, of nee, het waren waarschijnlijkheden, en zijn vingergetik vertraagde nog verder. Hij zag zichzelf Macks verzoek afwijzen en hij zag de gebroken ramen. Daarna zou Mack een tweede keer voorstellen om Li Tjongs eigendom te bewaken en te beschermen, en bij de tweede afwijzing kon Li de rook al ruiken, de vlammetjes al tegen de muren op zien kruipen. Mack en zijn vrienden zouden proberen ze te helpen doven. Li’s vinger kwam zachtjes tot rust op het geldmatje. Hij was verslagen. Dat wist hij. Er restte hem alleen nog de mogelijkheid om zijn gezicht te redden en Mack zou daar waarschijnlijk heel genereus op reageren. Li zei: ‘Jullie willen huu’ betalen mijn pand? Jullie willen daa’ wonen zoals in hotel?’

Mack glimlachte breed en hij was genereus. ‘Jemig...’ riep hij. ‘Goed idee. Tuurlijk. Hoeveel?’

Li dacht na. Hij wist dat het niet uitmaakte hoeveel hij vroeg. Hij zou het toch niet krijgen. Hij kon er net zo goed echt een flinke gezichtsreddende som van maken. ‘Vijf dolla’ pe’ week,’ zei Li.

Mack speelde het spelletje tot het einde mee. ‘Dat mot ik met de jongens bespreken,’ zei hij weifelend. ‘Kan je d’r geen vier dollar per week van maken?’

‘Vijf dolla’,’ zei Li beslist.

‘Nou, ik zal zien wat de jongens d’rvan vinden,’ zei Mack.

En zo geschiedde. Iedereen was er blij mee. En voor wie mocht denken dat Li Tjong er een strop van jewelste aan had, zo werkte het niet bij hem. De ramen werden niet ingeslagen. Er brak geen brand uit, en hoewel er nooit huur werd betaald kwam het als ze wat geld hadden, wat best vaak gebeurde, nooit bij de huurders op dat ergens anders te besteden dan in de zaak van Li. Hij hield er stiekem een groepje daadwerkelijke en potentiële klanten aan over. Maar het ging nog verder. Als een dronkaard stennis schopte in de winkel, als er een zwerm kinderen uit New Monterey opdook met de bedoeling om te plunderen, dan hoefde Li maar een kik te geven en zijn huurders schoten hem te hulp. En het schiep nog een andere band: van je weldoener steel je niet. Wat Li Tjong aan blikken bonen en tomaten en melk en watermeloen bespaarde maakte de gederfde huur meer dan goed. En als er opeens steeds meer weglekte uit de kruidenierswinkels in New Monterey, dan had Li Tjong daar geen boodschap aan.

De jongens trokken erin en het vismeel trok eruit. Niemand weet wie het pand de naam heeft gegeven waaronder het ten eeuwigen dage bekend zal blijven: Volkslogement en Grillroom het Paleis. In de pijpen en onder de cipres was geen ruimte geweest voor meubilair en de geneugten die niet alleen het kenmerk maar ook de grensvoorwaarden van onze beschaving vormen. Eenmaal aangeland in Volkslogement en Grillroom het Paleis gingen de jongens aan de slag om het in te richten. Er kwamen een stoel en een brits en nog een stoel. Een ijzerwinkel voorzag in een blik rode verf, niet schoorvoetend want ze wisten van niets, en als er een nieuw tafeltje of voetenbankje opdook werd het geschilderd, wat het er niet alleen erg fraai op maakte maar ook in zekere mate vermomde voor het geval dat een voormalige eigenaar een kijkje kwam nemen. En Volkslogement en Grillroom het Paleis begon te functioneren. De jongens konden voor hun deur zitten en over het spoor en de open plek en de straat heen helemaal tot aan de voorramen van het Westelijk Biologisch kijken. ’s Nachts konden ze de muziek in het laboratorium horen. En hun ogen volgden Doc als hij de straat overstak om bier te gaan halen bij Li Tjong. En Mack zei: ‘Die Doc is ’n toffe kerel. We moesten ’s wat voor ’m doen.’

==

==

2

Het Woord is een symbool en een genot dat mensen en taferelen opzuigt, bomen, planten, fabrieken en Pekinezen. Dan wordt het Ding het Woord en vervolgens weer Ding, maar vervormd en tot een fantastisch patroon geweven. Het Woord zuigt Cannery Row op, verteert haar en spuugt haar weer uit, en de Row heeft de glinstering overgenomen van de groene wereld en de zeeën die de lucht weerspiegelen. Li Tjong is meer dan een Chinese grutter. Dat moet wel. Misschien is hij het kwaad dat in evenwicht en in de lucht wordt gehouden door het goede, een Aziatische planeet die in haar baan wordt gehouden door de aantrekkingskracht van Lao Tse en van Lao Tse wordt weggehouden door de middelpuntvliedende kracht van telraam en kassa, een in de lucht hangende Li Tjong, tollend en wervelend te midden van grutterswaren en geesten. Een harde man als het op een blik bonen aankomt, een zachte man als het aankomt op de botten van zijn grootvader. Want Li Tjong heeft het graf op China Point geopend en de vergeelde botten gevonden, de schedel waar het grijze touwachtige haar nog aan kleefde. En Li heeft de botten zorgvuldig ingepakt, dij- en scheenbenen keurig gerangschikt, schedel in het midden, met daaromheen bekken en sleutelbenen en aan weerskanten gewelfde ribben. Daarna heeft Li Tjong zijn broze in een kist verpakte grootvader over de westelijke zee verscheept om hem eindelijk te ruste te leggen in de grond die heilig was gemaakt door zijn voorvaderen.

Ook Mack en de jongens draaien in hun baan. Zij zijn de Deugd, de Gratie, de Schoonheid zelve te midden van de gehaaste, verminkte gekte van Monterey en van het kosmische Monterey waar angstige en hongerige mannen hun maag vernielen tijdens het gevecht om bepaald voedsel te bemachtigen, waar mannen die hongeren naar liefde alles wat ze het liefhebben waard maakt om zeep helpen. Mack en de jongens zijn de Schoonheid, de Deugd, de Gratie zelve. In de wereld die wordt geregeerd door tijgers met maagzweren, doorploegd door stieren met een vernauwing, afgestroopt door blinde jakhalzen, dineren Mack en de jongens exquis met de tijgers, vertroetelen de uitzinnige vaarzen en pakken de kruimels in om aan de meeuwen van Cannery Row te voeren. Wat heb je er als man aan om de hele wereld te veroveren en op je bezit aan te landen met een maagzweer, een vergrote prostaat en een bifocale bril? Mack en de jongens mijden de val, omzeilen het gif, stappen over de strop heen terwijl een generatie in de val gelopen, vergiftigde en geknevelde mannen naar hen schreeuwt en hen nietsnutten noemt met wie het slecht zal aflopen, een schande voor de stad, dieven, schavuiten, landlopers. Onze vader die in de natuur zijt, die de coyote, de bruine rat, de huismus, de huisvlieg en de mot het talent hebt gegeven om te overleven, moet wel een reusachtige en overstelpende liefde koesteren voor nietsnutten en schandes voor de stad en landlopers, en voor Mack en de jongens. De deugd en gratie en luiheid en pit zelve. Onze Vader die in de natuur zijt.

==

==

3

De zaak van Li Tjong is rechts van de open plek gelegen (al weet niemand waarom die open wordt genoemd terwijl oude stoomketels, roestige pijpen, reusachtige vierkante balken en twintigliterblikken er hoog liggen opgetast). Achter de open plek liggen de spoorlijn en Volkslogement het Paleis. Maar op de linkergrens van de open plek staat het strenge en statige bordeel van Dora Flood; een keurig, proper, goudeerlijk, ouderwets huis van plezier waar een man een glas bier kan drinken te midden van vrienden. Dit is geen vulgaire, louche tent waar je een poot wordt uitgedraaid maar een degelijke, deugdzame gelegenheid, opgebouwd, onderhouden en in goede banen geleid door Dora, die als madam en liefje met vijftig jaar ervaring, door een beroep te doen op speciale talenten als tact en eerlijkheid, barmhartigheid en een zeker realisme, het respect heeft gewonnen van een intelligente, goed onderlegde, vriendelijke klantenkring. En in dezelfde mate wordt gehaat door het verknipte en wellustige zusterschap van getrouwde ouwe vrijsters wier echtgenoten huis en haard respecteren maar er weinig plezier aan beleven.

Dora is een enorme vrouw, een ware kolos met vurig oranje haar en een voorliefde voor zeegroene avondjurken. Ze drijft een eerlijke zaak met een vast tarief, schenkt geen sterkedrank en duldt geen luide of vulgaire praat in haar huis. Sommige van haar meiden zijn weinig actief als gevolg van ouderdom en kwalen, maar Dora stuurt hen nooit de laan uit, al heb je erbij die, zoals ze zegt, nog geen drie beurten per maand geven maar evengoed drie maaltijden per dag naar binnen werken. In een opwelling van plaatselijke liefde doopte Dora haar zaak Restaurant de Berenvlag, naar de bijnaam van de Californische vlag, en de verhalen over mensen die daar een sandwich wilden komen eten zijn legio. Er zijn in de regel twaalf meiden in het huis, de oude meegerekend, plus een Griekse kok en een man die doorgaat voor nachtwaker, maar allerlei netelige en gevaarlijke klusjes opknapt. Hij beëindigt ruzies, zet dronkaards buiten de deur, sust aanvallen van hysterie, geneest hoofdpijn en bemant de bar. Hij verbindt messteken en kneuzingen, brengt de dag door met agenten en leest, omdat meer dan de helft van de meiden christian scientist is, op zondagochtend zijn portie uit Wetenschap en gezondheid voor. Zijn voorganger, een minder evenwichtig man, kwam treurig aan zijn einde zoals nog zal blijken, maar Alfred heeft over zijn omgeving gezegevierd en zowel zichzelf als die omgeving naar een hoger plan getild. Hij weet wat voor mannen door de beugel kunnen, en wat voor mannen niet. Hij weet meer over het huiselijk leven van de burgers van Monterey dan ieder ander in de stad.

Wat Dora betreft, zij leidt een hachelijk bestaan. Omdat ze de wet overtreedt, althans de letter ervan, moet ze dubbel zo gezagsgetrouw zijn als ieder ander. Dronkenschap, vechtpartijen en vulgair gedrag zijn uit den boze, anders kan Dora wel sluiten. Ook moet Dora, omdat haar zaak illegaal is, uitblinken in liefdadigheid. Iedereen troggelt haar geld af. Als de politie een bal organiseert ten bate van hun pensioenfonds en iedereen een dollar doneert, moet Dora vijftig dollar aftikken. Toen de Kamer van Koophandel zijn tuinen opknapte, doneerden de zakenlieden allemaal vijf dollar per persoon maar werd van Dora honderd gevraagd en ontvangen. Het is altijd hetzelfde liedje: of het nu om het Rode Kruis, het Gemeentefonds of de padvinderij gaat, Dora’s doodgezwegen, onbespreekbare, schaamteloze loon van de zonde voert steevast de lijst met donaties aan. Maar tijdens de grote crisis werd zij het hardst getroffen. Naast deze gebruikelijke goede doelen bekommerde Dora zich om de hongerige kinderen van Cannery Row en de werkloze vaders en hun sappelende vrouwen en betaalde ze twee jaar lang links en rechts kruideniersrekeningen, zodat het maar een haartje scheelde of ze was failliet gegaan. Dora’s meiden zijn welopgevoed en aangenaam gezelschap. Ze zullen een man nooit op straat aanspreken, ook al is hij de vorige avond nog bij hen langs geweest.

Voordat de huidige nachtwaker Alfy het overnam had zich in Restaurant de Berenvlag een tragedie voltrokken die iedereen treurig stemde. De vorige nachtwaker heette William en hij was een sombere man die een eenzame indruk maakte. Overdag wanneer hij weinig omhanden had raakte hij het vrouwelijk gezelschap beu. Door de ramen kon hij Mack en de jongens op de pijpen op de open plek zien zitten, die hun voeten in het kaasjeskruid lieten bungelen en van het zonnetje genoten terwijl ze langzaam en filosofisch over weliswaar interessante maar onbelangrijke zaken spraken. Terwijl hij hen gadesloeg zag hij hen zo nu en dan een halve liter Ouwe Tennisschoenen pakken die ze, na de hals van de fles te hebben afgeveegd aan een mouw, beurtelings aan hun mond zetten. En bij William ontstond de wens zich bij dat fijne groepje aan te sluiten. Op een dag liep hij erheen en ging op de pijp zitten. Het gesprek stokte en een ongemakkelijke en vijandige stilte daalde over het groepje neer. Na enige tijd liep William mistroostig terug naar de Berenvlag en zag hij door het raam het gesprek weer voortkabbelen, zeer tot zijn verdriet. Hij had een somber en lelijk gezicht en een door het vele piekeren vertrokken mond.

De volgende dag ging hij opnieuw en dit keer nam hij een halve liter whisky mee. Mack en de jongens dronken de whisky op, ze waren tenslotte niet op hun achterhoofd gevallen, maar meer dan een ‘Proost’ en ‘Daar ga je’ kon er niet vanaf.

Na een tijdje ging William terug naar de Berenvlag en sloeg hij hen gade door het raam, en hij hoorde hoe Mack zijn stem verhief en zei: ‘Maar godallemachtig, ik heb een bloedhekel aan pooiers!’ Nu was dit pertinent onwaar maar dat kon William niet weten. Mack en de jongens hadden het gewoon niet zo op William.

Nu brak Williams hart. Die zwervers duldden hem niet in hun midden. Ze vonden hem te min. William was altijd al introspectief en vol zelfverwijt geweest. Hij zette zijn hoed op en liep langs de zee, helemaal tot aan de Vuurtoren. En hij bleef staan op het mooie begraafplaatsje waar je altijd de golven kunt horen slaan. Duistere en sombere gedachten overvielen William. Niemand hield van hem. Niemand gaf om hem. Ze mochten hem dan nachtwaker noemen, hij was gewoon een pooier, een vuile pooier, uitschot. En toen bedacht hij dat hij net zoveel recht had om te leven en gelukkig te zijn als ieder ander, god nog aan toe. Boos ging hij terug, maar zijn boosheid verdween toen hij bij de Berenvlag arriveerde en de trap op liep. Het was avond en op de jukebox speelde ‘Harvest Moon’ en William herinnerde zich dat de eerste hoer die ooit voor hem peesde dol was op dat liedje voordat ze wegliep en trouwde en spoorloos verdween. Het liedje stemde hem vreselijk treurig. Dora zat een kop thee te drinken in de achtersalon toen William binnenkwam. Ze zei: ‘Wat scheelt eraan, ben je ziek?’

‘Nee,’ zei William. ‘Maar wat heeft het allemaal voor nut? Ik voel me belabberd. Ik denk dat ik me maar van kant maak.’

Dora had al heel wat neuroten meegemaakt. Je er gewoon met een gebbetje van afmaken was haar motto. ‘Nou, maar dan wel in je eigen tijd en geen vlekken op m’n tapijt,’ zei ze.

Een grijze donkere wolk sloot zich om Williams hart en hij liep langzaam de deur uit en de gang door en klopte aan bij Eva Flanegan. Die had rood haar en ging elke week te biecht. Eva was een behoorlijk gelovige meid uit een gezin met heel wat broers en zussen, maar ze was een onvoorspelbare dronkenlap. Ze zat net een vreselijke puinhoop te maken van het lakken van haar nagels toen William binnenkwam en hij wist dat ze teut was en dat Dora meiden die teut waren niet liet werken. De bovenste kootjes van haar vingers zaten onder de nagellak en ze was kwaad. ‘Wat mot je?’ zei ze. William werd ook kwaad. ‘Ik ga me van kant maken,’ brieste hij.

Eva begon tegen hem te tieren. ‘Dat is ’n smerige, luizige, stinkende zonde,’ krijste ze, en daarna: ‘Net wat voor jou om de tent ’n slechte naam te bezorgen als ik bijna genoeg bij mekaar heb geschraapt voor ’n reisje naar East St. Louis. Je bent ’n waardeloze lul.’ Ze gilde nog steeds tegen hem toen William haar deur achter zich dichttrok en naar de keuken liep. Hij had schoon genoeg van vrouwen. De Griek zou een verademing zijn na dat vrouwvolk.

De Griek, grote schort, opgestroopte mouwen, was koteletten aan het braden in twee grote koekenpannen, waarbij hij een ijspriem gebruikte om ze om te draaien. ‘Hallo, Kits. Hoe gaat-ie?’ De koteletten sisten en spetterden in de pan.

‘Ik weet het niet, Lou,’ zei William. ‘Soms lijkt het me maar het beste als ik... kluk!’ Hij haalde zijn vinger langs zijn keel.