Raymond Carver

Een kleine weldaad

Alle verhalen

Vertaald door Sjaak Commandeur

==

==

==

Uitgeverij Van Oorschot

Amsterdam

Oorspronkelijke titel: Collected Stories

Oorspronkelijke uitgever: Literary Classics of the United States, Inc., New York

==

Om anachronismen te voorkomen zijn in de vertaling enkele termen gehandhaafd die tegenwoordig als onwenselijk worden beschouwd.

==

Copyright © 2009 TESS GALLAGHER

Copyright © 2023 Nederlandse vertaling: SJAAK COMMANDEUR

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

==

ISBN 978 90 282 3027 9

==

www.vanoorschot.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2023

Wees alsjeblieft stil, alsjeblieft

(1976)

==

##

Dit boek is voor Maryann

==

Dik

Ik zit met een sigaret achter een kop koffie bij mijn vriendin Rita en ik vertel haar erover.

Wat ik haar vertel is dit.

Het is al laat op een stille woensdag als Herb de dikke man een plaats wijst in mijn wijk.

Deze dikke man is de dikste die ik ooit gezien heb, al maakt hij een verzorgde indruk en is hij vrij goed gekleed. Alles aan hem is groot. Maar de vingers herinner ik me het best. Als ik bij het oude stel langsloop aan het tafeltje naast het zijne, valt mijn oog het eerst op die vingers. Ze lijken wel drie keer zo groot als de vingers van een normaal mens: lange, dikke roomvingers.

Ik loop mijn andere tafeltjes af, een gezelschap van vier zakenlieden, heel veeleisend, nog een gezelschap van vier personen, drie mannen en een vrouw, en dat oude stel dus. Leander heeft de dikke man zijn water ingeschonken en ik geef de dikke man alle tijd om een keus te maken voor ik op hem toe loop.

Goedenavond, zeg ik. Kan ik u van dienst zijn? zeg ik.

Rita, groot dat hij was, gróót.

Goedenavond, zegt hij. Hallo. Ja, zegt hij. Ik denk dat we nu wel kunnen bestellen, zegt hij.

Hij heeft een bepaalde manier van praten – een aparte manier, weet je niet. En hij maakt af en toe een pufgeluidje.

Ik denk dat we maar eens beginnen met een Caesar salad, zegt hij. En dan een kopje soep met wat extra brood en boter graag. De lamskoteletjes, denk ik, zegt hij. En gepofte aardappel met zure room. Het nagerecht komt straks wel. Dank u beleefd, zegt hij, en hij geeft me de kaart.

God, Rita, die vingers.

Ik loop snel naar de keuken en leg de bestelling neer bij Rudy, die er met een vies gezicht naar kijkt. Je kent Rudy. Zo is Rudy onder het werk.

Als ik de keuken uit kom, zegt Margo – heb ik je al eens over Margo verteld? Die achter Rudy aan zit? Margo zegt tegen me: Wie is die dikke vriend van je? Wat een enorme dikzak.

==

Kijk, dat speelt mee. Dat speelt volgens mij echt mee.

Ik maak de Caesar salad bij hem aan tafel af terwijl hij me op de vingers kijkt en intussen stukjes brood besmeert en apart legt – met maar steeds van die pufgeluidjes. Maar goed, ik sta zo stijf van de zenuwen of zoiets dat ik zijn glas water omstoot.

O, wat dom van me, zeg ik. Dat zul je altijd zien als je haast maakt. Wat dom van me, zeg ik. Is er iets op uw kleren gekomen? zeg ik. Ik zal de jongen de boel meteen laten opruimen, zeg ik.

Het geeft niet, zegt hij. Niets aan de hand, zegt hij, en hij puft. Trek het u niet aan, we vinden het niet erg, zegt hij. Hij lacht erbij en wuift wat als ik wegloop om Leander te halen, en wanneer ik terugkom om de salade op te scheppen, zie ik dat de dikke man al zijn brood en boter opheeft.

Als ik hem even later nog wat brood breng, heeft hij zijn salade ook op. Weet je hoe groot die Caesar salads zijn?

Heel vriendelijk van u, zegt hij. Het brood is heerlijk, zegt hij.

Dank u, zeg ik.

Het is echt heel lekker, zegt hij, en dat menen we. Zulk goed brood eten we niet vaak, zegt hij.

Waar komt u vandaan? vraag ik hem. Ik geloof niet dat ik u eerder gezien heb, zeg ik.

En hij is geen type dat je snel vergeet, gniffelt Rita ertussendoor.

Denver, zegt hij.

Ik ga er niet verder op in, al ben ik wel nieuwsgierig.

Uw soep komt zo, zeg ik, en ik ga kijken of ik nog iets kan doen voor mijn gezelschap van vier zakenlieden, heel veeleisend.

Als ik zijn soep opdien, zie ik dat het brood weer verdwenen is. Hij stopt net het laatste stuk brood in zijn mond.

Heus, zegt hij, we eten niet alle dagen zo, zegt hij. En hij puft. U moet het ons maar niet kwalijk nemen, zegt hij.

O, geneert u zich niet, zeg ik. Ik mag graag een man lekker zien eten, zeg ik.

Ik weet het niet, zegt hij. Zo zult u het misschien noemen, ja. En hij puft. Hij schikt het servet. Dan pakt hij zijn lepel.

God, wat is die dik! zegt Leander.

Daar kan hij niets aan doen, zeg ik, dus hou je kop.

Ik zet nog een mandje brood met boter bij hem neer. Heeft de soep gesmaakt? zeg ik.

Dank u. Jawel, zegt hij. De soep was heel lekker, zegt hij. Hij haalt het servet langs zijn lippen en drukt het even tegen zijn kin. Vindt u het hier ook zo warm of ligt het aan mij? zegt hij.

Nee, het is hier warm, zeg ik.

Dan moeten we ons jasje misschien maar uittrekken, zegt hij.

Ga gerust uw gang, zeg ik. Een mens moet zich prettig voelen, zeg ik.

Dat is een waar woord, zegt hij, dat is een heel waar woord, zegt hij.

Maar even later zie ik dat hij toch zijn jasje nog aanheeft.

Mijn gezelschappen zijn nu vertrokken en het oude stel ook. De zaak loopt leeg. Tegen de tijd dat ik de dikke man zijn koteletten en gepofte aardappel opdien, met nog meer brood en boter, zit hij er nog als enige.

Ik doe veel zure room over zijn aardappel. Ik strooi spekjes en bieslook over zijn zure room. Ik breng hem nog meer brood en boter.

Is alles naar wens? zeg ik.

Prima, zegt hij, en hij puft. Uitstekend, dank u, zegt hij, en hij puft weer.

Eet smakelijk, zeg ik. Ik licht het deksel van zijn suikerpot en kijk. Hij knikt en blijft naar me kijken tot ik wegloop.

Ik begrijp nu dat ik ergens op uit was. Ik begrijp alleen niet waarop.

Hoe is het met onze vleesboom? Hij gaat je nog een nieuw stel zolen kosten, zegt Harriet. Je kent Harriet.

Toe is er de Green Lantern Special, zeg ik tegen de dikke man, oftewel puddingcake met saus, en er is cheesecake en vanille-ijs en een ananassorbet.

We houden u toch niet op? zegt hij puffend met een bezorgde blik.

Helemaal niet, zeg ik. Natuurlijk niet, zeg ik. Neem de tijd, zeg ik. Ik zal u nog een kop koffie inschenken, dan kunt u een keus maken.

Laten we er rond voor uitkomen, zegt hij. En hij gaat verzitten. We willen graag de Special, maar een coupe vanille-ijs lijkt ons ook wel wat. Met een drupje chocoladesiroop erover graag. We zeiden al dat we honger hadden, zegt hij.

Ik loop de keuken in om zelf voor zijn nagerecht te zorgen, en Rudy zegt: Volgens Harriet heb je daar een dikke man uit het circus zitten. Is dat zo?

Rudy heeft inmiddels zijn schort afgedaan en zijn muts afgezet, als je begrijpt wat ik bedoel.

Rudy, hij is dik, zeg ik, maar daar is niet alles mee gezegd.

Rudy lacht wat.

Ze lijkt wel verkikkerd op die bolle, zegt hij.

Ik zou maar uitkijken, Rudy, zegt Joanne, die net op dat moment de keuken in komt.

Ik begin jaloers te worden, zegt Rudy tegen Joanne.

Ik zet de dikke man de Special voor en een grote kom vanille-ijs met de chocoladesiroop apart.

Dank u, zegt hij.

Heel graag gedaan, zeg ik – en ik krijg ineens een gevoel.

Nee heus, zegt hij, we hebben niet altijd zo gegeten.

Ik, ik eet en ik eet en ik kom maar niet aan, zeg ik. Ik zou graag wat aankomen, zeg ik.

Nee, zegt hij. Als we het voor het zeggen hadden, nee. Maar je hebt het niet voor het zeggen.

Dan pakt hij zijn lepel en eet.

En toen? zegt Rita, terwijl ze een sigaret van mij opsteekt en haar stoel dichter naar de tafel toe trekt. Nu begint het verhaal interessant te worden, zegt Rita.

Dit is het. Toen niks. Hij eet zijn nagerechten op, en daarna vertrekt hij en daarna gaan wij naar huis, Rudy en ik.

Wat een dikzak, zegt Rudy, en hij rekt zich uit zoals altijd wanneer hij moe is. Dan lacht hij wat en kijkt weer naar de tv.

Ik zet theewater op en ga douchen. Ik leg mijn hand in mijn zij en vraag me af wat er zou gebeuren als ik kinderen had en er zou er een zo worden, zo dik.

Ik giet het water in de pot, zet de kopjes klaar, de suikerpot, het kartonnetje melk en loop met het blad naar Rudy. Die zegt, alsof hij erover heeft zitten nadenken: Ik heb vroeger als kind ook een dikkerd gekend, of twee dikkerds, hele erge dikkerds. Moddervet waren ze. Hoe ze heetten weet ik niet meer. Dik heette de ene, andere naam had hij niet. We noemden hem Dik, de jongen die naast me woonde. Mijn buurjongen. Die andere jongen kwam later. Hij heette Waggel. Iedereen noemde hem Waggel, behalve de onderwijzers. Dik en Waggel. Ik wou dat ik nog een foto van ze had, zegt Rudy.

Ik weet niet wat ik daarop zeggen moet, dus drinken we onze thee op, waarna ik niet veel later opsta om naar bed te gaan. Rudy staat ook op, zet de tv uit, doet de voordeur op slot en begint aan zijn knoopjes.

Ik stap in bed en ga helemaal aan de rand liggen, op mijn buik. Maar zodra hij het licht heeft uitgedaan en in bed is gestapt, begint Rudy. Ik ga op mijn rug liggen en ontspan een beetje, al is het tegen mijn zin. Maar wat denk je? Als hij op me komt liggen, heb ik ineens het gevoel dat ik dik ben. Ik heb het gevoel dat ik vreselijk dik ben, zo dik dat Rudy een nietig gevalletje is, hier amper bij aanwezig.

Gek verhaal is dit, zegt Rita; ik merk wel dat ze niet weet wat ze ermee aan moet.

Ik voel me terneergeslagen. Maar daar begin ik tegen haar niet over. Ik heb haar al te veel verteld.

Ze zit daar in afwachting, met haar fijne vingertjes plukjes haar opfrunnikend.

In afwachting waarvan? zou ik willen weten.

Het is augustus.

Mijn leven gaat veranderen. Ik voel het.

==

Buren

Bill en Arlene Miller waren een gelukkig paar. Maar soms hadden ze het gevoel dat zij als enigen uit hun omgeving op een bepaalde manier waren overgeslagen, in die zin dat Bill was blijven steken in zijn boekhouderswerk en Arlene in een secretaressebaan. Ze praatten er wel eens over, vooral met het leven van hun overburen, Harriet en Jim Stone, als contrast. De Millers hadden de indruk dat de Stones een voller, kleuriger leven leidden. De Stones gingen almaar uit eten of kregen gasten of waren ergens in het land op reis in verband met Jims werk.

De Stones woonden in de flat tegenover de Millers. Jim werkte als vertegenwoordiger bij een groothandel in machineonderdelen en wist dikwijls een korte vakantie aan zijn zakenreizen vast te knopen, en bij deze gelegenheid zouden de Stones tien dagen wegblijven: eerst gingen ze naar Cheyenne en daarna door naar familie in St. Louis. De Millers zouden zolang op het huis van de Stones passen, Kitty voeren en de planten water geven.

Bill en Jim gaven elkaar bij de auto een hand. Harriet en Arlene hielden elkaar vast bij de ellebogen en kusten elkaar vluchtig op de lippen.

‘Veel plezier,’ zei Bill tegen Harriet.

‘Zal wel lukken,’ zei Harriet. ‘Jullie ook veel plezier met z’n tweetjes.’

Arlene knikte.

Jim knipoogde naar haar. ‘Tot ziens, Arlene. Pas je goed op mannie?’

‘Doe ik,’ zei Arlene.

‘Veel plezier,’ zei Bill.

‘Reken maar,’ zei Jim, en hij gaf Bill zachtjes een peut tegen zijn arm. ‘En nogmaals bedankt, hè, jongens.’

De Stones zwaaiden toen ze wegreden en de Millers zwaaiden terug.

‘Gingen wij daar maar,’ zei Bill.

‘God weet hoe wij aan vakantie toe zijn,’ zei Arlene. Ze pakte zijn arm en legde die om haar middel toen ze de trap op liepen naar hun flat.

Na het eten zei Arlene: ‘Denk erom. Kitty krijgt de eerste avond leversmaak.’ Ze stond in de deuropening naar de keuken en vouwde het handgemaakte tafelkleed op dat Harriet een jaar geleden voor haar had gekocht in Santa Fe.

==

Bill haalde diep adem toen hij de flat van de Stones binnenging. Het was er al bedompt en de lucht had vaag iets zoets. Op de zonneklok boven de televisie was het halfnegen. Hij herinnerde zich de dag dat Harriet, thuisgekomen met die klok, de gang was overgestoken om hem aan Arlene te laten zien, de koperen kast in haar armen wiegend en ertegen pratend door het zijdepapier alsof het een zuigeling was.

Kitty wreef met haar kopje langs zijn pantoffels en ging toen op haar zij liggen maar sprong snel overeind toen Bill doorliep naar de keuken en een blikje koos uit de stapel op het blinkende aanrecht. Hij liet de poes kieskauwend achter bij haar voer en stapte op de badkamer af. Hij bekeek zichzelf in de spiegel en deed toen zijn ogen dicht en keek toen nog eens. Hij maakte het medicijnkastje open. Hij zag een doosje pillen staan en las wat erop stond – Harriet Stone. Eenmaal daags volgens voorschrift – en liet het in zijn zak glijden. Hij ging terug naar de keuken, vulde de gieter en liep de kamer weer in. Klaar met water geven zette hij de gieter op het kleed en maakte de drankkast open. Hij pakte achter uit de kast de fles Chivas Regal. Hij nam twee slokken uit de fles, veegde zijn lippen af aan zijn mouw en zette de fles terug.

Kitty lag op de bank te slapen. Na de lichten te hebben uitgedaan sloot en controleerde hij langzaam de deur. Hij had het gevoel dat hij iets had laten liggen.

‘Waar bleef je zo lang?’ zei Arlene. Ze zat met haar benen onder zich opgetrokken televisie te kijken.

‘Hoezo? Beetje met Kitty gespeeld,’ zei hij, en hij ging naast haar zitten en legde een hand om haar borsten.

‘Zullen we naar bed gaan, schat?’ zei hij.

==

Bill nam de volgende dag maar tien in plaats van twintig minuten middagpauze en ging om kwart voor vijf naar huis. Net toen Arlene uit de bus stapte, zette hij de auto op de parkeerplaats. Hij wachtte tot ze het gebouw was binnengegaan, rende vervolgens de trap op, zodat hij haar voor was toen ze boven uit de lift stapte.

‘Bill! God, ik schrik van je. Wat ben je vroeg,’ zei ze.

Hij haalde zijn schouders op. ‘Het is stil op kantoor,’ zei hij.

Ze gaf hem haar sleutel om de deur open te maken. Voor hij achter haar aan naar binnen liep, keek hij naar de deur aan de overkant.

‘Zullen we naar bed gaan?’ zei hij.

‘Nu?’ Ze lachte. ‘Wat heb je?’

‘Niets. Trek je jurk uit.’ Hij greep haar onhandig beet en zij zei: ‘Goeie God, Bill.’

Hij maakte zijn riem los.

Naderhand bestelden ze eten bij de chinees, en toen het werd bezorgd, schrokten ze het in stilte naar binnen en draaiden platen.

‘We moeten niet vergeten Kitty te eten te geven,’ zei ze.

‘Ik zat er net aan te denken,’ zei hij. ‘Ik ga meteen maar even.’

==

Hij koos een blikje met vissmaak uit voor de poes, liet toen de gieter vollopen en ging water geven. Toen hij terugkwam in de keuken, zat de poes in haar bak te schrapen. Ze keek hem strak aan voor ze verder ging met de korrels. Hij maakte alle kastjes open en bekeek de conserven, de cornflakes, de verpakte etenswaren, de cocktail- en wijnglazen, het serviesgoed, de potten en pannen. Hij trok de koelkast open. Hij rook aan een restje selderij, stak twee stukjes cheddarkaas in zijn mond en liep op een appel kauwend de slaapkamer in. Het bed, met een tot op de vloer vallende, donzige witte sprei erover, leek reusachtig. Hij trok uit een nachtkastje een laatje naar zich toe, zag een halfleeg pakje sigaretten liggen en stopte het in zijn zak. Daarna ging hij voor de klerenkast staan en wilde die net opendoen toen er op de voordeur werd geklopt.

Hij liep langs het toilet en spoelde in het voorbijgaan de wc door.

‘Waar blijf je toch?’ zei Arlene. ‘Je bent hier al meer dan een uur.’

‘O ja?’ zei hij.

‘Ja,’ zei zij.

‘Ik moest naar de wc,’ zei hij.

‘Je hebt je eigen wc,’ zei zij.

‘Hoge nood,’ zei hij.

Die nacht vreeën ze opnieuw.

==

’s Ochtends liet hij zich door Arlene ziek melden. Hij douchte, kleedde zich aan en maakte een licht ontbijt. Hij probeerde in een boek te beginnen. Hij maakte een wandeling en knapte ervan op. Maar na een tijdje liep hij met zijn handen nog in zijn zakken terug naar de flat. Hij bleef bij de voordeur van de Stones staan om te luisteren of hij de poes misschien hoorde scharrelen. Vervolgens maakte hij zijn eigen voordeur open en liep naar de keuken om de sleutel te pakken.

Binnen leek het koeler dan bij hem in huis, en ook donkerder. Hij vroeg zich af of de planten iets met de temperatuur van de lucht te maken hadden. Hij keek naar buiten, waarna hij langzaam door de ene kamer na de andere liep en zorgvuldig, één ding tegelijk, alles beschouwde wat hem onder ogen kwam. Hij zag asbakken, meubels, keukengerei, de klok. Hij zag alles. Ten slotte ging hij de slaapkamer binnen, waar de poes bij zijn voeten verscheen. Hij aaide haar een keer, droeg haar naar de badkamer en deed de deur dicht.

Hij ging op het bed liggen en staarde naar het plafond. Hij bleef een tijdje liggen met zijn ogen dicht, en toen schoof hij zijn hand onder zijn riem. Hij probeerde zich te herinneren welke dag het was. Hij probeerde zich te herinneren wanneer de Stones ook weer thuis zouden zijn, en toen vroeg hij zich af of ze überhaupt nog terug zouden komen. Hij kon zich hun gezicht niet meer voor de geest halen, noch hoe ze praatten of zich kleedden. Hij zuchtte en liet zich moeizaam van het bed rollen om zichzelf over de toilettafel gebogen in de spiegel te bekijken.

Hij maakte de klerenkast open en koos een hawaïhemd uit. Hij zocht en vond een bermuda, die keurig gestreken over een gekeperde bruine broek hing. Hij gooide zijn eigen kleren uit en schoot de korte broek en het hemd aan. Hij keek weer in de spiegel. Hij liep naar de kamer en schonk zich een glas in en nam teruglopend naar de slaapkamer een slok. Hij trok een blauw overhemd aan, een donker pak, zwarte wing-tipschoenen, deed een blauw-witte stropdas om. Het glas was leeg en hij schonk zich nog eens in.

Terug in de slaapkamer ging hij op een stoel zitten, sloeg zijn benen over elkaar en glimlachte, zich daarbij observerend in de spiegel. De telefoon rinkelde twee keer en zweeg. Hij dronk zijn glas leeg en trok het pak uit. Hij snuffelde in de bovenste laden tot hij een slip en een beha vond. Hij stapte in de slip en maakte de beha vast, zocht toen in de kast naar een bij elkaar passend geheel. Hij trok een zwart-wit geruite rok aan en probeerde de rits dicht te krijgen. Hij trok een wijnrode, van voren sluitende blouse aan. Hij bekeek haar schoenen maar begreep zo wel dat die nooit zouden passen. In de kamer keek hij lange tijd van achter het gordijn naar buiten. Toen liep hij terug naar de slaapkamer en borg alles op.

==

Hij had geen honger. Zij at ook niet veel. Ze keken elkaar verlegen aan en lachten. Zij stond op van tafel en keek of de sleutel op de plank lag, en toen ruimde ze snel af.

Hij was in de deuropening naar de keuken gaan staan en rookte een sigaret en zag haar de sleutel pakken.

‘Ik ga even naar de overkant, ga jij zolang op de bank zitten,’ zei ze. ‘De krant lezen of zo.’ Ze sloot haar vingers om de sleutel. Hij zag er, zei ze, moe uit.

Hij probeerde zich op het nieuws te concentreren. Hij las de krant en zette de televisie aan. Ten slotte liep hij naar de overkant. De deur zat op slot.

‘Ik ben het. Ben je daar nog, schat?’ riep hij.

Na een tijdje ging de deur van het slot en stapte Arlene naar buiten en deed hem achter zich dicht. ‘Ben ik dan al zo lang weg?’ zei ze.

‘Eh, ja,’ zei hij.

‘O?’ zei ze. ‘Zeker met Kitty gespeeld.’

Hij keek haar aandachtig aan en zij wendde haar blik af, met haar hand nog aan de deurknop.

‘Raar, hè?’ zei ze. ‘Zo bij een ander naar binnen lopen, bedoel ik.’

Hij knikte, pakte haar hand van de knop en liep met haar naar hun eigen deur. Hij gaf hun toegang tot hun flat.

‘Het ís ook raar,’ zei hij.

Hij bemerkte wit pluis achter op haar trui en ze had een kleur op haar wangen. Hij begon haar nek en haren te kussen en zij draaide zich om en kuste hem terug.

‘Hè, verdorie,’ zei ze. ‘Verdorie, verdorie,’ zong ze, en ze klapte er meisjesachtig bij in haar handen. ‘Daar denk ik nu pas aan. Nou heb ik nog helemaal niet gedaan wat ik daar ging doen. Ik zou Kitty voeren en de planten water geven.’ Ze keek hem aan. ‘Dom, hè?’

‘Vind ik niet,’ zei hij. ‘Moment. Ik pak even mijn sigaretten, dan loop ik met je mee terug.’

Ze wachtte tot hij hun deur had dichtgetrokken en afgesloten, en toen pakte ze hem bij zijn bovenarm en zei: ‘Ik moet het je maar vertellen. Ik heb foto’s gevonden.’

Hij bleef midden in de gang staan. ‘Wat voor foto’s?’

‘Dat zul je wel merken,’ zei ze, en ze keek hem aan.

‘Serieus?’ Hij grijnsde. ‘Waar?’

‘In een laatje,’ zei ze.

‘Serieus?’ zei hij.

En toen zei ze: ‘Misschien komen ze wel niet terug,’ en ze stond op hetzelfde moment versteld van haar woorden.

‘Zou kunnen,’ zei hij. ‘Alles kan.’

‘Of misschien komen ze wel terug en...’ maar ze maakte haar zin niet af.

Hand in hand legden ze het laatste eindje af, en toen hij sprak, kon ze hem nauwelijks verstaan.

‘De sleutel,’ zei hij. ‘Geef me de sleutel.’

‘Wat?’ zei ze. Ze keek strak naar de deur.

‘De sleutel,’ zei hij. ‘Die heb jij.’

‘Mijn God,’ zei ze, ‘ik heb de sleutel binnen laten liggen.’

Hij voelde aan de knop. Die blokkeerde. Toen voelde zij aan de knop. Er zat geen beweging in. Haar lippen stonden vaneen en haar adem jaagde vol verwachting. Hij deed zijn armen uit elkaar en zij schoof ertussen.

‘Niet ongerust zijn,’ zei hij in haar oor. ‘Wees in godsnaam niet ongerust.’

Ze bleven staan. Ze hielden elkaar vast. Met hun gewicht tegen de deur alsof ze tegen de wind in tornden zetten ze zich schrap.

==

Het idee

We hadden ons eten op en ik zat sinds een uur aan de keukentafel, met het licht uit, en keek. Als hij het vanavond ging doen, dan was het tijd, meer dan tijd. Ik had hem al drie avonden niet gezien. Maar vanavond was het rolgordijn voor hun slaapkamerraam omhoog en brandde het licht.

Ik had die avond een voorgevoel.

Toen zag ik hem. Hij deed de hordeur open en liep in een T-shirt en een soort bermuda of zwembroek de veranda achter zijn huis op. Hij keek één keer om zich heen en dook vanaf de veranda de schaduwen in en schoof opzij van het huis verder. Het ging vlug. Als ik niet had zitten kijken, zou ik hem niet gezien hebben. Voor het verlichte raam bleef hij staan en keek naar binnen.

‘Vern,’ riep ik. ‘Vern, snel! Daar is hij. Wel snel zijn!’

Vern zat in de kamer met de tv aan zijn krant te lezen. Ik hoorde hem de krant neergooien.

‘Denk erom dat hij je niet ziet!’ zei Vern. ‘Niet te dicht bij het raam!’

Dat zegt Vern altijd: niet te dichtbij. Vern geneert zich een beetje dat we kijken, denk ik. Maar ik weet dat hij graag meekijkt. Dat heeft hij zelf gezegd.

‘Hij kan ons niet zien met het licht uit.’ Dat zeg ik altijd. Dit gaat al drie maanden zo. Sinds 3 september om precies te zijn. Toen heb ik hem daar ’s avonds voor het eerst gezien tenminste. Ik weet niet hoelang het daarvoor al gaande was.

Ik herkende hem die avond pas toen ik de telefoon al wilde pakken om de politie te bellen. Vern heeft het me moeten uitleggen. En toen nog duurde het even eer het doordrong. Maar sinds die avond kijk ik, en ik kan je zeggen dat hij een gemiddelde heeft van een op de twee à drie avonden, soms hoger. Ook in de regen heb ik hem buiten gezien. Sterker nog, als het regent, kun je er donder op zeggen dat je hem ziet. Maar het was een onbewolkte, winderige avond. De maan scheen.

We lieten ons bij het raam op onze knieën zakken en Vern schraapte zijn keel.

‘Moet je hem zien,’ zei Vern. Vern rookte, en zo nodig tikte hij de as af in zijn hand. Hij hield de sigaret bij het raam weg als hij een trekje nam. Vern rookt continu; niets weerhoudt hem. Hij slaapt zelfs met een asbak op tien centimeter van zijn hoofd. Lig ik ’s nachts wakker, wordt hij wakker, steekt hij een sigaret op.

‘Mijn God,’ zei Vern.

‘Wat heeft zij dat andere vrouwen niet hebben?’ zei ik na een tijdje tegen Vern. We zaten in elkaar gedoken op de grond met alleen ons hoofd boven de vensterbank, en keken naar een man die door zijn eigen slaapkamerraam naar binnen stond te kijken.

‘Dat is het hem juist,’ zei Vern. Hij schraapte pal naast mijn oor zijn keel.

We bleven kijken.

Ik kon nu iemand onderscheiden achter het gordijn. Dat zal zij wel geweest zijn, bezig zich uit te kleden. Maar ik zag niets naders. Ik spande mijn ogen in. Vern had zijn leesbril op, dus die zag alles beter dan ik. Ineens werd het gordijn opzijgeschoven en draaide de vrouw zich met haar rug naar het raam.

‘Wat doet ze nu?’ zei ik, maar ik wist het allang.

‘Mijn God,’ zei Vern.

‘Wat doet ze, Vern?’ zei ik.

‘Ze trekt haar kleren uit,’ zei Vern. ‘Wat dacht je dan dat ze deed?’

Toen ging het licht in de slaapkamer uit en kwam de man opzij van zijn huis terug. Hij trok de hordeur open en glipte naar binnen, en even later ging ook de rest van het licht uit.

==

Vern hoestte, hoestte nog eens en schudde zijn hoofd. Ik deed het licht aan. Vern zat daar maar wat op zijn knieën. Toen kwam hij overeind en stak een sigaret op.

‘Vandaag of morgen zeg ik dat vullis een keer wat ik van haar vind,’ zei ik, en ik keek Vern aan.

Vern lachte zo’n beetje.

‘Ik meen het,’ zei ik. ‘Als ik haar een keer zie in de supermarkt, zeg ik het haar recht in haar gezicht.’

‘Dat zou ik niet doen. Waar zou je dat in godsnaam voor doen?’ zei Vern.

Maar ik merkte wel dat hij niet geloofde dat het me ernst was. Hij fronste zijn wenkbrauwen en keek naar zijn nagels. Hij ging met zijn tong door zijn mond en kneep zijn ogen samen, zoals altijd wanneer hij zich concentreert. Toen veranderde zijn uitdrukking en krabde hij aan zijn kin. ‘Dat zie ik je niet doen,’ zei hij.

‘Moet jij eens opletten,’ zei ik.

‘Verdomme,’ zei Vern.

Ik liep achter hem aan de kamer in. We waren geagiteerd. Het werkt ons op de zenuwen.

‘Dan merk je het vanzelf,’ zei ik.

Vern drukte zijn sigaret uit in de grote asbak. Hij bleef bij zijn leren stoel staan en keek een moment naar de tv.

‘Alles even waardeloos,’ zei hij. Toen zei hij iets anders. Hij zei: ‘Misschien hééft hij daar iets.’ Vern stak weer een sigaret op. ‘Je weet het niet.’

‘Wie bij mij naar binnen kijkt,’ zei ik, ‘krijgt de politie op zijn dak. Cary Grant misschien uitgezonderd,’ zei ik.

Vern haalde zijn schouders op. ‘Je weet het niet,’ zei hij.

Ik had trek gekregen. Ik liep naar de keukenkast en keek, en toen trok ik de koelkast open.

‘Vern, wil jij wat eten?’ riep ik.

Hij gaf geen antwoord. Ik hoorde in de badkamer een kraan lopen. Maar ik dacht dat hij wel wat zou lusten. We krijgen honger op dit uur van de avond. Ik zette brood en boterhamworst op tafel en ik maakte een blik soep open. Ik pakte crackers en pindakaas, gebraden gehakt, augurken, olijven, chips. Ik zette alles op tafel. Toen dacht ik aan de appeltaart.

Vern kwam in zijn badjas en flanellen pyjama de keuken in. Zijn haar was nat en lag plat achterovergekamd en hij rook naar geurwater. Hij keek naar wat er op tafel stond. Hij zei: ‘Wat dacht je van een bak cornflakes met bruine suiker?’ Toen ging hij zitten en vouwde naast zijn bord zijn krant open.

We aten wat. De asbak raakte gevuld met olijfpitten en zijn peuken.

Toen hij uitgegeten was, grijnsde Vern en zei: ‘Wat ruikt er zo lekker?’

Ik liep naar de oven en haalde er de twee stukken appeltaart uit met gesmolten kaas erover.

‘Dat ziet er goed uit,’ zei Vern.

Na een poosje zei hij: ‘Ik hoef niet meer. Ik ga naar bed.’

‘Ik kom ook zo,’ zei ik. ‘Even de tafel afruimen.’

Ik stond boven de afvalemmer de restjes van de borden te schrapen toen ik de mieren zag. Ik keek nog eens goed. Ze kwamen in een gestage stroom ergens onder de afvoer van de gootsteen vandaan, omhoog aan de ene kant van de emmer, omlaag aan de andere, af en aan. Ik vond in een la de spuitbus en bespoot de afvalemmer van binnen en van buiten, en ik spoot onder de gootsteen zover ik komen kon. Toen waste ik mijn handen en keek nog één keer de keuken rond.

Vern sliep. Hij snurkte. Hij zou over een paar uur wakker worden, naar de wc gaan en een sigaret opsteken. Het tv’tje aan het voeteneind stond aan, maar het beeld rolde.

Ik had Vern over de mieren willen vertellen.

Ik nam de tijd om mezelf klaar te maken voor de nacht, zette het beeld stil en kroop in bed. Vern maakte het soort geluiden dat hij maakt in zijn slaap.

Ik keek een tijdje, maar het was een praatprogramma en ik hou niet van praatprogramma’s. Ik moest weer aan de mieren denken.

Al snel zag ik ze in mijn verbeelding door het hele huis. Ik vroeg me af of ik Vern wakker moest maken om hem te zeggen dat ik akelig droomde. In plaats daarvan stond ik op en greep naar de spuitbus. Ik keek nog eens onder de gootsteen. Maar er waren geen mieren meer. Ik deed alle lichten in huis aan tot het huis ervan laaide.

Ik spoot door.

Ten slotte deed ik het rolgordijn in de keuken omhoog en keek naar buiten. Het was laat. Het woei en ik hoorde takken knappen.

‘Dat vullis,’ zei ik. ‘Het idee!’

Ik sloeg nog wel ergere taal uit, dingen die ik niet kan herhalen.

Zij zijn je man niet

Earl Ober, vertegenwoordiger, zat tussen twee banen in. Maar zijn vrouw, Doreen, was in de avonduren als serveerster in een dag- en nachtzaak aan de rand van de stad gaan werken. Toen hij op een avond had zitten drinken, besloot Earl erlangs te rijden en er iets te eten. Hij wilde zien waar Doreen werkte en hij wilde kijken of hij iets van het huis kon krijgen.

Hij ging aan het buffet zitten en bekeek de kaart.

‘Wat doe jij hier?’ zei Doreen toen ze hem daar zag zitten.

Ze gaf een bestelling door aan de kok. ‘Wat wou jij bestellen, Earl?’ zei ze. ‘Alles goed met de kinderen?’

‘Prima,’ zei Earl. ‘Doe mij maar koffie en zo’n broodje nummer twee.’

Doreen schreef het op.

‘Kan het misschien, eh, je weet wel?’ zei hij tegen haar, en hij knipoogde.

‘Nee,’ zei ze. ‘En niet tegen me praten. Ik heb het druk.’

Earl dronk zijn koffie op en wachtte op het broodje. Twee mannen in pak, met hun stropdas los, hun boord open, kwamen naast hem zitten en vroegen om koffie. Toen Doreen wegliep met de koffiepot, zei de ene man tegen de andere: ‘Moet je dat zien, wat een kont. Niet te geloven.’

De andere man lachte. ‘Ik heb ze wel beter gezien,’ zei hij.

‘Dat bedoel ik,’ zei de eerste man. ‘Maar er zijn vrijers, die houden wel van zo’n vette bef.’

‘Nou, ik niet,’ zei de andere man.

‘Ik ook niet,’ zei de eerste man. ‘Dat zeg ik.’

Doreen zette het broodje voor Earl neer. Om het broodje lag patat, koolsla, augurk.

‘Verder nog iets?’ zei ze. ‘Een glas melk?’

Hij zweeg. Toen ze voor hem bleef staan, schudde hij zijn hoofd.

‘Ik zal je nog een kop koffie geven,’ zei ze.

Ze kwam terug met de pot en schonk hem en de twee mannen koffie in. Toen pakte ze een coupe en draaide zich om naar de ijsbakken. Ze bukte en begon met de schep ijs op te lepelen. Het witte rokje schoot strak om haar heupen en kroop langs haar benen omhoog. Zichtbaar werd een stuk gordel, roze was het, boven dijen die verrimpeld en grauw en een beetje behaard waren, in tomeloze onverhuldheid dooraderd.

De twee mannen naast Earl wisselden een blik van verstandhouding. Een van hen trok zijn wenkbrauwen op. De andere man grijnsde en bleef over zijn koffie heen naar Doreen kijken, die chocoladesiroop over het ijs schepte. Toen ze met de bus slagroom begon te schudden, stond Earl op zonder zijn bord leeg te eten en ging op de uitgang af. Hij hoorde haar zijn naam wel roepen, maar hij liep door.

==

Hij keek even bij de kinderen en liep toen naar de andere slaapkamer en kleedde zich uit. Hij trok het dek over zich heen, deed zijn ogen dicht en liet zijn gedachten de vrije loop. Het gevoel begon in zijn gezicht en zakte vandaar af naar zijn buik en benen. Hij deed zijn ogen open en rolde met zijn hoofd heen en weer over het kussen. Toen ging hij op zijn zij liggen en viel in slaap.

Nadat ze ’s ochtends de kinderen naar school geholpen had, kwam Doreen de slaapkamer binnen en deed het rolgordijn omhoog. Earl was al wakker.

‘Kijk eens in de spiegel,’ zei hij.

‘Hè?’ zei ze. ‘Hoezo?’

‘Kijk gewoon eens in de spiegel,’ zei hij.

‘En wat zie ik dan?’ zei ze. Maar ze keek in de spiegel boven de ladekast en streek het haar weg van haar schouders.

‘Nou?’ zei hij.

‘Wat “nou”?’ zei ze.

‘Ik vind het heel lullig,’ zei Earl, ‘maar zou je misschien niet eens wat aan de lijn gaan doen? Nee, serieus. Ik meen het. Volgens mij mag er wel een paar pond af. Niet boos worden.’

‘Wat zeg je nou?’ zei ze.

‘Wat ik zeg. Volgens mij mag er wel een paar pond af. Zeker een paar pond,’ zei hij.

‘Daar heb je nooit iets van gezegd,’ zei ze. Ze trok haar nachthemd op tot boven haar heupen en draaide haar buik naar de spiegel en keek.

‘Ik vond het ook nooit zo’n punt,’ zei hij. Hij lette op zijn woordkeus.

Met het nachthemd nog opgeschort om haar middel draaide Doreen haar rug naar de spiegel en keek over haar schouder. Ze tilde met haar hand een bil op en liet hem terugvallen.

Earl deed zijn ogen dicht. ‘Het slaat misschien nergens op wat ik zeg,’ zei hij.

‘Een beetje minder zou wel mogen, lijkt me. Maar het zou nog niet meevallen,’ zei ze.

‘Daar heb je gelijk in, het zal niet eenvoudig zijn,’ zei hij. ‘Maar ik help mee.’

‘Misschien heb je wel gelijk,’ zei ze. Ze liet haar nachthemd zakken en keek hem aan, en toen trok ze haar nachthemd uit.

Ze praatten over diëten. Ze praatten over de eiwitdiëten, de groentediëten, de grapefruitsapdiëten. Maar ze waren het erover eens dat ze het geld niet hadden voor de steaks die nodig waren voor het eiwitdieet. En om nou de hele dag groente te eten... zei Doreen. En omdat ze grapefruitsap niet echt lekker vond, zag ze zich dat dieet evenmin volhouden.

‘Oké, laat ook maar,’ zei hij.

‘Nee, je hebt gelijk,’ zei ze. ‘Ik ga iets doen.’

‘Meer lichaamsbeweging?’ zei hij.

‘Ik heb op mijn werk lichaamsbeweging te over,’ zei ze.

‘Stop dan gewoon met eten,’ zei Earl. ‘Al is het maar een paar dagen.’

‘Goed,’ zei ze. ‘Ik zal het proberen. Ik zal het een paar dagen proberen. Je hebt me overtuigd.’

‘Inpakken is mijn vak,’ zei Earl.

==

Hij keek het saldo van hun betaalrekening na, reed toen naar de discounter en kocht er een weegschaal. Hij liet zijn oog over de verkoopster gaan die het bedrag aansloeg.

Thuis zei hij Doreen al haar kleren uit te trekken en op de weegschaal te gaan staan. Hij fronste zijn voorhoofd bij het zien van de aderen. Met zijn vinger volgde hij er een die boven aan haar dij ontsproot.

‘Wat doe je?’ vroeg ze.

‘Niks,’ zei hij.

Hij keek op de weegschaal en schreef het getal op een briefje.

‘Goed,’ zei Earl. ‘Goed.’

De volgende dag was hij het grootste deel van de middag weg in verband met een sollicitatie. De werkgever, een zwaargebouwde man die Earl trekkend met zijn been rondleidde langs het sanitair in het magazijn, vroeg of Earl vrij was om te reizen.

‘Als een vogel,’ zei Earl.

De man knikte.

Earl lachte.

==

Hij hoorde de televisie al voor hij de huisdeur opendeed. De kinderen keken niet op toen hij door de kamer liep. In de keuken zat Doreen, gekleed voor haar werk, roerei met spek te eten.

‘Wat doe jij nou?’ zei Earl.

Met bolle wangen kauwde ze door. Maar het volgende moment spuugde ze alles uit in een servet.

‘Ik kon er niets aan doen,’ zei ze.

‘Slons,’ zei Earl. ‘Toe maar, vreet maar door! Toe dan!’ Hij liep naar de slaapkamer, deed de deur dicht en ging op de dekens liggen. De televisie hoorde hij nog steeds. Hij legde zijn handen achter zijn hoofd en keek naar het plafond.

Ze deed de deur open.

‘Ik ga het opnieuw proberen,’ zei Doreen.

‘Oké,’ zei hij.

Twee ochtenden later riep ze hem bij zich in de badkamer. ‘Kijk,’ zei ze.

Hij las de weegschaal af. Hij trok een la open en haalde er het briefje uit, en terwijl zij erbij stond te grijnzen, las hij nog eens de weegschaal af.

‘Vier ons,’ zei ze.

‘Het is iets,’ zei hij, en hij gaf haar een tikje tegen haar heup.

==

Hij las de personeelsadvertenties door. Hij ging naar het arbeidsbureau. Om de paar dagen reed hij ergens heen voor een sollicitatiegesprek en ’s nachts telde hij haar fooien na. Hij streek de dollarbiljetten glad op tafel en maakte van het kleingeld stapeltjes van een dollar. Elke ochtend zette hij haar op de weegschaal.

In veertien dagen viel ze anderhalve kilo af.

‘Ik snaai,’ zei ze. ‘Ik honger de hele dag en dan snaai ik op mijn werk. Dat tikt aan.’

Maar een week later was ze twee kilo afgevallen. De week daarop ruim vier. Haar kleren lubberden. Ze moest het geld voor de huur aanspreken om een nieuw uniform te kopen.

‘Op mijn werk beginnen ze opmerkingen te maken,’ zei ze.

‘Wat voor opmerkingen?’ zei Earl.

‘Dat ik zo wit zie bijvoorbeeld,’ zei ze. ‘Dat ik Doreen niet meer ben. Ze zijn bang dat ik te veel afval.’

‘Wat is er tegen afvallen?’ zei hij. ‘Niks van aantrekken. Zeg maar dat ze zich er niet mee moeten bemoeien. Zij zijn je man niet. Je hoeft met hen niet te leven.’

‘Ik moet met ze werken,’ zei Doreen.

‘Dat is zo,’ zei Earl. ‘Maar zij zijn je man niet.’

==

Elke ochtend liep hij achter haar aan de badkamer in en wachtte tot ze op de weegschaal was gaan staan. Hij zakte met een potlood en het briefje op zijn knieën. Op het briefje stonden allemaal data, dagen van de week, getallen. Hij las het getal op de schaal af, keek op het briefje en gaf een knikje of tuitte zijn lippen.

Doreen lag nu meer in bed. Ze stapte terug in bed als de kinderen naar school waren en ’s middags deed ze een dutje voor ze naar haar werk ging. Earl hielp met het huishouden, keek televisie en liet haar slapen. Hij deed alle boodschappen en zo nu en dan ging hij naar een sollicitatie.

Op een avond legde hij de kinderen in bed, zette de televisie uit en besloot wat te gaan drinken. Na sluitingstijd reed hij naar de zaak waar Doreen werkte.

Hij ging aan het buffet zitten wachten. Toen ze hem zag, zei ze: ‘Alles goed met de kinderen?’

Earl knikte.

Hij nam de tijd voor zijn bestelling. Steeds sloeg hij zijn ogen op om haar achter het buffet heen en weer te zien lopen. Hij bestelde uiteindelijk een cheeseburger. Ze gaf de bestelling door aan de kok en bediende de volgende klant.

Een andere serveerster kwam met een pot koffie langs en schonk Earls kop vol.

‘Wie is die collega van je?’ zei hij, en hij knikte naar zijn vrouw.

‘Ze heet Doreen,’ zei de serveerster.

‘Ze ziet er heel anders uit dan de laatste keer dat ik hier was,’ zei hij.

‘Zou ik niet weten,’ zei de serveerster.

Hij at de cheeseburger op en dronk koffie. Mensen gingen aan het buffet zitten en stonden weer op. Doreen bediende de meeste mensen aan het buffet, al kwam af en toe de andere serveerster een bestelling opnemen. Earl hield zijn vrouw in de gaten en luisterde goed. Tweemaal moest hij van zijn plaats om naar het toilet te gaan. Beide keren vroeg hij zich af of hij daardoor misschien een opmerking gemist had. De tweede keer dat hij terugkwam bleek zijn kop verdwenen en zat er een ander op zijn plaats. Hij nam een kruk aan het eind van het buffet naast een oudere man in een gestreept overhemd.

‘Wat is er?’ zei Doreen tegen Earl toen ze hem weer zag. ‘Moet je niet eens naar huis?’

‘Geef me nog een beetje koffie,’ zei hij.

De man naast Earl zat een krant te lezen. Hij sloeg zijn ogen op en keek toe terwijl Doreen Earl een kop koffie inschonk. Hij wierp een blik op de weglopende Doreen. Toen ging hij verder in zijn krant.

Earl nam een slok koffie en wachtte tot de man iets zei. Hij hield de man uit zijn ooghoek in de gaten. De man was uitgegeten en schoof zijn bord opzij. De man stak een sigaret op, spreidde de krant voor zich uit en las verder.

Doreen kwam langs en haalde het vuile bord weg en schonk de man nog een kop koffie in.

‘Wat vind je daarvan?’ zei Earl tegen de man met een knikje naar Doreen, die bij hen vandaan liep. ‘Wel iets aparts, hè?’

De man keek op. Hij keek naar Doreen en toen naar Earl en ging toen weer verder in zijn krant.

‘Nou, wat vind je ervan?’ zei Earl. ‘Ik vraag je wat. Ziet dat er lekker uit of niet? Nou?’

De man liet de krant knisperen.

Toen Doreen verder liep langs het buffet, stootte Earl de man aan en zei: ‘Dan zal ik jou eens wat zeggen. Luister. Zie je die kont? Moet je opletten. Mag ik een dame blanche?’ riep Earl naar Doreen.

Ze kwam pal voor hem staan en ademde uit. Toen draaide ze zich om en pakte een coupe en de ijsschep. Ze bukte zich over de koelvitrine, stak haar arm erin en begon de schep in het ijs te drukken. Earl keek de man aan en knipoogde toen Doreens rokje langs haar dijen opkroop. Maar de ogen van de man kruisten die van de andere serveerster. Daarop stak de man de krant onder zijn arm en voelde in zijn zak.

De andere serveerster liep recht op Doreen af. ‘Wie is die figuur?’ zei ze.

‘Wie?’ zei Doreen, en met de coupe ijs in haar hand keek ze om zich heen.

‘Hij daar,’ zei de andere serveerster, en ze knikte naar Earl. ‘Wie is die vrijer toch?’

Earl zette zijn beste glimlach op. Hij hield hem vast. Hij hield hem vast tot hij zijn gezicht voelde inzakken.

Maar de andere serveerster keek alleen maar onderzoekend terug, en Doreen begon langzaam haar hoofd te schudden. De man had kleingeld naast zijn kop gelegd en stond op, maar ook hij wachtte op het antwoord. Allen keken naar Earl.

‘Hij is vertegenwoordiger. Het is mijn man,’ zei Doreen ten slotte schouderophalend. Toen zette ze de dame blanche onaf voor hem neer en maakte zijn rekening op.

==

Ben jij arts?

In pyjama en badjas holde hij op pantoffels de werkkamer uit toen de telefoon begon te rinkelen. Het was na tienen, dus het zou zijn vrouw wel zijn. Als ze op reis was, belde ze elke avond op dit late uur, na een paar glaasjes. Ze was inkoopster en ze was heel de week al onderweg voor haar werk.

‘Dag, schat,’ zei hij. ‘Dag,’ zei hij nog eens.

‘Met wie spreek ik?’ vroeg een vrouw.

‘Met wie spreek ík?’ zei hij. ‘Welk nummer moet u hebben?’

‘Moment,’ zei de vrouw. ‘273-8063.’

‘Dat is mijn nummer,’ zei hij. ‘Hoe komt u daaraan?’

‘Weet ik niet. Het stond op een briefje toen ik van mijn werk kwam,’ zei de vrouw.

‘Wie heeft dat briefje dan geschreven?’

‘Weet ik niet,’ zei de vrouw. ‘De oppas, denk ik. Dat moet haast wel.’

‘Luister, ik begrijp niet hoe die eraan komt,’ zei hij, ‘maar het is mijn nummer en het staat niet in het telefoonboek. Ik zou het op prijs stellen als u het gewoon weggooide. Hallo? Hoort u mij?’

‘Ja, ik hoor u,’ zei de vrouw.

‘Is er verder nog iets?’ zei hij. ‘Het is laat en ik heb het druk.’ Hij bedoelde het niet zo bruusk, maar een mens kon geen risico nemen. Hij ging in de stoel bij de telefoon zitten en zei: ‘Ik bedoel het niet zo bruusk. Ik bedoel alleen dat het laat is, en ik vind het geen gerust idee dat u zomaar mijn nummer hebt.’ Hij trok zijn pantoffel uit en begon al wachtend zijn voet te masseren.

‘Ik weet het ook niet,’ zei ze. ‘Wat ik zeg, ik heb alleen een briefje met een nummer, zonder boodschap erbij of zo. Als ik Annette – dat is de oppas – morgen zie, zal ik haar ernaar vragen. Het spijt me dat ik u stoor. Ik zie dat briefje nu pas. Ik heb sinds ik thuis ben van mijn werk de hele avond in de keuken gestaan.’

‘Het geeft niet,’ zei hij. ‘Laat maar zitten. Gooi het gewoon weg of zo en laat het verder maar zitten. Er is niets aan de hand, dus maak u niet druk.’ Hij verplaatste de hoorn van het ene oor naar het andere.

‘U bent een aardige man zo te horen,’ zei de vrouw.

‘O ja? Dat is aardig van u, dat u dat zegt.’ Hij wist dat hij nu moest ophangen, maar het was prettig om in de stille kamer eens een stem te horen, al was het ook de zijne.

‘Ja,’ zei ze. ‘Dat merk ik.’

Hij liet zijn voet los.

‘Hoe heet u, als ik vragen mag?’ zei ze.

‘Ik heet Arnold,’ zei hij.

‘En uw voornaam?’ zei ze.

‘Arnold is mijn voornaam,’ zei hij.

‘O, neem me niet kwalijk,’ zei ze. ‘Arnold is je vóórnaam. En van achteren, Arnold? Hoe heet je dan van achteren?’

‘Ik moet echt ophangen,’ zei hij.

‘Hè toe, Arnold, ik heet Clara Holt. En jij heet Arnold hoe?’

‘Arnold Breit,’ zei hij, waarna hij er snel achteraan zei: ‘Clara Holt. Leuk. Maar ik denk echt dat ik nu moet ophangen, mevrouw Holt. Ik verwacht een telefoontje.’

‘Sorry, Arnold. Ik wil je niet ophouden,’ zei ze.

‘Geeft niet,’ zei hij. ‘Leuk met u gesproken te hebben.’

‘Vriendelijk van je dat je dat zegt.’

‘Blijft u een moment hangen?’ zei hij. ‘Ik moet even hiernaast kijken.’ Hij liep de werkkamer in om een sigaar te pakken, nam de tijd om hem op te steken met de tafelaansteker, zette toen zijn bril af en bekeek zichzelf in de spiegel boven de open haard. Toen hij naar de telefoon terugliep, vreesde hij half en half dat ze de verbinding zou hebben verbroken.

‘Hallo?’

‘Ja, Arnold,’ zei ze.

‘Ik dacht dat u misschien had opgehangen.’

‘O, nee,’ zei ze.

‘Nog even over dat u mijn nummer hebt,’ zei hij. ‘Ik zou me daar maar niet druk om maken. Ik zou het maar gewoon weggooien.’

‘Doe ik, Arnold,’ zei ze.

‘Nou, dan moest ik nu maar gedag zeggen.’

‘Ja, natuurlijk,’ zei ze. ‘Ik wens je welterusten.’

Hij hoorde haar inademen.

‘Ik wil me niet opdringen, Arnold, maar denk je dat we ergens kunnen afspreken om wat te praten? Een paar minuten maar?’

‘Sorry, maar dat gaat echt niet,’ zei hij.

‘Even maar. Ik vind hier zomaar je nummer. Ik zit er toch wel een beetje mee, Arnold.’

‘Ik ben een oude man,’ zei hij.

‘Welnee,’ zei ze.

‘Heus, ik ben oud,’ zei hij.

‘Kunnen we ergens afspreken, Arnold? Ik heb je namelijk niet alles verteld. Er is nog iets,’ zei de vrouw.

‘Hoe bedoelt u?’ zei hij. ‘Wat moet dit nou eigenlijk? Hallo?’

Ze had opgehangen.

Toen hij aanstalten maakte om naar bed te gaan, belde zijn vrouw, een beetje aangeschoten, merkte hij, en ze kletsten een tijdje, maar hij zweeg over het andere telefoontje. Toen hij naderhand de dekens terugsloeg, ging de telefoon weer.

Hij nam de hoorn van de haak. ‘Hallo. Met Arnold Breit.’

‘Arnold, vervelend dat de verbinding verbroken werd. Zoals ik zei: het lijkt me zaak dat we een afspraak maken.’

==

Toen hij de volgende middag de sleutel in het slot stak, hoorde hij de telefoon rinkelen. Hij gooide zijn koffertje neer en holde, met zijn hoed nog op, jas en handschoenen nog aan, naar het tafeltje en nam op.

‘Arnold, het spijt me dat ik je weer lastigval,’ zei de vrouw. ‘Maar je moet vanavond om een uur of negen, halftien, naar mijn huis komen. Wil je dat voor me doen, Arnold?’

Zijn hart roerde zich toen hij haar zijn naam hoorde zeggen. ‘Dat zal niet gaan,’ zei hij.

‘Alsjeblieft,’ zei ze. ‘Het is belangrijk, anders vroeg ik het niet. Ik kan vanavond de deur niet uit, want Cheryl is verkouden en nu maak ik me zorgen om de jongen.’

‘En uw man?’ Hij wachtte.

‘Ik ben niet getrouwd,’ zei ze. ‘Je komt, hè?’

‘Ik kan niets beloven,’ zei hij.

‘Ik smeek je om te komen,’ zei ze, waarna ze hem vlug het adres gaf en ophing.

‘Ik smeek je om te komen,’ herhaalde hij met de hoorn nog in zijn hand. Hij trok langzaam zijn handschoenen en toen zijn jas uit. Hij had het gevoel dat hij moest oppassen. Hij wilde zich wat opfrissen. Toen hij in de badkamerspiegel keek, bemerkte hij de hoed. Dat was het moment waarop hij besloot naar haar toe te gaan, en hij nam zijn hoed en bril af en zeepte zijn gezicht in. Hij keek of zijn nagels schoon waren.

==

‘Weet u zeker dat dit de goede straat is?’ vroeg hij de chauffeur.

‘Dit is de straat en daar is de flat,’ zei de chauffeur.

‘Rij nog maar even verder,’ zei hij. ‘Tot de hoek.’

Hij betaalde de chauffeur. Het licht dat door de bovenste ramen viel, bescheen de balkons. Hij zag bloembakken op de balustrades en her en der een tuinmeubel. Op één balkon keek een grote man in een trui over de leuning hangend toe terwijl hij naar de deur liep.

Hij drukte op het knopje onder C. HOLT. Er klonk een zoemer, en hij stapte weer op de deur af en ging naar binnen. Hij liep langzaam de trap op, met een korte rustpauze op elke overloop. Hij herinnerde zich het hotel in Luxemburg, de vijf trappen die zijn vrouw en hij lang geleden op en af moesten. Hij kreeg een steek in zijn zij, stelde zich zijn hart voor, stelde zich voor hoe zijn benen het onder hem begaven, stelde zich een luide val voor van de trap naar beneden. Hij pakte zijn zakdoek en wiste zich het voorhoofd. Toen zette hij zijn bril af en poetste wachtend tot zijn hart bedaarde de glazen.

Hij keek de gang in. Het was heel stil in de flat. Hij bleef staan bij haar deur, nam zijn hoed af en klopte zachtjes aan. De deur ging open op een kier waarachter een mollig meisje in pyjama zichtbaar werd.

‘Bent u Arnold Breit?’ zei ze.

‘Ja,’ zei hij. ‘Is je moeder thuis?’

‘Ze zei dat u moest binnenkomen. Ze zei dat ik moest zeggen dat ze naar de winkel is om hoestsiroop en aspirine.’

Hij deed de deur achter zich dicht. ‘Hoe heet je? Je moeder heeft het me wel gezegd, maar ik ben het kwijt.’

Toen het meisje zweeg, probeerde hij het nog eens.

‘Hoe heet je? Heette je geen Shirley?’

‘Cheryl,’ zei ze. ‘C-h-e-r-y-l.’

‘O ja, nu weet ik het weer. Geef toe, ik zat er niet ver naast.’

Ze ging verderop in de kamer op een poef zitten en keek hem aan.

‘Dus jij bent ziek,’ zei hij.

Ze schudde haar hoofd.

‘Niet ziek?’

‘Nee,’ zei ze.

Hij keek om zich heen. Het licht in de kamer kwam van een goudmetalen staande schemerlamp met een grote asbak en een krantenrek aan de standaard. Tegen de verste wand bevond zich een televisietoestel dat aanstond met het geluid zacht. Een smal gangetje leidde naar het achterste deel van de flat. De verwarming stond hoog en er hing een bedompte ziekenhuislucht. Op het lage tafeltje lagen haarspelden en rollers, op de bank lag een roze badjas.

Hij keek weer naar het kind, sloeg toen zijn ogen op naar de keuken en de glazen deuren van de keuken naar het balkon. De deuren stonden op een kiertje, en hij kreeg een rillinkje toen hij terugdacht aan de grote man in de trui.

‘Mama is even de deur uit,’ zei het kind alsof het plotseling wakker werd.

Hij verhief zich met zijn hoed in de hand voorover op zijn tenen en keek haar aan. ‘Ik ga maar weer eens,’ zei hij.

Er draaide een sleutel in het slot, de deur zwaaide open en er kwam een kleine bleke sproetige vrouw binnen met een papieren zak.

‘Arnold! Wat ben ik blij dat je er bent!’ Ze keek hem vluchtig en onzeker aan, waarna ze vreemd met haar hoofd schuddend naar de keuken liep met de zak. Hij hoorde een kastdeurtje dichtgaan. Het kind zat op de poef en keek naar hem. Hij plaatste zijn gewicht eerst op het ene been en toen op het andere, zette daarna de hoed op en nam hem in dezelfde beweging weer af toen de vrouw terugkwam.

‘Ben jij arts?’ vroeg ze.

‘Nee,’ zei hij, overvallen door haar vraag. ‘Nee, geen arts.’

‘Cheryl is ziek namelijk. Ik ben dingen wezen kopen. Had je die man z’n jas niet kunnen aannemen?’ zei ze, zich omdraaiend naar het kind. ‘Neem het haar maar niet kwalijk. We zijn geen bezoek gewend.’

‘Ik kan niet blijven,’ zei hij. ‘Ik had eigenlijk beter niet kunnen komen.’

‘Ga zitten,’ zei ze. ‘Zo kunnen we niet praten. Laat me haar eerst haar drankje geven. Dan kunnen we praten.’

‘Ik moet echt weg,’ zei hij. ‘Ik meende uit uw stem op te maken dat er iets dringends was. Maar ik moet echt weg.’ Hij keek omlaag naar zijn handen en besefte dat hij zwakjes had staan gebaren.

‘Ik zal theewater opzetten,’ hoorde hij haar zeggen, alsof ze niet geluisterd had. ‘Daarna geef ik Cheryl haar drankje en daarna kunnen we praten.’

Ze pakte het kind bij de schouders en loodste het naar de keuken. Hij zag de vrouw een lepel pakken, een fles van het een of ander openmaken na een snelle blik op het etiket en twee doses uitschenken.

‘Zo, nu meneer Breit welterusten zeggen, hartenlief, en naar je kamertje.’

Hij knikte naar het kind en liep toen achter de vrouw aan de keuken in. Hij nam niet de stoel die ze hem wees maar een die zo stond dat hij zicht had op het balkon, het gangetje en de kleine woonkamer. ‘Is het goed als ik een sigaar opsteek?’ vroeg hij.

‘Best,’ zei ze. ‘Ik geloof niet dat ik daar hinder van heb. Ga je gang.’

Hij besloot ervan af te zien. Hij plaatste zijn handen op zijn knieën en trok een ernstig gezicht.

‘Ik sta nog steeds voor een raadsel,’ zei hij. ‘Dit is geen alledaagse gang van zaken, neem dat van mij aan.’

‘Ik begrijp het, Arnold,’ zei ze. ‘Je zult het verhaal wel willen horen van hoe ik aan je nummer kom?’

‘Inderdaad,’ zei hij.

Ze zaten tegenover elkaar te wachten tot het water kookte. Hij hoorde de televisie. Hij keek om zich heen in de keuken en toen weer naar buiten, naar het balkon. Het water begon te borrelen.

‘U zou me over dat nummer vertellen,’ zei hij.

‘Wat? Neem me niet kwalijk,’ zei ze.

Hij schraapte zijn keel. ‘Vertel me hoe u in het bezit komt van mijn nummer,’ zei hij.

‘Ik heb het nagevraagd bij Annette. De oppas – maar dat weet je natuurlijk. Zij zei dat de telefoon ging toen ze hier was en dat iemand naar mij vroeg. Ik moest een bepaald nummer terugbellen, en het nummer dat ze noteerde was dat van jou. Meer weet ik niet.’ Ze schoof wat met een beker die voor haar stond. ‘Het spijt me dat ik je niet meer kan vertellen.’

‘Uw water kookt,’ zei hij.

Ze kwam met lepeltjes, melk, suiker en goot het dampende water over de theezakjes.

Hij deed suiker in zijn thee en roerde. ‘U zei dat ik dringend moest komen.’

‘O dát, Arnold,’ zei ze, en ze wendde zich af. ‘Ik weet niet hoe ik daarbij kwam. Geen idee wat ik bedoelde.’

‘Dus er is niets?’ zei hij.

‘Nee. Ik bedoel já.’ Ze schudde haar hoofd. ‘Wat je zei, bedoel ik. Niets.’

‘O,’ zei hij. Hij roerde verder in zijn thee. ‘Het is wonderlijk,’ zei hij na een tijdje, bij zichzelf haast. ‘Heel wonderlijk.’ Hij glimlachte zwakjes, schoof toen de beker opzij en bracht het servet even naar zijn lippen.

‘Je gaat toch nog niet weg?’ zei ze.

‘Ik moet weg,’ zei hij. ‘Ik verwacht telefoon bij me thuis.’

‘Nog even niet, Arnold.’

Ze schoof haar stoel naar achter en ging staan. Haar ogen waren bleekgroen en lagen diep in haar bleke gezicht, met iets eromheen wat hij in het begin voor donkere make-up had aangezien. Tot zijn eigen ontsteltenis, en in de wetenschap dat hij zichzelf erom zou verachten, ging hij staan en sloeg zijn armen onbeholpen om haar middel. Ze liet zich kussen, met trillende en kortstondig gesloten oogleden.

‘Het is al laat,’ zei hij, terwijl hij haar losliet en zich onvast afwendde. ‘U bent heel coulant. Maar ik moet gaan, mevrouw Holt. Bedankt voor de thee.’

‘Je komt toch nog wel een keer, hè, Arnold?’ zei ze.

Hij schudde zijn hoofd.

Ze liep achter hem aan naar de deur, waar hij zijn hand uitstak. Hij hoorde de televisie. Hij wist zeker dat het geluid harder gezet was. Hij herinnerde zich daarop het andere kind – de jóngen. Waar was die?

Ze pakte zijn hand, bracht die snel naar haar lippen.

‘Je mag me niet vergeten, Arnold.’

‘Ik zal je niet vergeten,’ zei hij. ‘Clara. Clara Holt,’ zei hij.

‘We hebben een goed gesprek gehad,’ zei ze. Ze plukte iets, een haar, een draadje, van zijn revers. ‘Ik ben heel blij dat je gekomen bent en ik weet zeker dat je terugkomt.’ Hij nam haar oplettend op, maar ze keek nu langs hem heen alsof ze zich iets te binnen probeerde te brengen. ‘Zo – goedenavond, Arnold,’ zei ze, en daarmee deed ze de deur dicht, bijna met zijn jas ertussen.

==

‘Vreemd,’ zei hij toen hij de trap naar beneden nam. Op het trottoir aangekomen haalde hij diep adem en bleef even staan om achterom te kijken naar het gebouw. Maar hij kon niet uitmaken welk balkon van haar was. De grote man in de trui verplaatste zijn gewicht enigszins langs de leuning en bleef op hem neerkijken.

Met zijn handen diep in zijn jaszakken begon hij te lopen. Toen hij thuiskwam, rinkelde de telefoon. Met de sleutel tussen zijn vingers bleef hij heel stil midden in de kamer staan tot het rinkelen ophield. Toen legde hij teder een hand op zijn borst en voelde door de lagen kleding heen zijn kloppend hart. Even later liep hij door naar de slaapkamer.

Vrijwel direct kwam de telefoon weer tot leven, en dit keer nam hij wel op. ‘Arnold. Met Arnold Breit,’ zei hij.

‘Arnold? Jeetje, wat doen we officieel vanavond!’ zei zijn vrouw, en haar stem was krachtig, plagerig. ‘Ik bel al sinds negenen. De bloemetjes buiten aan het zetten, Arnold?’

Hij zweeg en liet haar stem op zich inwerken.

‘Ben je er nog, Arnold?’ zei ze. ‘Je klinkt anders dan anders.’

==

De vader

De baby lag met een wit mutsje op en een slaappakje aan in een mand bij het bed. De mand was pasgeschilderd, er zaten ijsblauwe linten om en hij was opgevuld met blauwe donsdekens. De drie zusjes en de moeder, nog maar net uit het kraambed en niet helemaal de oude, stonden met de oma allemaal om de baby heen, kijkend hoe hij keek en soms zijn knuistje naar zijn mond bracht. Hij lachte niet maar knipperde nu en dan met zijn ogen en liet zijn tong tussen zijn lippen heen en terug schieten als een van de meisjes hem onder zijn kin aaide.

De vader was in de keuken en hoorde ze met de baby spelen.

‘Wie vind je het liefst, baby?’ zei Phyllis, en ze kietelde hem onder zijn kin.

‘Hij vindt ons allemaal lief,’ zei Phyllis, ‘maar hij vindt papa het liefst omdat papa ook een jongetje is!’

De oma ging op de rand van het bed zitten en zei: ‘Kijk dat kleine armpje eens! Zo dik. En die vingertjes! Net de vingers van zijn moeder.’

‘Is het geen snoes?’ zei de moeder. ‘Een wolk, mijn kleine baby.’ En vooroverbukkend kuste ze de baby op zijn voorhoofd en legde haar hand even bij zijn armpje op de deken. ‘Wij vinden hem ook lief.’

‘Maar op wie lijkt hij nou, op wie lijkt hij nou?’ riep Alice, en ze bogen zich allemaal dichter naar de mand om te kijken op wie de baby leek.

‘Hij heeft mooie ogen,’ zei Carol.

‘Álle baby’s hebben mooie ogen,’ zei Phyllis.

‘Hij heeft de lippen van zijn opa,’ zei de oma. ‘Kijk die lipjes.’

‘Ik weet het niet...’ zei de moeder. ‘Ik zou het niet durven zeggen.’

‘Dat neusje! Dat neusje!’ riep Alice.

‘Wat is er met zijn neusje?’ vroeg de moeder.

‘Het doet me aan iemands neus denken,’ antwoordde het meisje.

‘Mmm, ik weet het niet,’ zei de moeder. ‘Mij niet.’

‘Die lipjes...’ prevelde de oma. ‘Die vingertjes...’ zei ze, en ze pakte het handje onder de deken vandaan en spreidde de vingers.

‘Op wie lijkt de baby nou?’

‘Hij lijkt op niemand,’ zei Phyllis. En ze bogen zich nog verder voorover.

‘Ík weet het! Ík weet het!’ zei Carol. ‘Hij lijkt op pápa!’ Daarop keken ze nog eens goed naar de baby.

‘Maar op wie líjkt papa dan?’ vroeg Phyllis.

‘Op wie líjkt papa?’ zei Alice haar na, en allemaal tegelijk keken ze in de richting van de keuken, waar de vader met zijn rug naar hen toe aan tafel zat.

‘Nou, op niemand!’ zei Phyllis, en ze begon een beetje te huilen.

‘Stil maar,’ zei de oma; ze keek weg en toen weer naar de baby.

‘Papa lijkt op níémand!’ zei Alice.

‘Hij zal toch wel op íémand lijken?’ zei Phyllis, en ze wreef met een van de linten in haar ogen. En behalve de oma keken ze allemaal naar de vader, die aan tafel zat.

Hij had zich op zijn stoel omgedraaid, en zijn gezicht was wit en zonder uitdrukking.

==

Niemand zei er wat van

Ik hoorde ze bezig in de keuken. Ik kon niet verstaan wat ze zeiden, maar er was ruzie. Toen werd het stil en begon zij te huilen. Ik gaf George een elleboog. Ik dacht: dan wordt hij wakker en zegt iets tegen ze, zodat ze zich schuldig voelen en ophouden. Maar George is zo’n drol. Hij begon te schoppen en schreeuwen.

‘Niet zo porren, debiel,’ zei hij. ‘Anders ga ik het zeggen!’

‘Slome druiloor,’ zei ik. ‘Heb je stront in je oren? Ze maken ruzie en ma huilt. Luister dan.’

Met zijn hoofd even boven het kussen luisterde hij. ‘Kan mij het schelen,’ zei hij, en hij draaide zich om naar de muur en ging weer slapen. George is een drol eersteklas.

Daarop hoorde ik pa weggaan om zijn bus te halen. Hij smeet met de voordeur. Ze had al eerder tegen me gezegd dat hij het gezin kapot wilde maken. Ik wilde er niet naar luisteren.

Even later kwam ze ons roepen om naar school te gaan. Haar stem klonk typisch – ik weet niet. Ik zei dat ik buikpijn had. Het was de eerste week van oktober en ik had nog geen uur verzuimd, dus wat moest ze ervan zeggen? Ze keek me aan, maar ze leek met haar gedachten ergens anders. George was wakker en luisterde mee. Ik merkte dat hij wakker was aan hoe hij ging verliggen. Hij wachtte hoe dit afliep, zodat hij kon toeslaan.

‘Goed.’ Ze schudde haar hoofd. ‘Weet ik veel. Blijf dan maar thuis. Maar geen tv, denk erom.’

George schoot overeind. ‘Ik ben ook ziek,’ zei hij tegen haar. ‘Ik heb hoofdpijn. Hij heeft me de hele nacht liggen schoppen en porren. Ik kon er niet van slapen.’

‘Zo is het genoeg!’ zei ze. ‘Jij gaat naar school, George! Je blijft niet hier de hele dag ruzie maken met je broer. Opstaan en aankleden. Ik meen het. Ik heb geen zin in nog meer herrie in de tent vanochtend.’

George wachtte tot ze de kamer uit was. Toen klauterde hij via het voeteneind uit bed. ‘Debiel,’ zei hij, en hij rukte al het dek van me af. Hij dook de badkamer in.

‘Ik sla je verrot,’ zei ik, maar niet zo hard dat zij het kon horen.

Ik bleef in bed tot George naar school was. Toen zij zich klaarmaakte om naar haar werk te gaan, vroeg ik of ze een slaapplaats voor me wilde maken op de bank. Ik zei dat ik wilde leren. Op het lage tafeltje had ik de boeken van Edgar Rice Burroughs liggen die ik voor mijn verjaardag gekregen had en mijn boek maatschappijleer. Maar ik had geen zin om te lezen. Ik wilde dat ze ging, zodat ik tv kon kijken.

==

Ze trok de wc door.

Ik hield het niet meer. Ik zette het beeld aan zonder geluid. Ik liep naar de keuken, waar ze haar peuken had laten liggen en schudde er drie uit het pakje. Ik legde ze in de keukenkast en liep terug naar de bank en begon in De prinses van Mars. Ze kwam de kamer in en keek even naar de tv maar zei er niets van. Ik had het boek open. Voor de spiegel frunnikte ze aan haar haar, en daarna liep ze naar de keuken. Toen ze terug de kamer in kwam, keek ik weer in het boek.

‘Ik kom te laat. Dag, lieverd.’ Over de tv zou ze niet meer beginnen. Ze had gisteravond gezegd dat ze niet meer zou weten wat het inhield om zonder ‘opgedraaid’ te zijn naar haar werk te gaan.

‘Geen dingen opwarmen. Je hoeft het gas nergens voor aan te steken. Er is tonijn in de ijskast als je honger krijgt.’ Ze keek me aan. ‘Alleen denk ik dat je je maag beter kunt ontzien als je buikpijn hebt. Maar goed, het gas hoeft dus niet aan. Hoor je me? Neem je drankje in, lieverd, en hopelijk gaat het vanavond beter met je buik. Misschien gaat het vanavond met ons allemaal beter.’

Ze bleef in de deuropening staan en draaide aan de knop. Zo te zien wilde ze nog iets zeggen. Ze droeg de witte blouse, de brede zwarte ceintuur en de zwarte rok. Soms noemde ze het haar plunje, soms haar uniform. Altijd, zolang ik me kon herinneren, hing het in de kast of hing het aan de lijn of werd het ’s avonds op de hand gewassen of in de keuken gestreken.

Ze werkte van woensdag tot en met zondag.

‘Dag, mam.’

Ik wachtte tot ze de auto had gestart en warm had laten lopen. Ik hoorde haar van de stoeprand wegrijden. Toen stond ik op en zette het geluid hard en haalde de peuken. Ik rookte er een en trok me af terwijl ik naar een serie met dokters en verpleegsters keek. Toen zette ik de tv op de andere zender. Toen zette ik hem uit. Ik had geen zin om te kijken.

==

Ik las het hoofdstuk uit waarin Tars Tarkas, verliefd geworden op een groene vrouw, de volgende ochtend moet dulden hoe haar hoofd wordt afgehakt door een jaloerse zwager. Het was zo’n beetje de vijfde keer dat ik het had gelezen. Toen liep ik naar hun slaapkamer en keek rond. Het was me niet om iets speciaals te doen, of het moesten weer kapotjes zijn, waarnaar ik overal had gezocht zonder er ooit een te vinden. Ik had eens achter in een la een potje vaseline gevonden. Ik wist dat het er iets mee te maken moest hebben, maar ik wist niet wat. Ik bestudeerde het etiket in de hoop op een onthulling, op een beschrijving van wat mensen deden of hoe je die vaseline aanbracht, zoiets. Maar niks. Voor huid & huis stond er op het deksel, meer niet. Toch was dat al genoeg om een stijve van te krijgen. Ideaal bij luierirritaties stond er achterop. Ik wist niet goed wat ik me bij luierirritaties moest voorstellen en zag hoe dan ook het verband niet met wat zich tussen hen afspeelde in bed. Ik had het potje al een heleboel keren opengemaakt en eraan geroken en erin gekeken om te zien hoeveel er gebruikt was sinds de laatste keer. Dit keer liet ik het Voor huid & huis onbenut. Ik keek alleen of het potje er nog stond, bedoel ik. Ik zocht in een paar laden, niet echt in de verwachting iets te zullen vinden. Ik keek onder het bed. Niets, nergens. Ik keek in de stopfles in de kast, waar het huishoudgeld in zat. Er was geen kleingeld, alleen een briefje van vijf en een van een. Dat zou opvallen. Toen dacht ik: ik kleed me aan en loop naar Birch Creek. Het forelseizoen duurde nog ongeveer een week, maar haast niemand viste meer. Iedereen zat nu te wachten op het begin van de herten- en fazantentijd.

Ik haalde mijn oude kleren tevoorschijn. Ik trok wollen sokken aan over mijn gewone en nam de tijd om mijn veters te strikken. Ik maakte twee dubbele boterhammen met tonijn en een paar driedubbele crackers met pindakaas. Ik vulde mijn veldfles en hing het jachtmes en de veldfles aan mijn riem. Ik wilde al naar buiten lopen toen ik besloot een briefje neer te leggen. Dus ik schreef: ‘Weer wat beter. Ben naar Birch Creek. Zo terug. R. (15:15)’ Dat was ongeveer vier uur na nu. En ongeveer een kwartier voordat George uit school thuiskwam. Voor ik vertrok, nam ik een van de dubbele boterhammen, met een glas melk erbij.

==

Het was lekker buiten. Het was najaar. Maar behalve ’s nachts was het nog niet koud. ’s Nachts staken ze in de boomgaarden de walmvaten aan en ’s morgens werd je wakker met een rand zwarte troep in je neus. Maar niemand zei er wat van. Ze zeiden dat dankzij het walmen de jonge peren niet bevroren, dus het moest maar.

Om bij Birch Creek te komen loop je onze straat helemaal uit tot aan Sixteenth Avenue. Je slaat linksaf Sixteenth in en gaat langs de begraafplaats heuvelop en omlaag naar Lennox, waar een Chinees restaurant zit. Vanaf het kruispunt daar zie je het vliegveld liggen, en Birch Creek stroomt net voorbij het vliegveld. Sixteenth gaat bij het kruispunt over in View Road. Je loopt een eindje langs View tot je bij de brug bent. Er liggen aan weerskanten van de weg boomgaarden. Wie langs de boomgaarden komt, ziet wel eens fazanten tussen de rijen rennen, maar je kunt er niet gaan jagen, want dan loop je kans te worden beschoten door een Griek die Matsos heet. Ik denk dat het alles bij elkaar een veertig minuten lopen is.

Ik was halverwege Sixteenth toen voor me een vrouw in een rode auto langs de kant van de weg stopte. Ze draaide het passagiersraampje omlaag en vroeg of ik een lift wilde. Ze was mager en had pukkeltjes om haar mond. Ze had krulspelden in. Maar het was best een stuk. Ze droeg een bruine trui met een mooi stel tieten erin.

‘Moet jij niet naar school?’

‘Eigenlijk wel.’

‘Wil je meerijden?’

Ik knikte.

‘Stap in. Ik heb een beetje haast.’

Ik legde de vlieghengel en de mand op de achterbank. Er stonden allemaal draagtassen van Mel’s op de vloer en de achterbank. Ik probeerde te bedenken wat ik moest zeggen.

‘Ik ga vissen,’ zei ik. Ik nam mijn pet af, verhing de veldfles om te kunnen gaan zitten en installeerde me bij het raampje.

‘Je meent het!’ Ze lachte. Ze trok weer op. ‘Waar ga je heen? Naar Birch Creek?’

Ik knikte weer. Ik keek naar mijn pet. Mijn oom had hem in Seattle voor me gekocht toen hij daar naar een ijshockeywedstrijd was. Ik kon verder niets bedenken wat ik moest zeggen. Ik keek naar buiten en zoog mijn wangen naar binnen. Eeuwig en altijd zie je jezelf een lift krijgen van een vrouw. Je weet dat jullie verliefd zullen worden en dat zij je zal meenemen om haar het hele huis door te neuken. Van de gedachte alleen al begon ik een stijve te krijgen. Ik verschoof de pet wat in mijn schoot en deed mijn ogen dicht en probeerde aan honkbal te denken.

‘Ik zeg steeds dat ik eerdaags moet gaan leren vissen,’ zei ze. ‘Ze zeggen dat het heel rustgevend is. Ik ben een zenuwpees.’

Ik deed mijn ogen open. We stonden stil bij het kruispunt. Ik wilde zeggen: Hebt u het erg druk? Zou u anders vanochtend willen beginnen? Maar ik durfde haar niet aan te kijken.

‘Ben je hiermee geholpen? Ik moet hier linksaf. Sorry, maar ik heb haast vanochtend,’ zei ze.

‘Dat geeft niet. Dit is prima.’ Ik pakte mijn spullen. Daarna zette ik mijn pet op en nam hem weer af toen ik verder ging. ‘Dag. Bedankt. Volgende zomer misschien,’ maar verder kwam ik niet.

‘Vissen bedoel je? Vast en zeker.’ Ze zwaaide met twee vingers, zoals vrouwen dat doen.

Ik begon te lopen en ging bij mezelf na wat ik had moeten zeggen. Ik kon van alles bedenken. Wat mankeerde me? Ik kliefde de lucht met de vlieghengel en gaf een paar keer een brul. Wat ik om te beginnen had moeten doen, was vragen of we samen konden gaan lunchen. Bij ons was niemand thuis. Ineens liggen we in mijn slaapkamer onder de dekens. Ze vraagt of ze haar trui mag aanhouden en ik zeg dat ik het best vind. Ze houdt haar broek ook aan. Geeft niet, zeg ik. Geen punt.

Een landende Piper Cub dook bij zijn daling laag over mijn hoofd. Ik was nog een paar meter bij de brug vandaan. Ik hoorde het water al stromen. Ik holde langs de kant omlaag, ritste mijn gulp open en spoot anderhalve meter over het water. Het moet een record geweest zijn. Ik nam de tijd om de andere dubbele boterham en de crackers met pindakaas op te eten. Ik dronk er de helft van het water uit de veldfles bij. Toen was ik klaar om te gaan vissen.

==

Ik probeerde uit te maken waar ik moest beginnen. Ik viste hier al drie jaar, sinds onze verhuizing. Pa bracht George en mij er vroeger met de auto heen; hij ging dan op ons zitten wachten en rookte, deed aas aan onze haak, bevestigde een nieuwe onderlijn als de oude verstrikt was geraakt. We begonnen altijd bij de brug en liepen stroomafwaarts, en we vingen altijd wel wat. Een enkele keer, aan het begin van het seizoen, vingen we het maximum. Ik tuigde mijn hengel op en probeerde het eerst een paar keer onder de brug.

Nu en dan deed ik een worp dicht onder de oever of vlak achter een grote rots. Maar niks. Op een plaats waar het water stilstond en allemaal gele bladeren op de bodem lagen, zag ik, toen ik goed keek, kreeften kruipen met hun grote valse scharen omhoog. Er stoven een paar kwartels op uit een hoop kreupelhout. Toen ik met een tak gooide, sprong er drie meter van me vandaan kokkerend een fazantenhaan op en liet ik de hengel haast vallen.

Het was een traag en niet erg breed water. Ik kon bijna overal aan de overkant komen zonder dat het over de rand van mijn schoenen liep. Ik stak een weiland vol koeienvlaaien over tot bij een punt waar het water uit een grote buis stroomde. Ik wist dat er voorbij die buis een kleine diepte was, dus ik keek goed uit. Toen ik zo dichtbij was dat ik de hengel kon uitgooien, liet ik me op mijn knieën vallen. De lijn lag nog maar net op het water toen ik een aanbeet kreeg, maar ik miste. Ik voelde de vis ermee om zijn as draaien. Toen was hij weg en vloog de lijn naar achter. Ik bevestigde een nieuw zalmeitje en probeerde het nog een paar keer. Maar ik wist dat ik mijn geluk verpest had.

Ik liep tegen de kant omhoog en kroop onder een hek door met een bord VERBODEN TOEGANG aan de paal. Er begon daar een landingsbaan van het vliegveld. Ik bleef even naar een paar bloemetjes staan kijken die door de scheuren in het asfalt groeiden. Je kon zien waar de banden met een klap op het asfalt waren neergekomen en vettige slipsporen tussen de bloemen hadden getrokken. Aan de andere kant kwam ik weer bij het water uit en liep al vissend nog wat door tot bij de diepte. Dat leek me mijn verste punt. Toen ik hier drie jaar geleden voor het eerst was, raasde het water tot aan de rand van de oevers voorbij. Het stroomde toen zo hard dat ik er niet in kon vissen. Nu stond het anderhalve meter onder de rand. Het gorgelde en huppelde door het stroompje aan de kop van de plas waarvan je amper de bodem kon zien. Even verderop liep de bodem op en werd weer ondiep alsof er nooit iets gebeurd was. De laatste keer dat ik hier was had ik twee vissen van ongeveer vijfentwintig centimeter gevangen en er een gelost die zo te zien twee keer zo groot was – een zomerstaalkop, zei pa toen ik hem erover vertelde. Hij zei dat ze gebruikmaken van het hoge water in het vroege voorjaar maar dat de meeste teruggaan naar de rivier voor het waterpeil zakt.

Ik deed nog twee loodjes aan de lijn en drukte ze aan tussen mijn tanden. Toen deed ik een vers zalmeitje aan de haak en wierp uit op een plek waar het water van een richel in de plas viel. Ik liet de lijn op de stroom meevoeren. Ik voelde de zinkloodjes tegen de rotsen tikketikken, een ander soort tik dan bij een aanbeet. Toen spande de lijn zich en bracht de stroom het eitje aan het eind van de plas in het zicht.

Ik had de pest in dat ik voor niets helemaal hierheen gelopen was. Ik probeerde het dit keer met allerlei soorten lijn en wierp nogmaals. Ik legde de vlieghengel op een dikke tak en stak de voorlaatste peuk op. Ik keek stroomopwaarts het dal in en begon aan de vrouw te denken. We reden naar haar huis, want iemand moest haar helpen de boodschappen naar binnen te dragen. Haar man was overzee. Ik raakte haar aan en zij begon te beven. We zaten te tongzoenen op de bank toen ze zich excuseerde. Ik liep achter haar aan. Ik keek toe en zag haar haar broek laten zakken en op de wc gaan zitten. Ik had een enorme stijve en zij wenkte me naderbij met haar hand. Ik zou net mijn gulp openritsen, toen ik in het water een plop hoorde. Ik keek en zag de top van mijn vlieghengel huppelen.

==

Hij was niet erg groot en gaf niet veel sport. Maar ik drilde hem zolang ik kon. Hij keerde op zijn zij en bleef beneden in de stroom liggen. Ik wist niet wat het was. Hij zag er vreemd uit. Ik trok de lijn aan en haalde hem op de kant en in het gras, waar hij begon te kronkelen. Het was een forel. Maar hij was groen. Ik had er nog nooit zo een gezien. Hij had groene flanken met zwarte forellenvlekken, een groenige kop en iets van een groene buik. Hij had de kleur van mos, die kleur groen. Het was alsof hij een hele tijd ingepakt had gezeten in mos dat had afgegeven. Hij was stevig en ik vroeg me af waarom hij niet meer sport had geleverd. Ik vroeg me af of het wel helemaal goed met hem was. Ik keek nog een tijdje naar hem, verloste hem toen uit zijn lijden.

Ik trok gras uit de grond en deed het in de mand en legde hem op het gras.

Ik wierp nog een paar keer uit, tot ik het een uur of twee, drie schatte. Ik dacht: ik kan beter teruggaan in de richting van de brug. Ik dacht: ik vis nog een tijdje onder de brug, en dan ga ik naar huis. En ik nam me voor om tot de avond te wachten voor ik weer aan die vrouw dacht. Maar meteen kreeg ik een stijve bij de gedachte aan de stijve die ik ’s avonds zou krijgen. Toen dacht ik: ik moet het niet zoveel meer doen. Een maand geleden ongeveer, toen er op een zaterdag niemand thuis was, had ik meteen na afloop de bijbel gepakt en beloofd en gezworen dat ik het niet meer zou doen. Maar er kwam stijfsel op de bijbel, en het beloven en zweren hield maar een dag of twee stand, tot ik weer een keer alleen thuis was.

==

Op de terugweg viste ik niet. Toen ik bij de brug kwam, zag ik een fiets in het gras liggen. Ik keek en zag een joch, ongeveer zo groot als George, langs de kant omlaagrennen. Ik liep in zijn richting. Toen draaide hij zich om en kwam in het water kijkend mijn kant op.

‘Hé, wat is er!’ riep ik. ‘Is er iets?’ Ik denk dat hij me niet hoorde. Ik zag zijn hengel en vistas op de kant en ik gooide mijn spullen op de grond. Ik rende naar waar hij was. Hij had iets van een rat of zo. Hij had van die grote voortanden, bedoel ik, en dunne armen en een voddig overhemd met lange mouwen dat hem te klein was.

‘Er zit daar een vis, de grootste die ik ooit gezien heb, ik zweer het!’ riep hij. ‘Snel! Kijk! Kijk daar! Daar zit hij!’

Ik keek naar waar hij wees en mijn hart maakte een sprongetje.

Hij was zo lang als mijn arm.

‘Mijn God, moet je kijken!’ zei de jongen.

Ik bleef kijken. Hij rustte in de schaduw onder een grote tak die over het water hing. ‘Godallemachtig,’ zei ik tegen de vis, ‘waar kom jij vandaan?’

‘Wat moeten we doen?’ zei de jongen. ‘Had ik mijn buks nou maar bij me.’

‘We grijpen hem,’ zei ik. ‘God, moet je kijken! We jagen hem naar de ondiepte.’

‘Dus je helpt me? Dan werken we hem samen op de kant!’ zei het joch.

De grote vis was een meter afgedreven en ging langzaam met zijn vinnen heen en weer in het heldere water.

‘Goed, wat doen we?’ vroeg het joch.

‘Ik loop die kant op en dan terug met de stroom mee en zorg dat hij in beweging komt,’ zei ik. ‘Jij gaat in de ondiepte staan, en als hij je voorbij wil, geef je hem een doodschop. Zorg dat je hem aan de kant krijgt, kan niet schelen hoe. Grijp hem dan goed bij zijn lurven en hou hem vast.’

‘Oké. O, verdomme, kijk nou! Hij gaat ervandoor! Waar gaat hij heen?’ riep de jongen.

Ik zag de vis weer tegen de stroom in zwemmen en vlak onder de oever stilhouden. ‘Hij gaat nergens heen. Hij kan nergens heen. Zie je hem? Hij schijt bagger. Hij weet dat we hier zijn. Hij dobbert nu maar wat om te kijken waar hij nog heen kan. Zie je wel, hij ligt al weer stil. Hij kan nergens heen. Dat weet hij. Hij weet dat we hem te grazen hebben. Hij weet dat hij vette pech heeft. Ik loop daarheen en jaag hem naar jou. Jij grijpt hem als hij langs je heen wil.’

‘Had ik mijn buks nou maar bij me,’ zei de jongen. ‘Dan was hij er geweest,’ zei de jongen.

Ik liep een eindje stroomopwaarts en waadde toen door het water terug. Al lopende keek ik goed voor me. Ineens schoot de vis onder de oever vandaan, maakte vlak voor me in een grote troebele woeling een draai en sjeesde met de stroom mee.

‘Daar komt hij!’ schreeuwde ik. ‘Hé, hé, daar komt hij!’ Maar voor hij bij de ondiepte was, draaide de vis om en kwam terug. Ik spetterde en schreeuwde en hij keerde weer. ‘Hij komt! Grijp hem, grijp hem! Daar komt hij!’

Maar die stomme idioot had een stok gepakt, de drol, en toen de vis de ondiepte probeerde te nemen, haalde de jongen naar hem uit met die stok in plaats van te proberen de stinker op de kant te schoppen, zoals hij had moeten doen. De vis, door het dolle, zwenkte en schoot op zijn zij door het ondiepe water. Hij haalde de overkant. Die idiote drollenbak dook hem na en viel voorover.

Hij hees zichzelf drijfnat op het droge. ‘Ik heb hem geraakt!’ riep de jongen. ‘En volgens mij is hij gewond. Ik had hem beet, ik kon hem alleen niet vasthouden.’

‘Je had helemaal niks beet!’ Ik was buiten adem. Ik was blij toe dat het joch een nat pak had. ‘Op geen stukken na, drol. Wat deed je ook met die stok? Je had hem een schop moeten geven. Nu is hij natuurlijk al een kilometer verderop.’ Ik probeerde te spugen. Ik schudde mijn hoofd. ‘Ik weet het niet, hoor. We hebben hem nog lang niet. Misschien is onze kans wel verkeken,’ zei ik.

‘Godverdé, ik heb hem toch geraakt!’ schreeuwde de jongen. ‘Zag je dat niet? Ik heb hem geraakt en ik had hem zelfs beet. Was jij er soms dichterbij? En trouwens, wie z’n vis is het?’ Hij keek me aan. Het water liep uit zijn broek over zijn schoenen.

Ik zweeg, maar dat vroeg ik me zelf ook af. Ik haalde mijn schouders op. ‘Nou ja, oké. Ik dacht dat hij van ons allebei was. Maar dit keer grijpen we hem. Niet nog eens zo’n miskleun, geen van tweeën,’ zei ik.

We waadden met de stroom mee. Ik had water in mijn schoenen, maar het joch was nat tot aan zijn kraag. Hij klemde zijn knaagtanden over zijn onderlip om niet te klappertanden.

==

De vis was niet in het stroompje voorbij de ondiepte, en in het volgende stuk zagen we hem ook niet. We keken elkaar aan en begonnen te vrezen dat de vis inderdaad ver genoeg ontkomen was om een van de diepten stroomafwaarts te bereiken. Maar toen maakte het kreng even onder de oever een zwieper, waarbij hij met zijn staart zelfs zand het water in sloeg, en ging er weer vandoor. Met zijn grote staart boven water nam hij een volgende ondiepte. Ik zag hem doorzwemmen tot onder de oever en daar stilhouden, met zijn staart half boven water en net genoeg vinbeweging om te blijven liggen tegen de stroom in.

‘Zie je hem?’ zei ik. De jongen keek. Ik pakte hem bij zijn arm en richtte zijn vinger. ‘Dáár dus. Oké, luister. Ik loop naar dat stroompje daar tussen de zandoevers. Zie je wat ik bedoel? Jij blijft hier en wacht op mijn teken. Dan kom je naar me toe. Oké? En laat hem dit keer niet langs je heen glippen als hij omdraait.’

‘Goed,’ zei de jongen, en hij zette die tanden in zijn lip. ‘Dit keer grijpen we hem,’ zei de jongen, en de kou stond hem vreselijk in zijn gezicht.

Ik klom op de kant en liep met de stroom mee, vooral geen lawaai makend. Ik liet me van de kant glijden en waadde het water weer in. Maar ik zag die lange grote stinker nergens meer, en mijn hart verdraaide. Ik dacht dat hij er misschien al vandoor was. Nog iets verder stroomafwaarts, en hij kwam bij een van de diepten. Dan kregen we hem nooit meer te pakken.

‘Zit hij er nog?’ riep ik. Ik hield mijn adem in.

Het joch zwaaide.

‘Nu!’ riep ik weer.

‘Komt-ie!’ riep het joch terug.

Mijn handen trilden. Het water was hier ongeveer een meter breed en liep tussen zandoevers door. Het stond laag maar stroomde snel. Het joch kwam nu naar mij toe, tot zijn knieën in het water, en gooide spetterend en schreeuwend stenen voor zich uit.

‘Daar is hij!’ Het joch zwaaide met zijn armen. Ik kon de vis nu zien: hij kwam recht op me af. Hij probeerde te keren toen hij me zag, maar het was te laat. Ik viel op mijn knieën en graaide in het koude water. Met mijn handen en armen onder hem tilde ik hem eruit en gooide hem op de kant, zodat we allebei op de oever vielen. Ik hield hem spartelend en kronkelend tegen mijn hemd gedrukt tot ik mijn handen langs zijn glibberige flanken naar zijn kieuwen kon schuiven. Ik stak er één hand in en greep door naar zijn bek en pakte hem bij zijn onderkaak. Ik wist dat ik hem had. Hij spartelde nog wel en liet zich moeilijk vasthouden, maar ik had hem en ik was niet van plan hem los te laten.

‘We hebben hem!’ riep de jongen, terwijl hij aangeplast kwam. ‘God, we hebben hem! Is hij niet geweldig? Moet je kijken! Mag ik hem vasthouden?’ riep de jongen.

‘We moeten hem eerst afmaken,’ zei ik. Ik stak mijn andere hand in de keel. Zo goed mogelijk uit de buurt van de tanden blijvend trok ik de kop zo hard ik kon naar achteren en voelde het zware kraken. Er ging een lange trage rilling door hem heen, en toen was hij stil. Ik legde hem op de kant en we keken naar hem. Hij mat ruim een halve meter en was daarbij opvallend mager, maar het was zeker mijn grootste vangst tot nu toe. Ik pakte hem weer bij zijn kaak.

‘Hé,’ zei het joch, maar hij zweeg toen hij zag wat ik ging doen. Ik spoelde het bloed weg en legde de vis terug op de kant.

‘Ik wil hem dolgraag aan mijn vader laten zien,’ zei het joch.

We waren nat en huiverden. We keken naar hem, bleven aan hem voelen. We wrikten zijn grote bek open en betastten zijn rijen tanden. Zijn flanken waren getekend met wittige bulten zo groot als een kwartdollar en een beetje pappig. Rond zijn ogen en op zijn snuit had hij kerfjes in zijn kop, ik neem aan overgehouden aan botsingen met stenen of aan gevechten. Hij was alleen zo mager, te mager voor zijn lengte, en je kon amper de roze streep over zijn flanken zien lopen, en zijn buik was grijs en week in plaats van wit en stevig, zoals het hoorde. Maar ik vond hem geweldig.

==

‘Ik zal zo maar eens gaan, denk ik,’ zei ik. Ik keek naar de wolken boven het heuvelland waarin de zon onderging. ‘Ik ga zo maar eens naar huis.’

‘Ja. Ik ook, denk ik. Ik sterf van de kou,’ zei het joch. ‘Laat mij hem dragen,’ zei het joch.

‘We zoeken een stok. Dan steken we die door zijn bek en dragen we hem samen,’ zei ik.

Het joch vond een stok. Die staken we door de kieuwen heen, zo ver dat de vis halverwege de stok hing. Toen pakten we ieder een eind en liepen terug, kijkend hoe de vis aan de stok heen en weer ging.

‘Wat gaan we met hem doen?’ zei het joch.

‘Ik weet het niet,’ zei ik. ‘Volgens mij heb ik hem gevangen,’ zei ik.

‘We hebben hem samen gevangen. Bovendien zag ik hem het eerst.’

‘Dat is zo,’ zei ik. ‘Nou, zullen we er dan om tossen?’ Ik voelde met mijn vrije hand, maar ik had geen geld bij me. En wat zou ik gedaan hebben als ik verloren had?

Maar het joch zei: ‘Nee, niet tossen.’

Ik zei: ‘Dan niet. Mij best.’ Ik keek die jongen aan, met zijn rechtopstaande haar, zijn grauwe lippen. Ik had hem desnoods wel aangekund. Maar ik wilde niet vechten.

Terug bij waar we onze spullen hadden laten liggen raapten we ons vistuig met één hand op, ieder zonder zijn eind van de stok los te laten. Toen liepen we naar waar zijn fiets lag. Ik greep de stok goed beet voor het geval het joch iets wilde uithalen.

Toen kreeg ik een idee. ‘We zouden hem kunnen halveren,’ zei ik.

‘Hoe bedoel je?’ zei de nu weer klappertandende jongen. Ik voelde hem zijn greep om de stok verstevigen.

‘Hem halveren. Ik heb een mes. We snijden hem in tweeën en nemen ieder de helft. Ik weet het ook niet, maar volgens mij zou het zo kunnen.’

Hij trok aan een pluk haar op zijn hoofd en keek naar de vis. ‘En met dat mes, dat doe jij?’

‘Heb jij er een?’ zei ik.

De jongen schudde zijn hoofd.

‘Oké,’ zei ik.

Ik trok de stok los en legde de vis in het gras bij de fiets van het joch. Ik pakte het mes. Er taxiede een vliegtuig over de startbaan toen ik een lijn trok. ‘Zo?’ Het joch knikte. Het vliegtuig kwam aangeraasd over de startbaan en steeg pal boven ons hoofd op. Ik zette mijn mes in de vis. Ik kwam tot aan zijn ingewanden en keerde hem om en haalde hem helemaal open. Ik sneed net zo lang tot alleen het vel van zijn buik hem nog bij elkaar hield. Ik pakte de helften en verdraaide ze tussen mijn handen en trok hem in tweeën.

Ik stak het joch het staartdeel toe.

‘Nee,’ zei hij, en hij schudde zijn hoofd. ‘Ik wil die helft.’

Ik zei: ‘Ze zijn allebei hetzelfde! Kijk uit, hoor, je moet me niet kwaad maken.’

‘O nee?’ zei de jongen. ‘Als ze allebei hetzelfde zijn, doe mij die dan maar. Ze waren toch allebei hetzelfde?’

‘Ze zijn allebei hetzelfde,’ zei ik. ‘Maar ik denk dat ik deze helft hou. Ik heb hem in tweeën gedeeld.’

‘Ik wil die,’ zei het joch. ‘Ik zag hem het eerst.’

‘Wie z’n mes hebben we gebruikt?’ zei ik.

‘Ik moet de staart niet,’ zei het joch.

Ik keek om me heen. Er reden geen auto’s op de weg en er was verder niemand aan het vissen. Er bromde een vliegtuig en de zon ging onder. Ik was tot op het bot verkleumd. Het joch rilde hevig, al wachtend.

‘Ik heb een idee,’ zei ik. Ik maakte de mand open en liet hem de forel zien. ‘Kijk? Het is een groene. Het is de enige groene die ik ooit gezien heb. Dus voor wie de kop ook is, de ander krijgt de groene forel plus het staartstuk. Vind je dat wat?’

Het joch keek naar de groene forel en haalde hem uit de mand en hield hem vast. Hij bekeek de helften van de vis.

‘Ik denk het wel,’ zei hij. ‘Ja, ik denk het wel. Neem jij die helft dan maar. Ik heb meer vlees aan de mijne.’

‘Dat maakt mij niet uit,’ zei ik. ‘Ik spoel hem nog even schoon. Waar woon jij ergens?’ zei ik.

‘Op Arthur Avenue.’ Hij deed de groene forel en zijn helft van de vis in een vuile boodschappentas. ‘Hoezo?’

‘Waar is dat? Is dat bij het honkbalstadion?’ zei ik.

‘Ja, maar hoezo, zei ik.’ Het joch keek bang.

‘Ik woon daar niet ver vandaan,’ zei ik. ‘Dus kan ik niet met je mee op het stuur? We zouden om beurten kunnen trappen. Ik heb nog een peuk die we kunnen oproken, als ik hem niet nat heb laten worden.’

Maar het joch zei alleen: ‘Ik sterf van de kou.’

Ik spoelde mijn helft schoon in het water. Ik hield zijn grote kop onder en trok zijn bek open. Het water liep door zijn bek naar binnen en aan de achterkant van wat er van hem over was naar buiten.

‘Ik sterf van de kou,’ zei het joch.

==

Ik zag George fietsen aan het andere eind van de straat. Hij zag mij niet. Ik ging achterom en trok mijn schoenen uit. Ik liet de mand van mijn schouder zakken zodat ik het deksel kon openzetten en me kon opmaken voor mijn grijnzende entree.

Ik hoorde hun stemmen en keek door het raam. Ze zaten aan de tafel. De keuken stond blauw van de rook. Ik zag dat de rook uit een pan op het gasstel kwam. Maar ze sloegen er geen van beiden acht op.

‘Wat ik je zeg is de heilige waarheid,’ zei hij. ‘Wat weten zulke kinderen er nou van? Je zult het zelf zien.’

Zij zei: ‘Ik zal niks zien. Als ik dat dacht, zag ik ze nog liever in hun kist.’

Hij zei: ‘Wat mankeert jou? Zoiets zeg je toch niet!’

Ze begon te huilen. Hij vermorzelde een sigaret in de asbak en ging staan.

‘Edna, weet je wel dat die pan in brand staat?’ zei hij.

Ze keek naar de pan. Ze schoof haar stoel naar achter en greep de pan bij zijn steel en smeet hem tegen de muur boven het aanrecht.

Hij zei: ‘Ben je nou helemaal gek? Moet je kijken wat je doet!’ Hij pakte een theedoek en begon de troep uit de pan op te vegen.

Ik deed de achterdeur open. Ik begon te grijnzen. Ik zei: ‘Jullie geloven nooit wat ik in Birch Creek gevangen heb. Kijk. Kijk dit. Moet je kijken. Kijk wat ik gevangen heb.’

Mijn benen trilden. Ik kon amper blijven staan. Ik hield haar de mand voor, en eindelijk keek ze erin. ‘O, o mijn God! Wat is dat? Een slang! Wat is dat? Ga er alsjeblieft mee naar buiten voor ik niet goed word.’

‘Naar buiten ermee!’ schreeuwde hij. ‘Je hoort toch wat ze zegt? Naar buiten met dat ding!’ schreeuwde hij.

Ik zei: ‘Maar kijk dan, pa. Kijk dan wat het is.’

Hij zei: ‘Ik wil niet kijken.’

Ik zei: ‘Het is een joekel van een zomerstaalkop uit Birch Creek. Kijk dan! Is hij niet geweldig? Het is een monster! Ik heb als een gek achter hem aan gerend, hij ging alle kanten op!’ Mijn stem ging met me op de loop. Ik kon niet meer ophouden. ‘En er was er nog een,’ ratelde ik door. ‘Een groene. Ik zweer het! Hij was groen! Hebt u ooit een groene gezien?’

Hij keek in de mand en zijn mond viel open.

Hij schreeuwde: ‘Naar buiten met dat vervloekte ding! Wat mankeert jou in godsnaam? Opgeduveld ermee, en donder hem in de vuilnisbak!’

Ik liep weer naar buiten. Ik keek in de mand. Wat daar lag leek wel van zilver in het verandalicht. Wat daar lag vulde de mand.

Ik tilde hem eruit. Ik hield hem vast. Ik hield zijn ene helft vast.

==

Vijfentwintig bunder

Een uur eerder was er gebeld, onder het eten. Er waren twee mannen aan het jagen op Lee Waites grond aan Toppenish Creek, ten zuiden van de brug in de Cowiche Road. Joseph Eagle herinnerde Lee Waite eraan dat het al de derde of vierde keer was die winter dat er volk op zijn land was. Joseph Eagle was een oude indiaan die op zijn regeringskavel niet ver van de Cowiche Road in een klein huisje woonde, met een radio waar hij dag en nacht naar luisterde en een telefoon voor als hij ziek was. Lee Waite wou dat de oude indiaan hem niet aan zijn kop zeurde, dat Joseph Eagle, als hij zo nodig moest, er zelf wat aan deed, behalve bellen.

Lee Waite stond buiten op de veranda op één been geleund en peuterde aan een draadje vlees tussen zijn tanden. Hij was een kleine magere man met een mager gezicht en lang zwart haar. Als er niet gebeld was, zou hij die middag een tijdje zijn gaan slapen. Hij fronste zijn wenkbrauwen en werkte zich zonder haast in zijn jas: eer hij er was, waren ze toch weg. Zo ging het meestal. De jagers uit Toppenish en Yakima mochten net als ieder ander gebruikmaken van de wegen door het reservaat; ze mochten alleen niet jagen. Maar ja, dan reden ze langs die onverpachte, onweerstaanbare vijfentwintig bunder van hem, twee keer, drie keer misschien, tot ze in een roekeloze bui hun auto tussen de bomen in de berm zetten, door de kniehoge gerst en wilde haver heen naar het water holden en misschien een paar eenden schoten, misschien ook niet, maar er altijd flink op los knalden in de korte tijd voor ze de benen weer namen. De invalide Joseph Eagle zat in zijn huis en had ze menigmaal bezig gezien. Zei hij tenminste tegen Lee Waite.

Hij maakte zijn tanden schoon met zijn tong en pinkte tegen het schemerlicht van de winternamiddag in. Hij was niet bang; dat was het niet, hield hij zichzelf voor. Hij wilde gewoon geen gedoe.

Op de kleine, kort voor de oorlog aangebouwde veranda was het vrijwel donker. De enige ruit erin was jaren geleden gesneuveld en Waite had een bietenzak voor de opening gespijkerd. Aangekoekt en bevroren hing de zak naast de rommelkast, zachtjes meebewegend met de koude buitenlucht die om de randen heen naar binnen woei. Aan de wanden waren allemaal oude jukken en tuigen bevestigd, en aan één kant, boven het raam, hing roestig handgereedschap op een rij. Hij ging een laatste keer met zijn tong langs zijn tanden, draaide het lichtpeertje aan in de plafondfitting en trok de kast open. Hij pakte de oude dubbelloops achter uit de kast en nam een handvol patronen uit de doos op de bovenste plank. De koperen punt van de patronen voelde koud aan, en hij draaide ze rond in zijn hand voor hij ze in een zak deed van de oude jas die hij aanhad.

‘Moet je hem niet laden, pap?’ vroeg de jongen Benny achter hem.

Waite draaide zich om, zag Benny en de kleine Jack in de deuropening naar de keuken staan. Sinds er gebeld was lieten ze hem niet meer met rust, wilden ze weten of hij dit keer iemand zou neerschieten. Het zat hem niet lekker kinderen zo te horen praten, alsof ze het leuk zouden vinden, en nu stonden ze in de deuropening alle koude lucht binnen te laten en naar het grote geweer onder zijn oksel te kijken.

‘Als de sodemieter naar binnen jullie,’ zei hij.

Ze lieten de deur openstaan en renden terug het huis in, waar zijn moeder en Nina zaten, en door naar de slaapkamer. Hij zag Nina aan tafel proberen een prakje in de achteroverhangende en met haar hoofdje schuddende baby te lepelen. Nina keek op, probeerde te glimlachen.

Waite stapte de keuken binnen en deed de deur dicht, leunde ertegenaan. Ze was doodop, merkte hij. Er glinsterde een parelend lijntje vocht op haar bovenlip, en terwijl hij toekeek, pauzeerde ze om het haar van haar voorhoofd weg te strijken. Ze keek weer naar hem op, toen terug naar de baby. Ze had er eerder nooit zo’n last van gehad wanneer ze in verwachting was. Die andere keren kon ze amper stilzitten, altijd maar opspringend en rondlopend, ook als er niet veel anders te doen was dan koken of verstellen. Hij nam de losse huid bij zijn hals tussen zijn vingers en wierp een tersluikse blik op zijn moeder, die sinds het eten in een stoel bij de kachel zat te soezen. Ze loerde naar hem terug en knikte. Ze was zeventig en verschrompeld, maar haar haar was nog ravenzwart en hing in twee strakke lange vlechten voor haar schouders langs. Lee Waite was ervan overtuigd dat er iets niet goed met haar was, want soms zat ze twee dagen achtereen zwijgend bij het raam in de andere kamer naar het dal te staren. Hij kreeg er de rillingen van wanneer ze dat deed, en hij wist niet meer wat haar seintjes en signalen, haar stiltes, moesten betekenen.

‘Waarom zeg je niet een keer wat?’ vroeg hij hoofdschuddend. ‘Hoe moet ik weten wat je bedoelt, ma, als je het niet zegt?’ Waite bleef even naar haar staan kijken, en wachtend tot ze iets zou zeggen, zag hij haar aan de uiteinden van haar vlechten trekken. Toen gromde hij en liep voor haar langs, pakte zijn hoed van een spijker en ging naar buiten.

Het was koud. Alles lag onder vijf centimeter korrelsneeuw van drie dagen geleden, waardoor de grond er hobbelig bij lag en de kale rijen bonenstaken voor het huis er potsierlijk uitzagen. De hond kwam onder het huis vandaan gekrabbeld toen hij de deur hoorde en vloog zonder om te kijken op de auto af. ‘Hier!’ riep Waite vinnig, en zijn stem buitelde door de ijle lucht.

Voorovergebukt nam hij de koude droge snuit van de hond in zijn hand. ‘Blijf jij maar liever hier dit keer. Ja ja.’ Hij flapperde met het oor van de hond en keek om zich heen. Hij kon met deze laaghangende bewolking de Satus Hills aan de overkant van het dal niet zien; hij zag alleen de golvende effenheid van de suikerbietenvelden – wit, op hier en daar een zwarte plek na waar de sneeuw niet kon komen. Eén boerderij in zicht – die van Charley Treadwell, een heel eind verderop – maar voor zover hij kon zien geen brandend licht. Nergens enig geluid, alleen maar die lage zoldering van zware wolken die op alles neerdrukte. Hij had gedacht dat het woei, maar het was windstil.

‘Blijf. Gehoord?’

Hij liep op de auto af en wenste nogmaals dat hij niet hoefde te gaan. Hij had vannacht gedroomd, alweer – waarvan kon hij zich niet herinneren – maar al sinds hij wakker was, had hij een rotgevoel. Hij reed in de eerste versnelling naar het hek, stapte uit en zette het open, reed erdoor, stapte weer uit en deed het dicht. Hij hield geen paarden meer – maar het was een gewoonte die hij zich had eigen gemaakt, het hek dichthouden.

De wegschaaf kwam schrapend aanrijden in zijn richting, onder snerpend geknars van het schuifblad wanneer het ijzer het vastgevroren steenslag raakte. Hij had geen haast en hij wachtte de lange minuten die de schaaf erover deed om naderbij te komen. Een van de mannen in de cabine boog zich met een sigaret tussen zijn vingers naar buiten en stak in het voorbijgaan zijn hand op. Maar Waite keek de andere kant uit. Toen ze hem gepasseerd waren, reed hij de weg op. Hij keek naar de boerderij van Charley Treadwell toen hij erlangs kwam, maar er brandde nog steeds geen licht en de auto stond er ook niet. Hij moest denken aan wat Charley hem een paar dagen eerder had verteld over een akkefietje dat Charley afgelopen zondag had gehad met een knul die ’s middags bij hem over het hek was geklommen en een schot had gelost in een vijver vol eenden, pal naast de stal. De eenden kwamen daar elke middag, zei Charley. Ze vertróúwden hem, zei hij, alsof dat wat uitmaakte. Zwaaiend met zijn armen en schreeuwend was hij de stal uit gehold, waar hij aan het melken was, en die knul had het geweer op hem gericht. Als ik hem dat geweer toch eens had kunnen afpakken, had Charley gezegd, waarbij hij Waite strak aankeek met zijn ene goede oog en langzaam knikte. Waite ging verzitten. Hij had geen zin in zulk gedoe. Hopelijk waren ze weg als hij aankwam, net als anders.

==

Hij reed voorbij Fort Simcoe aan zijn linkerhand, met die witgeverfde geveltoppen van de oude gebouwen achter de gereconstrueerde palissade. De poort naar het terrein stond open, en Lee Waite zag er auto’s geparkeerd staan en een paar mensen in overjas rondlopen. Hij geloofde dat fort wel. De juf was er een keer met alle kinderen naartoe geweest – een excursie noemde ze het – maar Waite was die dag van school thuisgebleven. Hij draaide het raampje omlaag en schraapte zijn keel, rochelde in het voorbijgaan in de richting van de poort.

Hij nam de Lateral B Road en kwam toen bij het huis van Joseph Eagle: alle lichten brandden, zelfs het verandalicht. Waite reed erlangs naar de aansluiting met de Cowiche Road, waar hij uit de auto stapte en luisterde. Net toen hij dacht dat ze misschien al weg waren, zodat hij kon keren en terugrijden, hoorde hij een opeenvolging van doffe verre knallen over de velden komen. Hij wachtte even, pakte toen een poetsdoek en liep om de auto heen en probeerde het ijs en de sneeuw van de randen van de ramen te vegen. Hij schopte de sneeuw van zijn schoenen voor hij weer instapte, reed nog wat verder tot hij de brug kon zien, zocht toen naar de bandensporen die afbogen tot tussen de bomen, waar, wist hij, hun auto zou staan. Hij stopte achter de grijze sedan en zette de motor af.

Hij bleef in de auto zitten wachten, liet de rem piepen onder zijn op- en neergaande voet en hoorde ze nu en dan schieten. Na een paar minuten hield hij het niet meer en stapte uit, liep langzaam naar de voorkant. Hij was hier al in geen vier of vijf jaar meer iets wezen doen. Hij leunde tegen de wielkast en keek uit over het land. Het was hem een raadsel waar al die tijd gebleven was.

Hij dacht terug aan toen hij klein was en groot wilde worden. Hij kwam hier destijds vaak en zette muskusrattenvallen in zijn deel van het water en viste met zetlijnen op beekforel. Waite keek om zich heen, bewoog zijn voeten binnen zijn schoenen. Dat was allemaal lang geleden. Wat groter geworden, had hij zijn vader horen zeggen dat dit land voor de drie jongens bestemd was. Maar beide broers waren omgekomen. Het was Lee Waite op wie het was overgegaan, alles.

Hij dacht terug aan de sterfgevallen. Eerst Jimmy. Hij herinnerde zich wakker te zijn geworden van het geweldige gebonk op de deur: duisternis, de geur van houtpek uit de kachel, buiten een auto met brandende koplampen en draaiende motor en een krakerige stem uit een luidspreker binnenin. Zijn vader gooit de deur open, en de reusachtige gestalte van een man met een cowboyhoed op en een pistool op zijn heup – politie – vult de deuropening. Waite? Je zoon Jimmy is neergestoken in de danszaal in Wapato. Ze waren met z’n allen weggereden in de auto en Lee was alleen thuisgebleven. Hij had die nacht verder in z’n eentje voor de houtkachel op zijn hurken gezeten, kijkend hoe de schaduwen over de wand sprongen. Later, toen hij twaalf was, kwam er weer iemand van de politie, een ander, en die zei alleen dat ze maar gauw mee moesten komen.

==

Hij duwde zich af tegen de auto en liep de paar meter naar de rand van de akker. Het leven was nu anders, dat was alles. Hij was tweeëndertig, en Benny en de kleine Jack werden groot. En dan was de baby er nog. Waite schudde zijn hoofd. Hij klemde zijn hand om een van de hoge zijdeplantstengels. Hij brak de steel de nek en keek op toen hij boven zich het zachte geginnegap van eenden hoorde. Hij veegde zijn hand af aan zijn broek en keek ze even na, zag ze allemaal tegelijk hun vleugels stilhouden en één rondje draaien boven het water. Daarop stoven ze uiteen. Hij zag drie eenden vallen voor hij de schoten hoorde.

Hij draaide zich abrupt om en liep terug naar de auto.

Hij pakte zijn geweer en sloot zachtjes het portier. Hij ging het geboomte binnen. Het was haast donker. Hij kuchte een keer en bleef toen staan, met zijn lippen stijf op elkaar.

==

Met z’n tweeën kwamen ze door het struikgewas gebanjerd. Ze lieten het hek wiebelen en piepen toen ze eroverheen klommen naar de akker, waar de sneeuw onder hun voeten knerpte. Eenmaal nabij de wagen gekomen hijgden ze.

‘Jezus, er staat daar een auto!’ zei een van hen, en hij liet de eenden vallen die hij meedroeg.

Het was de stem van een jongen. Hij droeg een zware jagersjas, en in de wildzakken onderscheidde Waite vagelijk de eenden waarmee de jas dik gewatteerd was.

‘Ja ja, rustig maar!’ De andere jongen richtte zich zo hoog mogelijk op en keek rond. ‘Gauw! Er zit niemand in. Instappen en wegwezen!’

Waite bewoog niet en probeerde zijn stem onder controle te houden toen hij zei: ‘Staan blijven. Leg je geweer voor je op de grond.’ Hij kwam voetje voor voetje tussen de bomen vandaan en stelde zich tegenover hen op, hief zijn geweerlopen en liet ze neer. ‘Trek die jassen uit en maak ze leeg.’

‘O, God! Gód in den hemel!’ zei de ene.

De andere zei niets maar trok zijn jas uit en begon er, nog altijd om zich heen kijkend, de eenden uit te halen.

Waite trok het portier van hun auto open, stak een arm naar binnen en voelde tot hij de koplampen vond. De jongens hieven een hand voor hun ogen tegen het licht, draaiden zich er toen met hun rug naartoe.

‘Van wie denken jullie dat dit land is?’ zei Waite. ‘Hoe halen jullie het in je hoofd om op mijn land op eenden te gaan jagen?’

Met zijn hand nog voor zijn ogen draaide de ene jongen zich behoedzaam om. ‘Wat gaat u nu doen?’

‘Wat denk je zelf dat ik ga doen?’ zei Waite. Zijn stem klonk hem vreemd in de oren, licht, iel. Hij hoorde de eenden neerstrijken op het water en naar andere eenden snateren die nog in de lucht waren. ‘Wat denk je zelf dat ik met jullie ga doen?’ zei hij. ‘Wat zou jij doen als je jongens betrapte op jouw land?’

‘Als ze zeiden dat het ze speet en het was voor het eerst, dan zou ik ze laten gaan,’ antwoordde de jongen.

‘Ik ook, meneer, als ze zeiden dat het ze speet,’ zei de andere jongen.

‘O ja? Denken jullie echt dat je dat zou doen?’ Waite realiseerde zich dat hij tijd probeerde te winnen.

Ze gaven geen antwoord. Ze stonden in het felle licht van de koplampen en draaiden zich er toen weer met hun rug naartoe.

‘Hoe weet ik of jullie hier niet al vaker geweest zijn?’ zei Waite. ‘Die andere keren dat ik hiernaartoe moest komen?’

‘Op ons erewoord, meneer, we zijn hier nog nooit geweest. We reden hier toevallig langs. Om godswil,’ snikte de jongen.

‘En dat is de volle waarheid,’ zei de andere jongen. ‘Iedereen kan een keer een fout maken in zijn leven.’

Het was nu donker en er viel een dunne motregen voor de koplampen langs. Waite zette zijn kraag op en keek strak naar de jongens. Van bij het water bereikte hem het schelle gekwaak van een woerd. Hij keek om zich heen naar de vreselijke gedaanten van de bomen, toen weer naar de jongens.

‘Zou je denken?’ zei hij, en hij verplaatste zijn voeten. Hij besefte dat hij ze weldra zou laten gaan. Er zat weinig anders op. Hij zette ze van het land; daar ging het om. ‘Hoe heten jullie eigenlijk? Hoe heet jij? Jij. Is die auto hier van jou? Hoe heet je?’

‘Bob Roberts,’ antwoordde de ene jongen vlug, en hij keek schuin opzij naar de andere.

‘Williams, meneer,’ zei de andere jongen. ‘Bill Williams.’

Waite wilde er wel begrip voor opbrengen dat het nog jongens waren, dat ze tegen hem logen uit angst. Ze stonden met hun rug naar hem toe, en Waite stond naar hen te kijken.

‘Jullie liegen!’ zei hij, en hij schrok van zichzelf. ‘Waarom liegen jullie tegen mij? Jullie komen op mijn land en schieten mijn eenden en dan liegen jullie tegen me dat je barst!’ Hij liet het geweer op het portier van de auto zakken om de lopen stil te houden. Hij hoorde takken langs elkaar schuren in de boomkruinen. Hij dacht aan Joseph Eagle in zijn hel verlichte huis, zoals hij daar met zijn voeten op een kist naar de radio zat te luisteren.

‘Goed. Best,’ zei Waite. ‘Leugenaars! Staan blijven, leugenaars.’ Stram liep hij naar zijn eigen auto en haalde er een oude bietenzak uit, schudde die open, liet ze er alle eenden in doen. Terwijl hij stil stond te wachten, begonnen zijn knieën zomaar te knikken.

‘Kom op, wegwezen nu. Wegwezen!’

Hij deed een stap naar achter toen ze op de auto af kwamen. ‘Ik steek achteruit de weg op. Jullie volgen.’

‘Ja, meneer,’ zei de ene jongen, en hij liet zich achter het stuur glijden. ‘Maar stel dat ik hem niet gestart krijg? Ik weet niet wat de accu nog aankan. Die was al niet zo best meer.’

‘Weet ik het?’ zei Waite. Hij keek om zich heen. ‘Dan zou ik jullie moeten aanduwen, denk ik.’

De jongen deed de lichten uit, trapte het gaspedaal in en probeerde het contact. De motor kwam moeizaam op gang maar startte, en de jongen hield het pedaal ingedrukt en liet de motor razen voor hij de lichten weer aanzette. Waite nam hun bleke koude gezichten op, die hem aanstaarden in afwachting van een teken.

Hij gooide de zak eenden in de laadbak van zijn auto en schoof de dubbelloops over de bank. Hij stapte in en stak voorzichtig achteruit de weg op. Hij wachtte tot zij er ook uit waren, reed toen achter ze aan tot de Lateral B Road, waar hij met draaiende motor stopte en hun achterlichten in de richting van Toppenish zag verdwijnen. Hij had ze van het land gezet. Daar ging het om. En hij begreep niet waar het gevoel vandaan kwam dat er iets beslissends was gebeurd, dat hij gefaald had.

Maar er was niets gebeurd.

==

Uit het dal waren mistflarden komen aandrijven. Hij zag niet veel bij Charley toen hij stopte om het hek open te zetten, alleen het zwakke schijnsel van licht op de veranda dat Waite zich niet van ’s middags kon herinneren. De hond lag op zijn buik te wachten bij de schuur, sprong overeind en begon aan de eenden te snuffelen toen Waite ze over zijn schouder slingerde en naar het huis liep. Op de veranda borg hij eerst het geweer op. De eenden liet hij bij de rommelkast op de grond liggen. Hij zou ze morgen of overmorgen wel schoonmaken.

‘Lee?’ riep Nina.

Waite zette zijn hoed af, draaide het lichtpeertje los en bleef, voor hij de deur opendeed, even in het stille duister staan.

Nina zat aan de keukentafel met het doosje met haar naaispullen op de stoel naast zich. Ze had een lap denim in haar hand. Op tafel lagen een paar overhemden van hem en een schaar. Hij pompte een beker water en pakte van een plank boven het aanrecht een paar van de kleurige steentjes waar de kinderen steeds mee thuiskwamen. Er lag daar ook een verdroogde dennenappel en een aantal grote, vloeitjesachtige esdoornbladeren, nog uit de zomer. Hij keek even in de etenskast. Maar hij had geen honger. Toen liep hij naar de deuropening en leunde tegen de stijl.

Het was een klein huis. Je kon geen kant op.

Achter sliepen alle kinderen in één kamer, en in een zijkamer daarvan sliepen Waite en Nina en zijn moeder, al sliepen Waite en Nina ’s zomers ook wel buiten. Je kon nooit een kant op. Zijn moeder zat nog bij de kachel, nu met een deken over haar benen en haar kleine oogjes open en op hem gericht.

‘De jongens wilden opblijven tot je terug was,’ zei Nina, ‘maar ik heb ze gezegd dat ze van jou naar bed moesten.’

‘En zo is het,’ zei hij. ‘Het is allang bedtijd.’

‘Ik was bang,’ zei ze.

‘Bang?’ Hij probeerde verbazing in zijn stem te leggen. ‘Was jij ook bang, ma?’

De oude vrouw zweeg. Ze frunnikte aan de randen van de deken, plukkend en zichzelf instoppend tegen de tocht.

‘Hoe gaat het, Nina? Gaat het weer wat beter nu?’ Hij trok een stoel naar zich toe en ging aan tafel zitten.

Zijn vrouw knikte. Hij zweeg verder, en omlaagkijkend kerfde hij met de nagel van zijn duim in de tafel.

‘Heb je ze kunnen pakken, wie het waren?’ zei ze.

‘Het waren twee jongens,’ zei hij. ‘Ik heb ze laten gaan.’

Hij stond op en liep tot voorbij de kachel, spuugde in de houtbak en bleef staan met zijn vingers in zijn achterzakken gehaakt. Het hout achter de kachel was zwart en liet los, en boven zich zag hij, over de rand van een plank uit stekend, de bruine mazen van een kieuwnet dat om de tanden van een zalmsteker gedraaid zat. Maar wat was het? Hij keek er ingespannen naar.

‘Ik heb ze laten gaan,’ zei hij. ‘Ik ben misschien een beetje al te toegeeflijk geweest.’

‘Je hebt gedaan wat goed was,’ zei Nina.

Over de kachel heen wierp hij een blik op zijn moeder. Maar er kwam van haar geen teken, alleen die zwarte ogen staarden hem aan.

‘Ik weet het niet,’ zei hij. Hij probeerde erover na te denken, maar wat er ook was gebeurd, nu al leek het lang geleden. ‘Ik had ze wel wat erger mogen laten schrikken, denk ik.’ Hij keek Nina aan. ‘Mijn land,’ zei hij erachteraan. ‘Ik kon ze wel vermoorden.’

‘Vermoorden? Wie?’ zei zijn moeder.

‘Die knapen op het land aan de Cowiche Road. Waar Joseph Eagle over belde.’

Vanwaar hij stond kon hij zijn moeders vingers doende zien in haar schoot, het reliëfpatroon in de deken aftastend. Hij boog zich over de kachel, want hij wilde nog iets zeggen. Maar hij wist niet wat.

Hij slenterde naar de tafel en ging weer zitten. Toen besefte hij dat hij zijn jas nog aanhad, en hij stond op, deed er even over om hem los te maken en legde hem toen dwars over tafel. Hij trok de stoel tot dicht bij de knieën van zijn vrouw, vouwde krachteloos zijn armen over elkaar en nam zijn hemdsmouwen tussen zijn vingers.

‘Ik loop erover te denken om dat land daar maar te verpachten aan de jagersverenigingen. Wij hebben er zo ook niet veel aan. Wel? Als ons huis daar nou stond of het was ons land hier recht tegenover, dan lag het anders, niet?’

In de stilte hoorde hij alleen het hout knappen in de kachel. Hij legde zijn handen plat op tafel en voelde de polsslag omhoogschieten in zijn armen. ‘Ik kan het verpachten aan een van de eendenverenigingen in Toppenish. Of Yakima. Wie zou er niet blij zijn met zo’n stuk land, pal in de trekroute? Het is een van de beste jachtvelden in het dal... Als ik er nou wat mee kon, dan was het wat anders.’ Zijn stem verstierf.

Ze ging verzitten. Ze zei: ‘Als jij vindt dat we het moeten doen. Wat jij vindt. Ik weet het niet.’

‘Ik weet het ook niet,’ zei hij. Zijn blik ging over de vloer naar achter, omhoog langs zijn moeder en bleef weer rusten op de zalmsteker. Hoofdschuddend ging hij staan. Terwijl hij naar de overkant van de kleine kamer liep, draaide de oude vrouw haar hoofd opzij en legde haar wang tegen de rugleuning, hem met samengeknepen ogen volgend. Hij stak zijn hand omhoog, liet de steker en de nettenkluwen van de splinterende plank zakken en draaide zich achter haar stoel om. Hij keek naar het kleine donkere kopje, naar de bruinwollen doek die zonder kreukje om de opgetrokken schouders sloot. Hij draaide de steker rond in zijn handen en begon het net los te wikkelen.

‘Wat zou je ervoor krijgen?’ zei Nina.

Hij besefte dat hij dat niet wist. Hij was zelfs een beetje overbluft. Hij pulkte wat aan de mazen, legde toen de steker terug op de plank. Buiten schuurde een tak ruw langs het huis.

‘Lee?’

Hij wist het niet precies. Hij zou moeten informeren. Mike Chuck had vorig najaar twaalf bunder verpacht voor vijfhonderd dollar. Jerome Shinpa verpachtte elk jaar een deel van zijn grond, maar Waite had hem nooit gevraagd wat hij daarvoor kreeg.

‘Duizend dollar misschien,’ zei hij.

‘Duizend dollar?’ zei ze.

Hij knikte, opgelucht over haar verbazing. ‘Misschien wel. Misschien nog wel meer. Ik moet eens kijken. Ik moet er eens iemand naar vragen.’ Het was veel geld. Hij probeerde zich in te denken hoe het zou zijn om duizend dollar te hebben. Hij deed zijn ogen dicht en probeerde te denken.

‘Maar daarmee zou het niet verkocht zijn, hè?’ vroeg Nina. ‘Als je het aan ze verpacht, dan wil dat zeggen dat het nog steeds jouw land is?’

‘Ja ja, het is nog steeds mijn land!’ Hij stapte op haar af en boog zich over tafel. ‘Je weet het verschil toch wel, Nina? Land kópen in het reservaat mag helemaal niet. Dat weet je toch wel? Ik verpacht het aan ze, zodat zij het kunnen gebruiken.’

‘O,’ zei ze. Ze keek omlaag en plukte iets van de mouw van een van zijn overhemden. ‘Dus ze moeten het teruggeven? Het blijft van jou?’

‘Dat je dat niet snapt!’ zei hij. Hij greep de tafelrand beet. ‘Het is pacht!’

‘Wat zal mama ervan zeggen?’ vroeg Nina. ‘Zou zij het goedvinden?’

Ze keken allebei naar de oude vrouw. Maar haar ogen waren dicht, en zo te zien sliep ze.

‘Duizend dollar,’ zei Nina, en ze schudde haar hoofd.

Duizend dollar. Misschien wel meer. Hij wist het niet. Maar alleen al duizend dollar! Hij vroeg zich af hoe hij het moest aanpakken, moest laten weten dat hij land te verpachten had. Voor dit jaar was het nu te laat, maar hij kon in de lente alvast gaan informeren. Hij legde zijn armen over elkaar en probeerde na te denken. Zijn benen begonnen te trillen en hij leunde tegen de muur. Hij rustte daar en liet toen zijn gewicht zachtjes langs de muur omlaagschuiven tot hij op zijn hurken zat.

‘Het is maar pacht,’ zei hij.

Hij keek strak naar de vloer. Die leek schuin naar hem af te lopen; leek in beweging gekomen. Hij deed zijn ogen dicht en legde zijn handen tegen zijn oren om zijn evenwicht te herwinnen. En toen overwoog hij om zijn handen tot kommetjes te vormen, zodat er van dat geraas zou opstijgen, als de wind die aanloeit uit een schelp.

==

Hoezo Alaska?

Carl kwam om drie uur van zijn werk. Hij liep het station uit en reed naar een schoenenwinkel niet ver van waar hij woonde. Hij zette zijn voet op de steun en liet de verkoper de veter van zijn werkschoen losmaken.

‘Iets makkelijks,’ zei Carl. ‘Voor doordeweeks.’

‘Heb ik,’ zei de verkoper.

De verkoper kwam met drie paar schoenen, en Carl zei dat hij het zachte beige paar nam waarin zijn voeten vrij en veerkrachtig voelden. Hij rekende af met de verkoper en nam de doos met zijn werkschoenen onder zijn arm. Al lopend keek hij omlaag naar zijn nieuwe schoenen. Toen hij naar huis reed, voelde hij zijn voet vrijelijk van het ene pedaal naar het andere gaan.

‘Je hebt nieuwe schoenen gekocht,’ zei Mary. ‘Laat eens kijken.’

‘Vind je ze mooi?’ zei Carl.

‘Ik vind de kleur niet mooi, maar ze zitten vast lekker. Je was aan nieuwe schoenen toe.’

Hij keek weer naar de schoenen. ‘Ik moet in bad,’ zei hij.

‘We eten vroeg,’ zei ze. ‘We zijn vanavond bij Helen en Jack uitgenodigd. Helen heeft Jack een waterpijp gegeven voor zijn verjaardag, en die willen ze graag een keer uitproberen.’ Mary keek hem aan. ‘Goed?’

‘Hoe laat?’

‘Een uur of zeven.’

‘Goed,’ zei hij.

Ze keek weer naar zijn schoenen en zoog haar wangen naar binnen. ‘Ga dan nu maar in bad,’ zei ze.

==

Carl liet het water stromen en trok zijn schoenen en kleren uit. Hij lag een tijdje in de kuip en pakte toen een borsteltje voor de smeer onder zijn nagels. Hij liet zijn handen zakken en bracht ze toen omhoog naar zijn ogen.

Ze deed de badkamerdeur open. ‘Ik heb een blikje bier voor je,’ zei ze. De damp dreef om haar heen de kamer in.

‘Ik kom er zo uit,’ zei hij. Hij nam een slok bier.

Ze ging op de rand van de kuip zitten en legde haar hand op zijn dij. ‘Terug van het slagveld,’ zei ze.

‘Terug van het slagveld,’ zei hij.

Ze liet haar hand door het natte haar op zijn dij gaan. Toen klapte ze in haar handen. ‘Ik moet je nog iets vertellen! Ik heb vandaag een gesprek gehad, en volgens mij krijg ik een baan aangeboden – in Fairbanks.’

‘Alaska?’ zei hij.

Ze knikte. ‘Wat zeg je daarvan?’

‘Ik heb altijd al naar Alaska gewild. Lijkt het je serieus?’

Ze knikte weer. ‘Ze waren wel blij met me. Ze zeiden dat ik volgende week uitsluitsel krijg.’

‘Geweldig. Geef me eens een handdoek. Ik kom eruit.’

‘Dan dek ik de tafel,’ zei ze.

Zijn vingertoppen en tenen waren bleek en schrompelig. Hij droogde zich langzaam af en trok schone kleren en de nieuwe schoenen aan. Hij kamde zijn haar en liep de keuken in. Terwijl zij het eten op tafel zette, nam hij nog een blikje bier.

‘Wij zouden creamsoda en iets te knabbelen meebrengen,’ zei ze. ‘Dus we moeten even langs de winkel.’

‘Creamsoda en knabbels. Oké,’ zei hij.

Toen ze gegeten hadden, hielp hij haar de tafel afruimen. Daarna reden ze naar de supermarkt en kochten creamsoda en maïschips en gewone chips en snackcrackers met uiensmaak. Bij de kassa deed hij er nog een handvol Milky Ways bij.

‘Ja, lekker,’ zei ze toen ze die zag.

==

Ze reden weer naar huis en parkeerden, en toen liepen ze naar Helen en Jack, één straat verderop.

Helen deed open. Carl zette het tasje op de eettafel. Mary ging in de schommelstoel zitten en snoof.

‘We zijn te laat,’ zei ze. ‘Ze zijn zonder ons begonnen, Carl.’

Helen lachte. ‘We hebben er een genomen toen Jack thuiskwam. We hebben de waterpijp nog niet aangestoken. We wilden wachten tot jullie er waren.’ Ze stond midden in de kamer en keek hen breed lachend aan. ‘Even zien wat er in het tasje zit,’ zei ze. ‘Wauw! Ik denk dat ik meteen maar aan die maïschips begin. Willen jullie ook?’

‘We hebben net ons warme eten op,’ zei Carl. ‘We nemen zo dadelijk.’ Het stromen van water was opgehouden en Carl hoorde Jack fluiten in de badkamer.

‘We hebben ijsjes en M&M’s,’ zei Helen. Ze stond bij de tafel en deed een greep in de zak chips. ‘Als Jack een keer uitgedoucht is, steekt hij de waterpijp aan.’ Ze maakte de doos snackcrackers open en stak er een in haar mond. ‘O, deze zijn heerlijk,’ zei ze.

‘Ik weet niet wat Emily Post van je zou zeggen,’ zei Mary.

Helen lachte. Ze schudde haar hoofd.

Jack kwam uit de badkamer. ‘Hai, allemaal. Hai, Carl. Wat is er zo komisch?’ zei hij grijnzend. ‘Ik hoorde jullie lachen.’

‘We moesten lachen om Helen,’ zei Mary.

‘En Helen lachte gewoon,’ zei Carl.

‘Dus zij is komisch,’ zei Jack. ‘O, kijk, allemaal lekkers! Zijn jullie al aan een glas creamsoda toe? Dan steek ik de pijp aan.’

‘Doe maar een glas,’ zei Mary. ‘En jij, Carl?’

‘Doe maar,’ zei Carl.

‘Carl heeft een beetje een sofdag,’ zei Mary.

‘Hoezo – waarom zeg je dat?’ vroeg Carl. Hij keek haar aan. ‘Van zo’n soort opmerking zou het er alsnog een worden.’

‘Ik plaag maar wat,’ zei Mary. Ze kwam naast hem zitten op de bank. ‘Ik plaag maar wat, schat.’

‘Een sofdag? Kop op, Carl,’ zei Jack. ‘Ik zal jullie laten zien wat ik voor mijn verjaardag gekregen heb. Helen, maak jij zo’n fles creamsoda open, dan steek ik de pijp aan. Ik ben uitgedroogd.’

Helen liep met de chips en crackers naar het lage tafeltje. Vervolgens kwam ze met een fles creamsoda en vier glazen.

‘Dit wordt een gezellige avond zo te zien,’ zei Mary.

‘Als ik mezelf niet de hele dag uithongerde, zou ik vijf kilo in de week aankomen,’ zei Helen.

‘Vertel mij wat,’ zei Mary.

Jack kwam met de waterpijp de slaapkamer uit. ‘Zo, wat zeg je hiervan?’ zei hij tegen Carl. Hij zette de waterpijp op het lage tafeltje.

‘Apart ding,’ zei Carl. Hij pakte het op en bekeek het.

‘Het is officieel een hookah,’ zei Helen. ‘Zo noemden ze hem waar ik hem gekocht heb. Het is maar een kleintje, maar hij doet wat hij moet doen.’ Ze lachte.

‘Waar heb je hem vandaan?’ zei Mary.

‘Wat? Dat zaakje in Fourth Street. Je weet wel,’ zei Helen.

‘Ja. Dat ken ik,’ zei Mary. ‘Ik moet daar ook eens naar binnen lopen,’ zei Mary. Ze vouwde haar handen en keek naar Jack.

‘Hoe werkt zoiets?’ zei Carl.

‘Je doet het spul hierin,’ zei Jack. ‘En dit steek je aan. Dan inhaleer je door dit hier, en het water filtert de rook. Er zit een prettige smaak aan en je merkt meteen resultaat.’

‘Ik zou er Carl wel een willen geven voor Kerstmis,’ zei Mary. Ze keek naar Carl en lachte breed en raakte zijn arm aan.

‘Ik zou er wel een willen hebben,’ zei Carl. Hij strekte zijn benen en keek onder het lamplicht naar zijn schoenen.

‘Probeer eens,’ zei Jack, en hij liet een dun straaltje rook ontsnappen en gaf de slang aan Carl door. ‘Moet je eens opletten hoe mooi dit gaat.’

Carl zoog aan de slang, hield de rook binnen en gaf de slang aan Helen door.

‘Eerst Mary,’ zei Helen. ‘Dan kom ik na Mary. Jullie hebben iets in te halen.’

‘Dat laat ik me geen twee keer zeggen,’ zei Mary. Ze stak de slang in haar mond en nam twee snelle trekjes, en Carl keek naar de belletjes die ze veroorzaakte.

‘Gaat echt mooi,’ zei Mary. Ze gaf de slang aan Helen door.

‘We hebben hem gisteravond ingerookt,’ zei Helen, en ze lachte luid.

‘Toen ze vanochtend samen met de kinderen opstond, was ze nog stoned,’ zei Jack, en hij lachte. Hij keek hoe Helen aan de slang zoog.

‘Hoe is het met de kinderen?’ vroeg Mary.

‘Prima,’ zei Jack, en hij stak de slang in zijn mond.

Carl nam een slok creamsoda en keek naar de belletjes in de pijp. Ze deden hem denken aan de belletjes die uit een duikershelm opstijgen. Hij stelde zich er een lagune en scholen bijzondere vissen bij voor.

Jack gaf de slang door.

Carl ging staan en rekte zich uit.

‘Waar ga je heen, schat?’ vroeg Mary.

‘Nergens heen,’ zei Carl. Hij ging zitten en schudde zijn hoofd en grijnsde. ‘Jezus.’

Helen lachte.

‘Wat is er komisch?’ zei Carl een hele tijd later.

‘God, ik weet het niet,’ zei Helen. Ze wreef in haar ogen en lachte weer, en Mary en Jack lachten mee.

Na een tijdje draaide Jack de bovenkant van de waterpijp los en blies een van de slangen door. ‘Hij raakt wel eens verstopt.’

‘Wat bedoelde je toen je zei dat ik een sofdag had?’ zei Carl tegen Mary.

‘Wat?’ zei Mary.

Carl keek haar aan en knipperde. ‘Je zei iets van dat ik een sofdag had. Hoe kwam je daarbij?’

‘Dat weet ik nu niet meer, maar ik merk het altijd meteen aan je,’ zei ze. ‘Maar goed, laten we het positief houden, oké?’

‘Oké,’ zei Carl. ‘Ik zeg alleen dat ik niet snap waarom je dat zei. Als het geen sofdag was voor je dat zei, zou het er puur doordat je het zegt een worden.’

‘Wie de schoen past,’ zei Mary. Ze zette haar arm op de leuning van de bank en lachte zich de tranen in haar ogen.

‘Wat zei je nou?’ zei Jack. Hij keek naar Carl en toen naar Mary. ‘Dat kon ik even niet volgen,’ zei Jack.

==

‘Ik had een dipsausje moeten maken voor bij de chips,’ zei Helen.

‘Was er niet nog zo’n fles creamsoda?’ zei Jack.

‘We hadden twee flessen gekocht,’ zei Carl.

‘Hebben we die allebei op?’ zei Jack.

‘Hebben wij iets op dan?’ zei Helen, en ze lachte. ‘Nee, ik heb er maar een opengemaakt. Volgens mij heb ik er maar een opengemaakt. Ik kan me niet herinneren dat ik er meer dan een heb opengemaakt,’ zei Helen, en ze lachte.

Carl gaf de slang door aan Mary. Ze pakte zijn hand en leidde zo de slang naar haar mond. Hij zag de rook een hele tijd later over haar lippen vloeien.

‘Wat dachten jullie van een glas creamsoda?’ zei Jack.

Mary en Helen lachten.

‘Tja, wat dachten we daarvan,’ zei Mary.

‘Nemen we er nog een, bedoel ik,’ zei Jack. Hij keek Mary aan en grijnsde.

Mary en Helen lachten.

‘Wat is er komisch?’ zei Jack. Hij keek naar Helen en toen naar Mary. Hij schudde zijn hoofd. ‘Ik weet het niet met jullie,’ zei hij.

‘Wij gaan misschien naar Alaska,’ zei Carl.

‘Alaska?’ zei Jack. ‘Hoezo Alaska? Wat moet je daar?’

‘Konden wij maar eens ergens heen,’ zei Helen.

‘Wat is er mis met hier?’ zei Jack. ‘Wat moeten jullie in Alaska? Nee, serieus. Mag ik dat weten?’

Carl stak een chip in zijn mond en nam een slok creamsoda. ‘Ik weet het niet. Wat zei je?’

Na een tijdje zei Jack: ‘Hoezo Alaska?’

‘Ik weet het niet,’ zei Carl. ‘Moet je Mary vragen. Mary weet het. Mary, wat moet ik daar? Misschien kan ik er die reuzenkolen verbouwen waar je wel eens over leest.’

‘Of pompoenen,’ zei Helen. ‘Pompoenen verbouwen.’

‘Daar zou je mee binnenlopen,’ zei Jack. ‘Stuur je de pompoenen hierheen voor Halloween. Ik regel je distributie wel.’

‘Jack regelt je distributie,’ zei Helen.

‘Precies,’ zei Jack. ‘Gaan we binnenlopen.’

‘Rijk worden,’ zei Mary.

Na verloop van tijd stond Jack op. ‘Wat me op dit moment heel lekker lijkt, is een glas creamsoda,’ zei Jack.

Mary en Helen lachten.

‘Ja, lach maar,’ zei Jack grijnzend. ‘Wie wil er nog meer een glas creamsoda?’

‘Een glas wat?’ zei Mary.

‘Een glas creamsoda,’ zei Jack.

‘Je stond op alsof je een toespraak ging houden,’ zei Mary.

‘Had ik niet bij stilgestaan,’ zei Jack. Hij schudde zijn hoofd en lachte. Hij ging zitten. ‘Goed spul,’ zei hij.

‘Hadden we nou maar meer gehad,’ zei Helen.

‘Meer wat?’ zei Mary.

‘Meer geld,’ zei Jack.

‘Geld? Nee,’ zei Carl.

‘Zag ik nou daarnet Milky Ways in dat tasje?’ zei Helen.

‘Die had ik gekocht,’ zei Carl. ‘Ik zag ze op het laatste moment liggen.’

‘Milky Ways zijn lekker,’ zei Jack.

‘Lekker romig,’ zei Mary. ‘Ze smelten in je mond.’

‘We hebben ook nog M&M’s en waterijsjes als iemand daar trek in heeft,’ zei Jack.

Mary zei: ‘Ik lust wel een ijsje. Moet je daarvoor naar de keuken?’

‘Ja, dan pak ik meteen de creamsoda,’ zei Jack. ‘Dat zou ik haast vergeten. Willen jullie ook?’

‘Haal alles nou maar, dan zien we wel,’ zei Helen. ‘En neem de M&M’s mee.’

‘Kunnen we dan niet net zo goed de keuken hierheen verhuizen?’ zei Jack.

‘Toen we nog in de stad woonden,’ zei Mary, ‘zeiden ze dat je ’s ochtends maar bij mensen in de keuken hoefde te kijken om te zien wie er de vorige avond geblowd had. Wij hadden een piepklein keukentje toen we in de stad woonden,’ zei ze.

‘Wij hadden ook een piepklein keukentje,’ zei Carl.

‘Ik ga kijken wat ik vinden kan,’ zei Jack.

‘Ik loop met je mee,’ zei Mary.

Carl keek hen na de keuken in. Hij ging achteroverzitten tegen het kussen en keek hen na. Toen ging hij heel langzaam vooroverzitten. Hij kneep zijn ogen samen. Hij zag Jack zijn hand uitsteken naar een plank in de keukenkast. Hij zag Mary van achteren tegen Jack aan gaan staan en haar armen om zijn middel leggen.

‘Is het jullie ernst?’ zei Helen.

‘Bittere ernst,’ zei Carl.

‘Met Alaska,’ zei Helen.

Hij keek haar aan.

‘Ik dacht dat je iets zei,’ zei Helen.

Jack en Mary kwamen terug. Jack had een grote zak M&M’s en een fles creamsoda bij zich. Mary likte aan een sinaasappelijsje.

‘Wil er iemand een boterham?’ zei Helen. ‘We hebben van alles voor op brood.’

‘Komisch eigenlijk,’ zei Mary. ‘Je begint eerst met de toetjes en dan ga je verder met het hoofdgerecht.’

‘Ja, komisch,’ zei Carl.

‘Bedoel je dat sarcastisch, schat?’ zei Mary.

‘Wie wil er creamsoda?’ zei Jack. ‘Rondje creamsoda voor de liefhebbers.’

Carl stak hem zijn glas toe en Jack schonk het vol. Carl zette het glas op het lage tafeltje, maar het tafeltje stootte het om en de frisdrank liep over zijn schoen.

‘Godverdomme,’ zei Carl. ‘Dit geloof je toch niet? Ik mors alles op mijn schoen.’

‘Helen, hebben wij een theedoek? Haal eens een theedoek voor Carl,’ zei Jack.

‘Dat waren nieuwe schoenen,’ zei Mary. ‘Hij had ze net.’

‘Ze zullen wel lekker zitten,’ zei Helen een hele tijd later, en ze gaf Carl een theedoek.

‘Dat zei ik ook al tegen hem,’ zei Mary.

Carl trok de schoen uit en wreef met de theedoek over het leer.

‘Nou, dit is niks meer,’ zei hij. ‘Die creamsoda krijg ik er nooit meer uit.’

Mary en Jack en Helen lachten.

‘Dat doet me denken aan iets wat ik in de krant gelezen heb,’ zei Helen. Ze drukte met een vinger tegen het puntje van haar neus en kneep haar ogen samen. ‘Ik kan er nu even niet opkomen,’ zei ze.

Carl wrong de schoen weer over zijn voet. Hij plaatste beide voeten onder de lamp en bekeek de schoenen zij aan zij.

==

‘Wat had je gelezen?’ zei Jack.

‘Hè?’ zei Helen.

‘Je zei dat je iets in de krant gelezen had,’ zei Jack.

Helen lachte. ‘Ik dacht aan Alaska en ik herinnerde me de vondst van een prehistorische man in een klomp ijs. Iets deed me daaraan denken.’

‘Dat was niet in Alaska,’ zei Jack.

‘Misschien niet, maar Alaska deed me er wel aan denken,’ zei Helen.

‘Maar eh, Alaska, jongens, hoezó?’ zei Jack.

‘Niks Alaska,’ zei Carl.

‘Hij heeft een sofdag,’ zei Mary.

‘Wat gaan jullie dóén in Alaska?’ zei Jack.

‘Er is niks te doen in Alaska,’ zei Carl. Hij stak zijn voeten onder het tafeltje. Toen trok hij ze nog een keer naar zich toe onder het licht. ‘Wie wil er een nieuw paar schoenen?’ zei Carl.

‘Wat is dat voor geluid?’ zei Helen.

Ze luisterden. Er werd aan de deur gekrabd.

‘Cindy, zo te horen,’ zei Jack. ‘Ik laat haar wel binnen.’

‘Pak een ijsje voor me, als je toch staat,’ zei Helen. Ze gooide haar hoofd in haar nek en lachte.

‘Mag ik er ook nog een, schat?’ zei Mary. ‘Wat zeg ik nou? Jáck, bedoel ik,’ zei Mary. ‘Neem me niet kwalijk. Ik dacht dat ik het tegen Carl had.’

‘Iedereen een ijsje?’ zei Jack. ‘Jij ook een ijsje, Carl?’

‘Wat?’

‘Wil jij een sinaasappelijsje?’

‘Sinaasappel graag,’ zei Carl.

‘Vier ijsjes, vier!’ zei Jack.

Even later kwam hij terug met de ijsjes en deelde ze rond. Hij ging zitten en ze hoorden het gekrab weer.

‘Ik wist dat ik iets vergat,’ zei Jack. Hij ging staan en deed de voordeur open.

‘Goeie God,’ zei hij, ‘hoe bestaat het? Ik geloof dat Cindy vanavond buiten de deur is gaan eten. Hier, moet je kijken.’

De kat kwam met een muis de kamer in, bleef even naar hen staan kijken en liep toen met de muis de gang in.

‘Hebben jullie gezien wat ik net zag?’ zei Mary. ‘Over een sofdag gesproken.’

Jack deed het ganglicht aan. De kat liep met de muis de gang uit en de badkamer in.

‘Ze vreet die muis op,’ zei Jack.

‘Volgens mij wil ik niet dat ze bij mij in de badkamer een muis gaat zitten opvreten,’ zei Helen. ‘Stuur haar daar weg. Er liggen daar kleren van de kinderen.’

‘Ze is niet van plan hier weg te gaan,’ zei Jack.

‘En die muis dan?’ zei Mary.

‘Wat zou het?’ zei Jack. ‘Cindy zal moeten leren jagen als we naar Alaska gaan.’

‘Alaska?’ zei Helen. ‘Wat is er toch met Alaska?’

‘Moet je mij niet vragen,’ zei Jack. Hij stond bij de badkamerdeur naar de kat te kijken. ‘Mary en Carl zeiden dat ze naar Alaska gaan. Cindy moet leren jagen.’

Mary zette haar kin in haar handen en keek de gang in.

‘Ze vreet de muis op,’ zei Jack.

Helen nam de laatste maïschips. ‘Ik zeg tegen hem dat ik niet wil dat Cindy in de badkamer een muis gaat zitten opvreten. Jack?’ zei Helen.

‘Ja?’

‘Zet haar de badkamer uit, zei ik,’ zei Helen.

‘Godsamme,’ zei Jack.

‘Kijk,’ zei Mary. ‘Jasses,’ zei Mary. ‘Die stomme kat komt hierheen,’ zei Mary.

‘Wat doet ze?’ zei Carl.

De kat sleepte de muis tot onder het tafeltje. Ze ging onder het tafeltje liggen en likte aan de muis. Ze hield de muis tussen haar poten en likte langzaam van kop naar staart.

==

‘De kat is high,’ zei Jack.

‘Je krijgt er de rillingen van,’ zei Mary.

‘Het is gewoon de natuur,’ zei Jack.

‘Moet je die ogen zien,’ zei Mary. ‘Moet je kijken hoe ze naar ons kijkt. Als die niet high is.’

Jack kwam naast Mary op de bank zitten. Mary schoof wat naar Carl om in te schikken voor Jack. Ze legde daarbij haar hand op Carls knie.

Ze keken en zagen de kat de muis opeten.

‘Voeren jullie die kat wel eens?’ zei Mary tegen Helen.

Helen lachte.

‘Zijn jullie al aan de volgende hijs toe?’ zei Jack.

‘We moeten naar huis,’ zei Carl.

‘Waarom zo’n haast?’ zei Jack.

‘Blijf nog even,’ zei Helen. ‘Jullie hoeven toch nog niet weg?’

Carl keek naar Mary, die naar Jack keek. Jack keek naar iets op het kleed bij zijn voeten.

Helen zocht in haar hand met M&M’s.

‘Ik hou het meest van de groene,’ zei Helen.

‘Ik moet morgenochtend weer naar mijn werk,’ zei Carl.

‘Het einde van een sofdag,’ zei Mary. ‘Wel eens iemand met een sofdag gezien? Hier zit hij.’

‘Ga je mee?’ zei Carl.

‘Wil er nog iemand een glas melk?’ zei Jack. ‘We hebben melk in huis.’

‘Ik heb geen ruimte meer na al die creamsoda,’ zei Mary.

‘De creamsoda is op,’ zei Jack.

Helen lachte. Ze deed haar ogen dicht en toen weer open en lachte toen nog eens.

‘We moeten naar huis,’ zei Carl. Even later stond hij op en zei: ‘Hadden wij een jas bij ons? Volgens mij hadden we geen jas bij ons.’

‘Wat? Volgens mij hadden we geen jas bij ons,’ zei Mary. Ze bleef zitten.

‘Kom, we gaan,’ zei Carl.

‘Ze moeten gaan,’ zei Helen.

Carl zette zijn handen in Mary’s oksels en hees haar overeind.

‘Tot ziens, jongens,’ zei Mary. Ze omarmde Carl. ‘Ik kan amper meer lopen met die volle maag,’ zei Mary.

Helen lachte.

‘Helen ziet altijd wel iets te lachen,’ zei Jack, en Jack grijnsde. ‘Waar lach je om, Helen?’

‘Ik weet het niet. Om iets wat Mary zei,’ zei Helen.

‘Wat zei ik dan?’ zei Mary.

‘Weet ik niet meer,’ zei Helen.

‘We moeten gaan,’ zei Carl.

‘Tot kijk,’ zei Jack. ‘Hou je haaks.’

Mary probeerde te lachen.

‘Zullen we nou gaan?’ zei Carl.

‘Welterusten, jongens,’ zei Jack. ‘Welterusten, Carl,’ hoorde Carl Jack o zo langzaam zeggen.

==

Buiten hield Mary zich aan Carls arm vast en liep ze met gebogen hoofd naast hem op. Ze kwamen langzaam vooruit over het trottoir. Hij luisterde naar de schuifelgeluiden die haar schoenen maakten. Hij hoorde het scherpe, afgebakende geluid van een blaffende hond, met daarbovenuit verkeersgeruis, heel in de verte.

Ze richtte haar hoofd op. ‘Als we thuis zijn, Carl, wil ik worden geneukt, beziggehouden, afgeleid. Leid me af, Carl. Ik moet worden afgeleid vannacht.’ Ze verstevigde haar greep om zijn arm.

Hij voelde het vochtige van die ene schoen. Hij maakte de deur open en knipte het licht aan.

‘Kom naar bed,’ zei ze.

‘Ik kom eraan,’ zei hij.

Hij liep naar de keuken en nam twee glazen water. Hij deed het licht in de kamer uit en liep op de tast langs de wand naar de slaapkamer.

‘Carl,’ riep ze. ‘Carl!’

‘Jezus Christus, ik ben het!’ zei hij. ‘Ik probeer licht te maken.’

Hij vond de lamp en zij ging rechtop zitten in bed. Haar ogen stonden helder. Hij trok het knopje van de wekker uit en begon zich uit te kleden. Zijn knieën knikten.

‘Is er nog wat te roken?’ zei ze.

‘We hebben niets in huis,’ zei hij.

‘Schenk me dan iets te drinken in. We hebben wel iets te drinken. Je gaat me toch niet vertellen dat we niets te drinken hebben,’ zei ze.

‘Alleen bier.’

Ze keken elkaar aan.

‘Doe dan maar bier,’ zei ze.

‘Wil je echt bier?’

Ze knikte langzaam en kauwde op haar lip.

Hij kwam terug met het bier. Zij zat met zijn kussen op schoot. Hij gaf haar het blikje bier en kroop toen in bed en trok de dekens op.

‘Ik ben vergeten mijn pil in te nemen,’ zei ze.

‘Hè?’

‘Pil vergeten.’

Hij stapte uit bed en bracht haar de pil. Ze deed haar ogen open en hij legde de pil op haar uitgestoken tong. Ze nam een slok bier bij de pil en hij stapte weer in bed.

‘Neem jij maar. Ik kan mijn ogen niet openhouden,’ zei ze.

Hij zette het blikje op de grond en bleef toen op zijn zij liggen en keek de donkere gang in. Ze sloeg haar arm om zijn ribben en haar vingers kropen over zijn borst.

‘Hoezo Alaska?’ zei ze.

Hij ging op zijn buik liggen en schoof stukje bij beetje naar zijn kant van het bed. Zij lag weldra te snurken.

Net toen hij de lamp zou uitdoen, meende hij iets te zien op de gang. Hij bleef kijken en meende het weer te zien, een paar kleine ogen. Zijn hart verdraaide. Hij knipperde en bleef kijken. Hij boog voorover, op zoek naar iets om mee te gooien. Hij pakte een van zijn schoenen. Hij ging rechtop zitten en hield de schoen met twee handen vast. Hij hoorde haar snurken en klemde zijn tanden op elkaar. Hij wachtte. Hij wachtte tot het nog één keer bewoog, tot het maar het minste geluid maakte.

==

Avondonderwijs

Mijn huwelijk was onlangs stukgelopen. Ik kon geen baan vinden. Ik had een ander. Maar die was er niet. En ik zat in een café met een glas bier; een paar krukken verderop zaten twee vrouwen, en een van hen sprak me aan.

‘Heb jij een auto?’

‘Ja, maar niet hier,’ zei ik.

Mijn vrouw had de auto. Ik woonde bij mijn ouders in. Ik leende hun auto wel eens. Maar die avond was ik lopend.

De andere vrouw keek me aan. Ze waren beiden rond de veertig, misschien ouder.

‘Wat vroeg je hem nou?’ zei de andere vrouw tegen de eerste.

‘Of hij een auto had.’

‘En, heb je een auto?’ zei de tweede vrouw tegen me.

‘Dat zeg ik net tegen haar. Ik heb er wel een. Maar ik ben niet met de auto,’ zei ik.

‘Daar schieten we dan niet veel mee op, hè?’ zei ze.

De eerste vrouw lachte. ‘We hadden ineens een geweldig plan, maar zonder auto gaat het niet door. Jammer.’ Ze richtte zich tot de barman en vroeg om nog twee bier.

Ik deed al een tijdje zuinig aan met mijn bier, en nu dronk ik het op en dacht dat zij me misschien iets zouden aanbieden. Dat deden ze niet.

‘Wat doe je?’ vroeg de eerste vrouw me.

‘Op het moment niets,’ zei ik. ‘Soms, als het kan, volg ik een opleiding.’

‘Hij volgt een opleiding,’ zei ze tegen de andere vrouw. ‘Hij studeert. Waar volg je die opleiding?’

‘In de stad,’ zei ik.

‘Zei ik het niet?’ zei de vrouw. ‘Het is echt een student om te zien.’

‘Waar leer je voor?’ zei de tweede vrouw.

‘Niks speciaals,’ zei ik.

‘Wat ben je van plan te gaan doen, bedoel ik,’ zei ze. ‘Wat is je levensdoel? Iedereen heeft een levensdoel.’

Ik stak mijn lege glas op naar de barman. Hij pakte het aan en tapte nog een keer in. Ik telde wat kleingeld neer en had nog dertig cent over van de twee dollar waarmee ik een paar uur eerder was begonnen. Zij wachtte.

‘Lesgeven. Leraar worden,’ zei ik.

‘Hij wil leraar worden,’ zei ze.

Ik nam een slokje bier. Iemand deed een munt in de jukebox en er begon een nummer dat mijn vrouw mooi vond. Ik keek om me heen. Voorin waren twee mannen op het shuffleboard bezig. De deur stond open en buiten was het donker.

‘Wij volgen ook een opleiding,’ zei de eerste vrouw. ‘We zitten op school.’

‘We volgen een avondopleiding,’ zei de andere. ‘We doen een cursus lezen op de maandagavond.’

De eerste vrouw zei: ‘Kom bij ons zitten, meester, dan hoeven we niet zo te schreeuwen.’

Ik pakte mijn bier en mijn sigaretten en schoof twee krukken op.

‘Zo is het beter,’ zei ze. ‘Zei je nou dat je studeerde?’

‘Soms ja, maar op het moment niet,’ zei ik.

‘Waar?’

‘State College.’

‘Juist,’ zei ze. ‘Nu weet ik het weer.’ Ze keek de andere vrouw aan. ‘Ooit gehoord van een docent daar die Patterson heet? Hij geeft cursussen voor volwassenen. Hij geeft die cursus die wij op maandagavond volgen. Jij doet me sterk aan Patterson denken.’

Ze keken elkaar aan en schoten in de lach.

‘Trek je niks van ons aan,’ zei de eerste vrouw. ‘Grapje tussen haar en mij. Zullen we hem zeggen waar we aan dachten, Edith? Zullen we het zeggen?’

Edith zweeg. Ze nam een slok bier en ze kneep haar ogen samen toen ze in de spiegel achter de bar naar zichzelf keek, naar ons drieën.

‘We dachten erover,’ ging de eerste vrouw verder, ‘om als we vanavond een auto hadden bij hem langs te gaan. Bij Patterson. Hè, Edith?’

Edith lachte bij zichzelf. Ze dronk haar bier op en bestelde een rondje, ook een voor mij. Ze rekende af met een briefje van vijf dollar.

‘Patterson houdt wel van een slok,’ zei Edith.

‘Zeg dat wel,’ zei de andere vrouw. Ze richtte zich tot mij. ‘We hebben het er op een avond tijdens de cursus over gehad. Patterson zegt dat hij altijd wijn drinkt bij het eten en een of twee longdrinks als aperitief.’

‘Wat is dat voor cursus?’ zei ik.

‘Die cursus lezen die Patterson geeft. Patterson praat altijd over van alles.’

‘Wij leren lezen,’ zei Edith. ‘Zie je het voor je?’

‘Ik zou graag Hemingway lezen en zo,’ zei de andere vrouw. ‘Maar Patterson laat ons verhalen lezen zoals in Reader’s Digest.’

‘We krijgen elke maandagavond een overhoring,’ zei Edith. ‘Maar Patterson is een fidele vent. Hij zou het best vinden als we wat kwamen drinken. Hij zou trouwens wel moeten. We weten iets van hem. Van Patterson,’ zei ze.

‘We zijn aan de rol vanavond,’ zei de andere vrouw. ‘Maar de auto van Edith staat bij de garage.’

‘Als jij nou een auto had, konden we bij hem langsgaan,’ zei Edith. Ze keek me aan. ‘Jij zou tegen Patterson kunnen zeggen dat je leraar wilt worden. Hadden jullie wat gemeen.’

Ik dronk mijn bier op. Ik had de hele dag alleen nog maar een paar pinda’s gegeten. Het was moeilijk om te blijven luisteren en praten.

‘Mogen wij er nog drie, Jerry?’ zei de eerste vrouw tegen de barman.

‘Dank je,’ zei ik.

‘Je zou het wel met Patterson kunnen vinden,’ zei Edith.

‘Bel hem dan,’ zei ik. Ik dacht dat we maar wat zaten te praten.

‘Beter van niet,’ zei ze. ‘Dan zou hij een smoes kunnen verzinnen. Als we gewoon bij hem op de veranda staan, moet hij ons wel binnenlaten.’ Ze nam een slok bier.

‘Laten we gaan dan!’ zei de eerste vrouw. ‘Waar wachten we nog op? Waar zei je dat die auto stond?’

‘Er staat een paar straten verderop een auto,’ zei ik. ‘Maar ik weet niet.’

‘Wil je nou wel of niet?’ zei Edith.

‘Net zei hij van wel,’ zei de eerste vrouw. ‘We kopen een sixpack voor onderweg.’

‘Ik heb maar dertig cent,’ zei ik.

‘Wie had het over je geld?’ zei Edith. ‘We hadden het over je auto. Jerry, doe ons er nog eens drie. En een sixpack om mee te nemen.’

‘Op Patterson,’ zei de eerste vrouw toen het bier werd neergezet. ‘Op Patterson en zijn longdrinks.’

‘Hij krijgt een rolling,’ zei Edith.

‘Drink op,’ zei de eerste vrouw.

==

Op het trottoir gingen we rechtsaf, bij het centrum vandaan. Ik liep tussen de twee vrouwen in. Het was rond tienen.

‘Ik zou nu wel zo’n blikje lusten,’ zei ik.

‘Ga je gang,’ zei Edith.

Ze hield het tasje open en ik stak mijn hand erin en trok een blikje los.

‘We denken dat hij thuis is,’ zei Edith.

‘Patterson,’ zei de andere vrouw. ‘We weten het niet zeker. Maar we denken van wel.’

‘Is het nog ver?’ zei Edith.

Ik bleef staan, hief het blik en dronk het halfleeg. ‘Voorbij de volgende zijstraat,’ zei ik. ‘Ik woon bij mijn ouders in. Het is hun huis.’

‘Daar zal wel niks verkeerds aan zijn,’ zei Edith. ‘Maar ik vind je er een beetje te oud voor.’

‘Zoiets zeg je niet, Edith,’ zei de andere vrouw.

‘Nou, zo ben ik nou eenmaal,’ zei Edith. ‘Daar moet hij maar aan wennen. Zo ben ik nou eenmaal.’

‘Zo is ze nou eenmaal,’ zei de andere vrouw.

Ik dronk het bier op en gooide het blik tussen het onkruid.

‘Zijn we er nou nog niet?’ zei Edith.

‘Hier is het. Hier. Ik zal kijken of ik de autosleutel meekrijg,’ zei ik.

‘Schiet je wel een beetje op?’ zei Edith.

‘Wij wachten hier,’ zei de andere vrouw.

‘Jezus!’ zei Edith.

==

Ik opende de deur en liep de trap af. Mijn vader zat in pyjama televisie te kijken. Het was warm in huis en ik bleef even tegen de deurstijl staan en ging met een hand over mijn ogen.

‘Ik ben een pilsje wezen drinken,’ zei ik. ‘Waar kijk je naar?’

‘John Wayne,’ zei hij. ‘Geen onaardige film. Kom erbij zitten. Je moeder is er nog niet.’

Mijn moeder draaide avonddiensten bij Paul’s, een eethuis. Mijn vader was werkloos. Hij zat vroeger in de bosbouw, tot hij een ongeluk kreeg. Er was een schadeloosstelling uitgekeerd, maar daar was weinig meer van over. Ik heb hem tweehonderd dollar te leen gevraagd toen mijn vrouw bij me wegliep, maar hij weigerde. De tranen stonden hem in zijn ogen toen hij nee zei, en hij zei te hopen dat ik het hem niet zou aanrekenen. Ik zei dat het niet erg was, dat ik het hem niet aanrekende.

Ik wist dat hij dit keer weer nee zou zeggen. Maar ik ging aan het andere eind op de bank zitten en zei: ‘Ik heb twee vrouwen ontmoet die me vroegen of ik ze naar huis wilde rijden.’

‘Wat heb je tegen ze gezegd?’ zei hij.

‘Ze staan boven op me te wachten,’ zei ik.

‘Mooi laten wachten,’ zei hij. ‘Er komt vast wel iemand langs. Je moet je nooit met zoiets inlaten.’ Hij schudde zijn hoofd. ‘Je hebt ze toch niet echt gewezen waar we wonen, hè? Ze staan toch niet echt boven?’ Hij ging verzitten en keek weer naar de televisie. ‘En trouwens, je moeder heeft de sleutels bij zich.’ Met zijn blik op de televisie gericht knikte hij langzaam.

‘Het geeft niet,’ zei ik. ‘Ik heb de auto niet nodig. Ik ga toch nergens heen.’

Ik stond op en keek in de gang, waar ik op een kampeerbed sliep. Er stond een tafeltje met een asbak, een Lux-klok en een paar oude pockets naast het kampeerbed. Ik ging meestal rond middernacht naar bed en las dan tot de regels wazig werden en ik in slaap viel met het licht aan en het boek in mijn handen. In een van de pockets waarin ik bezig was stond iets waarvan ik me herinnerde dat ik het mijn vrouw had verteld. Het had een geweldige indruk op me gemaakt. Een man heeft een nachtmerrie en in die nachtmerrie droomt hij dat hij droomt, wakker wordt en een man voor zijn slaapkamerraam ziet staan. De dromer schrikt zo dat hij zich niet kan verroeren, amper nog kan ademhalen. De man voor het raam kijkt strak naar binnen en begint dan de hor los te wrikken. De dromer kan zich niet verroeren. Hij zou wel willen schreeuwen, maar hij krijgt geen lucht. Maar dan verschijnt de maan van achter een wolk en herkent de dromer in de nachtmerrie de man buiten. Het is zijn beste vriend, de beste vriend van de dromer, maar een onbekende voor de man met de nachtmerrie.

Toen ik dit mijn vrouw vertelde, voelde ik het bloed naar mijn gezicht stijgen en mijn hoofdhuid tintelen. Maar zij werd er niet warm of koud van.

‘Dat is maar een verhaaltje,’ zei ze. ‘Bedrogen worden door iemand uit je eigen gezin, dát noem ik nog eens een nachtmerrie.’

Ik hoorde ze aan de buitendeur rammelen. Ik hoorde voetstappen op het trottoir boven mijn raam.

‘Wat een klootzak!’ hoorde ik Edith zeggen.

Ik ging naar de badkamer en bleef er een hele tijd, toen ging ik naar boven en stapte naar buiten. Het was koeler geworden en ik deed de rits van mijn jack dicht. Ik ging op weg naar Paul’s. Als ik er was voor het einde van mijn moeders dienst, kon ik een broodje kalkoen krijgen. Daarna kon ik naar Kirby’s kiosk gaan en de tijdschriften doorbladeren. Dan kon ik naar het kampeerbed om er de boeken te lezen, tot ik genoeg gelezen had en insliep.

De vrouwen – ze waren er niet toen ik wegging en ze zouden er niet zijn als ik terugkwam.

==

Beslag

Ik was werkloos. Maar ik kon elk moment iets horen uit het noorden. Ik lag op de bank en luisterde naar de regen. Nu en dan richtte ik mezelf op en keek door het gordijn of ik de postbode zag.

Er was niemand, niets, op straat.

Nog geen vijf minuten nadat ik weer was gaan liggen, hoorde ik iemand de veranda op komen, wachten en toen aankloppen. Ik bleef stilliggen. Ik wist dat het de postbode niet was. Diens voetstap kende ik. Je kunt niet voorzichtig genoeg zijn als je werkloos bent en schrijvens over de post of onder de deur door krijgt. Het gebeurt ook wel dat ze langskomen en willen praten, zeker als je geen telefoon hebt.

Er werd opnieuw geklopt, harder, een slecht teken. Ik kwam voorzichtig overeind en probeerde op de veranda te kijken. Maar wie het ook was, hij of zij stond tegen de deur aan, nog een slecht teken. Ik wist hoe de vloer kraakte, dus ik hoefde niet te proberen naar de andere kamer te sluipen en daar uit het raam te kijken.

Weer geklop, en ik zei: Wie is daar?

Aubrey Bell is de naam, zei een man. Bent u meneer Slater?

Waar komt u voor? riep ik vanaf de bank.

Ik heb iets voor mevrouw Slater. Ze heeft iets gewonnen. Is mevrouw Slater thuis?

Mevrouw Slater woont hier niet, zei ik.

Maar eh, u bent wel meneer Slater? zei de man. Meneer Slater... en de man niesde.

Ik stond op van de bank. Ik deed de deur van het slot en zette hem een stukje open. Het was een oude man, dik en zwaar van postuur onder zijn regenjas. Het water dat van de jas liep, droop op het grote kist- of kofferachtige geval dat hij bij zich had.

Hij lachte breed en zette de grote kist neer. Hij stak zijn hand uit.

Aubrey Bell, zei hij.

Ik ken u niet, zei ik.

Mevrouw Slater, begon hij. Mevrouw Slater heeft een antwoordkaart ingevuld. Hij haalde kaarten uit een binnenzak en sorteerde ze wat. Mevrouw Slater, las hij voor. South Sixth East twee vijfenvijftig? Mevrouw Slater heeft een prijs gewonnen.

Hij zette zijn hoed af en knikte plechtig, sloeg de hoed tegen zijn jas alsof hiermee de zaak rond was, alles was geregeld, de prairie doorkruist, de kudde afgeleverd.

Hij wachtte.

Mevrouw Slater woont hier niet, zei ik. Wat heeft ze gewonnen?

Dat moet ik u laten zien, zei hij. Mag ik verder komen?

Ik weet het niet. Als het niet te lang duurt, zei ik. Ik heb het nogal druk.

Akkoord, zei hij. Maar laat ik eerst deze jas uitgooien. En de overschoenen uittrekken. Ik wil geen vieze voeten op uw vloerkleed maken. Ik zie dat u inderdaad een vloerkleed hebt, meneer...

Zijn ogen, die waren opgelicht bij het zien van het vloerkleed, werden weer dof. Hij rilde. Toen trok hij zijn jas uit. Hij schudde ermee en hing hem aan de kraag over de deurknop. Daar hangt hij goed, zei hij. Rotweer anders. Hij bukte zich en maakte zijn overschoenen los. Hij zette zijn kist in de kamer. Hij stapte uit de overschoenen en kwam op pantoffels de kamer in.

Ik deed de deur dicht. Hij zag me naar de pantoffels kijken en zei: W.H. Auden is bij zijn eerste bezoek aan China het hele land door gereisd op pantoffels. Droeg nooit iets anders. Likdoorns.

Ik haalde mijn schouders op. Ik keek nog één keer de straat in of ik de postbode zag en deed de deur weer dicht.

Aubrey Bell keek naar het vloerkleed. Hij vertrok zijn lippen. Toen schoot hij in de lach. Hij lachte en schudde zijn hoofd.

Wat is er zo komisch? zei ik.

Niets. Here God, zei hij. Hij lachte weer. Het lijkt wel of ik gek word. Het lijkt wel of ik koorts heb. Hij bracht een hand naar zijn voorhoofd. Zijn haar klitte en hij had een kring om zijn hoofd van waar de hoed gezeten had.

Voel ik warm, vindt u? zei hij. Ik weet het niet, het lijkt wel of ik misschien koorts heb. Hij stond nog steeds naar het vloerkleed te kijken. Hebt u aspirine in huis?

Wat is er met u? zei ik. Ik hoop toch niet dat ik hier straks met een zieke zit. Ik heb van alles te doen.

Hij schudde zijn hoofd. Hij ging op de bank zitten. Hij haalde zijn pantoffelvoet heen en weer over het kleed.

Ik liep naar de keuken, spoelde een kopje om, schudde twee aspirines uit een flesje.

Hier, zei ik. En dan moest u maar weer eens gaan.

Spreekt u namens mevrouw Slater? siste hij. Nee, nee, dat heb ik niet gezegd, dat heb ik niet gezegd. Hij haalde een hand over zijn gezicht. Hij slikte de aspirines door. Zijn ogen gingen sprongsgewijs door de kale kamer. Toen leunde hij met enige moeite voorover en klikte de sluitingen van zijn kist los. De kist viel open en bleek te bestaan uit vakken met daarin een batterij slangen, borstels, glimmende buizen en iets blauws op wieltjes dat er zwaar uitzag. Hij keek naar dit alles alsof hij verbaasd was. Zachtjes, met een kerkmansgeluid, zei hij: Weet u wat dit is?

Ik kwam dichterbij. Ik zou zeggen dat het een stofzuiger was. Geen interesse, zei ik. Totaal geen interesse in een stofzuiger.

Ik wil u iets laten zien, zei hij. Hij haalde een kaart uit de zak van zijn jasje. Kijk hier eens naar, zei hij. Hij gaf me de kaart. Niemand beweert dat u interesse hebt. Maar kijk naar de handtekening. Is dat de handtekening van mevrouw Slater of niet?

Ik keek naar de kaart. Ik hield hem tegen het licht. Ik draaide hem om, maar de andere kant was blanco. En? zei ik.

De kaart van mevrouw Slater is blind uit een hele mand met kaarten getrokken. Honderden kaarten zoals dit kaartje. Ze heeft recht op een gratis stofzuig- en shampoobeurt. Mevrouw Slater heeft gewonnen. Zonder enige verplichting. Ik kom zelfs uw matras doen, meneer... U zult ervan opkijken wat er zich in de loop van de maanden, van de jaren, allemaal verzamelt in een matras. Elke dag, elke nacht van ons leven blijven er stukjes van onszelf achter, schilfertjes, dingetjes. Waar blijft dat, al die stukjes en beetjes van onszelf? Dwars door de lakens heen het matras in, dáár blijft het! Kussens net zo. Komt op hetzelfde neer.

Hij had intussen glimmende stukken buis tevoorschijn gehaald en in elkaar geschoven. Nu sloot hij de in elkaar gezette buis aan op de slang. Hij zakte grommend op zijn knieën. Hij bevestigde een soort trechter aan de slang en tilde het blauwe ding op wieltjes uit de kist.

Hij liet me het filter bekijken dat hij wilde gebruiken.

Hebt u een auto? vroeg hij.

Geen auto, zei ik. Ik heb geen auto. Als ik een auto had, zou ik u ergens heen rijden.

Jammer, zei hij. Bij dit zuigertje zit namelijk standaard een verlengsnoer van twintig meter. Als u een auto had, kon u dit zuigertje tot vlak bij uw autoportier rijden en de pluchen vloerbedekking en luxueuze verstelbare stoelen eveneens zuigen. U zou ervan staan kijken hoeveel er mettertijd van ons verloren gaat, hoeveel zich van ons ophoopt, in die mooie stoelen.

Meneer Bell, zei ik, volgens mij kunt u beter uw spullen weer inpakken en gaan. Ik bedoel dit niet persoonlijk.

Maar hij keek al om zich heen op zoek naar een stopcontact. Hij zag er een net voorbij de bank. Het apparaat ratelde eerst alsof er een knikker in zat, in elk geval alsof er iets los was van binnen, ging daarna over op gegons.

==

Rilke heeft heel zijn volwassen leven op het ene kasteel na het andere gewoond. Begunstigers, zei hij luid boven het gonzen van de stofzuiger uit. Hij reed zelden in een automobiel; hij ging liever met de trein. Neem dan Voltaire met madame Châtelet in Cirey. Zijn dodenmasker. Wat een rust. Hij stak zijn rechterhand op alsof ik hem wilde gaan tegenspreken. Nee, nee, het is niet goed, hè? Zeg maar niks. Maar wie weet? Daarmee draaide hij zich om en begon de stofzuiger de andere kamer in te trekken.

Er was een bed, een venster. Het dek belandde op een hoop op de grond. Eén kussen, één laken op het matras. Hij schoof de sloop van het kussen en trok toen met een vlugge beweging het laken van het matras. Hij keek strak naar het matras en wierp uit een ooghoek een blik op mij. Ik liep naar de keuken en pakte de stoel. Ik ging in de deuropening zitten en keek toe. Eerst controleerde hij de zuigkracht door de trechter tegen de binnenkant van zijn hand te houden. Hij bukte en draaide aan een knop op de stofzuiger. Je moet hem op volle kracht zetten voor een klus als deze, zei hij. Hij beproefde nogmaals de zuigkracht, stak de slang toen uit naar het hoofdeind en haalde de trechter over het matras naar zich toe. De trechter plukte aan het matras. De stofzuiger begon harder te brommen. De man trok drie banen over het matras, zette toen het apparaat uit. Hij drukte op een hendeltje en het deksel floepte open. Hij haalde het filter eruit. Dit filter is alleen voor demonstratiedoeleinden. Bij normaal gebruik zou dit alles, deze materie, in de zak terechtkomen, hier dus, zei hij. Hij wreef wat van het stoffige spul tussen zijn vingers. Er was wel een kopje vol van.

Hij keek een beetje eigenaardig.

Het is mijn matras niet, zei ik. Ik ging vooroverzitten en probeerde belangstellend te kijken.

Nu het kussen, zei hij. Hij legde het gebruikte filter in de vensterbank en keek even naar buiten. Hij draaide zich om. Houdt u deze kant van het kussen vast, zei hij.

Ik ging staan en pakte twee hoeken van het kussen beet. Het voelde alsof ik iets beet had bij de oren.

Zo? zei ik.

Hij knikte. Hij liep naar de andere kamer en kwam terug met een nieuw filter.

Wat kosten die dingen? zei ik.