==

Deze uitgave is tot stand gekomen mede
dankzij de collegiale medewerking van
uitgeverij Atlas Contact.

Mensje van Keulen

Alles raak

==

==

==

Uitgeverij Van Oorschot

Amsterdam

© Copyright 2023 MENSJE VAN KEULEN, AMSTERDAM

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

==

ISBN 978 90 282 3030 9

==

www.vanoorschot.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2023

Verhalen

==

Ik moet u echt iets zeggen

Soms, als ze wat later van haar werk kwam, stond ze met David en zijn dochtertje Ella, dat hij van de opvang had gehaald, in de lift. Zodoende wist ze van welke groenten en muziek hij hield, dat hij drie dagen in de week de zorg voor Ella had, dat Ella als peuter al olijven lustte, dat hij bij de gemeente werkte op de klantenafdeling, dat zijn bril twee verschillende sterktes had, dat hij thuis altijd op zijn sokken liep en dat hij gescheiden was van een grondstewardess. Ze wist inmiddels ook dat hij zijn diepzwarte haar en donkere ogen te danken had aan zijn Indische moeder. Hij woonde nu bijna een jaar in de flat en afgelopen zomer had ze tijdens zijn vakantie voor de planten op zijn balkon gezorgd.

David was niet de enige op de galerij die een computer had, ze had het licht van die schermen in vrijwel elk appartement gezien, maar hij was wel de enige die ze om hulp durfde te vragen. Ze hield een plastic tasje, bedrukt met rode strikjes, tegen haar buik en belde aan. Ze had alleen haar sjaal omgeslagen en voelde de kou onder haar rok kruipen. Ze schatte dat David nu ongeveer zijn oog voor het kijkgaatje hield en, verbaasd omdat ze nooit eerder ’s avonds had aangebeld, haar zag staan. Ze glimlachte.

‘Annie?’ Zijn haar zat slordig, zijn overhemd stond halfopen.

‘Ik wil je iets vragen,’ begon ze. ‘Ik hoop niet dat ik stoor, ik stoor toch niet? Ik wil je vragen of je alsjeblieft een brief voor me wil tikken, ik wil hem morgen persoonlijk afgeven. Ik heb er heel lang over nagedacht of ik het wel moest doen, maar ik kan niet anders. Ik heb geprobeerd hem met de hand te schrijven, ik heb er een blocnote voor gekocht om op de lijntjes te schrijven, maar het blijft er slordig uitzien. Ik ben bang dat degene voor wie de brief is hem dan niet zal lezen, ik wil ook geen fouten maken. Ik heb de brief helemaal in mijn hoofd. Ik dacht aan jou, je hebt me verteld dat je altijd veel aan de computer zit voor je werk.’

Hij zei dat hij uiteraard een brief voor haar wilde tikken en deed een stap opzij om haar binnen te laten.

‘Het gaat over Joey,’ zei ze.

Terwijl hij zijn overhemd dichtknoopte liep hij achter haar aan naar de woonkamer.

‘Je hebt dus wat van hem gehoord?’

Ze schudde haar hoofd. ‘De brief is voor de rechter. Ik wil dat hij meer van Joey weet.’

‘Kan dat wel?’

‘Rengers heet hij. Meester E.M. Rengers. Ik zal ervoor zorgen dat hij hem krijgt. En als hij hem niet wil lezen, dan... nou ja. Maar ik denk dat hij hem wel zal lezen, ik geloof dat het een aardige man is.’

‘Oké.’ Hij tilde de laptop van de bank en zette hem op tafel.

Ze ging tegenover hem zitten, nam het plastic tasje op haar schoot en haalde er een pakje uit dat ze had gewikkeld in papier met dezelfde rode afbeelding als op het tasje, maar dan in het klein. Er zaten een flesje sake en twee kommetjes in.

‘Voor de moeite,’ zei ze.

Hij peuterde aan het plakband.

‘Maak maar open als ik weg ben. Het is niks, iets oosters dat jij, denk ik, wel lekker vindt.’

Hij lachte. ‘Begin dan maar.’

Ze haalde adem, keek op haar handen, strengelde haar vingers in elkaar en zei langzaam: ‘“Geachte heer Rengers, mijn naam is Johanna Theodora Buter, ik ben de moeder van Joey. Ik hoop, edelachtbare, dat u me niet kwalijk neemt dat ik u schrijf.” Ga ik niet te snel?’

‘Gaat goed,’ zei hij. ‘Ga zo maar door.’

‘“Ik had eerst mevrouw Abdi willen schrijven, maar dat zou niet goed zijn, ze moet Joey immers verdedigen. Nu hoop ik maar dat u alstublieft even tijd heeft want ik moet u iets zeggen.”’

‘Even wachten,’ zei David. ‘Oké, ga maar door.’

‘“Ik moet u echt iets zeggen over Joey. Ik zat achter in de rechtszaal, ik had me achter iemand verscholen maar kon u goed zien en u lijkt me een verstandige man. U stelde Joey een vraag. U zei: Word je weleens boos? En toen Joey niks zei, vroeg u: Op wie word je dan boos? En Joey zei dat hij boos werd op oude mensen.”’

‘Sorry,’ zei David en hij herhaalde de laatste woorden terwijl hij ze tikte. ‘Het gaat toch iets te snel. Het is beter als je gewoon doorpraat en ik het opneem, hier, op mijn telefoon, dan kan ik het straks uittikken.’

‘Beloof je dat je alles opneemt en uittikt?’

‘Hier, hij doet het al. Praat maar, zeg maar wat. Het is echt handiger als we het zo doen, ik kan dan ook geen fouten maken.’

‘Maar er is haast mee. En hoe weet ik of alles in de brief komt?’

‘Alles komt erin en ik zal zorgen dat je de brief vanavond nog krijgt.’

Hij tikte op zijn telefoon en liet haar haar eigen stem horen.

‘Ik klink zo meer als mijn dochter.’

‘Ga maar verder, Annie.’

‘Goed. “Joey zei dus dat hij boos werd op oude mensen. Maar toen u vroeg waarom, zei hij niks meer en erna gaf hij ook bij niemand nergens meer antwoord op. Hebt u goed naar hem gekeken? Dan zag u dat hij erbij zat alsof hij is opgezet, hij kan zelfs heel lang zo zitten zonder met zijn ogen te knipperen. Niet ver van mijn huis is een zaak waar ze dieren opzetten. Ze zullen wel zijn doodgeschoten of doodgereden. Er staat daar nu een wolf in de etalage, maar of het nou een wolf is of een papegaai of een poes of een eekhoorn, het is net of ze opgezet nog erger dood zijn, zo is het ook met het kijken van Joey. Ik hoop dat u begrijpt wat ik bedoel.”’

‘Ik vind die wolf behoorlijk indrukwekkend,’ zei David. ‘Ik dacht erover een opgezette schildpad te kopen, omdat die niet erg anders is dan een levende schildpad en Ella zo graag een huisdier wil, maar ik zal het dus maar niet doen. Vind je wel dat dat erbij moet van die dieren?’

‘Ja, het doet ertoe.’ En ze vervolgde langzaam, op bijna plechtige toon: ‘“Mijn dochter en ik hebben verschoningsrecht. Mijn dochter moest er al helemaal niet aan denken om te getuigen. Ze is de oudste en is ook al de deur uit. Ze wil Joey nooit meer zien, wil ook zijn naam niet horen, die maakt al dat ze zowat gaat gillen. Ze is in Almere gaan wonen met haar vriend. Ik spreek haar alleen nog aan de telefoon. Ze heeft een geheim nummer, zodat Joey haar niet kan bellen en haar adres niet te weten komt. Ik weet zelf niet eens precies waar ze woont, op die manier hoef ik ook niet te liegen tegen Joey. Ze krijgt een baby, ik heb dat niet aan Joey verteld, ik wil straks ontzettend graag mijn kleinkind zien.”’

‘Annie. Wat leuk dat je een kleinkind krijgt.’

‘Ja. Dank je. Kan ik door? “Mijn schoonzus zegt dat ik mijn dochter altijd voortrok, maar ik heb haar nooit willen voortrekken, voor een ander leek dat misschien zo, omdat ik met haar niet zulke moeilijkheden had als met Joey. Mijn schoonzus heeft ook makkelijk praten, die heeft van die echte meisjes die als peuters al met gelakte nageltjes rondliepen en die met haar gearmd over straat gaan en de hele dag praten over van alles waar je niks aan hebt. Mijn dochter is meer als ik, haar kan het ook niet schelen dat een of andere filmster gaat scheiden of dat je nepstrengen in je haar kan doen of een vlinder op je bil kan laten tatoeëren.”’

‘Moet dat er echt allemaal in?’ David lachte.

‘Ik wil dat alles wat ik zeg erin komt. Dan weet hij beter wie we zijn.’

‘Oké.’

‘“Mijn dochter is doodsbang voor Joey. Ze sloot zich op in haar kamertje als ik er niet was. Hij liet haar en ook mij vaak voor de lol struikelen. Hij kon rustig een uur lang het licht aan- en uitdoen. Hij heeft mijn dochter met een kleerhanger een gat in haar wang geslagen. Hij piste op haar bed. Hij sloot haar hardhandig op in de kast waar de elektriciteitsmeter hangt en liet haar daar de hele dag zitten, ze had zowat een gebroken rug. En dat deed hij niet één maar wel drie keer. Hij wou niet luisteren en ik kon niets doen als ik naar mijn werk was. Ik vond mijn dochter dan helemaal overstuur als ik thuiskwam. Er zat niks anders op dan de sleutel van die kast weg te gooien. Joey heeft één keer een vriendinnetje gehad toen hij even een eigen woninkje had van de sociale dienst en dat meisje heeft hij ook opgesloten.”’

‘Goh, Annie.’ David keek op en zag dat ze haar ogen dicht had. ‘Ik wist niet dat het toen al zo erg was. Ik moet je bekennen dat ik ook best bang voor hem was. Niet dat hij me iets heeft misdaan, hoor, maar met Ella keek ik wel altijd eerst of hij niet op de galerij liep.’

Annie deed haar ogen open en knikte.

‘Dus dat meisje had hij ook opgesloten...’ zei ze. ‘Hij sloot haar op in de douchecel toen het een ijskoude winter was. Kan je dat er nog bij zetten? Goed, ik ga verder. “Joey snoof toen lijm, net als dat meisje. Hij heeft ook een jongen met wie hij een tijdje omging – Antonio heet hij – het ziekenhuis in geslagen. Antonio zou hem ergens mee helpen, ik zal het maar zeggen, het ging om een auto die ze wilden stelen en dat gebeurde niet voor de eerste keer, maar Antonio maakte een fout en dat heeft die arme jongen geweten. Joey heeft ervoor gezeten in een jeugdgevangenis. Hij zat daar het liefst achter een playstation, maar hij kreeg ook kooklessen, daar had hij wat aan. Ze kwamen van de jeugdzorg bij me thuis kijken, stelden vragen. Een van ze zei dat emotionele verwaarlozing je kan verwonden en dat ik het misschien al verkeerd had aangepakt toen Joey zeven maanden was. Ze maakten me in de war, ik weet heus wel dat de opvoeding een mijnenveld is, maar ik weet niet hoe ik het beter had moeten doen.”’

‘Natuurlijk weet je dat niet, Annie, dat weet niemand, ik ook niet. Ik denk trouwens, ik weet wel zeker dat je een goede moeder bent geweest. Sorry, ik zal je niet meer onderbreken.’

‘Geeft niet.’ Ze strekte haar vingers, verstrengelde ze weer. ‘“Joey deed als kind al rare dingen. Hij leek soms lief, hij kon je nootjes of een stukje van een gevulde koek of snoepjes aanbieden en die daarna dan naar je hoofd smijten. Als er een foto werd gemaakt zorgde hij altijd dat hij er met een schreeuwende mond op stond. Hij wilde altijd aandacht, als het niet goedschiks ging dan maar kwaadschiks. Hij hing aan me, hij had een flinke stem, hij schopte als ik niet snel genoeg reageerde. Ik schaamde me als anderen het zagen. Weet u, hij had geen ambities, hij had geen hobby’s, hij is eigenlijk altijd kwaad.

Als tiener kroop hij ’s nachts soms bij me in mijn bed. Ik dacht toen dat hij dat misschien deed omdat hij bang was, dat hij toch ergens gevoel had, nu denk ik dat hij het deed om me te pesten. Op school was hij ook moeilijk, ik moest vaak komen praten. Hij heeft op zeker zes scholen gezeten. U zal wel weten hoe het met moeilijke jongens is. Mevrouw Abdi weet dat natuurlijk ook. Ik weet niet of ze Marokkaans is of uit een van die andere landen met van die jongens die vaak in de misdaad belanden, maar dat maakt niet uit, ze moet haar werk doen, dus voor Joey opkomen, en ik vind dat ze erg haar best doet. Joey is ook nog omgegaan met een paar van die Marokkaanse knullen, maar dat heeft niet lang geduurd, hij functioneert niet in een groep.

Ik heb gelezen dat je bij de geboorte van een jongen al kan weten dat er vier keer meer kans is dat het een moordenaar wordt dan bij een meisje. Dat verbaast me niks, kijk maar naar al die oorlogen en naar die kerels die je op televisie ziet, of ze nou ergens kwaad of blij om zijn, ze hebben er altijd zin in om te schieten, al is het maar in de lucht. De meesten houden nou eenmaal van messen en pistolen en anders gebruiken ze hun vuisten wel. Bij Joeys vader zaten ze ook los. Hij woonde bij ons tot Joey bijna tien was. Joey loog heel makkelijk, hij ontkende altijd dat hij iets gedaan had. Als ik erachter kom dat je liegt is de volgende klap nog harder, zei zijn vader, dus er vielen heel wat klappen. Ik vond het vreselijk, maar Joey huilde nooit, hij keek alleen maar met die strakke, borende ogen. De klappen hielden pas op toen zijn vader wegging om een ander, de zoveelste ander, hij schepte daar altijd over op. Om die laatste ging hij weg omdat ze zwanger was en een café had. Die vrouw is dood door een ongeluk, maar dat doet er verder niet toe. Joeys vader heeft erna nog een keer voor de deur gestaan, maar mijn dochter en ik wilden absoluut niet opendoen. Ik weet niet waar hij nu uithangt, of hij misschien uit de krant heeft begrepen dat die moordenaar van negentien zijn zoon is, misschien is hij zelf ook wel dood.

Ik weet niet of u kinderen heeft. Ik weet ook niet of mevrouw Abdi kinderen heeft, misschien vindt ze haar werk belangrijker, dat is tegenwoordig vaker het geval en dat begrijp ik wel. Ik heb zelf ook altijd gewerkt. Het is niet zulk voornaam werk, ik stel geschenkpakketten samen. December is de drukste tijd. Dan gaat er naast flessen wijn ook veel vers, nou ja: vers met een datum erop, zoals gerookte zalm en koekjes, in de dozen. Nu is het vrij rustig, maar er zijn altijd wel relatiegeschenken. Ik heb het door de jaren heen zien veranderen. In plaats van een pak koffie of thee is het nu vaak iets als speciale olijfolie of azijn, een potje pesto of tapas. De vraag naar een cosmetisch pakket neemt ook toe. En in plaats van iets oud-Hollands iets oosters, iets Japans. Een pak gekleurde pasta vult ook lekker op. En de mensen willen er graag een blijvend cadeautje in, een koffiemok, een kurkentrekker, een pen met opdruk, iets van Delfts blauw bijvoorbeeld of een beeldje dat iets voorstelt, zoals een handdruk. U krijgt nu en dan vast zelf zo’n pakket. Ik bezorg ze ook. Een paar maanden geleden bracht ik een stel pakketten naar een sociale werkplaats, waar door gehandicapten van alles wordt getimmerd en geschilderd en waar we zelf ook weleens dingen van betrekken, en daar zag ik Antonio bezig met een kinderkapstokje.

Joey vertelde nooit wat hij deed of gedaan had, je werd er ineens mee geconfronteerd. Ik heb hem zo vaak gevraagd wat hij uitspookte en dan zweeg hij, loog iets bij elkaar of schold me uit. Eén keer zei hij dat hij niet wist wat hij had gedaan omdat er modder in zijn hoofd zat. Ik hoop dat ik u er niet mee verveel dat ik zoveel vertel, maar het spookt vreselijk in mijn eigen hoofd. Misschien lijkt het ergens wel op die modder van Joey. Ik slikte altijd al slaappillen, maar nu neem ik er al eentje als ik van mijn werk kom, tegelijk met mijn eten, anders word ik gek van het piekeren. Zonder dat ik het in de gaten had, heb ik van ellende soms zo aan mijn haar getrokken dat ik een pluk in mijn hand hield.

De enige om wie Joey leek te geven was zijn oma. Hij ging steeds vaker bij haar langs. Ze gaf hem geld, dat natuurlijk ook. Maar toch, er was iets. Hij deed haar boodschappen en dankzij die kooklessen kookte hij ook voor haar. Het leek even rustig, maar ze kreeg een heel gemene kanker en toen ze doodging is het rietje, want zo zie ik dat voor me: een rietje waardoor hij nog net een beetje de wereld in keek, geknapt. De dag na haar begrafenis begon hij oude mensen aan te vallen. Hij heeft een vrouw gewoon omgeduwd, waardoor ze een heup brak, en hij heeft een man zijn neus gebroken en het hondje van die man tegen een boom gekwakt. Hij had altijd een mes bij zich, hij sliep ermee. Met dat mes heeft hij dat oude echtpaar net zo lang gestoken tot ze niet meer bewogen. En het meisje dat te hulp schoot heeft hij toen ook doodgestoken, u weet het. Hij zat onder het bloed toen hij voor de deur stond, ik krijg dat beeld niet uit mijn hoofd. Binnen ging hij gewoon op de bank zitten. Er ligt nu een deken overheen, ik krijg de vlekken er niet uit. Wat dacht hij nou? Dat ze hem niet zouden vinden?”’

Ze zweeg even, zei toen: ‘Er is nog iets wat ik niet kwijtraak, dat hondje, hoe hij dat tegen die boom kreupel slaat, ik zie dat vaker voor me dan dat ik aan die arme mensen denk. Misschien ben ik ook wel niet in orde en heeft Joey dat van mij. Maar dat moet je maar niet opschrijven, David, dat mag niet in de brief.’

‘Dat zet ik er niet in, natuurlijk niet, maar er is niks mis met je, Annie, het is heel begrijpelijk dat je van slag bent. Wil je een glaasje water? Of misschien iets anders? Een biertje?’

‘Nee, ik hoef niks. Klink maar niet zo bezorgd. Ik ben kalm, ik ben heel kalm, ik weet precies wat ik wil zeggen. Ik ben bijna klaar. “Ik hoop echt dat ik u niet vermoei of uw tijd of goede humeur verstoor. Ik ben niet zo’n prater en nu zit ik maar te schrijven en te schrijven. U krijgt al zoveel narigheid en ellende te horen over al die criminelen. Ze zeggen weleens dat het begint met een fiets stelen, pesten, uitlokken, liegen, iemand een keer te hard slaan, en dat het later weer goed komt. Die goedwillende, goedgelovige mensen die ervoor geleerd hebben zullen dat ook bij Joey wel weer denken, maar zelfs dat rietje komt bij hem niet terug. Hij zal ze naar de mond praten om ze later aan te vallen. Het komt met Joey niet goed, nooit, gelooft u mij. Hij is gevaarlijk en zal dat altijd blijven.”’

‘Je zal wel gelijk hebben,’ zei David, ‘maar jee, is het niet wat te hard om zo te eindigen?’

Ze schudde haar hoofd. ‘Nog een paar regels. “Ik hoop dat u, na dit alles te hebben gelezen, kan begrijpen dat u beter niet mild over Joey kan oordelen. Het is goed dat het in dit land geen oog om oog is en dat de doodstraf is afgeschaft. Maar als u in mijn hart kon kijken, zou u zien dat ik wens dat die hel voor hem en voor ons ophoudt en dat ik had gewild dat al die bloemen, knuffels en brandende kaarsjes er niet voor dat echtpaar en dat meisje waren, maar voor Joey, ja, dat ik wou dat hij het was die was vermoord. Met vriendelijke dank voor uw aandacht en veel hoogachting, Annie Buter.”’

==

Kassian Tarzan

Lilian Petèl en haar broers en zusters waren heel verschillend. De een was donker van huid en had kroeshaar, de ander blank met sluik haar. Lilian was blank mét kroeshaar, dat ze ’s zaterdagsmiddags na het wassen trachtte te ontkrullen door het strak om rollers te draaien.

Haar Surinaamse vader die, sinds ie van haar Indische moeder gescheiden was, op de hoek van de straat stond te wachten tot een van z’n kinderen naar buiten kwam om ’n praatje met hem te maken, was ’n lieve, dikke man, die iedere passerende buurtbewoner vriendelijk toelachte.

‘Daar staat ie weer,’ zei m’n vader terwijl ie achter de vitrage z’n auto in de gaten hield, omdat een aantal kinderen op de stoep ernaast aan ’t spelen was. Als ie dacht dat er een de auto ook maar aanraakte, schoof ie de vitrage opzij, tikte tegen de ruit, bewoog venijnig z’n hand met uitgestoken vinger heen en weer en zei: ‘Puhpuhpuhpuhpuh.’

‘Toch zielig,’ zei m’n moeder, zachtjes, omdat ik aan de tafel met m’n huiswerk bezig was. ‘De kinderen zijn er de dupe van.’

Hij trok er alleen maar z’n schouders van op en mopperde op de bruinen, de blauwen. Ze moesten bij mekaar gestopt worden in kampen of, liefst, teruggestuurd.

‘En dat vrouwtje gaat om zes uur al op om te werken,’ fluisterde ze meewarig. ‘In de fabriek. Zielig hoor.’

Meer zei ze niet. Ze had allang afgeleerd tegen te sputteren, omdat ie dan ogenblikkelijk met de idiootste bewijzen voor de dag kwam, die z’n broer ’m had aangepraat. ‘Want Gerard, díé moet ’t weten, díé heeft daar vijftien jaar gezeten!’

Ze zou ’m dan ook nooit verklappen dat ik wel eens bij de Petèls kwam. Omdat mijn bezoeken echter nimmer tot een tegenbezoek na zes uur ’s avonds mochten leiden, uit angst voor mijn haatdragende vader, maakte ik de Petèls wijs dat ie een vreselijke man was die mij niets toestond en in zijn huis geen enkele vreemde duldde. In Lilian en haar zusje zou hij niet zo’n gevaar voor me zien, maar hij wist dat ze drie broers had. Dat de oudste verloofd was met de dochter van de sigarenboer zou niets afdoen aan zijn achterdocht en dat de jongste twee op de grote vaart zaten, was nog erger, omdat die soms maanden verlof hadden, waarin ze volgens hem niet anders deden dan blanke vrouwen bedriegen.

==

Met een gevoel van opwinding bracht ik de verboden uren door in de huiskamer van de Petèls, waar ’n allegaartje stond aan meubelen, wajangpoppen, houten koppen en maskers, foto’s uit Indië, en een grote vaas met gekleurde rijstpluimen. De verf was gebladderd, het kleed versleten, de vitrage vergeeld, je kon er zitten zoals je wou, iedereen was welkom, de hele dag stond de pick-up aan, met platen van Chuck Berry en The Ventures, die Peter en Ferry uit Amerika meenamen. ’s Middags, als mevrouw Petèl thuis was, kwamen er de heerlijkste geuren uit de keuken, en soms volgde er ’n bordje eten waarin het luttel likje eigengevijzelde sambal uit de donkergrijze prehistorisch uitziende schaal me deed tranen van pedis, terwijl de Petèls nota bene er nog ’n halve eetlepel van op hun bord schepten en die lepel aflikten alsof het pudding was.

==

Tarzan werd ie genoemd, omdat ie sterk was en de zitting van z’n motor met een plastic luipaardvelletje had bekleed.

De eerste keer dat ik ’m zag, was tevens de eerste keer dat ik in het Zuiderparkpaviljoen was, waar ’s zondagsmiddags achter gesloten gordijnen gedanst werd door allemaal Indische jongens en meisjes.

‘Tjoktjok,’ zei hij tegen Joyce, Lilians oudere zusje. Ze keek me vrolijk aan en begon te schateren. Meestal zat ze te kniezen of liet zich helemaal niet zien. Lilian vertelde wel eens, en dat ging dan heel omzichtig, dat Joyce in de macht was van haar verloofde. Soms werd ze ’s nachts gillend wakker en zei dat ie haar te lijf was gegaan. Dan zat ze onder de blauwe plekken en hier en daar was haar vel door nagels opengehaald.

Verlegen ging ik zitten en schudde m’n haar over m’n wangen om de kleur te verbergen. Toen de Tielman Brothers het podium op kwamen, ging Tarzan voor me staan. ‘Dansen?’ vroeg ie. Ik knikte en liep, nog heviger kleurend, achter ’m aan. Hij danste als de anderen: schuivende pasjes, schuddende schouders, lenig, hoewel ie z’n romp bijna niet bewoog. Bij ’n langzaam nummer legde hij z’n armen om me heen en duwde me voorzichtig tegen zich aan. Hij vertelde dat ie van Ambon kwam en dat z’n moeder terugging als spijtoptante. Het weinige dat ie verder zei, verstond ik nauwelijks, en dat was niet omdat ie slecht Nederlands sprak of omdat de muziek zo hard was.

==

‘Half Den Haag wacht op ’n huis en die ploppers...’ zuchtte m’n vader en knikte, ‘dat is nou al de derde in de straat. Wat een achterbuurt.’

Aan de overkant zag ik ’n klein Indisch vrouwtje. Ik rook aan m’n oksel. Tarzan. Door z’n gezicht met gigantische kuif, z’n adem die op de grens van vies-naar-lekker naar knoflook rook, maar vooral door de lucht die onder z’n jasje vandaan kwam, was ik die middag in het paviljoen in ’n roes geraakt die ik weken erna thuis bij mezelf weer wist op te roepen door met gesloten ogen diep m’n neus op te halen bij m’n eigen oksels. Hij deed me de groeten via Lilian. Ze zei dat ie me weer wou zien. De eerstvolgende zondag dat ’t goed weer was, omdat m’n vader zich dan op het voetbalveld bevond, zou ik weer meegaan naar het paviljoen. Maar twee zondagen achter elkaar regende het en voor de derde zondag daar was, reed ie met z’n motor op het kruispunt van de Loosduinseweg tegen lijn elf. M’n oma, die in een zijstraatje overdag aan het raam zat en via het spionnetje op dit kruispunt keek, was direct naar buiten gegaan om te kijken: ‘Ik dacht: Die jongen leeft nog want ik zag z’n voet heen en weer gaan. Was natuurlijk de stuip. Alleen de motor, die liep nog.’

Aan de overkant zag ik intussen het vrouwtje, zonder op te kijken, langs Lilians vader lopen. Ze had ’n jas aan die veel te warm was voor het jaargetij en bovendien veel te groot. De zoom hing halverwege haar kuiten en alleen haar vingers, geklemd om de hengsels van een nieuwe, witte boodschappentas, staken uit haar mouw.

==

Voor de douche staat een kwartier

Het paste allemaal in de droom, de geluiden van auto’s, de kikkers in de sloot, het tikken tegen de ruit. Bij het aanraken van zijn schouder werd hij pas wakker en keek in het licht van een zaklantaarn, waarboven hij vaag een uniformpet kon onderscheiden.

Nee, er was niets mis. Of ie in staat was verder te rijden? Jazeker. Hij had echt niet gedronken en hij was al bijna thuis. Hij bood de wegenwacht een sigaret aan en toen deze die beleefd en gretig aannam, gaf hij hem het hele pakje.

Hij startte luidruchtig, zette zijn lichten en clignoteur aan, trok op en reed de weg af. Het was al laat. Miep liep vast te vloeken omdat ie nooit op tijd was, en op het oliestel in de keuken stond zijn eten warm te blijven. Overwerk, zou hij maar weer zeggen. Dat kon ze toch niet achterhalen. Bovendien kon ie dan na het eten zonder al te veel commentaar onderuitzakken. Het weekend begon weer, voor hem twee dagen van kwelling, hij zat liever veilig op kantoor. Bij het binnenrijden van de woonwijk, die nog volop in aanbouw was, voelde hij het om zijn maag slap worden. En weer parkeerde hij scheef in.

Ze zaten om de tv, Miep en haar kinderen. De jongen keek naar buiten, zag hem, maar draaide zijn hoofd weer naar de tv.

Langzaam liep hij het paadje op naar de deur. Ze wisten dat hij er was, de hele straat wist het trouwens door het geluid van zijn sportieve wagen, maar ze weigerden open te doen. Hij belde.

‘Kon je niet wat korter bellen?’ vroeg Adrie met een nijdig gezicht en liep terug de kamer in.

Op tafel stonden zijn bord en bestek eenzaam onder de keukenlamp. Hij pakte het grijze pannetje en blies de vlam uit. Peen en uien. Er moest meer peper op. Hij niesde in zijn zakdoek.

Met zijn vork trok hij sporen in de puree en plenste er jus over.

Hij voelde met zijn rug al dat het Miep was die de keuken in kwam.

‘Je moet de vlam niet uitblazen maar uitdraaien,’ zei ze geërgerd. ‘Nu stinkt het naar olie.’

Ze zette een ketel water op. ‘Wat ben je weer laat.’

‘Overwerk,’ mompelde hij.

Ze begon koffie te malen, een akelig schel geluid, en onderwijl staarde ze hem aan.

Met zijn mes schraapte hij het laatste prakje van zijn bord, smeerde het aan zijn vork en bracht het naar zijn mond. Er viel wat naast, juist nu ze stond te kijken, en hij kleurde.

==

De kamer was erg warm. ‘Mag er een raam open?’ vroeg ie, maar ze gaven geen antwoord.

Hij vouwde de krant open.

‘Gaat er weer een achter z’n krant zitten maffen,’ hoorde hij Herman zeggen en hij loerde over de krant naar de jongen met zijn dikke, rooie kop, naar Adrie, die haar haar in de krullen had gezet, naar hun moeder, die venijnig zat te breien en naar opa, die met van reumatiek gekromde vingers een lucifer probeerde aan te steken. Ze hadden de vreselijk seniele man onlangs in huis gehaald. De hele dag rookte hij sigaren, waarvan hij de peuken in zijn pijp oprookte.

‘Nou, moet je niet slapen dan?’ vroeg de jongen. Wat keek hij dom zo, met zijn dikke, hangende onderlip. Toen ie de jongen aankeek, zei deze: ‘Lul’, heel uitdrukkelijk met die dikke lip.

==

Onder de douche verdween het slappe gevoel, hielden zijn handen op te beven. Hij kon het niet verdragen en het werd almaar erger. Dit was zijn douche, dit was zijn huis. Hij had het voor Miep gekocht omdat ze zo aardig leek en omdat ze zo wreed een weduwe geworden was en omdat er niets van de kinderen zou worden zonder een vader.

Het water sloeg op zijn wangen en ogen.

Vijftig was ie nu en pas een jaar getrouwd. Er was in dat jaar geen dag voorbijgegaan of er werd hem iets verweten, tegen hem gevloekt. Gisteren had opa de bollen die in de schuur lagen als oud vuil verbrand, maar hij mocht er niks van tegen opa zeggen.

Met een stuk dure zeep wreef hij zich in. Vrijgezellenstreken werden hem verweten, inclusief zijn impotentie. Iets waar Miep graag aan tafel over klaagde en mee spotte.

De zeep spoelde van zijn lijf, een heerlijk gevoel. Ineens werd het water koud en moest ie snel de kranen dichtdraaien. Als ze vonden dat ie er weer lang genoeg onder gestaan had, draaiden ze beneden de geiser uit. Volgens zijn horloge had ie er nog geen kwartier onder gestaan.

De pyjama kietelde tegen zijn huid. Hij vulde een glas water, druppelde er wat Odol in en haalde het gebit uit zijn mond. Aftakeling, dacht ie en spoelde zijn mond met gesloten ogen, zodat ie zichzelf niet in de spiegel boven de wastafel hoefde te zien.

==

Miep deed altijd het grote licht aan als ze naar bed ging en hij er allang in lag. ‘Ping’ hoorde hij. Dat was de elektrische deken.

‘Leendert, wil je nog een nootje?’ vroeg ze en rammelde met een schaal.

‘Ik heb m’n tanden niet in,’ zei hij.

‘Dan haal ik ze wel even,’ zei ze en zette de schaal op bed.

Met het ding tussen twee vingers kwam ze weer binnen. Het was niet afgespoeld, een ijzige pepermuntsmaak vulde zijn mond. Hij kraakte een hazelnoot en klemde hem tussen de tanden. Straks zou hij over de douche beginnen, want Miep hield niet van praten met volle mond. Hij beet op de noot. Er kraakte iets, er sprong iets in zijn keel en het volgende moment lag ie krom van het hoesten. De stukjes noot vlogen over het bed.

‘O Leendert,’ zei Miep en begon te lachen. ‘Als je gaat skiën, breek je je ski’s en als je een noot eet, breek je je tanden.’

==

Zo stil mogelijk bleef ie liggen. Het gevoel te stikken was weg, maar hij voelde zich doodziek. De dokter had een penicilline-injectie gegeven, met een lampje in zijn keel geschenen en onderwijl met een lang pincet gepeuterd tot het scherfje tand eruit was gekomen.

Herman kwam binnen. ‘Wat zie je d’ruit, zeg,’ zei hij sloom. ‘Je hebt vlekkies.’

Een half uur later kwam Miep. ‘Inderdaad,’ zei ze, ‘je ziet er niet bepaald fraai uit.’

‘Ik heb veertig koorts,’ mompelde hij.

‘Je zal niet tegen penicilline kunnen,’ zei ze, boog zich voorover en trok aan zijn haar.

‘Kijk.’ Ze hield een pluk haar voor zijn ogen. ‘Als je er niet tegen kan, vallen ze uit.’

==

==

Nu weet je wie Bob is

Ze heeft hem al voorbij zien lopen. Zijn roze sjaal en camel jas waren haar opgevallen, en nu ze zijn grove gezicht ziet vindt ze die kleuren nog merkwaardiger. Ze weet hoeveel haar vader weegt en schat de man op honderdtwintig kilo. Hij stampt zijn lakschoenen af op de mat, hangt zijn sjaal los en gaat aan de korte kant van de bar zitten.

‘Het lijkt hier wel een loopgraaf voor de deur.’ Hij heeft een donkere stem. ‘Als je niet oplet flikker je in één keer van die plank af. Buiten roken is zo nog dodelijker.’

‘Er is iets met de kabels,’ zegt ze. ‘Maar nu het vriest doen ze er niks meer aan.’

‘Is het oké als ik er eentje opsteek?’ Hij kijkt naar de twee vrouwen die in de hoek bij het raam in een ernstig gesprek opgaan. ‘Er is toch niemand, en je baas vindt het goed.’

‘Mijn baas?’

‘Je baas, je chef, of hoe je hem noemt.’

‘Ik noem hem Lex.’

‘Ja natuurlijk, ik ook, al jaren.’ Hij peutert een sigaret uit zijn pakje. ‘Bijna op. Daar kom ik trouwens voor. Ik wou ze verderop halen, maar ik bedacht ineens dat het net zo goed hier kan. Kan ik ook even op adem komen. Ho, ik mag weleens op mijn eigen woorden letten... Weet je wat, ik stop vandaag. Ik ben ik-weet-niet-hoe-vaak gestopt, maar vandaag doe ik het echt. Vandaag wil ik ongelooflijk sterk zijn. Ik leg die kleine moordenaar hier voor me op de bar, zodat hij me uitdaagt, dat is de beste methode. Als ik word uitgedaagd doe ik alles om te winnen. Geef me maar een biertje.’

‘Hebt u een voorkeur?’

‘Wat zeg je dat keurig. Waar kom je vandaan? Maakt niet uit, hoor, we komen allemaal ergens of nergens vandaan. Je werkt hier zeker pas, ik heb je althans niet eerder gezien, hoe heet je?’

‘Eva.’

‘Eva. Dat is mooi, dat kunnen ze op de hele wereld uitspreken. Eva. Eefje vind ik ook wel bij je passen, mag ik dat zeggen? Dan zeg ik: Eefje, geef me maar een Koninckje, een flesje dus, geen tap.’

Ze schuift twee bierviltjes naar elkaar toe en zet er een flesje en een glas op.

‘Schrijf het maar op Bob.’ Hij knikt in de richting van de kassa. ‘Ik betaal altijd aan het eind van de maand.’

Ze aarzelt. Voor zover ze weet hebben alleen enkele stamgasten, onder wie de biljarters, een openstaande rekening.

‘Dat doen we al jaren, Eefje. En ik ben niet de enige hier. Bob Immers. Zo heet ik, geen geintje, maar Bob is genoeg.’

Ze pakt het schrift met de harde kaft dat in de la onder de kassa ligt, naast wat onduidelijke papieren, balpennen en de sleutel van de kelder.

‘Je zal misschien een eindje terug moeten kijken, want de laatste keer dat ik hier was heb ik meteen afgerekend, herinner ik me.’

Op zoek gaan naar ‘Bob’ durft ze niet zo vlak voor zijn ogen. Ze bladert wat door de laatste bladzijden, schrijft naast de datum ‘Bob’, trekt er een streep onder en dan ‘Koninck 1’.

‘Zet er meteen een pakje Gauloise bij. Een pakje zo blauw als een zomerse hemel zodat je denkt dat je frisse lucht binnenkrijgt. Het is niet eens voor mij, het is voor mijn vriendin.’

Zijn gezicht trekt somber weg. Hij staart in zijn glas, buigt zijn hoofd, duwt zijn duim en wijsvinger tegen zijn neusbrug. Het gebaar dat mannen maken om geen traan de kans te geven. Met een gevoel alsof ze hem heeft betrapt, kijkt ze van de twee vrouwen die al een half uur achter hun lege kopjes zitten naar de affiche van een galerie, waar op de vage afbeelding van een gebarsten raam segami staat. De expositie was vorig jaar zomer, maar de kunstenaar woont in deze buurt. Vanuit haar ooghoek ziet ze dat Bob het glas aan zijn lippen zet en in één keer leegdrinkt.

‘Sorry hoor, maar mijn vriendin hè... Mijn vriendin en Bas.’ Hij schenkt de rest van zijn flesje uit. ‘Bas is haar hond. Een heel lieve hond. Een labrador, nou ja bijna, er zit nog wat anders door, doet er verder niet toe, hij heeft die blonde vacht en diezelfde mooie, trouwe snuit, een prachtbeest. Hij is natuurlijk ook mijn hond, maar hij was er al voor ik in haar leven kwam. Als het waar is dat één jaar voor een hond zes jaar betekent, woont hij al achtenzeventig jaar bij haar en ik maar vier, begrijp je. Ik denk dat ze meer van hem houdt dan van mij en dat vind ik niet erg, want het is zo’n lieverd. Als je ’s morgens opstaat en je ziet hem is het of de zon schijnt, al is het nog zulk pokkenweer. En nu ligt hij op sterven... vreselijk, vréselijk.’

Hij buigt zijn hoofd weer en wrijft over zijn voorhoofd.

Ze ziet de kleine, zwarte hond voor zich die ze als kind heeft verloren, en daarna springt de tweede hond tevoorschijn: Dicky, die haar ouders buiten haar om een spuitje hadden laten geven en begraven om haar de beelden te besparen, en vervolgens de hamsters, de witte rat, de jonge vogels die het niet redden, het konijn dat verlamd in zijn hok lag, de kat om wie ze met haar vriend twee weken lang iedere avond buiten ‘Karel! Karel!’ heeft lopen roepen, al die dieren die ze heeft moeten missen, al die hartverscheurende momenten.

‘Ik ben even weggelopen om die sigaretten te halen,’ zegt hij. ‘Voor haar dus, voor mijn vriendin, maar eerlijk gezegd kon ik het ook niet meer aanzien. We hebben Bas vannacht op bed getild, tussen ons in, we hebben allebei geen oog dichtgedaan, maar dat geeft niet, dat heb je er graag voor over. Op dat bed ligt hij dus nog steeds, mijn vriendin naast hem. Hoelang nog hè, is de vraag, hoelang nog. Hij is heel rustig, maar hij kijkt je aan, hè, o, zoals hij je aankijkt. Ik ga zo maar eens terug, ik kan toch aan niets anders denken.’

‘En de dierenarts?’ zegt ze voorzichtig. ‘Tegenwoordig komt de dierenarts ook aan huis.’

‘Dat is mooi, maar daar wil Rita, mijn vriendin dus, niet aan. Ze zegt dat Bas geen pijn heeft en daar heeft ze gelijk in, dat zou je aan hem merken. Ze denkt ook dat Bas meteen doorheeft wat er gaat gebeuren als hij de dierenarts ziet. Nee, dat gebeurt niet, begrijp je, Eefje?’

Ze knikt, ze begrijpt, duwt de schone glazen nog eens over de borstel in de spoelbak.

‘Ho, ik geloof dat ik mijn telefoon voel gaan.’ Hij knoopt zijn jas los, haalt zijn mobieltje uit de binnenzak van zijn jas, kijkt erop en zucht. ‘Ik ga wel even naar achter.’

‘Schatje,’ hoort ze hem zeggen, terwijl hij langs segami loopt. In het gangetje achter het biljart blijft hij staan, zijn rug naar haar toe, een hand tegen de muur. En in die paar tellen dat hij daar zo staat, ziet ze het: hij breekt, hij breekt en vermant zich.

Het is of er een schaduw over haar heen glijdt en ze begint met kleine, felle bewegingen de bar te poetsen.

‘Hij is dood.’ Zijn stem klinkt hees. ‘Bas is dood.’

‘Ach, nee,’ zegt ze.

‘Hoe moet het nu zonder dat lieve beest? Wat heeft het nog voor zin allemaal?’ Hij pakt de sigaret van de bar, steekt hem achter zijn oor. ‘Ik had erbij moeten zijn, ik vergeef het mezelf nooit.’

‘Wilt u misschien nog een biertje?’

‘Godsamme, ik had erbij moeten zijn.’

‘Of iets anders? Iets sterkers?’

‘Nee, dank je, ik moet gauw naar Rita, ik moet gaan.’ Hij knoopt zijn jas dicht, doet hem weer open. ‘Weet je, Eefje, geef me nog maar drie pakjes, dan kan ze even vooruit. En een fles champagne. Lex zal het begrijpen, hij kent haar. Cava is ook goed, hoor, maar champagne op het etiket zal haar, hoe zal ik het zeggen, misschien wat meer opbeuren, eerder troosten, al gaat het om de bubbels. Daar wordt ze licht van in haar hoofd, en dat zal hard nodig zijn, het wordt een heel zware avond.’

De eerste biljarters komen binnen.

‘Bob,’ zegt de een.

‘Tijdje niet gezien,’ zegt de ander.

‘Jongens,’ zegt hij en hij bergt behoedzaam de sigaretten en de fles onder zijn jas. Hij maakt een gebaar alsof hij wil salueren en slaat dan zijn sjaal om. ‘Sorry jongens, ik moet ervandoor.’

De biljarters hangen hun jas aan de kapstok, halen hun keu uit het foedraal.

‘Is zijn hond weer dood?’

Lachend krijten ze hun keu.

‘Die is al zeker drie keer doodgegaan, als het niet meer is. Hij kent alle cafés. Kijk maar niet zo sip, Eva. Word je een keertje belazerd, zo erg is dat niet. Een fluitje en een witte wijn alsjeblieft.’

‘Ik voel me niet belazerd,’ zegt ze.

‘Je ziet anders behoorlijk pips, meisje.’

‘Hij had verdriet.’

‘Welnee, dat was Bob. Nu weet je wie Bob is.’

‘Het kan me niet schelen of het waar is van die hond,’ zegt ze. ‘Hij had verdriet en ik zag dat het echt was.’

==

Verdriet

Elke keer als het meisje dacht dat haar moeder sterven zou, moest ze huilen. Ze kon zich niet voorstellen dat ze in een huis zou wonen waar haar moeder nooit meer binnenkwam en dat ze in een bed zou liggen waar haar moeder haar geen nachtkus gaf. Dat ze haar stem niet meer zou horen, haar hand niet langer om de hare zou voelen en dat die troostende hand haar geen zakdoek gaf om haar tranen weg te vegen. Midden in een vrolijk spel kon ze hier zomaar plotseling aan denken, maar ook wanneer ze haar moeder in een pan zag roeren of de vloer vegen of een speld in haar lange haar steken. Het overviel haar op de vreemdste momenten, maar het was vooral ’s avonds als ze in bed lag en haar kamertje donker en stil was dat ze zo vreselijk huilen moest dat haar kussen doorweekt raakte.

‘Het is dom om treurig te zijn om niets,’ zeiden de mensen tegen hun kinderen. ‘En kijk eens hoe ze eruitziet, ze is bijna zo lelijk als de pastoor. Dat krijg je ervan als je huilt.’

De kinderen schrokken van die woorden en leerden hun ogen droog te houden, en zelfs de kinderen die ’s avonds bang in het donker waren lukte het tenslotte zonder een snik in slaap te vallen.

Het meisje bleef huilen en iedere dag werd het erger. Ze huilde ’s nachts niet alleen haar kussen nat, maar ook de lakens, en overdag rolden er zoveel tranen over haar wangen dat ze niet genoeg had aan vier zakdoeken, haar mouwen en de zoom van haar jurk.

‘Straks drijven haar ogen nog uit hun kassen,’ zeiden de mensen. ‘Hoe moet het met die malle huilebalk als ze werkelijk alleen zal zijn? Ze zal helemaal verschrompelen, ze is nu al lelijker dan de pastoor en de burgemeester samen.’

Maar toen de moeder op een nare winterdag stierf, liet het meisje geen traan.

De volgende ochtend zagen de kinderen, op weg naar school, dat ze bij het graf van haar moeder lag. Ze beseften dat het meisje was gestorven en ze begonnen erbarmelijk te huilen en wisten van geen ophouden. En de ouders huilden om hun bedroefde kinderen, en de grootouders om hun kinderen en kleinkinderen, en de doden op het kerkhof om die ze hadden achtergelaten, maar ook om die nog geboren moesten worden en het verdriet nog te wachten stond.

==

Prima la musica

Gerrit had gedronken en zingend liep hij langs de gracht naar huis. Eerst zong hij met overslaande stem een hit uit het café die nog in zijn oren gonsde, toen een kinderliedje dat hem altijd droevig had gestemd zonder dat hij begreep waarom, daarna een smartlap over twee matrozen, en toen hij de steeg insloeg was het de openingsaria van Figaro die tussen de muren van een pakhuis en een voormalig meisjesweeshuis galmde.

Van de andere kant van de steeg kwam een vrouw hem tegemoet. Het enige licht kwam via de spleetjes van het rolluik voor een bloemenwinkel, maar het was genoeg om te zien dat ze een ouderwetse jas met capuchon droeg en haar handen in haar mouwen hield alsof ze het koud had. Overtuigd dat ze hem om geld zou vragen, zocht Gerrit al in zijn zakken.

‘Helaas,’ zei hij toen ze vlakbij was, ‘ik ben blut. Ik heb niet eens genoeg om een half glaasje bier te bestellen.’

‘Ik hoef geen geld,’ zei de vrouw. ‘Maar het is erg vriendelijk van je om het me aan te bieden.’ Ze aarzelde even en vroeg toen: ‘Zing je graag?’

‘O ja,’ zei Gerrit. ‘Maar ik breng er niets van terecht. Daarom zing ik alleen als ik wat op heb. Mijn vader was pianostemmer en ik heb in mijn jeugd heel wat keren onder een piano gelegen en geluisterd naar de muziek die erop gespeeld werd en naar de liederen die erbij gezongen werden. Ach, wat zou ik graag de sterren van de hemel zingen, het moet het heerlijkste zijn wat er is.’ En hij keek naar de hemel boven de steeg en zong met lange uithalen die vroeger alle weesmeisjes ijselijk zouden hebben gewekt: ‘Bravo, bravissimo! A te fortuna non mancherà!’

De vrouw liet niet merken hoe jammerlijk het klonk. Ze haalde een flesje uit haar mouw en gaf het hem met de woorden: ‘Eén enkel druppeltje en je stem zal een dag lang van goud zijn.’

Gerrit lachte en zei: ‘Eén druppeltje maar, terwijl ik hele glazen heb gedronken om vrolijk te worden?’

‘Het is genoeg voor een mensenleven,’ zei de vrouw, ‘maar wees er zuinig mee.’

En ze stak haar handen weer in haar mouwen en verdween in de donkere steeg.

Zijn dronkenmanspotpourri voortzettend, zwalkte Gerrit naar huis.

De volgende ochtend, toen hij zijn kleren van de vloer raapte en het flesje uit zijn broekzak gleed, herinnerde hij zich de nachtelijke ontmoeting. Het kan niet waar zijn, dacht hij. Een van mijn vrienden moet het flesje in mijn zak hebben gestopt en de rest heb ik gedroomd.

‘Maar wat dan nog,’ zei hij hierna met schorre stem. ‘Laat ik een druppeltje nemen, wie weet smeert het mijn arme, droge keel.’

De vloeistof in het flesje was geur- en kleurloos en smaakte ook naar niets toen hij er een druppel van over zijn tong liet glijden. Zijn keel was nog even droog en zijn dorst was zo groot dat hij aan de kraan lurkte tot hij naar adem snakte. Hij zag op tegen zijn baantje in de grote, benauwde keuken, de koksbroek die hij aan moest trekken, de in plastic zakken verpakte etenswaren die in gloeiend heet water dreven, de luchtjes die vrijkwamen als die zakken opengeknipt werden. Zijn maag speelde op en hij zei: ‘O, ik had gisteravond niet zoveel moeten drinken!’

Hierna keek hij verbaasd om zich heen. Wie had dit gezegd? Van wie was die welluidende stem?

‘Was ik dat? Was dat, is dit mijn stem?’

En opnieuw vulde de mooie, volle bariton zijn kamer.

Voor het eerst van zijn leven had Gerrit het gevoel dat zijn borst zwol en werkelijk een klankkast was. Maar zijn kamer was te klein om al die opwellende klanken de ruimte te geven en hij opende zijn raam en liet ze uitvliegen, helder en wonderschoon: ‘Deh, vieni alla fenestra...’

Na deze serenade zong hij een uitbundige aria. Mensen bleven staan luisteren, ze applaudisseerden, ze vroegen om meer.

‘Kom naar beneden,’ riep een man die al dertig jaar toneelknecht was bij het plaatselijke operagezelschap. ‘Kom, en ik garandeer je een gouden toekomst!’

Nog dezelfde middag zong Gerrit voor de muzikaal directeur, de directeur artistieke zaken en de zakelijk directeur, en diezelfde week viel hij in voor Giovanni Terracini, die in Tosca zijn enkel had gebroken, en voor Friedrich Bruno von Knabe, die voor de première van Die Meistersinger door hooikoorts was overvallen.