Martien van Agtmaal

Het objectief

==

==

==

Uitgeverij Van Oorschot

Amsterdam

© Copyright 2023 MARTIEN VAN AGTMAAL, AMSTERDAM

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaargemaakt, op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

==

ISBN 978 90 282 3032 3

==

www.vanoorschot.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2023

‘Hofmakerij, de voor een buitenstaander altijd wat ridicule aandacht voor de zuivere lijn van kin, hals of wang, leeft in en uit de vooronderstelling dat verbeelding en realiteit maar ongestraft in elkaar over kunnen gaan.’

Willem Brakman

==

==

‘Een stad is eigenlijk niet meer dan de verdichting van een aantal bewegingen die zich dagelijks herhalen.’

Gerrit Krol

==

==

‘Ik, die mijn hoop op liefde liefde noemde.’

Clarice Lispector

1

Ze genoot ervan wanneer David haar naam achter elkaar uitsprak. Evelyn Evelyn Evelyn.

De lage tonen van zijn stem, vooral waar de opzettelijk lang aangehouden eerste e afremde op het wrijven van de v, voelde ze ongetwijfeld in haar lichaam. Net als de vorige keer moest hij uitkijken dat het niet te snel voorbijging. De spanning rustig opbouwen, versnelling en vertraging afwisselen, vertrouwd maar onvoorspelbaar blijven.

David deed dus rustig aan, vertraagde. De kunst was om een lager tempo aan te houden zonder door te laten schemeren wanneer de versnelling weer ingezet zou worden. Het momentum moest in stand gehouden worden, dat absoluut, maar het moest een instabiel momentum zijn, dat had iets gevaarlijks, of nee, het was eerder organisch, als de kam van een golf die aan kwam rollen in zee. Dat was ook geen voorspelbare rechte lijn, al wist iedereen waar die golf ongeveer heen ging, hoe die zou eindigen. Een golf was een verkenner, een voorproever, een tong van de zee. De sterkste spier van het menselijk lichaam, de tong; dat beweerden veel mensen, maar David geloofde het niet. Hij dacht ook niet dat het maar één spier was. Eerder een hele verzameling samenwerkende kleine spieren, die de ingewikkeldste bewegingen mogelijk maakten.

Evelyn Evelyn.

Nu kon het niet lang meer duren. Het einde, dat hij weer zo lang mogelijk zou rekken, was in zicht. Ze leek al signalen te geven die die richting uit gingen. Toch?

Ze was geen type dat aanwijzingen gaf. Hij verstond haar slecht, uiteraard, maar dat gaf niet, ze gingen de goede kant op, steeds sneller.

De geur was anders dan verwacht, dat wel. Wat was het, zoeter – of zouter juist, dat lag voor de hand misschien. Hij verschilde in elk geval van de vorige keer. Dat moest al een jaar geleden zijn, of nee, ze fietsten nog bij daglicht naar haar huis. Lente dan, een maand of acht geleden. Hij kon zich niet meer precies voor de geest halen hoe ze toen rook. Neutraler. Misschien naar niets. Of naar geurloze zeep – de geur van geurloze zeep was vast ergens gepatenteerd. Geur gedroeg zich ongeveer als geluid: hij was er altijd, hoe minimaal ook. Zelfs in het luchtledige, waar geen geluid was, was geur: buskruit, remblokken, smederij. Hoe konden astronauten dit weten zonder hun helm af te zetten? Ze moest hem wel erg vertrouwen, dat ze zich zo durfde te laten kennen, op deze manier. Had ze het gepland? Hij wist hoe dat werkte, elke man had zich dat eens laten vertellen, was het niet bij biologie op school, dan wel in de praktijk: tot aan het einde van de nacht samen gedanst, de tl-verlichting knalde aan, met z’n tweeën naar huis, je trok je shirt uit en constateerde de onmiskenbare geur van mannenzweet, je eigen lijflucht, die je nooit van jezelf rook behalve op momenten als deze, en na een verontschuldigende opmerking over je stinkshirt zei zij dat mensen elkaar juist uitkozen om hun geur, en dat zij aansloeg op je feromonen als een afgerichte jachthond. Ja, zo was het: Evelyn probeerde hem op dat onderbewuste niveau te verleiden met haar geur, haar echte, hoogstpersoonlijke lichaamsgeur.

==

Bij het verschijnen van haar naam op zijn telefoon had zijn lichaam onmiddellijk gereageerd. Een nerveuze gloed ontstak ergens achter zijn ogen en daalde via zijn borstkas naar zijn maag, die het centrum werd van een naderende voorjaarsstorm, bloesems voortjagend tot in de toppen van zijn vingers.

Hoe het met hem ging, lang niet gezien. Haha, jaja, alsof ze wilde weten hoe het met hem ging, nu ja, een beetje misschien, maar ze wisten allebei waar dit heen ging, en hij bleef wel appen, hoor, kommaardoor, ze tilden dit naar een hoger plan, hoe ver wilde ze gaan, laat eens zien dan, tot hij, zoals in die goede oude tijd, nog een foto kreeg ook. Was dit nu? had hij gevraagd, waarop ze er direct nog een stuurde, eentje waarop ze in een andere houding zat, iets meer voorovergebogen. Hop, tanden gepoetst, zonder te bloeden geflost, roze, alcoholhoudend mondwater om het af te maken. Fietsen. Niet te hard, niet zwetend. Hij dacht aan haar enthousiasme van de vorige keer, haar gespeelde, lachende verontwaardiging na afloop, het voorzichtige opstaan om een handdoek te zoeken.

==

Als ze iets anders wilde, merkte hij het vanzelf.

Dit was wat ze de vorige keer ook fijn vond. Dat was te merken aan niks, precies daaraan: aan het uitblijven van een reactie. Ze zeiden niks, ze voelden. Net zomin als ze hem aanwijzingen zou geven, zou ze hem laten weten dat ze het fijn vond, dat ze ertegenaan zat, dat het zover was. Had ze de verwarming niet aanstaan? Hij voelde een koude luchtstroom langs zijn voeten.

==

Evelyn was iets jonger dan hij en had de leeftijd waarop een serieuze vrouw stappen wilde zetten. Een relatie, al zou ze liever haar tong afbijten dan dat te zeggen. Uitkijken geblazen dus. Als ze verliefd werd, of beweerde te zijn, was het uit met de pret, dan mocht hij zich weer in allerlei bochten gaan wringen om uit te leggen dat fysieke aantrekkingskracht niet het belangrijkste voor hem was, dat gelijkwaardigheid het eerste en laatste principe moest zijn, en dat hij er continu van overtuigd was geweest dat ze er hetzelfde in stonden. Zonder haar het gevoel te geven gefaald te hebben – of hooguit heel even, want hij stond niet toe dat er een schuldige van hem gemaakt werd om iets waar ze allebei bij waren, en waarbij ze stapje voor stapje steeds iets verder gegaan waren, zonder beloftes of eisen.

Eerste tactiek die de verwachtingen moest temperen: niet te snel reageren op haar berichten. Uiteraard ook niet te laat, dan ben je af. Sommige vrouwen werden witheet van woede of onmogelijk achterdochtig als je niet binnen een halfuur reageerde – wat voor iemand die workshops gaf sowieso onmogelijk was – en dan wist je dus al genoeg.

Alert zijn op emoties was een goede tweede tactiek. Emoties verraden verwachtingen, en verwachtingen zitten geluk in de weg.

Op de fiets had David gedacht aan wat hij van haar verwachtte, en al snel zag hij haar voor zich met kleine zweetdruppeltjes tussen de doorzichtige haartjes op haar rug, de zomerse geur van een vrouw die veel sportte en onmerkbaar zweette. Evelyn had misschien niet het mooiste gezicht met die aanwezige oren en voortanden waar een klein insect tussendoor kon vliegen, maar enthousiast was ze wel.

==

De huizen in haar straat gingen schuil achter met doeken afgeschermde bouwsteigers, waardoor David kort getwijfeld had toen hij de straat in fietste.

Toen hij bij haar aan wilde bellen, bleek de voordeur al op een kier te staan. De portiekwoning leek zich op eenhoog te bevinden, maar omdat de verdieping onder haar uit garages bestond die voor de helft onder grondniveau lagen, zou je zonder problemen uit het raam kunnen springen en hooguit je enkel verzwikken – hoewel Evelyn hem eens verteld had dat een vriendin die in een overdreven jolige bui het raam uit sprong direct haar enkel brak.

Alles in dit door parkjes afgeschermde deel van de wijk was bijna tachtig jaar oud, al voelde het niet zo. De rijtjeshuizen van beton, staal en glas waren gebouwd als starterswoningen voor babyboomers, die toen nog niet konden weten hoe snel ze, eenmaal financieel comfortabel, deze piepkleine woningen aan de periferie moesten verlaten. Inmiddels lag de wijk al lang niet meer aan de rand van de stad, maar was ze opgeslokt door hogere, bredere nieuwbouw, en niet meer voornamelijk bevolkt door de laaggeschoolde arbeiders die hier na de babyboomers kwamen wonen, maar zo goed als helemaal overgenomen door goed verdienende alleenstaanden en hoogopgeleide stellen, maximaal één kind, liever geen auto – tenzij het werk onbereikbaar werd, wat aan alle bezette parkeerplaatsen te zien het geval moest zijn.

En ook hier werd gebouwd. Overal in de stad werden woonblokken verhoogd met minstens vier verdiepingen, soms zelfs acht, die op een vrij subtiele manier niet óp maar óver de bestaande woningen gebouwd werden. Als het moet, dan kan het, en het moet, had de burgemeester tien jaar geleden gezegd, vlak voor zijn dood. Sindsdien was het zwenken van oude hijskranen door de hele stad te horen geweest; het geluid van een leefbare toekomst bleek een eindeloos metalig schreeuwen.

==

David was langs een bonte rij hardloopschoenen binnengekomen, had zijn jas over een stoel in de keuken gegooid, waar hij een biertje uit de koelkast haalde, en na het in acht nemen van de beleefdheidsregel om eerst gekleed wat te ouwehoeren, lag hij bij haar in bed. Je kon de koelkast horen zoemen en rochelen. Evelyn had overal posters in haar huis hangen: van Francis Ford Coppola’s Dracula in de keuken, een reproductie van het tapijt van Bayeux in de wc tot een poster van Van Goghs De slaapkamer boven haar bed, die met punaises scheef in de muur vastgeprikt was. Het bed zelf stond ook scheef.

David dacht eerst dat hij zijn eigen stoppels voelde, maar het waren die van haar. Ze schuurden over zijn mondhoeken, lang zou het onderhand niet meer duren. Ja, als hij met een of twee vingers bij haar kon komen, dan zou hij het kunnen voelen: ze zou een keer of drie vanbinnen samentrekken, en hij zou zijn vingers gekromd, voor zover haar krachtige greep dat toestond, heen en weer bewegen, heel beheerst, alsof hij een klein dier een hartmassage gaf, een klein dier dat je nooit zou zien, dat zich angstvallig verborgen hield maar wel behoefte had aan contact. Het dier zou een teken geven door terug te wrijven. Het duurde dan nooit lang meer als hij het zich goed herinnerde. Maar goed. Met zijn vingers kon hij nu niet zoveel. Hij lag erbij alsof hij zich overgegeven had.

==

De vorige keer hing er nog damp in de badkamer. Het was veel kouder nu, er had net dus meer damp moeten hangen toen hij er voorbijliep. Had ze er iets over geappt, over snel even onder de douche springen? Nee, natuurlijk niet, die geur. Merkte ze dat hij er iets van merkte?

==

Hij had ook niet hoeven reageren op haar bericht, zo in het holst van de nacht. Slaap je al? Ik moest ineens aan je denken. Het was alweer even geleden, wat niet wegnam dat de wet van progressieve voorspelbaarheid nog altijd gold: de aftastende dialoogjes die je van tevoren kon uittekenen werden vastberadener naarmate je elkaar langer kende. De eerste keer was het negentig procent hoe kom je aan deze woning, eet jij ook zulke vette troep als je een kater hebt en wat vond je van de muziek, en nog geen tien procent dubbelzinnige opmerkingen. Een uur geleden vijftig procent hoe gaat het met je tegenwoordig en vijftig procent toespelerigheid. De foto was een meevaller. Morgen maar weer eens naar de sportschool. Daarna beoordelingsgesprek, dat was hij al bijna vergeten. Hij had niets voorbereid. Voor zijn functioneringsgesprek een halfjaar geleden had hij dat eigenlijk wel moeten doen. Morgen werd het alleen maar aanhoren, incasseren, over zich heen laten komen. Ze deden hun best maar. Ze vonden toch geen ander.

==

Het bloed stroomde naar zijn hoofd. Evelyn zou boeken onder het uiteinde van haar bed moeten zetten, niet van die lullige bierviltjes. Ze had genoeg snobistische, pretentieuze romans op haar nachtkastje liggen die ze toch niet ging lezen.

==

Het huis verzakte steeds sneller. Ze had verteld dat haar woningbouwvereniging er niets aan deed. David had eerlijk gezegd verwacht dat ze onderhand te veel zou verdienen met haar kiezentrekkerij om hier te mogen wonen, maar toen hij vroeg of ze nog geen brief over een inkomensgrens had ontvangen, antwoordde ze dat ze alleen een bericht over haar jaarlijkse huurverhoging had gekregen.

Reaux en Brecht hadden ook geen brief ontvangen, dacht David, maar die verdienden natuurlijk ook veel te weinig voor verplichte doorstroom. Het loonde in deze stad om arm te zijn.

==

Evelyns onzichtbare buren waren de afgelopen maanden vertrokken. Daarvoor in de plaats waren zeer tijdelijke huurders gekomen, meestal toeristen uit Rusland of China. Die aten buiten de deur, godzijdank, want die ene Braziliaanse familie die een week onder haar woonde, was de hele dag aan één stuk door aan het koken. Kleffe, zoete rijst en een soort leerachtige, zwarte bonen, in spetterende zonnebloemolie gebakken aardappelen, knoflook, gekruid rundergehakt en veel, heel veel spek, wat ze dan allemaal tot diep in de nacht opvraten. Schreeuwen, vreten, drinken, lachen en een baby die het op de toppen van zijn longen op een janken zette. Evelyn had de vader eens slapend tegen haar voordeur aangetroffen.

==

Het smaakte naar metaal in de zon, en ook een beetje naar vers verband. Het was beter om dat niet te zeggen, ook al zou David het als een compliment bedoelen. Complimenten, daar moest hij mee uitkijken.

==

Het trappenhuis in Montpellier, een jaar of vijftien geleden alweer, rook zo sterk naar het verleden dat hij het meende te kunnen proeven. Het droog-zoete van door de zon beschenen ijzer. Zeewater, tabak, steen. Het beklimmen van de houten traptreden veroorzaakte wolken die hem op de een of andere manier wisten in te halen. Stof en van de muren losgeslagen kalk nestelden zich in poriën, longen, haar. Alleen in kasteelruïnes en in het spookhuis waaruit hij gered moest worden waren de trappen steiler.

Het tijdloze appartement had zijn vader uiteindelijk voor hem geregeld, nadat David zich in de twee weken voorafgaand aan zijn studie zonder succes had beziggehouden met het zoeken naar kamers via het weinig uitnodigende Minitel en de nog minder uitnodigende advertenties in huis-aan-huisbladen, waarvan hij aan cafétafels, met een slepende vinger over de bladzijden van zijn Prisma-woordenboek, de afkortingen probeerde te ontcijferen. Brecht en Reaux hadden geen interesse getoond voor het appartement. Ze hadden hun tassen neergesmeten, een blik geworpen uit het raam aan de voorzijde en geopperd naar het strand te gaan.

Reaux zou hem trouwens moeten vragen of hij mee op stap wilde morgen. Het grootste feest van het jaar, iedereen had het er al weken over. Hij had nog niks van zich laten horen. Vorig jaar had David ook al zitten wachten, en toen had hij Reaux maar gevraagd. Reaux en Brecht op sleeptouw genomen zelfs, de hele stad door, naar cafés waar ze kwamen toen ze studeerden, naar een geheim feest dat toch ontdekt was door een massa Duitse toeristen, en uiteindelijk waren ze bij een club in een kelder onder een brug beland. Een tijdelijke club, speciaal voor die avond opgetuigd in de enorme basculekelder. Dansen met uitzicht op het contragewicht, de vrachtwagens die je vlak boven je hoofd voelde rijden, zweet dat uit het plafond lekte, iedereen doorweekt.

Hij zou nu waarschijnlijk nee zeggen als Reaux hem vroeg, er resoluut voor bedanken. Hij zou zeggen dat hij het feest hooguit als toeschouwer mee wilde maken, en dat hij geen zin had om er zoals Reaux middenin te duiken.

Overwegingen voor later.

==

Nee, hij voelde het toch echt. Het tochtte langs zijn voeten. Straks stond de voordeur open. Het dekbed was te kort, dus hij lag zo’n beetje half onbedekt kou te lijden hier.

==

Plotseling een tik tegen het raam. David schrok zich een ongeluk, maar kon een gil onderdrukken, nee, passief: die werd onderdrukt, in een fractie van een seconde verstijfde hij volledig.

Het leek een menselijke tik, alsof een hand met een ring aan een vinger tegen de ruit klopte, precies één keer, een venijnige waarschuwing. Stond er iemand aan haar raam? Evelyn scheen het niet te horen – dat was een goed teken. Zou ze weten hoe dun het enkel glas was dat ze in haar kozijnen had? Drie millimeter, hooguit. Je duwde er zo doorheen.

==

De valse grijns van de snee zag hij zonder veel moeite weer voor zich, en David herinnerde zich de trage aanloop naar de verwonding. Hij kon geen spijkers in de muren slaan in zijn kamer in Montpellier – dat was contractueel verboden –, dus gebruikte hij de klassieke houten zonnewering die bevestigd was aan de buitenkant van het raam om zijn waslijn aan vast te knopen. De andere kant had hij aan een waterbuis naast zijn wastafel gebonden, geen verwarmingsbuis, verwarming was niet aanwezig. De waslijn hing ter hoogte van zijn keel dwars door de kamer en de eerste week liep hij er dagelijks tegenaan. Daarna nog sporadisch, vroeg in de ochtend of laat in de avond, als hij beneveld door nieuwe ervaringen en etiketloze caféwijn de houten traptreden beklommen had en zich met een groot gebaar op bed wilde laten vallen.

De chambre de bonne was ideaal voor studenten zoals hij, want goedkoop. Alleen met een andere student een kamer delen was goedkoper. Praktisch was het zolderkamertje ook: hij kon gewoon zittend aan zijn bureau koffiezetten met de waterkoker op de koelkast naast zijn linkerbeen, een schoon T-shirt pakken uit de kast rechts naast hem, en als hij zich omdraaide kon hij zijn handen wassen met het stuk honingzeep dat al in de emaillen wasbak lag.

De eerste dagen van september leken het begin van een mooie nazomer aan te kondigen toen hij met de studie Beaux-Arts begon. Het werd diezelfde maand nog snikheet onder het zinken dak en hij hield zijn raam altijd open, de waslijn een vermoeide parabool met in het midden zijn spijkerbroek die de grond raakte. Zodra de herfst zijn intrede deed, sloot hij ’s nachts het raam, aanvankelijk voorzichtig, maar na verloop van tijd steeds achtelozer. Tot hij het raam dichtdeed door tegen het glas te duwen, net op een dag dat die waslijn vol hing met natte was. Voor hij het wist stootte zijn hand door de ruit. Op de binnenplaats spetterde een grote scherf kapot. Zijn rechterarm was nu een lekkende kraan: bloed drupte haastig op de vloer, eindelijk bevrijd van dat lichaam. Hij verbond zichzelf met wc-papier en afplaktape uit een winkel voor kunstenaarsbenodigdheden. Omdat hij zijn huisbaas liever niet lastigviel met het gebroken raam, en omdat hij vermoedde dat zo’n raam onverzekerd laten vervangen een kapitaal zou kosten, bracht hij een opengeknipt plastic tasje van de Fnac aan over het gat. Ondanks het elektrische ventilatorkacheltje had hij het de hele winter koud.

Toen het eindelijk warmer werd, ergens in maart, ontdekte hij dat hij iedere dag op weg naar de academie langs een glaszetter was gelopen. Dubbel glas was inderdaad onbetaalbaar, maar enkel glas paste makkelijk binnen zijn budget, en zelfs de montage kon hij uit eigen zak betalen. De Fransman die het kwam doen was zo bruin als de shag die hij draaide, en niets is mooier dan vaklieden die hun werk doen: in blauwe overall liep hij traag de trap op, met de ruit als een nieuwe aankoop in zijn leren werkhandschoenen. Met het sjekkie bungelend op zijn onderlip was hij binnen een kwartier klaar, inclusief kitten. David bood hem een kop koffie aan, maar toen de man naar zijn pot rode Nescafé keek, haalde hij zijn thermosfles tevoorschijn en schonk voor David een kop echte koffie in.

==

Dit duurde lang. Dit was toch veel sneller gegaan de vorige keer? Het zou mooi zijn als hij een stuk kon overslaan. Een uur of twee slapen, zonder dat ze het doorhad, weer wakker worden om het einde mee te maken.

Stukken tijd overslaan, dat gebeurde natuurlijk alleen achteraf, dat viel niet te plannen.

Van de andere kant: als hij wilde, kon hij natuurlijk alles overslaan.

==

Hij probeerde het voor zich te zien. Ze zou hooguit nog tien minuten zo op hem blijven zitten, misschien een kwartier, afhankelijk van hoezeer ze opnieuw aan hem moest wennen en hoe goed hij met zijn tong, neus en kin de weg nog wist. Als het niet meer hoefde en alles te veel werd, deelde hij wat plagende likjes uit, waarna Evelyn uiteindelijk tegen hem aan kwam liggen, zijn gezicht vermijdend tot hij dat afgeveegd had aan het dekbed. Daarna zoenden ze wat, niet te intens. Daarna was hij aan de beurt, waarbij het scenario een aantal afslagen kon nemen, maar hoe dan ook bij hetzelfde einde uitkwam. En daarna zei hij dat het schofterig lekker was geweest, dat dit terecht in andere landen verboden was, dat hij zich bij haar helemaal durfde te laten gaan. Evelyn zou zelf een handdoek pakken. Die lag niet klaar.

Wat bij de vertoning hoorde, was dat hij zich na afloop achtereenvolgens verlicht voelde, alsof hij een stafschop had weten tegen te houden in een EK-finale, en daarna krachteloos, alsof hij diezelfde strafschop erin had moeten schieten en gemist had. Hij schaamde zich altijd voor dat matte gevoel. Hij lag maar en kon niks. Daarbij was het ook nog eens een cliché. De macho die met open mond, smakkend en stinkend, in slaap donderde.

Hij zou straks gewoon scherp blijven.

==

Evelyn zat, hij lag. Ze hield zich vast aan de spijlen van haar bed. Het was een erfstuk, had ze hem de vorige keer uitgelegd. Meer dan een eeuw had het in het kasteel van haar grootvader gestaan. Er had ooit een prins uit een Balkanland in geslapen. Goed verhaal. Het bed kraakte als de ziekte, maar in hun houding nu niet, gelukkig, want dit huis leek soms van Japans rijstpapier. David had eens een buurjongen horen niezen alsof die zijn hoofd naast het zijne hield.

==

Gepiep. Een vrachtwagen die achteruitreed? Er werd gestrooid, dat zou het zijn. Slecht voor z’n fietsketting.

==

Evelyn bewoog. Begon bewegingen met haar heup te maken, zodat ze ook zijn neus moest voelen. Ze liet er niets van merken. Wat merkte ze überhaupt? Ze zou nu dan toch iets van controle moeten verliezen. Verstillen. Dan duurde het niet lang meer.

==

Ergens in het gebouw ging een wekker af. Zo te horen was het zo’n ouderwetse opwindwekker, die kennelijk nog steeds gebruikt werden. Evelyn had een wekkerradio, waarschijnlijk nog uit haar slaapkamer uit het ouderlijk huis. De eerste die hij zelf had gehad was van een Amerikaans merk, een ding van zwart plastic dat in een bovenhoek aangaf of het a.m. of p.m. was. De rode knipperende dubbele punt tussen uren en minuten hield hem uit z’n slaap, tot hij met een merkstift het knipperen verdoezeld had. Daarna had hij er een van rood plastic, bijna hetzelfde brandweerwagenrood als van de namaakbloemen op Evelyns kapstok. Klaprozen.

==

Zijn voeten deden pijn van de kou, hij voelde het nu pas echt goed. Niet te doen dit. Evelyn moest onderhand ook afgekoeld zijn. Ze bleef vooralsnog zitten waar ze zat. Beschermd stadsgezicht, dunne metalen kozijnen, echt Bauhaus, enkelzijdig glas. In februari moest het hier elk jaar stervenskoud zijn, maar als arts zette je de verwarming in je slaapkamer natuurlijk niet aan. Een tandarts was ook een arts.

==

Morgen beoordelingsgesprek dus, of toch een functioneringsgesprek, hij had geen POP voorbereid, maar een generieke frase voor zo’n persoonlijk ontwikkelingsplan kon hij ter plekke uit zijn duim zuigen. Hetzelfde niveau van kwaliteit proberen te handhaven met aandacht voor het persoonlijke en een open oog voor impliciete studentfeedback – het zei niets maar suggereerde genoeg.

Het zou mooi zijn als hij nog wat zou kunnen slapen. Hij keek scheel als hij moe was. Waarom deed hij dit? Hij wist dat dit lang zou kunnen duren. Als hij nu in slaap zou vallen, sliep hij nog te kort om morgen Van der Clauw recht in de ogen te kunnen kijken. En waarom hing Evelyn die poster van Van Gogh niet gewoon op in een lijst? Waarom blijven leven als een student, wat was daar precies het voordeel van? De charme van slordigheid hoorde te verdwijnen naarmate een mens ouder werd. Alleen de jeugd kon zich permitteren slordig te zijn, slordig met kleren, inrichting, gedrag, geluk. Evelyn was jonger dan hij, maar te oud voor een slordig leven.

==

David dacht aan het draaiboek dat Evelyn en hij volgden, en vroeg zich af of het een stuk was dat hij tot het eind zou willen bekijken. Toen hij van huis wegfietste was hij er in gedachten al mee begonnen. De akte waarin ze nu zaten, had hij eerlijk gezegd overgeslagen. Zou hij hen willen zien, op dit moment? Zien hoe hij hier lag, met zijn blote voeten onder het dekbed uit, de gespierde dijen van Evelyn aan beide kanten naast hem, haar handen die die bedspijlen omklemmen, haar gekromde lijf, het ene moment aangespannen en het volgende weer in rust. Hij zou even kijken. Niet lang. Hij kende het al. Volgende akte. Maar het einde kende hij ook al. Als hij nu een toeschouwer in levenden lijve was, zou hij zich omdraaien en door haar appartement gaan dwalen, die zestig vierkante meter afstruinen op zoek naar wist hij veel, zaken die hij niet zou mogen zien. Liefdesbrieven, vreemde medicijnen tegen kwalen waarvoor ze zich schaamde, een dagboek, foto’s van haar aan het strand in bikini, of met oude geliefden, of als kind.

==

Hij, met zijn armen omhoog, zijn bewegingsloze lijf onder haar te korte dekbed, krimpend en kouder wordend, z’n voeten lijkbleek over de bedrand, verdwaalde haren op de wreef. Zij, naakt op hem, balancerend, met gesloten ogen omdat er niets te zien viel op een blinde muur, wachtend tot het einde. Nee. Dit hielp niet. Hij verslapte. Die keer dat ze gingen zwemmen in een meer. Badlakens op het warme zand. De scholieren om hen heen, die vast zagen waar hij aan dacht als hij keek naar hoe ze erbij lag in de zon. Het was mooier geweest als hij niet zo ongeduldig was geweest. Dat aanraken, dat gefrunnik had het volgens haar verpest. Bepotelen. Een woord dat weinig met hem te maken had gehad, maar ze had het echt gebruikt. Het hoorde meer bij pasgeboren vee, vond hij, het moederdier dat aan een natte vacht likt, het kind tot lopen aanspoort. Hij dacht er nooit aan terug, dus waarom nu dan? Hij wilde niet weten waaraan hij zou moeten denken. Hij wilde niets.

Op het zachte stuk tussen haar kont en haar dijbeen klopte David af zoals ze dat bij vechtsporten doen.

‘Ja?’

‘Ik ben er even uit.’ Hij nam zichzelf voor niet zijn excuses te maken en zei tegelijkertijd sorry. Een elegante formulering schoot hem niet te binnen, iets dramatisch of lomps trouwens ook niet. Evelyn zag er schitterend uit zonder kleren, ze had een huid die te jong leek voor haar leeftijd, en hij wist dat zij niet voor hem bedoeld was, zij niet, dit niet. Een jaar geleden nog wel, toen ze allebei nieuwsgierig naar elkaar waren geweest. Dit was een voortzetting, en ook al zat er veel tijd tussen, het was geen toevallige lust meer, maar het was ook niet echt iets anders. Ze speelden zichzelf na. Omdat David dat heel zeker wist stond hij op, zocht z’n onderbroek en begon zichzelf aan te kleden.

‘Ik merkte al zoiets,’ zei ze.

==

Op de fiets naar huis luisterde David om zichzelf op te peppen naar iets klassieks uit de oneindige voorraad muziek op z’n telefoon: het scherzo uit de negende symfonie van Dvořák. Hij vergiste zich: het was hem te triomfantelijk, bijna agressief en over het algemeen te nadrukkelijk – dat had hij eigenlijk altijd met klassieke muziek. Eens in de zoveel tijd vond hij dat iemand als hij ernaar zou moeten luisteren. Negen van de tien keer hield hij het geen vijf minuten vol. Die welgedefinieerde melodieën in klassieke muziek leken gemodelleerd naar niet meer dan een handvol voorbeelden, hij werd er zenuwachtig van, als een of andere lul die niet met zijn hart kon luisteren maar alleen met zijn veeleisende hoofd. Hij had iets gruizigers nodig, abstract en sfeervol, muziek als sneeuw in de wind.

David stopte bij een kruispunt, trok een handschoen uit en koos een playlist die de maker ‘Distant Megastructures’ genoemd had. De eerste klanken leken op een uitgesponnen, koperen echo van het pletten van allerlei soorten puin. De constante ruis stelde hem gerust en was geen moment hetzelfde.

Een metalen tik: er kwam een bericht binnen. Het duurde even voor het filmpje geladen was: ze had één been opgetrokken en met haar rechterhand deed ze iets wat in de slagschaduw van dat been onzichtbaar bleef. Was beter met jou erbij.

Hij veegde het filmpje weg en fietste verder. In een flauwe bocht versnelde hij, knijpend in zijn handvatten, gebogen over zijn stuur. Stoplichten stonden uit, hij vloog over kruispunten. Zou hij Reaux moeten laten weten dat hij toch nog naar huis kwam vannacht? Nee, dan zou hij zijn logé twee keer wakker maken, dat was niet nodig.

De kou greep in z’n gezicht. Een bakker had zo te ruiken al zijn eerste broden uit de oven gehaald en klaargezet op houten rekken om af te koelen.

==

Terwijl hij zo hard als hij kon langs het water fietste, water zo zwart als onbeschaatst ijs, hoorde hij door de ruis in zijn koptelefoon heen de kerkklokken van de Westertoren vijf uur slaan. Als het meezat kon hij nog vier uur slapen.

==

==

2

‘Je gaat wel dood, maar niet vannacht.’

Jammer, dacht Jessica meteen, dit was een uitgelezen kans geweest om te oefenen met geruststellen. De belangrijkste taak van een arts in de tropen, ze zag het mevrouw Charnier nog zo zeggen, happend naar lucht, haar magere handen bezwerend omhooggehouden. Soms genezen, meestal verlichten, altijd troosten. Mensen voelen altijd wel iets steken of trekken in hun tijdelijke pak van bloed en spieren – een officiële erkenning daarvan was gemiddeld genomen het beste medicijn, waar dan ook ter wereld. Kusje erop.

Jessica nam met een oorthermometer zijn temperatuur op. Hij had geen koorts, niet eens verhoging. Het lukte hem niet om te slapen, zei hij, hij bleef zich misselijk voelen. Misschien was er iets bereid met water uit een kraan in plaats van met water uit een fles, zei Jessica, die gehurkt voor de open koelkast zat. Ze vermoedde dat hij gewoon aandacht wilde, onbevangen aandacht het liefst, niet van haar.

Zij was nu ook helemaal wakker. Ze zette haar laptop aan en ging naar de site waarop ze de abessijn kon volgen. Een maand geleden had ze ontdekt dat ze haar abonnement was vergeten stop te zetten en dat alles nog bleek te werken: haar wachtwoord werd herkend, de tracker deed het. De kat was nu haar meest directe band met huis.

Ze zag dat hij niet over daken en schuttingen maar gewoon langs de straten liep, of rende waarschijnlijk, want – en daar was ze hier pas achter gekomen – hij moest echt veel energie kwijt. Kijk, daar kwam het blauwe bolletje schokkend weer in beweging. Hij zal wel even uitgerust hebben aan de rand van de stad. Eind februari, de dagen werden weer langer daar. Dan worden ze onrustig.

Hij sprintte nu weer naar het noorden, terug in de richting waar hij vandaan kwam. Het moest een natuurlijke levensbehoefte zijn, dat geren, een die kennelijk bij voorkeur buiten het zicht van anderen vervuld werd. Dat verklaarde ook waarom hij het ene moment aan haar voeten gelegen had en het andere moment spoorloos verdwenen was. Behalve voor haar gevoel, daar had ze zijn fysieke nabijheid niet voor nodig. De aanwezigheid van de ander voel je soms op kilometers afstand.

Of hij dacht dat hij snel in slaap kon vallen, vroeg ze. Of wilde hij horen waar dat beest allemaal uithing zo midden in de nacht?

Jessica vertelde dat hij op dit moment in de buurt was van het huis van haar ouders, die villa tussen de bomen. In de zomer liep er een beeldenroute langs de laan. Daar moesten ze maar eens een keer heen samen zodra ze weer terug waren. Hij ging daarna door de zijstraat waar ze als kind bij een groentezaak verse artisjokken had moeten halen, iets wat ze eindelijk eindelijk eindelijk ook mocht eten toen ze eenmaal al haar tanden gewisseld had, maar huilend was ze weer terug naar huis gelopen – ze was het woord ‘artisjokken’ vergeten. Als je die straat uitliep kwam je bij het park waar ze een keer aangevallen was door een jongen van vijftien. Misschien veertien. Snorretje om te lachen. Die herkende ze vast niet meer als ze hem weer eens tegenkwam. En hier – ze wees op het scherm het park aan – achter de bosjes in de bocht, konden ze die fantasie van hem eens vervullen, ze zou zo snel niet weten waar in de stad dat anders kon. En nu stond dat beest bij een kruising waar ze een keer een minicollege gehad had over stoplichten, daar, van Brecht natuurlijk, ja. Ze was benieuwd of die stoplichten er nog stonden. Er valt meer over te zeggen dan je denkt, dat zei hij altijd. En het beest stopte hier kennelijk voor rood, dat moest hij zichzelf aangeleerd hebben in de maanden dat ze hier zaten.

Ze vroeg hem of ze door moest blijven praten.

Ze had een mooie stem, antwoordde hij, alsjeblieft. Hij draaide zich op zijn zij, zijn gezicht naar haar toe. Zijn ogen hield hij gesloten.

Met een vinger zocht ze het blauwe knipperende bolletje op haar scherm weer op en ze vertelde dat hij bij de Stadsschouwburg rechtdoor zou moeten, langs de nachtcafés en het oude politiebureau en – maar hij week af van de route, sloeg een van die straatjes in die ze niet goed kende, dat niemandslandachtige buurtje dat je gemist bleek te hebben als je er na een tijd ineens weer belandde, een beetje zoals een strand in de herfst, ze vroeg of hij dat herkende. Hij antwoordde niet, lag met zijn mond open.

De lucht koelde niet af; het bleef drukkend warm. Jessica pakte een flesje water uit de koelkast en hield het even tussen haar polsen en haar dijen voor ze het weer terugzette.

Ze zag dat hij een nieuwe plek voor de nacht gevonden moest hebben, half op het industrieterrein, daar, dat rechthoekige stuk onder dat blauwe vlak, waarschijnlijk een deel van het westelijk havengebied. Ze had geen idee wat daar precies zat, ze kende de stad goed, vond ze, maar daar kwam ze nooit. Ze vond het woord ‘haven’ mooier dan het gebied zelf. Hopelijk was het daar niet stervenskoud. Hem kennende had hij een warme plek gevonden, naast een warmwaterleiding in een fabriek waar altijd gewerkt wordt, iets als een bakkerij. Dat hadden ze hier niet: de geur van vers brood in de nacht.

Op het scherm was de afstand tussen het havengebied en haar appartement een centimeter of vier. Met een schok realiseerde ze zich dat morgen haar huisbaas langs zou komen. Wist hij dat wel, had hij het ergens opgeschreven? Het zou echt iets voor hem zijn om totaal onvoorbereid de deur open te doen. Waarschijnlijk wist hij niet eens hoe dat mens eruitzag. Ze zocht haar telefoon – ze moest hem ogenblikkelijk een herinnering sturen.

==

*

==

David was aangekomen bij zijn appartement. Terwijl hij zijn fiets op slot zette zag hij hoe een politieauto net wegreed: sirenes uit, beheerst. Pas daarna rook hij de brandlucht.

Het wooncomplex bestond uit een twintigtal containerwoningen dat op elkaar gestapeld was in de jaren dat de stad nog de reputatie had van junkenparadijs. Het was oorspronkelijk bedoeld als studentenhuisvesting. Een paar jaar geleden dreigde het blok een monumentenstatus te krijgen, maar toen sommige bewoners dat als aanleiding zagen om in de media te protesteren tegen het nalatige onderhoud, besloot de woningcorporatie het complex van dak tot vloer zodanig te renoveren dat het zijn aanspraak op die status van modern erfgoed direct verloor. De primaire kleuren van de containers verdwenen toen het verlijmde spaanplaat vervangen werd door biologisch geteeld constructiebamboe, licht en veilig spul, dat volgens de leverancier geen nabehandeling nodig had.

Het merendeel van de bewoners kon dit geen zier schelen: statushouders die weinig begrepen van de in het Nederlands opgestelde informatiefoldertjes, en die bovendien wel wat anders aan hun hoofd hadden. De overige bewoners waren lieden die om de een of andere reden voorrang hadden gekregen op de wachtlijsten voor socialewoninghuur, en een enkeling die na zijn studietijd domweg niet uit zijn container vertrokken was.

David had voor zijn dromen nooit veel ruimte nodig gehad.

==

De brandlucht bleek afkomstig van de zwart uitgeslagen gevel van een van de woningen op de begane grond, niet ver van Davids appartement. Eindelijk, dacht hij, iemand had geprobeerd of die bamboe buitenmuur vlam kon vatten. Hij had zich dat al die tijd al afgevraagd. Sinds de kerk tegenover het station afgefikt was, leek de helft van de stad pyromaan geworden en de andere helft doodsbang voor oude telefoonopladers, vergeten gaskranen en rokende pubers tijdens droge zomers. Het zou hem niets verbazen als het een van die statushouders geweest was die, ziek van verveling, zijn eigen appartement in de hens had proberen te zetten.

Voor David naar binnen ging keek hij achterom. In een enkel raam aan de andere kant van de straat verlichtte de kleurrijke gloed van een tv-scherm de muren. Het licht bij de overbuurvrouw was uit.

==

==

==

3

In de verte sloegen de kerkklokken zes uur.

Het duurde even voor David doorhad dat het luchtbed verdwenen was, net als Reaux zelf. Zijn logé had zonder een briefje achter te laten zijn spullen gepakt en was hem gesmeerd. David kon weer gewoon door zijn kamer lopen, in plaats van op zijn tenen over de smalle baan die het luchtbed aan vloeroppervlak overliet.

Was het niet schofterig ondankbaar om niets van jezelf te laten horen, of had David die slaapplek steeds veel te vrijblijvend aangeboden? Reaux had moeten weten dat dat hoffelijk bedoeld was. Of gingen vrienden niet hoffelijk met elkaar om?

David pakte zijn telefoon om te kijken of Reaux hem een bericht gestuurd had. Niets, alleen de ongelezen berichten van enkele vrouwen met wie hij de laatste tijd regelmatig aan het appen was. Hij stuurde ieder van hen hetzelfde bericht terug:

==

Ik denk regelmatig aan je, vooral nu het zo koud is

==

Had hij nog ingeschreven gestaan bij datingapps, dan was hij, meer verzamelaar dan jager, per dag ruim een uur kwijt geweest aan de afhandeling van verzoeken, reacties, berichten. Terwijl David de lussen van zijn veters lostrok, dacht hij terug aan die maand dat hij alleen maar met meisjes en vrouwen afsprak van wie de voornaam begon met de letter S. In gesprekken met Reaux en Brecht over de samenhang tussen de vrouwen die hem interesseerden, had hij voor het eerst een duidelijk antwoord gehad. ‘De S van samen, zeker?’ had Brecht gezegd. ‘Van serieus,’ opperde Reaux.

Het was een zenuwslopende maand geweest. Niet alleen omdat hij steeds een nieuw antwoord moest verzinnen als een vrouw hem vroeg waarom hij voor haar gekozen had, maar vooral omdat hij na de drie eerste afspraken namen door elkaar begon te halen. Het was de zesde vrouw – Selana, Sonja – die door Davids onhandige gegok – Saskia, Stella, Suka dan? – bij wijze van grap zijn geheime selectiecriterium raadde. De wandlampjes achter hem wierpen twee elkaar overlappende silhouetten op tafel, een romp met twee hoofden.

‘Jij weet een vrouw echt het gevoel te geven dat ze heel speciaal voor je is, wist je dat?’ had ze gezegd, en zonder hem aan te kijken had ze haar glas witte wijn op tafel gezet, haar jas van de rugleuning gepakt en was ze, de ober die er net aankwam negerend, naar buiten gelopen.

David had de kaas en mosterd van de ober aangenomen. In de veronderstelling dat je er niet van uit je bek ging stinken had hij die een halfuur geleden besteld. Alsof hij dagen niets gegeten had viel hij er nu op aan – van de mosterd sprongen de tranen in zijn ogen – en hij vrat door tot alles op was, waarna hij eerst zijn glas Duvel achteroversloeg en daarna het glas witte wijn tegenover hem.

Daarna wiste hij al zijn profielen en verwijderde hij de apps van zijn telefoon.

==

Samenhang tussen de vrouwen die hij leuk vond was er niet, of in ieder geval zag hij die niet. Dat zei niets over hem.

Ooit meende hij dat een mens op het gebied van de liefde in het begin maar wat aanklooide, en al doende zijn hoogstpersoonlijke regels, eisen en voorkeuren in kaart bracht. Er was een periode, niet eens zo heel lang geleden, dat hij het gevoel had dat hij in één keer raak zou moeten kunnen schieten; hij had genoeg geoefend en geëxperimenteerd. Wezenlijk anders dan fotograferen was het niet: veel kwam aan op de juiste stemming en de juiste omgeving.

Inmiddels had hij geen flauw idee meer wat zijn voorkeuren of regels waren, de enige eis was dat er niets beloofd werd, en dat hij ooit nog trefzeker zou kunnen zijn geloofde hij allang niet meer. Hij zou zelf geraakt moeten worden, door iemand die net als hij nergens meer op hoopte en besloten had dat hij, David, het dan maar moest zijn. Zo zou het gaan.

Niet dat zijn vrienden nu zulke fijne voorbeelden waren. Alleen Brecht had het tot samenwonen geschopt, al had dat niet lang geduurd. Hij kende Brecht een jaar of veertien. Ze hadden in die tijd, al dan niet samen met Reaux, talloze keren in hotelkamers overnacht, in een tentje op Lowlands tot black-out zitten zuipen, bij elkaar op een luchtbedje op de grond gelogeerd, maar hij kon zich helemaal niets voorstellen bij daadwerkelijk samenwonen met die gast. Brecht was een en al grilligheid, een briljante nar, of nee, een genie dat steeds heviger weigerde mee te doen aan alles wat normaal leek. Op de basisschool een wonderkind, een enfant terrible tijdens het gymnasium en een total loss gedurende zijn nooit voltooide wiskundestudie, om na een onvrijwillig afgebroken carrière bij de Dienst Infrastructuur te eindigen als ophaler bij een deelstepjesbedrijf.

Reaux was een raadsel. Naast – en tijdens – zijn werk in de kringloopwinkel was hij in niets anders geïnteresseerd dan vrouwen tussen de twintig en de dertig, althans, dat was de rol die hij meende te moeten spelen. De keren dat David hem een vrouw had zien aanspreken waren op de vingers van een hand te tellen.

Hij was zo overdonderend knap dat zijn uiterlijk voor Brecht en David nooit een onderwerp van gesprek was geweest. Het ontbrak Reaux gelukkig aan de bijkomende allures. Sterker nog: hij moest zich altijd moed indrinken als hij zich voornam om achter de vrouwen aan te gaan. Het liefst versterkte hij zijn opgebouwde moed nog met een kwartje of halfje. Later op zo’n avond, in de Melkweg, Paradiso of Le Boum Bap, leek zijn gebeeldhouwde lichaam een beetje gesmolten, op zijn kant gevallen en slordig overeind gezet. Zijn ogen lagen als van een afstandje gegooid in zijn gezicht, zijn lippen pasten niet meer op elkaar, zijn spieren trokken zich terug en de rommeligheid van zijn haar was niet charmant meer maar wereldvreemd. In het gunstigste geval vonden vrouwen hem op zo’n moment aandoenlijk, en daar merkte hij dan niets van.

Hoewel hij het vaak zat van dichtbij had gezien, kon David niet wennen aan hoe Reaux met zijn kapitaal omging. Zonde van alle moeite ook. Hij trainde zich het schompes, at rijst en broccoli in secuur afgepaste hoeveelheden. Hij stond toch ook weleens voor de spiegel? Met zo’n lijf kon je niet níet ijdel zijn.

Een van de diepzinnigste eigenschappen van Reaux was dat hij geen ambities had, en hij kon haarfijn uitleggen waarom hij die niet had, en waarom iedereen het hebben van ambities koste wat kost moest zien te vermijden. Het waren vage beloftes aan een onbetrouwbare, toekomstige versie van jezelf, beloftes die je een pad op stuurden waar succes je geluk bepaalde. Ambities waren niets anders dan onnodige frustratiekatalysators: de toekomst kwam hoe dan ook wel op je af. Bij gezamenlijke vakantieplannen was hij altijd degene die nergens wilde reserveren.

Over de waarde van tijd kon hij alleen maar in onnavolgbare paradoxen spreken: ‘De best bestede tijd is verprutste tijd.’ En hoewel Reaux dus geen moeite stak in het organiseren van zijn leven, had hij om de een of andere reden wel precies bedacht wat een goede dood zou zijn: overboord slaan op volle zee, bij voorkeur tijdens een storm. Niemand zou hem zien. Onhoorbaar zou hij het water in glijden en nooit meer bovenkomen. Al het gênante zou hem bespaard blijven. Dat leek hem namelijk het ergste: het medelijden van anderen, de schaamte – als het je tenminste gegeven was dat je die nog zou voelen.

==

Naast Davids bed stond de onaangeroerde etensbak van de kat. De droge brokjes waren volgens de verpakking gegarandeerd geurloos. Als hij nu iets rook, dan was het de herinnering aan Evelyn.

Hij stond op, deed een stap naar zijn badkamer en terwijl hij zijn tanden poetste keek hij naar de ingelijste foto’s boven zijn bed. Mannen en vrouwen in een zilverachtig zwart-wit die opkeken naar het punt waar al dat geschreeuw vandaan kwam. Hij had ze in Montpellier gemaakt. Dagen van hard licht, dagen van zacht licht. De gezichten van zijn modellen waren op hun puurst, hun menselijkst. Dat wist hij zeker, al had hij daar niet genoeg theoretische onderbouwing voor gehad. Voor theorie was hij niet naar de kunstacademie gegaan; iets theoretisch onderbouwen leerde je daar ook helemaal niet, in ieder geval niet op een manier die je later ooit kon toepassen. Wat hij wel geleerd had: lijsten in een rechte lijn ophangen. Zijn serie portretten hing kaarsrecht. Een dubbele rij tanden waarvan er eentje rechtsonder uitgeslagen was: één portret ontbrak. Dat stond sinds het feest van vorig jaar ingepakt naast zijn bureau.

David stapte zijn ijskoude bed in en probeerde zijn voeten warm te wrijven tegen elkaar, maar merkte dat hij zich moe genoeg voelde om met koude voeten in slaap te vallen.

De S van serieus.

Nog geen bericht gehad.

Een scheut ongemak toen hij weer aan Reaux dacht: had hij hem net ook dat generieke berichtje gestuurd? Hij was te moe om het te controleren, zijn gedachten dwaalden af, ergens diep het bos in, en terwijl aan de andere kant van dat bos een kerkklok sloeg, moest hij in een diepe kuil gestapt zijn, een put waar hij een meter of tien in viel, met een bodem van mos en varens die zo zacht was dat die hem volledig opnam en afsloot van die andere, donkere wereld daarboven.

==

4

De voeten van de nieuweling waren warm. Dat was een prettige verrassing voor de abessijn, die na een vruchteloze strooptocht huiswaarts gekeerd was en daar, op een luchtbed in de woonkamer, een troon van heerlijk lauw vlees aangetroffen had, omgeven door de geur van shoarmakruiden, die als een onwillekeurige herinnering de gedachte aan de tocht door de doodse stad verdreef en zo plaatsmaakte voor het begin van een klapwiekende en krijsende droom.

==

*

==

De ochtendschemering duurde deze laatste dag van februari eindeloos. Het wolkendek was massief. Veel lichter zou het niet worden.

In de woonkamer dreunden drie luide orgeltonen, gevolgd door de stilte van een komma, waarna de melodie naar beneden tuimelde en de bekende drie tonen weer tegen de muren donderden: het beroemdste orgelstuk ter wereld, dreigend, majestueus, onaantastbaar door betekenis en gezag.

Een geaderde hand tastte naar het hoopje kleren naast het luchtbed tot de telefoon gevonden was. Zonder zich op te richten keek Reaux hoe laat het was en noemde de tijd alsof hij vloekte.

De slaapzak waarin hij lag had een generatie geleden weggegooid moeten worden. De rits was stuk, waardoor Reaux’s voeten eruit staken. De kat die dwars door de muziek heen lag te dromen op zijn voeten verroerde zich niet.

‘Yo!’ Reaux keek, leunend op twee ellebogen, naar rechts, naar de bank waarop zijn vriend Brecht in slaap was gevallen. Die stond nu met gesloten ogen op de bank, maakte met zijn handen een gebaar van nog even wachten en zuchtte diep. ‘Bach, Toccata, door Olivier Latry. Dan weet je dat je leeft.’

‘Mag het wat zachter misschien?’

‘Wie wil er nu zachter leven, gek?’

Het enige wat Brecht had uitgetrokken waren zijn laarzen, rood-zwarte cowboylaarzen uit Spanje, handgemaakt, duur en een stijlbreuk met de confectiemens Brecht, al had Reaux gezegd dat hij ze cool vond en dat Brecht ongetwijfeld het mooiste stuk rundvee van heel het Iberisch Schiereiland aan z’n poten had.

Brecht had een wollige plaid om zich heen geslagen toen hij op de bank per se met Reaux de borrel wilde nabespreken en daarna blijkbaar niet de moeite genomen zijn eigen bed op te zoeken. Reaux herinnerde zich niet veel meer van het gesprek, waarvan hij het einde niet bewust had meegemaakt, maar dat zonder twijfel een brechtiaanse monoloog moest zijn geweest zoals hij die al sinds de middelbare school kende. Elk detail, of het nu een naar boven geklapt merklabeltje was dat uit de hals van een trui stak of iemands manier van lopen, kon een aanleiding zijn voor een theorie over iets groots, iets systematisch, een verborgen constructie in de maatschappij waarvan je óf slachtoffer was óf profijt had, gevolgd door het optrekken van zijn wenkbrauwen, de ogen groot en hertenbruin, waarbij Brecht met pijnlijk getroffen verbazing vaststelde dat hij zich persoonlijk hoe dan ook beledigd voelde, ja, beledigd móést voelen als denkend mens dat met grote regelmaat het nieuws volgde, omdat het, zonder dat hij erom gevraagd had, ook nu weer zijn taak bleek om dit geheimgehouden systeem te benoemen, waarna hij in steeds hevigere krachttermen alle betrokken partijen verwenste in die samenleving, een even eindeloze als vindingrijk bijeengescharrelde stoet mensen, instituten en apparaten in een groots, onnavolgbaar verband, personages die zonder uitzondering een positie innamen die diametraal tegenover de zijne stond, waarbij de laatste fase in zijn betoog, het slotakkoord of beter gezegd de conclusie waar gevoelsmatig alle argumenten in zijn inmiddels van publiek verstoken referaat op af leken te stevenen, uitmondde in een door speekselbliksems begeleid onweer van de meest krankzinnige geweldsfantasieën, de ene nog smakelozer dan de andere.

‘Kerken en spookhuizen, daar doet deze muziek me altijd aan denken,’ zei Reaux. De abessijn richtte zijn kop op, keek Reaux berekenend aan en verliet kalm diens warme voeten.

‘Ja nee precies. Het complete leven dus,’ zei Brecht, die naar de geluidsinstallatie toe was gelopen. Hij draaide het volume wat naar beneden en ging naast Reaux staan, die rechtop ging zitten.

Het luchtbed wiebelde en kraakte, de slaapzak gleed van Reaux’s naakte torso; van de rechthoekige borstspieren, de ruim bemeten ribbenkast, tot halverwege zijn buik, dat in compartimenten opgedeelde stootblok van zijn panterachtige middenlijf. Tijdens een zomers uitstapje naar een opgespoten strand aan de Zuiderzee had David eens een vierkant stuk Ritter Sport in tweeën gedeeld en een van de helften naast het wasbordje van zijn vriend gehouden: net als de chocola leek je de blokken spiermassa op Reaux’s buik zonder veel moeite van elkaar af te kunnen breken. Dat was een jaar of tien geleden en het zal rond die tijd zijn geweest, hun mid-twenties, dat het gebruik ontstaan was om onverwacht en keihard op elkaars achterwerk te slaan. Reaux zat nu rechtop, hief zijn rechterarm, tanig en gespierd als die van een professioneel tennisser, en gaf daarmee een roodvlammende klap op de reet van Brecht. Die draaide zich om.

‘Goeiemorgen lul.’

‘Hoe voelen we ons, ouwe stepjesraper?’

‘Gestorven en weer tot leven gewekt. Ik weet nu weer hoe dat voelt. Voor mij even geen Hertog Jan meer.’ Verder mompelde hij iets over vroeg wakker worden, dat alles volgens plan verliep maar dat hij alleen niet meer wist wat dat plan precies was. Vanuit het niets sprong de kat op een schouder van Brecht. Een fles viel om. Reaux pakte hem op.

‘Jezus. Heb je die nog leeggedronken vannacht?’

Hij keek door de hals in de lege fles Stolichnaya.

Brecht zette de kat weer op de vloer, zei ‘au’, wreef over zijn stoppelbaard, zijn ogen, voorhoofd en haar, stelde met zijn vingertoppen vast dat de koppijn niet weg te fantaseren viel maar daadwerkelijk en fysiek intrek genomen had in het deel van zijn hoofd boven de jukbeenderen, en deed zijn rood-zwarte cowboylaarzen aan. De abessijn was weggestoven in de richting van de open keuken. Reaux kon hem vanaf het luchtbed niet meer zien.

‘Ik moest iets voor je onthouden,’ zei Reaux.

‘Ja. Dat ik niet zoveel moest drinken. Dat we maar even zouden blijven.’ Brecht zat op de rand van de bank en masseerde zijn oogbollen. De tactiek van de negatieve pijn, waarbij het ene deel van de pijn het andere, oorspronkelijke deel ophief. Werkte nooit.

‘Als je eenmaal wat ophebt gaat de tijd snel,’ zei Reaux, en hij rekte zich uit, waardoor de slaapzak wat verder van zijn naakte lijf omlaag schoof. Na jarenlang gedisciplineerd trainen bezat hij de kunst om alle spieren in zijn lichaam afzonderlijk van elkaar aan te spannen, te laten rollen, op te doen zwellen en te laten verdwijnen, en nu deed hij dat met zijn rugspieren terwijl hij beide armen in de lucht stak, een leeuwachtig geeuwende overwinnaar, nu al, zo vroeg. Zijn dikke, donkerblonde haar stond alle kanten uit. De slaapgroeven in zijn gezicht waren zorgwekkend, alsof de slaap er alle leven uit had gezogen.

Brecht stond met zijn buik naar voren, wreef in zijn lies en geeuwde mee. In zijn mondhoeken zat iets wits en opgedroogds dat steeds meer kleine barstjes kreeg. Een ogenblik keek hij door Reaux heen naar de muur, alsof iemand hem op pauze gezet had, tot zijn ogen zich scherp leken te stellen op zijn vriend en hij op verbaasde toon vaststelde dat er meer aan de hand was: ‘Nee, drank is het niet alleen. Dat kán het niet alleen geweest zijn. Ik ben vaak genoeg in m’n eentje dronken geweest, en dat duurde wel degelijk lang.’ Brecht staarde naar de bank alsof hij er zichzelf op kon zien zitten, alleen, met een Thaise bezorgmaaltijd en een tweede sixpack Grolsch.

‘Je wilt toch niet zeggen dat je zo lang gebleven bent omdat je lol hebt gehad?’ Reaux was gaan staan. Anderhalve kop stak hij boven Brecht uit. Met zijn vingertoppen raakte hij het plafond aan en toen, in een vertraagde beweging en met gestrekte benen, de vloer. Eenmaal rechtop inspecteerde hij de inhoud van zijn navel, bevoelde de welvingen van zijn buikspieren in ontspannen en aangespannen toestand en – Brecht keek niet – kneep kort maar krachtig in beide tepels. Zonder verdere aandacht aan zijn lijf te schenken trok Reaux een zwart T-shirt aan uit de rugzak naast het luchtbed. Het lichaam van deze dertiger was een persoonlijkheid op zich, een die bestaansrecht leek te hebben los van de drager ervan. Niet dat Reaux weinig intelligent of wellevend overkwam, maar zijn lijf overklaste hem in wijsheid, geduld en empathie – het werd vaker uitgenodigd op verjaardagen en bruiloften dan Reaux zelf. Het had iets dubbels: als je het zag wist je direct dat het de meest urgente, actuele zaak van het moment was, de tijd zelf die zich voor je ogen in brand stak, een fysieke manifestatie van het ogenblikkelijke, allesverwoestende nu – en tegelijkertijd had het de vanzelfsprekende logica van het eeuwige goede, dat wat niet anders had kunnen zijn dan het was en zich daarom in twee richtingen tot in de oneindigheid uitstrekte, een belofte van rust die wat geldigheid betreft niet onderdeed voor die van zijn dood.

‘Ik moest iets anders voor je onthouden...’

‘Als jij nou even een raampje opendoet, dan geef ik die kat te eten,’ mompelde Brecht met een onaangestoken sigaret tussen zijn lippen. Sloffend op zijn cowboylaarzen liep hij naar de keuken voor wat blikvoer. Of hij nu tegen de kat, tegen Reaux of tegen zichzelf mompelde was niet duidelijk, maar een goede verstaander had tussen het gevloek door kunnen opmaken dat hij ‘Brecht 2’ een goede naam voor de kat vond, dat hij het blikvoer vond lijken op kots na een barbecue en dat de medische wetenschap het aan haar stand verplicht was om een antwoord te leveren op de vraag of een keer goed schijten hielp tegen de hoofdpijn van een kater. Hij prevelde wat gutturale verwensingen toen hij zag hoe Brecht 2 aan de geprakte jachtschotelbrokken in rodewijnsaus rook en koninklijk van zijn bakje wegstapte, gefocust op raadselen binnen sprongafstand.

‘Godgeklaagd dat je in dit huis niet eens mag roken,’ zei Brecht met zijn sigaret tussen zijn vingers. Hij wees met die vingers naar de wc ten teken dat hij er even niet kon zijn voor zijn vriend.

Reaux stelde voor om ondertussen koffie te zetten.

‘Afblijven,’ zei Brecht met de wc-deur in zijn hand. ‘Als je dat apparaat stukmaakt ben je de lul. Dat ding kostte zoveel als de kleinste Mercedes van tien jaar geleden, echt volkomen geschift, die ouders van Jessica. Maar een huis voor d’r kopen... O ja.’ Hij keek op een denkbeeldige klok aan de muur. ‘Die huisbazin van d’r zou aan het begin van de middag langskomen. Dat was het!’

De wc-deur ging op slot.

==