Dorien Dijkhuis

Dezelfde maan

==

==

==

Uitgeverij Van Oorschot

Amsterdam

© Copyright 2024 DORIEN DIJKHUIS

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

==

ISBN 978 90 282 3044 6

==

www.vanoorschot.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2024

‘Wie zijn wij, wie is ieder van ons, behalve een optelsom van ervaringen, kennis, lectuur, verbeeldingskracht? Ieder leven is een encyclopedie, een bibliotheek, een inventaris van voorwerpen, een staalkaart van stijlen, waarin alles voortdurend opnieuw kan worden geschud en geordend, op alle mogelijke manieren.’

==

Italo Calvino, Zes memo’s voor het
volgende millennium

I

Van alle dingen die in zee terechtkomen, spoelt maar een tiende ooit ergens aan, zei je. Het was zowel het begin van onze liefde als van het spel dat we sinds die eerste keer zijn blijven spelen: vertel me eens iets wat ik nog niet weet.

==

~

==

Er hangt al dagen een dikke mist. De wereld klinkt zoals na een vers pak sneeuw. Toen ik hier op de eerste dag aankwam waren er duinen zover je kon kijken. Daarachter, onzichtbaar ruisend, de zee.

==

~

==

Ik ben hier om te schrijven. En om ruwe dingen te onderzoeken. Oesterbanken. Zeepokken op rompen van schepen. Om de scherpte van een vers verdriet te laten slijten. Het te polijsten aan hun grillige kartels en randen.

==

Het eiland is altijd mijn toevluchtsoord geweest. Als kind ging ik er op vakantie met mijn ouders. Als volwassene vond ik er sterrenhemels, stilte, inspiratie en troost. Ik denk niet dat ik overdrijf als ik zeg dat het eiland me heeft leren schrijven. Mijn eerste verhaal – ik zal tien geweest zijn, hooguit elf – ging erover. Over een strandjutter die een schat vond die hij opnieuw begroef en nooit meer terugvond. Ook mijn eerste gedicht schreef ik hier.

==

Hoe vaak zijn we samen op het eiland geweest? Tien keer? Vijftien keer? Nu ben ik hier alleen, in een huisje in de duinen, in het uiterst bewoonbare oosten. Oostelijker gaat niet. Daar val je van de wereld af.

==

~

==

Het is misschien de eenzaamheid. Dat eilanden omgeven zijn door niets dan water. En dat je alles moet achterlaten om er te komen.

==

~

==

Reisverhalenschrijver Paul Theroux: mijn liefde voor reizen naar eilanden is een pathologische aandoening die nesomania wordt genoemd, een obsessie met eilanden. Hij begreep die manie: eilanden zijn kleine op zichzelf staande werelden die ons kunnen helpen grotere te begrijpen.

==

~

==

Als ik langs het strand loop, probeer ik niet aan jou te denken, aan hoe erg ik je mis. Niet aan ons, hoe gelukkig we waren. Maar de herinneringen blijven komen, nietsontziend en krachtig als het tij dat alles heen en weer blijft sleuren: stukken wrakhout, zeewier, plastic doppen, dode krabben, onontwarbare kluwen touw, glinsterend visdraad. Er is geen ontkomen aan.

==

~

==

Ik herinner me een ochtend, een jaar of drie geleden. Ik kom de badkamer binnen waar jij je tanden flost. Ik heb je dat nooit eerder zien doen. Ik heb zelfs nooit een doosje flosdraad in onze badkamer zien staan. Ik kijk naar je terwijl je de draad tussen je tanden duwt en weer lostrekt. Het is alsof ik naar een onbekende kijk.

Met de flosdraad tussen je kiezen knipoog je naar me via de spiegel. Daardoor realiseer ik me dat ik naar jou kijk en niet naar zomaar een willekeurige man. Misschien ben je toevallig die dag begonnen met flossen. Misschien is het de eerste keer in je leven dat je flosdraad gebruikt. Dat zou iets verklaren. Maar nee, je doet het iedere dag, zeg je. Het trekken van de draad tussen je tanden maakt een vies geluid.

Waarom weet ik daar niks van, van dat flossen, vraag ik.

Omdat je ooit gezegd hebt dat het een smerig gezicht is, zeg jij.

Het is inderdaad een smerig gezicht, maar ik herinner me niet dat ik het je eerder heb zien doen, noch dat ik ooit iets dergelijks gezegd heb. Ik kijk een tijdje hoe je de draad tussen je tanden heen en weer beweegt. Ik vraag me af hoe goed ik je eigenlijk ken.

Je trekt de flosdraad uit je mond en zegt: daarom doe ik het wanneer jij het niet ziet.

Stiekem, zeg ik, verwijtender dan ik wil.

Je lacht warm: hard en hartelijk. Zoals je doet wanneer je me echt grappig vindt. Je gooit de flosdraad in de pedaalemmer. Het deksel echoot tegen de badkamertegels. Dan druk je een zoen op mijn voorhoofd, je loopt de gang in en roept een groet ten afscheid. Geen idee meer waar je naartoe ging. De trappen naar beneden nam je zoals altijd met twee treden tegelijk. Ik weet nog dat het klonk als een trein die in de verte verdween.

==

~

==

Vertel me eens iets wat ik nog niet weet.

==

~

==

De Waddeneilanden verplaatsen zich langzaam naar het oosten. Onmerkbaar, maar onafwendbaar.

==

~

==

Er is meer dat verdwijnt. Klimaatwetenschappers voorspellen dat de stapelwolk binnen nu en honderdvijftig jaar zal zijn uitgestorven.

==

~

==

Als het waar is dat slechts tien procent van alle dingen die in zee belanden ooit ergens aanspoelt, moeten de oceanen vergeven zijn van de flessenpost die sinds flessenheugenis in zee gegooid is in de hoop door iemand te worden gelezen. Hoeveel zijn het er? Honderdduizenden? Miljoenen flessen met brieven die nooit ergens stranden, maar voor eeuwig op de getijdenstromen ronddobberen zoals dolende koffers op een bagageband. Ver weg op zee het holle van botsende flessen. Hallo, is daar iemand? Voor wie dit leest, schrijf me alsjeblieft.

==

~

==

Twee zomers geleden, samen op Île de Ré, het eiland waar ze vroeger zware criminelen opsloten en nu oesters kweken in ondiepe waterpercelen. We zitten op een terras waar ze Amy Winehouse draaien. Muziek die de soundtrack is van ons leven samen omdat hij onlosmakelijk verbonden is met die eerste zomer waarin we naar Zuid-Frankrijk reden, toen jij en ik elkaar pas kenden, de zomer waarin we voor het eerst een auto bezaten waarin jij je liet rijden omdat je geen rijbewijs had. Door de muziek is alles er weer even. De camping aan de Dordogne. Het ruisen van de rivier. Het zingen van de cicaden op het heetste punt in de middag. Alle dagen seks in de bloedhete tweepersoonstent.

We luisteren naar Amy’s slepende stem die een fractie van een seconde achter de beat aan zingt. Wat jammer dat ze er niet meer is, zeg ik. Wat verschrikkelijk zonde dat ze zoveel moeite met het leven had dat ze zichzelf kapotmaakte. Ja, zeg jij, maar waarschijnlijk had het niet anders gekund. Als ze niet zo getroebleerd was geweest, had ze ook niet zulke schitterende muziek kunnen maken.

==

Misschien had ik toen al een vermoeden moeten hebben. Misschien had ik toen al kunnen weten dat je meer wist van het donker dan je wilde toegeven. Aan mij. Aan jezelf.

==

~

==

Is het mogelijk een andere persoon echt te kennen? Volgens Virginia Woolf niet. In haar afscheidsbrief: We kennen onze eigen ziel niet, laat staan de ziel van een ander. (...) Er is een maagdelijk woud in ieder van ons; een sneeuwveld waarop zelfs een vogel zijn afdruk niet heeft achtergelaten. Daarin lopen we alleen, en dat willen we ook liever.

==

~

==

Vroeger keek ik soms naar de Honeymoonshow, de spelquiz waarin pasgehuwden vragen over elkaar moeten beantwoorden. Wat de ander het liefst eet, wat zijn lievelingsdier is, hoe zijn knuffelkonijn van vroeger heet... Afhankelijk van het jaar waarin het programma werd uitgezonden zitten de koppels – in vol huwelijksornaat – in een zwanenbootje op een studiozwembad of op een bankje dat boven een enorme pan tomatensoep met lettervermicelli hangt. Naarmate er meer foute antwoorden gegeven worden loopt in het eerste geval de zwanenboot vol water totdat hij kapseist. In het geval van de tomatensoep moet bij elk fout antwoord een van de familieleden het touw loslaten waarmee zij met vereende krachten voorkomen dat het bankje met het bruidspaar in de soep belandt.

Ik ben acht of negen en terwijl iedereen zich een breuk lacht om de beteuterde gezichten van het huwelijkspaar, de wanhopige of verwijtende blikken die ze elkaar toewerpen, ben ik verbijsterd dat mensen die zoveel van elkaar zeggen te houden, zo weinig van elkaar weten. Hoe bestaat het dat je van je beste vriend niet eens weet wat zijn lievelingskleur is?

==

~

==

Cicaden zingen in hun eigen taal, zei je tijdens een van die verzengende nachten in de tent aan de Dordogne. Elke soort heeft zijn eigen zang met zijn eigen toonhoogte en ritme. Zo kunnen het mannetje en het vrouwtje elkaar verstaan. Verstaan en vinden. Je hand gleed opnieuw tussen mijn benen. Vinden en vingeren. Je adem stormde in mijn oor.

==

~

==

Plato dacht dat cicaden ooit mensen waren wier toewijding aan muziek zo groot was dat ze wegkwijnden en alleen hun muziek achterlieten.

==

~

==

Volgens Plato onderscheidt ons bestaan zich van dat van andere diersoorten door de existentiële eenzaamheid waaraan wij ten prooi zijn. Die ontstond toen Zeus, woedend omdat de mens zo’n perfect wezen was, ons in tweeën splitste. Sindsdien moeten we onze ‘wederhelft’ missen, iemand die ons kent zoals we onszelf kennen en waarnaar we gedoemd zijn, soms levenslang, te zoeken.

==

~

==

Ik heb altijd geweten dat je bestond. In mijn dagboek van rond mijn zestiende (nadat mijn eerste vriendje het had uitgemaakt) schreef ik: ergens loopt hij rond. Dichtbij of ver weg. Misschien ken ik hem al. Misschien – waarschijnlijk – heb ik hem nog nooit gezien.

==

Een paar pagina’s verderop, op een zondag in april: kon ik mijn latere zelf maar vragen wie het is en wat hij doet. Is hij aan het sporten (hockey? voetbal? tennis? basketbal?) of zit hij net als ik aan zijn bureau op zijn kamer onzinnige dingen in zijn dagboek te schrijven? Eén ding is zeker: hij bestaat.

==

~

==

Had het gekund, ik had haar vanuit de toekomst teruggeschreven dat hij inderdaad bestaat. Dat hij op die zondagmiddag het Nederlands record 50 meter vlinderslag voor junioren verbrak. Dat hij geen dagboek bijhield. Nog steeds niet. Dat hij filosofie zou gaan studeren. Dat hij bruine ogen heeft.

==

~

==

Lieve zestienjarige,

Het zal nog een hele tijd duren voordat je hem ontmoet. Eerst is er de jongen met de krullen die van top tot teen in het zwart gekleed gaat (behalve zijn ondergoed, dat is bedrukt met grijnzende stripfiguren). De jongen die bang is voor treinen. De jongen die de namen van alle wolken kent. De getrouwde man die zegt dat je zijn minnares mag worden en het laat klinken als een groot cadeau. De zachtaardige Duitser die brieven schrijft alsof hij een reïncarnatie van Rainer Maria Rilke is. De student Nederlands die jou na een dronken nacht nog maandenlang blijft stalken met gedichten over vissen. De tennistrainer. De motorrijder die van hard rijden en van cocaïne houdt (en van andere vrouwen, maar dat weet je dan nog niet).

==

Je zit met een vriendin aan de bar van het theatercafé waar hij naast zijn studie een bijbaan als barman heeft. Op het moment dat hij binnenkomt om aan zijn avonddienst te beginnen moet je eigenlijk ergens anders zijn: je hebt gereserveerd in een restaurant, maar bent de tijd vergeten. Hij komt net van een kofferbakverkoop van afgekeurde boeken en heeft zoveel romans en biografieën op de kop getikt dat de grote sporttas die hij bij zich heeft ervan uitpuilt. Enthousiast toont hij zijn oogst aan een collega die niet bijster in boeken geïnteresseerd lijkt. Hij staat in het strijklicht dat door het raam naar binnen valt en omklemt de uitpuilende tas die hij, liefkozend haast, in zijn armen wiegt. Je zult je wijn omstoten. Je zult weten dat hij het is.

==

~

==

Ik zal die zestienjarige niet alles vertellen. Ik zal haar niet vertellen wat ik inmiddels weet: dat liefde, zelfs de grootste liefde ter wereld, niet noodzakelijkerwijs leidt tot een gelukkig leven. Dat het leven ingewikkelder in elkaar zit. Dat de toekomst niet te voorspellen valt.

==

~

==

Neem de Chinezen. Toen zij op zoek waren naar een elixer voor onsterfelijkheid, vonden ze, al poeders mengend, het buskruit uit.

==

~

==

Want gebeurtenissen voltrekken zich niet lineair, de geschiedenis ontwikkelt zich niet zoals een kind een verhaal vertelt: en toen en toen en toen en toen. Of zoals de sprookjes van Grimm beginnen met ‘Er was eens’ en eindigen met ‘En ze leefden nog lang en gelukkig’.

==

~

==

Once upon a time

Er was eens

Es war einmal

==

Die mythische eerste regel klinkt mij in het Duits veel minder sprookjesachtig, veel duisterder en definitiever in de oren.

~

==