Vendikt Jerofejev

Moskou op sterk water

==

==

==

Uitgeverij Van Oorschot

Amsterdam

Eerste druk 1979

Zevende druk 2024 (e-boek)

==

==

Oorspronkelijke titel: Moskva-Petuški

==

© Copyright Editions Albin Michel, Paris, France

© Copyright 1979, 2024 Nederlandse vertaling: UITGEVERIJ VAN OORSCHOT

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

==

ISBN 978 90 282 3046 0

==

www.vanoorschot.nl

Mededeling van de schrijver

==

De eerste druk van Moskou op sterk water was al snel uitverkocht. Tja, wat wil je, die bestond ook uit één exemplaar. Sindsdien heb ik heel wat verwijten te horen gekregen naar aanleiding van het hoofdstuk ‘Serp i Molot-Karatsjarovo’, en dat nog wel volkomen onverdiend. In de inleiding van de eerste druk heb ik alle jonge meisjes gewaarschuwd dat ze het hoofdstuk ‘Serp i Molot-Karatsjarovo’ over moesten slaan. Na de zin ‘En toen sloeg ik een glas achterover’ komt er namelijk anderhalve bladzij gemene vuilbekkerij en in het hele hoofdstuk is geen fatsoenlijk woord te vinden, afgezien dan van de zin ‘En toen sloeg ik een glas achterover.’ Met deze eerlijk gemeende mededeling heb ik alleen maar bereikt dat alle lezers, en meisjes vooral, zich direct op het hoofdstuk ‘Serp i Molot-Karatsjarovo’ stortten. Ze namen niet eens even de moeite de hoofdstukken daarvóór te lezen. Zelfs de zin ‘En toen sloeg ik een glas achterover’ bekeken ze niet eens. Daarom vond ik het noodzakelijk in de tweede druk alle smeerlapperij die voorkomt in het hoofdstuk ‘Serp i Molot-Karatsjarovo’ eruit te gooien. Dat lijkt me maar beter, want ten eerste gaat iedereen me dan in de goede volgorde lezen en ten tweede zijn ze dan niet beledigd.

De schrijver draagt deze tragische bladen op aan Vadim Tichonov, mijn geliefde eerstgeborene.

==

==

Moskou. Op weg naar het Koerskstation

Iedereen heeft het altijd maar over het Kremlin. Iedereen heb ik erover horen praten, maar ik heb het nog nooit gezien. Wat heb ik vaak rondgezworven in Moskou, alles bij elkaar vast wel honderden keren: lazarus of met een kater, van noord naar zuid, van oost naar west, van ’t ene eind naar ’t andere, van voor naar achteren en ook zomaar m’n neus achterna – en nooit heb ik het Kremlin gezien.

Zo heb ik het gisteren ook weer niet te zien gekregen, terwijl ik toch de hele avond heb rondgehangen in die contreien. En zo heel dronken was ik ook niet: toen ik bij het Savjolovskistation was uitgekomen dronk ik eerst een glas kruidenbitter, omdat ik uit ervaring wel weet dat geen mens ooit iets beters heeft verzonnen wat als ochtendelixer dienst kan doen.

Dus. Een glas kruidenbitter. En toen – in de Kaljajevskistraat – nog een glas, alleen geen kruidenbitter, maar korianderlikeur. Een kennis van me beweerde laatst dat korianderlikeur een anti-humane werking heeft, dat wil zeggen, dat het je hele lichaam versterkt en je geest verzwakt. Bij mij werkte het om de een of andere reden net andersom, dat wil zeggen, mijn geest werd ontzettend krachtig, maar mijn lichaam verslapte. Maar ik ben het ermee eens dat dat ook anti-humaan is. Daarom nam ik ter plekke, in de Kaljajevskistraat dus, nog maar twee kroezen bier en een paar slokken vruchtenwijn, zo uit de fles.

Nu vragen jullie natuurlijk: en daarna dan, Venitsjka, wat dronk je daarna nog meer? Maar al sla je me dood, ik zou het niet meer weten. Ik herinner me wel – ik weet het nog heel precies – dat ik in de Tsjechovstraat twee glazen kruidenwodka heb gedronken. Maar ik kon toch ook niet de Sadóvoje oversteken zonder dat ik wat op had? Dat ging niet. Dus nam ik nog een paar slokken van het een en ander.

En daarna liep ik de kant van het centrum op, want zo gaat het bij mij altijd: als ik op zoek ben naar het Kremlin kom ik steevast uit bij het Koerskstation. Eigenlijk móést ik ook naar het Koerskstation, en niet naar het centrum. Maar toch ging ik naar het centrum, dan kon ik tenminste één keer een blik werpen op het Kremlin: ik denk, ik krijg immers toch geen Kremlin te zien, ik kom meteen bij het Koerskstation uit.

Ik heb nu zó de smoor in dat ik wel in tranen kan uitbarsten. Natuurlijk heb ik niet de smoor in omdat ik gisteren toch weer níet ben uitgekomen bij het Koerskstation. Dat doet er geen klap toe: als ’t vandaag niet is, dan morgen. En ook heus niet omdat ik vanmorgen zomaar in een wildvreemde portiek wakker werd. Gisteren ben ik blijkbaar in de een of andere portiek op de trap gaan zitten, van beneden gerekend was het de veertigste tree. M’n koffertje hield ik dicht tegen me aan geklemd – en zo ben ik simpelweg in slaap gevallen. Nee, daar heb ik niet de smoor over in. Maar ’t is dit: ik heb net uitgerekend dat ik van de Tsjechovstraat tot aan deze portiek voor maar liefst nog zes roebel heb gedronken – maar wat heb ik dan gedronken en waar? En in wat voor volgorde? Heeft de drank een heilzame werking op me gehad of een slechte? Dat weet geen mens, en niemand zal het ooit te weten komen. We weten immers tot op de dag van vandaag ook nog steeds niet of tsaar Boris de tsarevitsj Dimitri heeft vermoord of juist andersom?

Pas toen het al licht was geworden kwam ik naar buiten. Iedereen kan weten – iedereen die weleens bewusteloos in een portiek is beland en er bij het eerste ochtendgloren weer vandaan is gegaan – hoe loodzwaar mijn hart woog toen ik die veertig treden in een vreemde portiek afdaalde en hoe zwaar het woog toen ik buiten kwam.

’t Valt best mee, ’t valt best mee, zei ik tegen mezelf, ’t valt best mee. Kijk, daar heb je een apotheek, zie je wel? En daarginds staat een zak met een bruin jasje aan het trottoir te schrobben. Dat zie je ook. Dus wees nu maar gerust. Alles loopt zoals het moet. Als je linksaf wilt, Venitsjka, ga dan maar naar links, ik dwing je nergens toe. Als je rechtsaf wilt, ga dan maar naar rechts.

Ik ging rechtsaf. Van de kou en van verdriet liep ik een beetje te wankelen, ja, van de kou en van verdriet. Oh, dat loodzware gevoel ’s morgens in je hart! Oh, dat bedrieglijke idee dat er een ramp is gebeurd! Oh, dat gevoel dat het allemaal niet meer goed te maken is! Waar lijkt het ’t meest op, dat loodzware gevoel, dat nog nooit een goeie naam heeft gekregen? Waar lijkt het ’t meest op: op een algehele verlamming of op misselijkheid? Uitgeputte zenuwen of een oneindig diepe neerslachtigheid ergens in de buurt van je hart? En als het dat allemaal tegelijk is, waar lijkt het geheel dan nog weer het meeste op: op een soort verdoving of op koorts?

’t Valt best mee, ’t valt best mee, zei ik tegen mezelf, pak je goed in voor de wind en doe het maar kalm aan. En haal heel rustig adem, echt heel rustig, anders donder je zo nog van je stokje. En ga ergens heen. Het doet er niet toe waarheen. Zelfs al ga je linksaf, dan kom je nog bij het Koerskstation uit; als je rechtdoor loopt kom je d’r ook uit; en als je rechtsaf gaat ook. Ga dus maar rechtsaf, dan kom je d’r tenminste zonder mankeren. – Oh, wat een ijdelheid!

Oh, wat een kortstondigheid! Oh, dat is het smadelijkste en het meest machteloze uur van de dag in het leven van mijn volk – de tijd tussen zonsopgang en het ogenblik waarop de winkels opengaan. Dat heeft ons slag mensen al heel wat grijze haren bezorgd: ik bedoel dat stelletje dakloze en droefgeestige zwervers met rood haar. Kom op, Venitsjka, vooruit.

==

Moskou. Koerskstationsplein

Nou, kijk es, ik wist wel waar ik het over had: ga je rechtsaf, dan kom je bij het Koerskstation terecht. ’t Was maar vervelend, hè Venitsjka, al dat gewandel. Je hebt zeker wel zin gekregen in wat meer drukte – kijk, daar heb je je drukte dan...

Ach schei toch uit, wuifde ik mijn eigen opmerking weg, net of ik die drukte nodig heb! Net of ik die mensen van je nodig heb! De Verlosser zelf zei immers ook, en dat nog wel tegen zijn eigen moeder: Wat heb ik met u te maken? En voor mij gaat dat des te meer op – wat heb ik nou te maken met al die jachtige, verfoeilijke mensen?

Ik ga maar liever tegen een pilaar aan leunen en doe m’n ogen een beetje dicht, dan gaat die misselijkheid misschien wat over...

Natuurlijk, Venitsjka, natuurlijk begon iemand hoog boven me heel zachtjes en heel lieflijk te zingen, doe je ogen maar een beetje dicht, dan gaat die misselijkheid misschien mat

over.

Oh! Ik weet het al! Dat zijn zij weer! De Engelen des Heren! Dat zijn jullie weer.

Ja, natuurlijk zijn wij het, en dat klonk weer zo lieflijk!...

Ach, Engelen, weet je... vroeg ik, ook heel zachtjes.

Nou? antwoordden de Engelen.

Ik voel me beroerd...

Ja, we weten wel dat je je beroerd voelt, zongen de Engelen. Maar ga even een eindje lopen, dan voel je je wel beter, en over een half uur gaat de winkel open: goed, wodka kun je pas om negen uur krijgen, maar een rood wijntje geven ze je meteen!

Een rood wijntje?

Ja, een rood wijntje, herhaalden de Engelen des Heren in koor.

Lekker koud?

Natuurlijk, lekker koud...

Oh, ik werd helemaal opgewonden!

Jullie zeggen maar: vooruit, ga toch een eindje lopen, dan voel je je beter. Maar ik heb helemaal geen zin in lopen... Jullie weten toch ook wel wat dat wil zeggen in mijn toestand, lopen!...

Hierop zwegen de Engelen. Maar toen begonnen ze weer te zingen: Weet je wat je moet doen? Ga toch naar de stationsrestauratie. Misschien is daar wel wat te krijgen. Gisteravond hadden ze daar sherry. En in één avond hebben ze toch nooit alle sherry op kunnen krijgen!...

Ja, ja, ja. Ik ga erheen, ik kom er wel achter. Dank je wel, Engelen.

En zij zongen heel zachtjes: Op je gezondheid, Venja...

En daarna heel liefelijk: Geen dank...

Wat zijn ze toch aardig!... Nou, vooruit... Als je nog wilt gaan, moet je ’t nu ook doen. Wat gelukkig toch dat ik gisteren nog wat snoepgoed heb gekocht – zonder snoepgoed kun je immers niet aan komen zetten in Petoesjki. Naar Petoesjki kun je echt niet zonder snoepgoed. De Engelen hebben me eraan helpen herinneren, want degenen voor wie het snoep bestemd is, helpen de Engelen er weer aan herinneren. Gelukkig maar dat ik wat gekocht heb... ‘En wanneer heb je ’t gisteren dan gekocht? Denk eens na... ga nu maar en denk es goed na...’

Ik liep het plein over – of liever gezegd ik liep niet, ik sleepte me voort. Twee of drie keer hield ik stil en bleef stokstijf staan om tegen m’n misselijkheid te vechten. Een mens heeft immers niet alleen maar een fysieke kant; hij heeft ook een geestelijke kant, en bovendien nog een mystieke kant, een bovenzinnelijke kant. Dus ik verwachtte elk ogenblik, midden op het plein, van al die drie kanten een aanval van misselijkheid, en dan hield ik weer stil en bleef stokstijf staan.

Wanneer heb je gisteren nou dat snoepgoed gekocht? Na de kruidenwodka? Nee, na de kruidenwodka stond m’n hoofd niet naar snoep. Tussen het eerste en het tweede glas kruidenwodka? Ook niet. Daar zaten iets van dertig seconden tussen. En ik ben geen Übermensch, in dertig seconden speel ik echt niks klaar. Bovendien was een Übermensch ook al meteen na het eerste glas kruidenwodka in elkaar gestort, nog vóórdat hij aan ’t tweede was begonnen... Maar wanneer dan wel? Here God, wat zijn er toch een raadsels in de wereld! Een ondoordringbaar gordijn van raadsels! Vóór de korianderlikeur of tussen het bier en de vruchtenwijn in?

==

==

Moskou. De restauratie van het Koerskstation

Nee, tussen het bier en de vruchtenwijn zeker niet, daar zat helemaal geen tijd tussen, dat weet ik zeker. Maar wacht eens – vóór de korianderlikeur – dat zou best kunnen zijn. En waarschijnlijk zat ’t zelfs zo: de noten heb ik vóór de korianderlikeur gekocht, en het snoep erna. Maar misschien is het ook wel andersom gegaan: dat ik na dat glas korianderlikeur...

‘We hebben geen alcohol,’ zei de een of andere onbeschofte aap. En hij nam me op alsof ik een viezig vogellijkje was, of een smerige asfaltbloem.

‘Er is géén alcohol!’

Van wanhoop kromp ik helemaal in elkaar. Gelukkig kon ik nog net binnensmonds mompelen dat ik daar helemaal niet voor kwam. Ik kon toch wel voor iets heel anders zijn gekomen? Misschien dat de sneltrein naar Perm wel helemaal niet vertrok naar Perm, je kon toch nooit weten. Nou, en daarom was ik hierheen gegaan. Ik ging een boeuf Stroganoff eten en ik wilde rustig wat luisteren naar Ivan Kozlovski of naar de ‘Barbier’.

Ik had m’n koffertje meegenomen en ik hield het stijf tegen me aan geklemd, net als daarstraks in de portiek. Zo bleef ik zitten wachten tot ik kon bestellen.

Niks geen alcohol! Heilige Moedermaagd! Maar volgens de Engelen kon de sherry hier toch nog lang niet op zijn. Wat bleef me nou nog over? Alleen maar muziek, en dan ook nog muziek met van die langgerekte loopjes, net hondengejank. Ja, ’t was nog waar ook, dat was Ivan Kozlovski die daar zong. Ik hoorde het meteen, een ergere rotstem bestaat er niet. Eigenlijk hebben alle zangers even nare rotstemmen, maar ieder heeft weer een speciaal soort rotstem. Daar kan ik ze ook zo gemakkelijk aan herkennen... Ach, natuurlijk was dat Ivan Kozlovski... Ooooh, kelk van mijn vóóórvad’ren... Ooooh, laat me toch naar je kijken bij het lííícht van de sterren... Natuurlijk, wie kon dat nou anders zijn dan Ivan Kozlovski... Ooooh, waarom ben ik zo in je bááán... Laat me niet allééén...

‘Gaat u nog iets bestellen of niet?’

‘Maar wat hebt u dan – zeker alleen muziek?’

‘Waarom zeker alleen muziek? We hebben boeuf Stroganoff, gebak, gebakken uier...’

Ik voelde weer een golf van misselijkheid aankomen.

‘En ook sherry?’

‘Nee, geen sherry.’

‘Grappig. Uier hebt u wel, maar sherry niet!’

‘Héél grappig. Nee. Sherry hebben we niet. En uier hebben we wel.’

En ik bleef weer alleen zitten. Om dat misselijke gevoel een beetje kwijt te raken begon ik de kroonluchter te bekijken die boven m’n hoofd hing.

’t Was een mooie luchter. Maar wel wat al te zwaar. Als hij zo meteen nou eens afbrak en op iemands hoofd terechtkwam – dat zou vreselijk zeer doen... Ach nee, waarschijnlijk zou het niet eens zeer doen: terwijl het ding afbreekt en naar beneden suist, zit je nog rustig en wel op je stoel. Je bent bijvoorbeeld bezig met een glas sherry en je denkt nergens aan. En als het ding dan eenmaal op je neer is gestort, dan leef je al niet meer. Dat is wel een vreselijke gedachte: je zit rustig op je stoel en dan krijg je opeens zo’n kroonluchter op je hoofd. Wat een vreselijke gedachte...

Ach welnee, waarom zou dat nou zo vreselijk zijn?... Stel je voor dat je aan de sherry zit. Je hebt last van je kater en je hebt nog niet zoveel naar binnen dat je dat ding hebt weggewerkt, maar ze geven je niet meer – dat is nog es vreselijk... Dat is echt een kwellende gedachte. Daar zou lang niet iedereen tegen kunnen, tegen die gedachte. Vooral niet als je toch al een kater hebt.

Maar zou je ja zeggen, als ze je zoiets als dit zouden voorstellen: wij brengen je zo meteen achthonderd gram sherry hè, maar dan gaan we ook die kroonluchter boven je hoofd losmaken en...

‘Nou, hoe zit ’t, bent u er al uit? Neemt u iets?’

‘Achthonderd gram sherry, alstublieft.’

‘Nou, jij bent ook een grappenmaker! Ik heb je toch al gezegd dat we geen sherry hebben! Daar was toch geen woord Frans bij, wel?’

‘Nou ja... ik wacht wel even... tot het komt...’

‘Dan kun je wachten tot je een ons weegt! Let eens op, wat jij zo meteen voor sherry krijgt!’

Weer bleef ik alleen zitten. Ik keek het mens vol afkeer na. Vooral die witte kousen zonder naad vond ik afschuwelijk; een naad had me misschien wel wat zachter gestemd, dat had een zekere last afgenomen van m’n ziel en van m’n geweten...

Waarom zijn ze allemaal toch zo onbeleefd? Waarom toch? En waarom zijn ze zo onbeleefd, echt uitgesproken onbeleefd, op een ogenblik dat ze nou net niet onbeleefd zouden móéten zijn: als een mens zo gebukt gaat onder z’n kater dat hij het gevoel heeft dat al z’n zenuwen bloot liggen, als hij onzeker is en niet veel zegt? Waarom, waarom?! Ach, was de hele wereld, waren ze allemaal maar net zo als ik nu – stilletjes en angstig en ook zo twijfelmoedig: twijfelden ze ook maar zo aan zichzelf en aan de zin van hun plaatsje onder de zon – wat zou dat fijn zijn! Als het eindelijk eens uit zou zijn met enthousiastelingen, grootse daden, vastberaden wilskracht! – en in plaats daarvan niets dan onzekerheid overal. Ik zou best eeuwigheden op aarde willen leven als ik eerst een klein hoekje te zien had gekregen, waar niet altijd ruimte was voor grootse daden. ‘Onzekerheid overal’ – natuurlijk, dat is het middel tegen alle ellende, dat is een panacee, een wondermiddel van absolute volmaaktheid! En wat betreft de actieve aard van de natuur...

‘Wie moest d’r hier sherry hebben?’

Er torenden twee vrouwen en een man boven me op, alle drie in het wit. Ik keek naar ze op – oh, op dat ogenblik moet er in mijn ogen ik weet niet wat aan vuiligheid en onrust te lezen zijn geweest – dat kon ik wel aan ze zien, want ik zag die onrust en die vuiligheid in hun eigen ogen weerspiegeld... Ik schrompelde helemaal in elkaar en alle moed zonk me in de schoenen.

‘Maar ik... ik zeur er toch niet zo erg om. Nou goed, misschien is er ook wel geen sherry, ik wacht wel even... ik wou alleen maar...’

‘Wat moet dat betekenen, dat alleen maar! Wat bedoelt u met dat even wachten?!’

‘Oh, niks, niks... Ik ga alleen maar naar Petoesjki, naar m’n geliefde meisje – haha! naar m’n geliefde meisje! – kijk maar, ik heb wat snoepgoed gekocht...’

Zij wachten rustig af, dat stel beulen, wat ik nog meer zal zeggen.

‘Ja ziet u... ik kom uit Siberië, ik ben een wees... En ik wou alleen maar dat die misselijkheid eens overging... daarom wil ik sherry.’

Dat had ik nou net niet moeten doen, wéér over die sherry beginnen! Nu werden ze echt goed woedend. Met z’n drieën pakten ze me onder m’n armen en zo liepen ze – oh, pijnlijk, zo’n smadelijke vertoning! – zo liepen ze de hele zaal met me door. Daarna schopten ze me de straat op. Het koffertje kwam me achterna; dat hadden ze ook naar buiten geschopt.

Weer stond ik op straat. Oh, wat was het leven toch onzinnig en leeg! Oh, die beestachtige grijns waarmee de dagen me aankeken!

==

==

Moskou. Via winkel naar trein

Wat er daarna is gebeurd – van de restauratie op weg naar een winkel en van die winkel naar de trein – dat is werkelijk met geen pen te beschrijven. Ik begin er ook maar niet aan. En als de Engelen er aan zouden moeten beginnen, dan zouden ze alleen maar vreselijk moeten huilen, ze zouden geen woord uit kunnen brengen.

We kunnen het beter anders aanpakken – laten we die twee afgrijselijke uren liever met een minuut stilte gedenken. Onthoud ze goed, Venitsjka, die twee uur. Denk eraan op dagen van hemelse verrukking, op wonderschoon stralende dagen. Vergeet ze niet in ogenblikken van zalig geluk en van de hoogste vervoering. Dat mag niet weer gebeuren. Ik doe een beroep op iedereen die me dierbaar is en me na staat, op alle mensen van goede wil, ik doe een beroep op alle mensen met een hart dat wijd open staat voor poëzie en mededogen: ‘Hou even op met waar jullie mee bezig zijn. Blijf samen met mij even stil staan en laten we dan dat onuitsprekelijke gedenken met een minuut stilte. Als iemand toevallig nog iets van een sirene in de buurt heeft, druk er dan op.’ Zo. Ik sta ook stil. Met een wazige blik staar ik naar de stationsklok, terwijl ik midden op het plein op de kop af een minuut stokstijf stil blijf staan. Mijn haar wappert in de wind. Af en toe staat het recht overeind, het volgende ogenblik wappert het weer een andere kant op. Van alle kanten schieten er taxi’s langs me heen. Ook komen er allemaal mensen voorbij die heel gek kijken: ik zie ze haast denken – zal ik hem in die positie beeldhouwen, ter stichting van de volkeren van de oudheid, ja of nee?

En deze stilte wordt pas verbroken door de hese bas van een vrouw. Je zou met geen mogelijkheid kunnen zeggen waar die stem vandaan komt: ‘Hier volgt een mededeling! Om acht uur zestien vertrekt van spoor vier de trein naar Petoesjki. Deze trein zal stoppen op de volgende stations: Serp i Molot, Tsjoechlinka, Reoetovo, Zjeljeznodorozjnaja. Verder bij alle haltes behalve Jesino.’

En ik blijf maar staan.

‘Hier volgt een herhaling van deze mededeling! Om acht uur zestien vertrekt van spoor vier de trein naar Petoesjki. Deze trein zal stoppen op de volgende stations: Serp i Molot, Tsjoechlinka, Reoetovo, Zjeljeznodorozjnaja. Verder bij alle haltes behalve Jesino.’

Nou, dat was het. De minuut is voorbij. Nu komen jullie me natuurlijk allemaal bestormen met vragen: ‘Je was toch uit een winkel gekomen, Venitsjka?’

‘Ja,’ zeg ik tegen jullie, ‘dat is ook zo.’ En intussen loop ik gewoon door naar het station, met m’n hoofd wat naar links gebogen.

‘Is dat koffertje van je nu zwaar? Ik denk het wel, hè? En in je hart hoor je zeker een schalmei zingen? Is ’t niet zo?’

‘Ach, wat zal ik zeggen!’ kom ik weer, met m’n hoofd wat naar rechts, ‘’t Koffertje is heel zwaar, nou en of. Maar die schalmei, nee, daar zou ik nog geen zinnig woord van kunnen zeggen...’

‘Maar wat heb je in vredesnaam dan toch gekocht, Venitsjka? We zijn echt razend nieuwsgierig!’

‘Dat snap ik ook wel, dat jullie nieuwsgierig zijn. Ik zal het allemaal op de rij af opsommen, daar gaan we dan: ten eerste twee flessen Koebanski wodka van twee tweeënzestig per stuk, samen vijf vierentwintig. Verder: twee kwartlitertjes Rossijski wodka van één vierenzestig per stuk, samen vijf vierentwintig plus drie achtentwintig. Acht roebel tweeënvijftig kopeken. En dan nog wat van dat rooie spul. Ik kom er zo wel weer op. Oh ja – zoete rosé van één zevenendertig.’

‘Zo, zo, zo,’ zeggen jullie, ‘en hoeveel was dat nou allemaal bij elkaar? We willen dolgraag alles weten...’

‘Dat zal ik je zeggen, wat het allemaal bij elkaar kostte.’

‘Alles bij elkaar kostte dat negen roebel negenentachtig kopeken,’ zeg ik, en ik loop het perron op.

‘Maar dat is nog niet alles. Ik heb namelijk ook nog twee broodjes gekocht, dan kots ik alles niet in één keer weer uit.’

‘Je bedoelt zeker, Venitsjka: “dan hoef ik niet over te geven”?’

‘Nee, ik bedoelde precies wat ik zei. Als ik de eerste dosis inneem moet ik er iets bij eten, anders kots ik de zaak misschien weer uit. Maar de tweede en de derde krijg ik al wel zo, zonder iets erbij, naar binnen. Want ’t kan best zijn dat ik dan overgeefneigingen krijg en ook werkelijk over moet geven, maar kotsen is er dan in geen geval meer bij. En zo ga ik door tot de negende. En dan moet ik weer een broodje hebben.’

‘Waarom? Ga je dan weer overgeven?’

‘Nou nee, overgeven, daar is dan geen sprake meer van, maar ’t kan wel zijn dat ik dan weer moet kotsen.’

Jullie schudden nou natuurlijk allemaal je hoofd. Ik kan het hiervandaan nog zien, vanaf dit natte perron hier, hoe jullie allemaal, over mijn aarde verspreid, je hoofd schudden en grappen beginnen te maken:

‘Dat is nog eens ingewikkeld, Venitsjka, dat is subtiel!’

‘Nou en of!’

‘Wat een precieze manier van denken! En is dat dan alles?’ Is dat dan alles watje nodig hebt om gelukkig te zijn? Hoef je verder niks?’

‘Nou ja, dat wil zeggen – niks,’ zeg ik, onder het instappen. ‘Als ik wat meer geld had, dan nam ik nog bier en nog twee flesjes port erbij, maar ja...’

Dan beginnen jullie pas helemaal ach en wee te roepen.

‘Ooooh, Venitsjka! Ooooh, primitieveling!’

‘Nou en! Dan ben ik maar een primitieveling,’ zeg ik. En dan breek ik ons gesprek af. ‘Dan ben ik maar een primitieveling!’ En ik geef geen antwoord meer op die vragen van jullie. Ik ga lekker zitten, ik klem m’n koffertje tegen me aan en ik ga naar buiten kijken. Zo. Dan ben ik maar een primitieveling!’

Maar jullie zaniken door: ‘Wat heb je? Ben je boos?’

‘Nee hoor,’ antwoord ik.

‘Wees toch niet boos, we hebben het beste nietje voor. Alleen, waarom klem je toch de hele tijd een koffer tegen je aan, idioot? D’r zit zeker wodka in, hè?’

Maar nou word ik echt nijdig: wat heeft wodka d’r in ’s hemelsnaam mee te maken?

‘Geachte reizigers, deze trein heeft als eindbestemming Petoesjki. We stoppen op de volgende stations: Serp i Molot, Tsjoechlinka, Reoetovo, Zjeljeznodorozjnaja, en verder bij alle haltes behalve Jesino.’

Ja, wat heeft die wodka er eigenlijk mee te maken ? Wat zitten jullie, toch door te zagen over wodka! In de restauratie hield ik het ding ook al tegen me aan, als je ’t dan precies moet weten, en toen zat er nog geen wodka in. En misschien weten jullie je nog te herinneren dat ik hem in de portiek ook al tegen me aangeklemd hield, terwijl er toen in geen velden of wegen een druppel wodka was te bekennen!... Maar als jullie dan zo graag alles willen weten, dan zal ik jullie alles vertellen. Maar wacht nog even. Zometeen in Serp i Molot neem ik een paar opkikkertjes, en...

==

==

Moskou – Serp i Molot

en dan zal ik alles precies uit de doeken doen. Nog even geduld. Ik heb toch ook geduld!

Nou ja, natuurlijk vindt iedereen mij een slecht mens, ’s Morgens, en als ik een kater heb, denk ik ook zo over mezelf Maar je kunt toch niet afgaan op de mening van iemand die nog geen tijd heeft gehad om een paar opkikkers te nemen! Nee, dan moetje me ’s avonds zien – dan verzet ik bergen! Aangenomen natuurlijk dat ik ’m overdag flink heb geraakt – dan verzet ik ’s avonds gewoon bergen!

Maar goed. Ik ben dus een slecht mens. Ik merk heel vaak dat als een mens zich ’s morgens beroerd voelt en ’s avonds vol is van allerlei plannetjes en toekomstdromen en zich heel krachtig voelt, dat hij dan heel slecht is, zo’n mens. Maar als het precies omgekeerd is – als een mens ’s morgens opgewekt doet en allerlei verwachtingen heeft, maar ’s avonds in de put raakt – dán is het echt een vent van niks, een bekrompen zak, een miezerig product. Zo iemand vind ik weerzinwekkend.

Dan heb je natuurlijk ook nog van die figuren die zich ’s morgens én ’s avonds kiplekker voelen. Die zijn blij als de zon opgaat en ze zijn blij als de zon ondergaat, – maar dat zijn gewoonweg rotzakken, je wordt al kotsmisselijk als je er alleen al over praat. Nou, dan kun je ook nog hebben dat iemand zich altijd even beroerd voelt – ’s morgens én ’s avonds – wat ik daar nou van moet zeggen weet ik ook niet. Dat zijn echt hopeloze gevallen, kerels van niks. Want bij ons zijn de winkels open tot negen uur, en Jelisejevski zelfs tot elf uur. Dus als je geen hopeloos wrak bent, kun je er tegen de avond altijd wel voor zorgen dat je een bepaald peil bereikt, dat het nog iets geweldigs wordt, al stelt het ook geen moer voor... Dus wat heb ik nu allemaal?

Ik nam alles wat ik had uit m’n koffertje en begon de heleboel stuk voor stuk te betasten: van broodjes tot en met rosé van één zevenendertig. Maar terwijl ik daar zo mee bezig was, kreeg ik het opeens vreselijk benauwd en ik verschoot van kleur... Heer, hier ziet u wat ik bezit. Maar heb ik dat soms van node? Haakt mijn ziel daar soms naar? Kijk, dat hebben de mensen me nu gegeven in plaats van al die dingen waar mijn ziel naar haakt! Maar als ze me díe hadden gegeven, had ik dan soms hier naar gehongerd? Kijkt u toch eens, Heer: rosé van één zevenendertig...

En in blauwe bliksems gehuld antwoordde de Heer mij: ‘En waartoe heeft de heilige Teresa haar stigmata nodig? Die heeft ze immers ook niet echt nodig. Maar ze zijn haar dierbaar.’

‘Ja, precies!’ antwoordde ik geestdriftig. ‘Zo is het met mij ook, bij mij is het net zo – het is me allemaal dierbaar. Maar nodig heb ik het echt niet!’

‘Kom, als het je zo dierbaar is, Venitsjka, moetje maar eens wat gaan drinken,’ dacht ik bij mezelf, maar toch bleef ik nog treuzelen. Zou de Heer nog iets tegen me zeggen of niet?

De Heer bleef zwijgen.

Nou ja, best. Ik pakte een kwartlitertje en ging naar het balkon. Zo. Mijn geest heeft vier en een half uur achter elkaar opgesloten gezeten en naar de vrijheid gesmacht. Nu laat ik hem los... Dan kan hij eindelijk eens feest vieren en zich lekker helemaal laten gaan. Ik heb een glas en ik heb een broodje, dan hoef ik straks niet over te geven. En ik heb een ziel die op het ogenblik nog maar op een heel klein kiertje openstaat voor de werkelijkheid om me heen. Zit mee aan mijn dis, Heer!

==

==

Serp i Molot – Karatsjarovo

En meteen sloeg ik een glas achterover.

==

==

==

Karatsjarovo – Tsjoechlinka

En toen ik dat achter de knopen had – jullie zien zelf wel wat er toen gebeurde. Tijdenlang trok ik allerlei grimassen en vocht ik tegen een opkomende aanval van misselijkheid.

Ik vloekte en schold en sloeg alle mogelijke smerige taal uit. Het kunnen vijf minuten zijn geweest, maar ook wel zeven, en ’t kunnen ook wel eeuwigheden zijn geweest, – ik weet het niet. Ik holde maar kriskras rond door die benauwde ruimte. De hele tijd hield ik een hand tegen m’n keel en ik smeekte mijn God mij toch niet te vernederen.