Nicolien Mizee

De kennismaking

Faxen aan Ger

==

==

==

Uitgeverij Van Oorschot

Amsterdam

Eerste druk september 2017

Tweede druk september 2019

==

© Copyright 2017 NICOLIEN MIZEE, HAARLEM

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

==

ISBN 978 90 282 3301 0

==

www.vanoorschot.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de tweede druk, 2019

==

De kennismaking

Haarlem, 4 augustus 1994

==

Beste Ger,

==

Buiten scheurt het onweer de nacht aan stukken en ik loop ongedurig heen en weer, doe de gordijnen dicht en weer open en besluit toch maar aan die brief aan jou te beginnen.

Je lijkt soms zozeer een verzameling afgeronde theorieën, dat ik me weleens afvraag of je menselijk bent. Ik kreeg even hoop toen ik je twee speculaasjes zag eten, maar nam aan dat je research aan het doen was voor een nieuw scenario.

Je evident aanwezige hartstocht richt zich geheel en al op het werk, en daar voor mij gedrevenheid tot het werk de enige niet-beschamende menselijke eigenschap is, ben ik je als een soort ijsheilige gaan beschouwen, hoewel ervaring me geleerd zou moeten hebben dat alles wat ik ooit aanzag voor iets van een hogere orde, uiteindelijk neerkwam op ‘een menselijke fout’.

Ik kan helemaal niet nadenken over dat rotscenario, ik verban het altijd uit mijn geest zodra ik het de deur uit heb gestuurd, hoewel ik wel begrijp dat dat niet goed is. Kun jij niet gewoon zeggen wat ik bedoel? Dit kost me een slapeloze nacht. En hoe ben jij zo geworden? Heeft het jou slapeloze nachten gekost? En ben je er nu uit? En hoe denk je dan en waar baseer je je oordeel op? En ben je daarom zo energiek? En waarom schrijf je eigenlijk de hele tijd?

Ik wil alleen maar uitleggen dat ik ook wel wat te zeggen heb, al begrijp ik nergens wat van, maar wat ik te zeggen zou hebben, Joost mag het weten. Het is alleen maar dat ik niet veronachtzaamd wil worden. God mag weten waar die idee-fixe vandaan komt, maar het is zoals het is.

Als iemand me zou vragen waarom dat Model verfilmd zou moeten worden, zou ik niets anders weten te zeggen dan dat ik hoopte dat er ergens een meisje van twaalf, dat die avond toevallig voor de televisie verzeild geraakt was, zou denken: ‘O, zit het zo! Ik ben helemaal niet gek!’ Niet omdat ik reclame wil maken voor het modelstaan, maar omdat ik probeer uit te leggen dat je best nog een beetje gelukkig kunt worden als je besluit onder ogen te zien dat het je menselijke plicht is de spoken die je in je kindertijd naar binnen gehaald hebt uit te bannen, en verder op God te vertrouwen.

Mijn model streeft naar verlossing uit haar eenzaamheid. Ze doet niets anders dan voortschrijden over de oprijlaan naar God, zonder ooit een stap verder te komen, want natuurlijk is geen enkel menselijk wezen in staat haar te bevrijden. Omdat de andere aspecten van het leven haar niet interesseren, zoekt ze een aardse vervanger voor Onze Lieve Heer in de keuringsarts, die, op een wat lager niveau, de mensen die voor hem staan oordeelt en vonnist. Als hij op de gebruikelijke wijze menselijk wordt, haakt zij af.

Ik kan niet zeggen dat ik haar handelwijze innemend vind; persoonlijk geef ik de voorkeur aan mensen als bijvoorbeeld Don Giovanni of J.D. LaRue uit Hill Street Blues die als gekken achter de wijven aanzitten tot de dood erop volgt, waardoor hun banale passie uiteindelijk een soort heroïek verkrijgt, maar goed, ze maakt zichzelf tenminste niets wijs.

God bestaat alleen maar bij de gratie van overgave. Ze wil zich openstellen voor de genade, en hoewel een tochtig lokaaltje in Beverwijk nog niet de Elysese velden is, slaagt ze er toch in om die twee uur niet veel meer te zijn dan een lichaam in de tijd en zich dicht bij het voorportaal van het onzegbare te voelen.

==

Beste Ger, het wordt al zowat licht. Ik ga dit morgenochtend nog even doorlezen en dan maar gewoon posten, want veel meer kan ik er niet over zeggen. Ja, ik kan nog uren doorgaan en tientallen toepasselijke citaten aanhalen, maar misschien bedoel je dit soort dingen helemaal niet, en hoe moet het dan als ik voor je sta, van aangezicht tot aangezicht?

Waar nog bij komt dat ik morgenochtend vroeg met mijn schildersbedrijf De Zwarte Kwast (tijdelijk uitsluitend bestaand uit mijzelf) aan een nieuwe klus begin, want ik spaar voor een nieuwe fiets.

==

Los hiervan (hoewel ik er zelden in slaag de dingen los van elkaar te zien) het volgende verzoek:

Zoals je misschien niet weet, moeten wij ons (als vierdejaars studenten) een begeleider zoeken. De bedoeling is dat je daar regelmatig mee afspreekt, ik denk ongeveer eens in de maand.

Je statements doen er vaak weken over om via mijn hersens in mijn bloedsomloop terecht te komen – maar toch geloof ik dat er sprake is van enige vooruitgang. Ik hoop dat jij dat ook vindt, en tijd en zin hebt mij te begeleiden. Marieke (de directrice) zal je bellen. Verder zul je, neem ik aan, weinig met de school te maken hebben. (Ik meen dat dit een aanbeveling is.)

==

==

Haarlem, 17 augustus 1994

==

Beste Ger,

==

Ik geloof dat ik er even klaar mee ben.

De laatste dagen heb ik nergens meer over nagedacht maar het verhaal keer op keer doorgelezen en er, als een pianostemmer, de valse tonen uitgehaald.

Ik bezag het ineens een stuk luchtiger allemaal en hou maar op er nu nog aan te veranderen, voor het alsnog comedy wordt.

Tussen ons gezegd en gezwegen: volgens mij gaat het over een model met wie het, in de loop van ongeveer een jaar, langzaam beter gaat. Panta rhei. Elk mens van goede wil vindt uiteindelijk een staat van genade.

Ik zit nog een beetje met de titel, en dacht bv aan ‘Niet om aan te raken’. Mijn voorliefde voor bijbelse teksten bracht me in eerste instantie op ‘Raak me niet aan’ (Noli me tangere) maar ik vond het een tikje hysterisch klinken. (Vannacht wist ik ineens waarom – het deed me denken aan Maak me niet kapot, een boek voor de oudere jeugd, over een jongen die voor homoseksueel wordt aangezien (hij is het nog geeneens echt) (het was in de zeventiger jaren, en bovendien in Amerika)).

Nu ja, als je wat beters weet, houd ik me aanbevolen, want naarmate ik langer over de dingen nadenk, schijnen ze steeds maar dubbelzinniger en vreemder te worden, tot ik het uiteindelijk zelf niet meer kan verstaan.

Ik denk dat ik je ga bellen als ik thuis ben, om te kijken of het via de juiste brievenbus in de juiste handen gevallen is.

==

==

29 augustus 1994

==

Beste Ger,

==

Deze kaart als dank voor de laatste les, die we tot de verfijndere martelingen kunnen rekenen.

Ik begrijp wat je bedoelt en ik weet dat je gelijk hebt en ik vind het knap dat je me toch de moed niet laat verliezen, hoewel ik soms de neiging moet bedwingen mijn hoofd tegen de muur te slaan.

Alles voor de goede zaak.

Ik hoop dat je me belt als ik te lang niets van me laat horen.

Zelf heb ik nogal moeite met bellen, want ik stel me altijd voor dat die ander net begint aan een romantisch intermezzo en/of gehoord heeft dat z’n vader is overleden. De fantasie is niet altijd een zegen.

==

==

Haarlem, 20 september 1994

==

Beste Ger,

==

Na de laatste les kwam ik in eerste instantie niet veel verder dan ‘unruhig wandern weil die Blätter treiben’, want ik begreep wel dat ik, om aan jouw (en mijn) eisen te voldoen minder bevooroordeeld jegens mijn model moest zijn, maar ik wist niet waar ik moest beginnen. Uiteindelijk ben ik naar Yolanda gegaan, het orakel dat ik raadpleeg in zware tijden. Ik deed haar minutieus verslag van het wordingsproces van mijn scenario, van jouw vraag om mijn ‘allergrootste waarheid in een brief te formuleren’, en zelfs, min of meer terloops, hoe jij je de vorige keer uit het raam gebogen had om een mij onzichtbaar iemand toe te spreken.

‘Ik vind mensen altijd pas echt aardig op het moment dat ze zich tot iemand anders richten,’ zei ik.

‘Dat lijkt me het begin van je allergrootste waarheid,’ grinnikte Yolanda. Aan het slot van de bijeenkomst zei ze: ‘Nicolien, jij moet gehoord worden en niet gezien. Jij moet boeken schrijven. En die moet iemand anders dan verfilmen. Maar jij moet geen scenario schrijven.’

‘Maar moet ik er dan nu meteen mee ophouden?’ vroeg ik geschrokken.

‘Nee, dit maak je af.’

Ik kwam nogal duizelig thuis, heb eerst drie dagen lang iets anders gedaan, en daarna de computer maar weer aangezet.

Mijn model is een stuk spraakzamer dan in eerdere versies en ik moet zeggen: ik ben haar bepaald gaan waarderen. Het zijn vooral de stukken met de arts en de vriend die veranderd zijn, omdat zij zich daarin het meest uitspreekt. Het een zal wel met het ander samenhangen, want zoals jij zegt: een stuk kan nooit uitstijgen boven het niveau van zijn karakterisering.

Het is langer geworden, maar dat komt ook doordat ik wat korter papier gebruikt heb, dus laat je niet misleiden, o Ger.

De poseerstukken kun je wel overslaan, want die zijn toch hetzelfde gebleven, op een enkel zinnetje na. Toen ik de namen aan het veranderen was, heb ik mijn model ook meteen maar anders genoemd, want ik vind Lucinda eigenlijk een stomme naam. Indertijd was ik nogal onder de indruk van iemand die zo heette, maar toen ze kort daarop trouwde met een alcoholische, tien jaar oudere aannemer bekoelde mijn enthousiasme. Ik deed nog een poging om haar terug te veroveren te Schoorl, maar zoals ik je al vertelde liep de zoon des huizes me voortdurend voor de voeten, en bleek ze zwanger, hetgeen ze me vertelde toen ze in al haar glorie in het ligbad lag uitgestrekt. Op dat moment kwam die jongen de trap weer op. Ik heb me weleens afgevraagd of ik ooit serieus drama zou kunnen schrijven, omdat mijn eigen leven niet boven het theater van de lach schijnt uit te stijgen, maar Yolanda beweert dat dat met elkaar samenhangt en ik de wetten van het leven veronachtzaam omdat ik die al in het schrijven toepas.

Dit terzijde; ik heb eens nagedacht over een scenario voor die reeks single plays waar jij het over had: De Galerij. Ik dacht aan het sterfbed van mijn tante Tannie die als een gemummificeerd doodshoofdaapje maandenlang lag te sterven, en met een nauw hoorbaar zilveren stemmetje iedereen op stang wist te jagen: haar vier zusters die ze uit diverse continenten had laten overkomen, en het vrouwenzangkoor dat ooit bedacht had elke dag een half uurtje voor Tannie te komen zingen, maar dat, toen het sterven maar duurde en duurde, aanmerkelijk begon uit te dunnen.

Het gaat me vooral om Arthur, haar zoon, een buitengewoon merkwaardige jongen. Man eigenlijk, want hij is inmiddels 34.

Tannie raakte in 1958 ongehuwd zwanger, vertrok kort na de geboorte van haar zoon Arthur naar Zuid-Afrika, kwam 12 jaar later terug en trok met Arthur bij ons in. Ik was toen 8. Ze hebben jaren bij ons gewoond en leefden als kat en hond. Tannie verhuisde. Later hoorde ik dat ze een verhouding met mijn vader had. Arthur bleef nog enige jaren bij ons wonen.

Mijn zus en ik waren allebei verliefd op Arthur en hadden om beurten een verhouding met hem. Uiteindelijk trouwde Tannie met een kapitaalkrachtige man en trok in een groot huis aan het Spaarne, waar Arthur zich bij hen voegde, in de grootste kamer die ik ooit gezien heb. Toen kreeg Tannie kanker en is ze jaren aan het sterven geweest.

==

Het idee is het volgende: Tannie, die al in geen weken gegeten heeft, en nu ook niet meer drinkt, heeft naar verwachting nog één dag te leven. Arthur, met wie ze altijd een moeilijke relatie heeft gehad, verzorgt haar al maandenlang, daarbij alles en iedereen veronachtzamend. Hij sleept met flessen linksdraaiende yoghurt, en slaapt naast haar bed. Realiteitsbesef was al nooit zijn sterkste kant, maar zo langzamerhand begint hij dat helemaal te verliezen.

Hij verzorgt zijn moeder samen met haar vier zusters die hij burgerlijk vindt omdat ze plooirokken dragen en psalmen en canons zingen. Nu willen de zusters, die net als Tannie allemaal verpleegster zijn (geweest) en de daarbij behorende nuchtere spreekwijze hebben omtrent dood en verrotting, dat Tannie Arthur de naam van zijn vader vertelt. Arthur wil dat niet, want het staat hem tegen dat zijn arme, doodzieke moeder nog tot iets gedwongen zou moeten worden. Bovendien meent hij dat het hem niet interesseert. De tantes praten op hem in: jongen, nu kan het nog. Vanaf morgen nooit meer. En het is voor je moeder ook veel beter. Dan kan ze rustig heengaan.

Goed, dat is het idee. Arthur is dus de hoofdpersoon. Ik heb drie keer geprobeerd dit beter te vertellen, maar dat schijnt niet te lukken. Ik weet de premisse nog niet, dus ook niet hoe het afloopt, al heb ik er wel een idee over. Het papier is op. Ik ben weg van zaterdag tot en met woensdag.

==

==

Haarlem, zondag 16 oktober 1994

==

Beste Ger,

==

Teneinde je op de hoogte te houden van elke ademtocht van mijn Model, stuur ik je een kort overzicht van de huidige stand van zaken.

Ik heb, zonder mijn aantekeningen van de laatste les te raadplegen, het geheel nog eens doorgewerkt en enige wijzigingen aangebracht. Ik begon plotseling jouw voortdurend hameren op zichtbaarheid en duidelijkheid te begrijpen, maar dat leek me zozeer het gevolg van een andere attitude dat ik besloten heb het verhaal nu maar zo te laten als het was, en ‘zichtbaarder’ te schrijven in een volgend scenario.

Daarna heb ik de aantekeningen nog eens doorgelezen en gemerkt dat ik het allemaal precies volgens aanwijzing had uitgevoerd, op een paar dingen na, waar ik het niet mee eens bleek te zijn. Dus dat klopte allemaal prachtig.

Ik kreeg de driedaagse koorts toen ik me realiseerde dat ik met het opsturen van mijn scenario mijn armoedige doch riante positie aan de zijlijn van het leven opgeef. Dat heeft niets te maken met een eventuele reactie, maar is een gevolg van het kenbaar maken van mijn wens iets meer te bereiken dan model staan, huizen verven en met rust gelaten worden. Ik geloof dat ik een zekere rancuneuze onverschilligheid aan het opgeven ben. Dat is nog zo slecht niet, maar omdat daarmee de hoop op verlossing ook verdwijnt (gratis en voor niks zou God zich (in de gedaante van leraar, arts, of directeur van het arbeidsbureau) op een gewone dinsdagmiddag aan mij openbaren), zag mijn bestaan er plotseling erg hard en prozaïsch uit.

Overigens heb ik nog twee afleveringen van De Galerij gezien, en ik begin ze steeds slechter te vinden, temeer daar op België aansluitend The Jewel in the Crown wordt uitgezonden, waardoor de meeste ineenschrompelen tot onhandig uitgewerkte oppervlakkige ideeën. Het is nooit meer dan het is, om jou maar eens te citeren.

Nu ja, het Model is nu eindelijk de deur uit, netjes uitgeprint op de super laserjet van mijn zwager en met een keurige brief van mijzelf erbij, met niks geen relativerende opmerkingen, maar allemaal heel gewoon en netjes.

==

8 november 1994

Beste Ger,

==

Ik blijf maar tobben over het verschil tussen proza- en scenarioschrijven. Ik zou graag mijn ordeloze gedachten in min of meer logische volgorde aan je willen meedelen, teneinde het onderwerp voorlopig voor mezelf af te sluiten en mijn nacht- en gemoedsrust terug te krijgen.

De vraag is natuurlijk in hoeverre ons ongeduld bij het lezen van fictie veroorzaakt wordt door de eigen gêne bij het schrijven daarvan (zoals jij zei: ‘Bij proza denk ik altijd: dat heeft iemand anders al beter gedaan, en bij scenario niet’), een vraag die je jezelf ongetwijfeld ook gesteld zult hebben, en waarvan bij mij in het ultieme, afschuwelijke verlengde ligt: ‘Gaat scenario me zo makkelijk af omdat het uiteindelijk slechts een afgeleide is van wat ik werkelijk wil’?

Je had het eens over ‘mensen die te intelligent zijn om scenario te schrijven’ en keek nogal betrapt toen ik zei: ‘Of te stom zich over hun schaamte heen te zetten.’

Bij scenario blijf je zelf buiten schot omdat je eigen stem onhoorbaar is. Zoals ik jou ken, voor 95 procent wegvallend achter de kunstenaar in je, lijkt het schrijven van proza me inderdaad een frustrerende aangelegenheid. Door het woud van mijn gedachten over jou (zie onze vervolgcursus ‘De Mens achter de Ger’) schemert een vaag vermoeden omtrent een lichte remming op je intuïtie in de omgang met de medemens, wat leidde tot mijn theorie dat de buitenwereld via je vijf zintuigen direct je werkkamer ingesluisd wordt en aldaar onmiddellijk wordt omgezet in scenario’s. Nu is het misschien onzin, maar ik vraag me af of voor het schrijven van proza interventie van een ander deel van jezelf noodzakelijk is. Ik weet het niet, want ik ben er zelf ook niet zo sterk in.

Het spijt me dat ik het niet beter kan formuleren; ik blijf misschien ook een beetje vaag omdat ik nooit precies weet hoever ik gaan kan bij mensen, en in het vuur van mijn analyse weleens rampen heb aangericht omdat ik vergat dat ik sprak tegen het object van die analyse.

==

==

16 november 1994

==

Lieve Ger,

==

De geestig bedoelde formuleringen van mijn laatste brief waren aangebracht bij wijze van schokwerend verpakkingsmateriaal om een vraag, namelijk: mag ik je even vasthouden de volgende les? Als het niet mag, ga ik bij je weg, want dan hou ik het niet meer uit. (‘Mag ik een nieuwe begeleider, deze is alweer op.’)

==

Ik had al hele fantasieën dat ik een vreselijk ongeluk zou krijgen en blind werd, zodat ik eindelijk een excuus zou hebben je aan te raken als je me in het ziekenhuis kwam opzoeken. (Want dat deed je namelijk weer wel, compleet met bloemen, erg aardig.)

Ik weet er natuurlijk niks van, maar om vanuit Amsterdam-Noord als homoseksuele kunstenaar aan de Amstel te geraken, lijkt me een krachttoer waarbij licht enige averij wordt opgelopen.

Het ‘echte leven’ bestaat overigens niet; dat is een uitvinding van verlegen mensen. Dat je altijd als eerste naar huis wil, is geen onmacht, maar de natuurlijke gang van zaken voor de geboren toeschouwer, die het na een paar uur wel weer gezien heeft.

‘Leg af die schaamte, want door die zonde zijn engelen gevallen’ (om Shakespeare maar eens te verminken), en wees er nou maar trots op in plaats van verward te denken dat je iets verkeerds doet, om vervolgens weer gauw aan het werk te gaan.

Ik heb een stukje scenario over het Orakel geschreven dat ik je de volgende keer graag wil opsturen, maar dat nou nog wat al te los in de hengsels hangt.

Ik heb nog eens goed nagedacht over je verhaal over de metafoor, en er de aantekeningen van je les over stijl bijgehaald, de enige aantekeningen inderdaad die nooit erg waren gaan leven voor me.

Ik vroeg me af of het soms iets met afstand te maken heeft; ik merk dat ik elk scenario voor je voeten leg als een plakje van mijn ziel, zo delicaat dat ik er zelf nauwelijks over kan oordelen. Los van het feit dat schrijven op die manier een zenuwslopende affaire wordt, lijkt het me ook niet goed omdat het ding als het ware aan mij verbonden blijft en ik er niet naar kan kijken, zoals een schilder naar zijn schilderij. De verlegenheid die ik bij mezelf waarnam als ik over mijn producten sprak, vond ik altijd nogal kinderachtig en in schril contrast staan met de gedreven achteloosheid die ik altijd zo plezierig en overtuigend vind bij gearriveerde schrijvers.

We zullen maar rustig afwachten tot de munt valt.

==

==

13 december 1994

==

(De bedoeling was dat ik je de volgende brief bij mijn huiswerk zou sturen, maar nu heb ik wel een brief, maar moet ik nog steeds beginnen aan mijn huiswerk. Dat komt de volgende keer dan wel weer. ‘En zo vecht ik maar door voor leven en vooruitgang in de kunst’, om Vincent van Gogh te citeren. Ik kan het blijkbaar niet anders dan zo.)

==

Ger!

==

Gisteren moest ik in Beverwijk poseren. Ik was zenuwachtig, want ooit had ik in een loslippige bui aan Jochem verteld dat ik een stukje scenario over de club geschreven had en sindsdien bleef hij ernaar vragen, tot ik het geval enige weken geleden ten einde raad maar voor hem meenam. Eerlijk gezegd komt hij er het slechtst vanaf, want hij is het minst karikaturaal en het meest naar de werkelijkheid geschetst. Anderzijds: de man is neerlandicus en ik besloot optimistisch dat hij waarschijnlijk wel een onderscheid zou kunnen maken tussen fictie en werkelijkheid.

Ik werd echter aan het twijfelen gebracht door de reactie van Sybren, mijn ex-vriend, die na één scène gelezen te hebben, me het scenario in het gezicht slingerde en me verbood hem ooit nog een keer te gebruiken, waarna hij me zulke bloemrijke en originele beledigingen begon toe te voegen, dat ik alweer automatisch naar pen en bloknoot tastte.

Ik liep dus een beetje bezorgd door de duistere Kerkstraat naar het café, toen Jochem me achterop kwam rijden op de fiets.

‘Hoi,’ zei hij.

‘Hoi,’ antwoordde ik.

Daarna viel er een stilte.

‘Jammer dat ik niet achterop kan,’ zei ik, wijzend naar het kinderstoeltje.

‘Wel voorop,’ sprak Jochem, en trok me op de stang.

Op de stang van iemand zijn fiets zitten en me voort te laten rijden door de duisternis, is voor mij het toppunt van geluk, zeker als deze persoon een grote, zwijgende man van vijfenveertig is (want dat is nu eenmaal mijn favoriete bevolkingsgroep) met gespierde armen en een rustige ademhaling. (Nog beter is twee van deze mannen bij elkaar, dus je begrijpt dat ik razend benieuwd ben naar je scenario – het verhaal kan wat mij betreft al helemaal niet meer stuk.)

Jochem zei dat-ie mijn Model vijf keer gelezen had, en vijf keer met plezier, dat-ie zichzelf nogal een slijmerd vond, maar de anderen erg raak geschetst.

Blijkbaar had ik me toch nog zenuwachtiger gemaakt dan ik zelf wist, want even later schoot ik tijdens het poseren in een onbeheerste lachbui, die griezelig opklonk in de stilte. Ik zette mijn nagels in mijn zij en dacht aan zoveel mogelijk akelige dingen, zoals tandartsen en begrafenissen en Marina B., maar ik dankte God toen het tijd was.

Geheel tegen mijn gewoonte in schoof ik beneden in het café weer bij ze aan, en vertelde, enigszins onder invloed van de jenever, achter elkaar al mijn succesverhalen over bijna veertien jaar poseren, waarbij ze allemaal over tafel lagen van het lachen en uiteindelijk op de geniale gedachte kwamen dat ik deze verhalen eigenlijk op zou moeten schrijven! In een boek! En dat zouden ze dan, beloofden ze me, ook echt kopen en lezen.

Jochem en ik keken elkaar maar niet aan, want hij is de enige die weet van mijn geschrijf (de anderen denken dat ik leef van model staan en huizen schilderen) en onder hun aanmoedigende woorden voelde ik me hypocriet. De gedachte dat ik over hén wel eens iets zou kunnen vertellen, kwam geloof ik eenvoudigweg niet in hun hoofd op.

==

Kort geleden stond mijn vriend Balthasar (hij schrijft homo-erotische romans, ken je zijn werk?), die ik verteld had over jouw opmerkingen met betrekking tot een metafoor voor mij en mijn werk, op mijn antwoordapparaat met de mededeling dat hij de oplossing wist, waarna hij losbarstte in een lied, want hij speelt tegenwoordig ijverig gitaar en staat om de haverklap min of meer vals zingend en excuses roepend op mijn antwoordapparaat, wat mijn verkild gemoed verwarmt als ik om half twaalf ’s nachts versteend uit Akersloot terugkom nadat ik twee uur naakt in het plaatselijke buurthuis heb geposeerd waar op elke kachel een bordje ‘defect’ hangt.

Nadat ik bij jou was wezen theedrinken, ging ik naar hem toe (hij woont bij jou in de buurt). Hij was erg verkouden, waardoor ik stilletjes hoopte dat we het zingen dit keer achterwege zouden laten, maar onverstoorbaar als altijd bracht hij met nasale stem drie liederen ten gehore, die hij inleidde met de mededeling dat hij ze ‘speciaal voor mij had ingestudeerd’, een leugen die het leed inderdaad verzachtte, zoals hij goed ingeschat had.

Toen legde hij zijn gitaar weg, stak een sigaret op en stelde een beetje verlegen voor dat ik mijn gekte als metafoor zou gebruiken, zoals hij het mes in de buik gebruikte als metafoor voor zijn sadomasochisme. (In zijn boeken komen vaak jonge mannen voor die zich willen laten doodsteken.)

==

Tussen mijn veertiende en mijn zestiende was ik tamelijk ver heen, hetgeen bruusk eindigde in een opzettelijk veroorzaakt ongeluk, waarna het langzame ontwaken aanving. Het verlies van de eigen zinnen is geloof ik het ergste wat er bestaat, zeker als je in staat bent om dat zelf waar te nemen, maar ik kan niet ontkennen dat ik me daarna nooit meer zozeer mezelf heb gevoeld als in die tijd, en de jaren daarna heb ervaren als een concessie aan de buitenwereld.

‘Jouw figuren hebben altijd een rare blik op de werkelijkheid,’ ging Balthasar door, ‘en ze zijn altijd krampachtig bezig te doen “of ze erbij horen”, maar waarom dat is en waar ze nou eigenlijk bang voor zijn, wordt nooit duidelijk en je verhalen eindigen altijd in het ongewisse en komen nooit af.’ (Hij refereerde hierbij aan mijn proza.)

‘Als je nou eenvoudigweg zegt: “Ze was een tijdje gek geweest, en ze was bang dat ze dat eigenlijk nog altijd was en dat mensen dat aan haar zouden zien”, dan ben je van die vaagheid af.’

Ik dacht hierover na en vroeg me af of mijn onwil mijn ideeën voor scenario precies te formuleren, zelfs voor mezelf, ook te maken had met de angst weer af te dalen in die krater en te verdwalen in al die particuliere onzin: die logica die geen logica is, angstbeelden die voor niemand begrijpelijk zijn, en verlangens die in andere leeftijden en tijdperken thuishoren.

Als je geest een tijdlang ‘over vreemde oceanen heeft rondgezworven’, ben je zo blij weer teruggekeerd te zijn in een wereld van drie dimensies, dat je je met een zekere grimmigheid overgeeft aan de waarnemingen van je vijf zintuigen en blijf je het liefst aan de buitenste rand van je geest, waar je ideeën al door taal en verhaalvorm geciviliseerd zijn.

Door grote zelfbeheersing weet ik me over het algemeen goed over mijn angsten heen te zetten, maar tegelijkertijd heb ik weleens het gevoel dat al die zelfbeheersing ook juist mijn handicap is. Daar komt bij dat ik elk jaar een maand instort, zoals ook nu weer gebeurd is. Vannacht sliep ik weer voor het eerst zonder slaappillen, en droomde dat er in mijn ouderlijk huis een oerwoud groeide, waarin een meterslange giftige wurgslang rondgleed. Ik dirigeerde mijn familieleden naar buiten, sloot de deuren en belde de politie.

Inmiddels hadden mijn familieleden, die het gevaar niet schenen in te zien, de deuren weer geopend, waardoor de slang zijn kop al om de hoek stak. Ik sloeg de deur dicht en duwde en duwde, hem trachtend te verpletteren. Hij verschrompelde, verloor zijn gif, en werd weggedragen, nog maar een meter lang.

Alles goed en wel, maar hij leefde nog en komt volgend jaar natuurlijk weer terug.

Donderdag bezoek ik het Orakel, en zal ik dit probleem aan haar voorleggen. Ik had sowieso al het idee dat haar hameren op de keuze tussen proza en scenario eerder een metafoor was voor de keuze tussen leven in angst en met open ogen.

Jij kunt je werk los van jezelf zien, maar dat is voor mij onmogelijk. (Dat schijnt te komen doordat de beide hersenhelften bij vrouwen met honderd miljoen draadjes aan elkaar zitten, en bij mannen met ongeveer twee.) Hoewel mijn verstand ziet dat jouw levenswijze evenzeer zijn nadelen heeft, moet ik nog altijd mijn best doen me niet een over-emotionele, opdringerige gek te voelen als ik je spreek.

Zo is het pas recentelijk tot me doorgedrongen dat je geregeld hebt dat ik mogelijkerwijze een aflevering voor de Galerij mag schrijven. Met ontzetting heb ik teruggedacht aan het telefoongesprek waarin je me dit trachtte duidelijk te maken. Je bent gelukkig niet zo’n oordeler, geloof ik, maar mijn gebrek aan reactie moet je toch minstens bevreemd hebben.

Inmiddels weet ik dat als jij een peinzende monoloog tegen de muur begint af te steken, je meestal bezig bent iets aardigs tegen me te zeggen, maar door de telefoon ben ik nog niet in staat al je raadselachtige signalen te ontcijferen, en ik reageer nu eenmaal eerder op jou dan op de inhoud van je woorden. Je gedempte gemompel over ‘een lijst’ heb ik zenuwachtig uitgelegd als een of andere lijst waar iedereen die Marina B. gesproken had blijkbaar automatisch op kwam te staan, een lijst die zo bekend is dat je mij niet meer hoeft uit te leggen wat voor lijst het precies is. Uit angst onnozel over te komen, heb ik geen nadere explicatie gevraagd.

==

Jouw en mijn gedrag in aanmerking nemend, is het nog een godswonder dat we ooit een min of meer coherente dialoog weten te voeren. Over een half jaar blijkt waarschijnlijk dat jij me al die tijd in de grondbeginselen van de Italiaanse grammatica hebt onderwezen, terwijl ik meende een cursus Argentijnse tango bij je te volgen.

==

#

19 januari 1995

==

Lieve Ger,

==

Ik zie Marina B. (van De Galerij) woensdag. Ze wilde dat ik een idee opstuurde, maar toen zei ik dat het al af was. Als ze het nemen, krijg ik 15.000 gulden. Een jaarinkomen voor een half uur onzin verzinnen. Krankzinnig.

==

==

3 februari 1995

==

Lieve Ger,

==

Ik heb besloten me de komende weken te richten op het herschrijven van het Model. Los van wie of wat dan ook meen ik zelf dat het nog een slag helderder en beter kan, zonder dat het daarbij zijn mistige charme verliest. In deze versie raak ik het bovendien aan niemand kwijt.

Een tweede Galerij lijkt niet zo zinvol, want ze nemen geen twee afleveringen van dezelfde schrijver en ik wil best weer eens iets ‘voor de la’ schrijven, maar zou dan een opwindender ambiance kiezen.

==

Indien je meent om de een of andere reden niet in staat te zijn je volledige en positieve aandacht nogmaals op het Model te richten, moet je dat natuurlijk gewoon eerlijk zeggen.

Indien ik niets van je hoor, stuur ik je mijn opzet halverwege de volgende week op.

==

==

8 februari 1995

==

Ger!

==

Ik heb nog eens goed nagedacht:

Gedenken wij allereerst mijn premisse ‘zelfacceptatie leidt tot gemoedsrust’, dan impliceert dat dat mijn model zichzelf in het begin van de film niet accepteert en aan het eind wel. Welnu, we hebben drie lijnen: 1. het werk, 2. het vriendje, 3. het poseren.

Ze wil 1. niet werken, 2. slechts een deel van het vriendje, 3. wel poseren. In het begin zal ze dus 1. zeggen dat ze wil werken, 2. het vriendje afwezig op een armlengte afstand houden, 3. poseren zonder aan zichzelf toe te geven dat dat echt het enige is wat ze wil.

Elke lijn moet naar zijn eigen onontkoombare einde leiden. In de huidige versie gebeurt dat echter alleen met het vriendje.

Het werk: die hele Sociale Dienst smijten we eruit. Elementair aan mijn model is dat ze geen dag iets kan wat ze niet wil. Ze kan zich nu eenmaal niet ‘over de dingen heen zetten’ en geen vuile vingerafdruk van de maatschappij op haar zuivere ziel verdragen. Mijn model kennende, zou ze dat koffiebaantje geen week volhouden. Bovendien is het wel erg toevallig dat het nou net bij de Sociale Dienst is.

Zoekend naar een ambiance, dacht ik aan een restaurant in de Ripperdastraat, dat bedoeld is om randgroepjongeren werkervaring op te laten doen. Het wordt gerund door een vriendin van mij, die groots en zwetend in de dampige keuken die verlopen jongeren staat te temmen. (‘Die anorexiameisjes zijn zo lastig,’ vertrouwde ze me toe, ‘dan zeg je dat ze een pakje boter in de pan moeten doen, en dan staan ze daar te huilen want dat kunnen ze dan weer niet. Dan laat ik ze maar sla maken.’)

Nou, dat is misschien wel aardig. En dan heb je ook wat gewonigheid naast dat etherische gedoe van mijn model.

Die man van het Arbeidsbureau geeft haar hier na een reeks mislukkingen een laatste kans en zal haar persoonlijk controleren. Het loopt tussen hem en haar uit op een machtsstrijd. Zij beschouwt hem als een God die haar een legitimatie voor haar identiteit kan verstrekken, de vrijbrief ‘afgekeurd voor het leven’, terwijl hij, mateloos geprikkeld door de merkwaardige mengeling van haar adoratie, dociliteit en ijzeren onbuigzaamheid, haar zou willen breken en niet weet hoe, omdat afkeuring juist datgene is wat ze wil.

Als je het in drie fasen indeelt, kom je uit op het volgende: a. het model sloft terneergeslagen binnen; de baas van het spul zegt streng dat ze wel gemotiveerd moet zijn omdat deze opleiding het arbeidsbureau een bak geld kost, en dat arme model, met haar hang naar serene herfstlanen, zegt (somber ogend naar de lappen vlees op het aanrecht) dat ze heus wel gemotiveerd is, omdat ze nu eenmaal toch iets moet in het leven. ‘En anders word je voor jaren afgekeurd,’ zegt de baas nog dreigend. Daar fleurt ze ineens helemaal van op, hetgeen de baas noch zij in de gaten heeft, maar wij wel.

In fase twee zie je haar al flink mislukken en huilend op de wc zitten. De baas probeert haar te helpen, maar draait ineens als een blad aan een boom om als ze hem op de man af vraagt haar af te keuren. Daar verzet hij zich fel tegen. Zijn grootste wil is haar klaar te stomen voor de maatschappij, en er is voor hem geen groter vloek denkbaar dan iemand die het tegenovergestelde wil. (Je kunt je werkelijk niet voorstellen hoe hysterisch mensen reageren als een gezond ogend persoon zegt dat ze niet kan werken. Daar moet een diepe angst voor de anarchie en de chaos achter zitten.)

==

Mijn verhaal bezit volgens mij zelfs nog een soort maatschappelijke relevantie, want er zijn natuurlijk veel meer mensen die niet echt gek zijn, maar toch niet in staat zijn in deze maatschappij met zijn vervloekte arbeidsethos mee te draaien en tot hun pijn en verdriet ervaren hebben dat de tolerantie van omstanders en overheid zich beperkt tot classificeerbare slachtoffers en ziektegevallen, en dan een scherpe hoek maakt richting agressie.

Hoe het komt dat ze overal wegloopt, en dat ze is zoals ze is, daar geef ik verder geen verklaring voor. Dan krijg je weer iets flauws met een moeder en vroeger en zo. Bovendien denk ik dat sommige mensen eenvoudigweg zijn zoals ze zijn. Ik denk ook niet dat er uit mijn model een lesbische scenarioschrijfster zal groeien. Ik denk dat haar leven niet zoveel meer zal veranderen. Misschien uiteindelijk zo’n beetje samenwonen met een geknakte homo, een passie voor jenever en tuinieren ontwikkelen en warme zomerdagen halfdronken in het gras liggen en het geluk en de pijn gelijktijdig voelen schrijnen.

Spreken we iets af? Dat scenarioschrijven kan ik nou wel, laten we het eens gezellig over jou hebben en wat je van me vindt, want dat is me na al die jaren nog steeds een volkomen raadsel en daar ben ik nou werkelijk razend benieuwd naar.

==

==

Haarlem, 17 februari 1995

==

Ger,

==

Denk je dat het mogelijk is dat geld in kleine, ongenummerde coupures te zijner tijd tersluiks in mijn jaszak te laten glijden?

Anders gooien we het namelijk direct in de muil van de Sociale Dienst, en mag ik er geen cent van houden. Mij is uitgelegd dat dat voor jou ongunstig is, omdat jij er belasting over moet betalen, maar kun je me dan niet gewoon geven wat er daarna nog van over is? Beter iets dan niets tenslotte. Zie maar.

Het Orakel heeft me een spoedcursus ‘Omgaan met dramaturgen’ gegeven, waardoor het contact met Marina B. nu wat beter verloopt (ik zeg steeds: ‘O! Op die manier! Ja, daar zit zeker wat in!’) en ik die stomme synopsis over mag slaan en een treatment ga schrijven. (Misschien dat ik er al schrijvend eindelijk achter kom wat dat nou toch in godsnaam is.)

Ik ben het scenario dat je naar aanleiding van mijn opzetje geschreven hebt, aan het lezen en ik vind het wel mooi, maar bij al jouw zinnen vraag ik me angstig af of ik dat ooit zelf had kunnen verzinnen.

Ik hoop me binnenkort weer van je existentie te mogen vergewissen via minstens vier van mijn vijf zintuigen, dat wil zeggen: 10 maart is prima, maar bel nog even want ik heb die dag nog een andere afspraak in Amsterdam. Misschien kunnen we een en ander listig in elkaar over laten lopen.

==

==

Zondag 19 februari 1995, twee uur ’s middags

==

Je vriend, de producent Jim S. kwam daarnet koffiedrinken (en vooral veel sigaretten roken). Toen ik vroeg of ik het raam zou sluiten (de zon scheen), zei hij beleefd dat hij het juist erg aangenaam vond. Daarna vroeg hij hoe oud ik was en of ik ook gescheiden was. Vervolgens zette hij zijn plan voor zijn zevendelige serie over Aruba uiteen. Het klonk natuurlijk erg leuk. Ik had het gevoel dat hij er veel meer ideeën over had dan hij toe wilde geven. Toen ik dat zei, begon hij uit te leggen dat hij ook wel wist dat al zijn ideeën volslagen stompzinnig waren, dat bovendien zijn hele leven eigenlijk mislukt was en dat hij de hele nacht niet geslapen had door financiële problemen. Hij maakte een geteisterde indruk, maar dat leek me ook deel van een soort act die ik wel waardeerde. Ik vond hem erg sympathiek. Toen ik hem uitliet, zei hij dat ik blijkbaar goed tegen de kou kon want dat hij inmiddels versteend was, waarna ik natuurlijk zei dat ik de hele tijd hetzelfde had zitten denken. Hij verdween met mijn script over de Poolse familie in zijn binnenzak, en zei dat hij wel weer van zich zou laten horen.

==

==

5 maart 1995

==

Bijgevoegd het Model II. Ik zit nog een beetje met de titel. Wat dacht je van ‘Het Model Vindt Het Geluk’? Of denk je dat ‘Laat Het Model Maar Schuiven’ toch pakkender is?

Ik zou bladzijden kunnen doorschrijven over het hoe en waarom van elke scène, want ik kan je verzekeren dat het allemaal geweldig diepzinnig is, maar ik kan je ongeduldig zuchten hier al horen, o allergriezeligste der docenten, dus ik hou mijn mond alweer.

==

==

Haarlem, 21 april 1995

==

Lieve Ger,

==

Bijgevoegd je treatments, waarvoor veel dank. Ze lazen uiterst aangenaam. Je moest maar eens een boek schrijven. Haha.

Eveneens bijgevoegd een verhaal dat ik schreef voor school. Ze geven elk jaar een boekje uit met werk van eindexamenkandidaten, en daar ik er niet veel in zag een willekeurige scène uit mijn scenario te halen, heb ik een prozaverhaal geschreven over de ontstaansgeschiedenis van Het Model (hoewel, al schrijvende, het hele model eruit verdwenen is).

Nu zal het je niet verbazen dat jij daar in al je verpletterende Gerheid ook in voorkomt, en daarom leek het me raadzaam het je eerst maar even te laten lezen, voor het geval je bezwaren mocht hebben, en/of bijvoorbeeld een andere naam wenst. (Ik lever het 1 mei in.) Daar het verhaal steeds serieuzer werd, bereikte het vanzelf het omslagpunt en kwam als comedy mijn printer uit. Ik meen God, leven en heelal te hebben samengevat, maar iedereen schijnt er uitsluitend om te moeten lachen. Ja, jij vindt comedy het hoogste wat er is, maar ik wil zo graag iets moois en verheffends schrijven! (‘to praise a loving God and all his loving creation’.)

Ik heb een dagtaak gehad aan het volgen van je producties:

Je lezing was erg mooi. Je pak ook.

Dat over die jonge scenarioschrijvers beviel ons zeer. Femke en ik hadden verwacht daar als twee kaboutertjes rond te lopen tussen bomen van kerels die al bergen scenario’s geschreven hadden en ons vol hoon sigarenrook in het gezicht zouden blazen, maar dat viel reuze mee.

Over je toneelstuk The Dying Potter had ik zo mijn bedenkingen. Ik zal me niet verliezen in algemeniteiten omtrent de gevaren van het naspelen van televisieproducties, maar zaak is dat de serie nu eenmaal in mijn geheugen gegrift staat, en je acteurs er op één of twee momenten na niet in slaagden me die te laten vergeten. Een groot probleem vond ik de aanwezigheid van Dennis Potter. Dat laatste televisie-interview vlak voor zijn dood heeft grote indruk op mij gemaakt en ik herinner me dat het indertijd bij die zin over die bloesem door me heen schoot dat je je zo’n cliché alleen kunt veroorloven als de dood in je ogen te lezen staat, en je er bovendien zo verontschuldigend bij glimlacht. Je acteur legde het ontzag dat wij zouden moeten voelen reeds in de galm van zijn eigen stem, en dat vond ik slecht te verdragen. Bovendien kon ik, evenals bij Josse de Pauw in Hoogste tijd, moeilijk mijn aandacht houden bij zijn orakelen over Beeld En Bedoeling en de Positie Van De Schrijver en zo. Ik hoor jou er graag over, maar op toneel zie ik liever een verhaal.

Je film Eenmaal geslagen nooit meer bewogen vond ik wel goed, hoewel, eerlijk gezegd, pas na afloop. In het begin kon ik er werkelijk geen touw aan vastknopen. Daardoor refereerde het ongelukkigerwijze aan allerlei basale angsten van mij, waarin iedereen volstrekt willekeurig handelt en nergens enig systeem in te ontdekken valt, zodat ik, geplet tegen de leuning van mijn stoel, naar een horrorfilm zat te kijken. Toen ik halverwege begreep waar het over ging, kon ik me ontspannen.

Zo ging mijn moeder ook met mijn broer om. Dat de jongen nu dood is, heeft de zaken er niet merkbaar op verbeterd. Ik slaagde er dus toch nog in, geheel tegen jullie bedoeling in, om enigszins mee te leven.

Eerlijk gezegd hou ik te veel van meeleven en een beetje zachtigheid om er werkelijk van genoten te kunnen hebben. Maar de geschiedenis bleef toch wel in me voortleven de dagen daarna. Ik vond alleen Gina een beetje verdwaald, ’t was net of ze uit een andere film kwam. Wat me ook nog weleens invalt is dat beeld van die dikke man die zo nutteloos en stil en mislukt boven op die vrouw ligt. Komt het er echt in voor? Of heb ik het zelf verzonnen?

Mijn bezigheden dezer dagen zijn het schrijven van a. dat verhaal, b. een wervende tekst voor een praktijk voor acupunctuur (die man wil me nu in cadeaubonnen betalen; binnenkort biedt hij me aan een pak van die naalden te sturen bij wijze van honorering), c. een nieuw treatment van De Poolse Familie (had ik al verteld dat Marina B. had voorgesteld de moeder er uit te halen? Dat heb ik echter weten te voorkomen) en d. een treatment van Het Model, want ik bedacht dat het misschien leuk was om aan die scenariowedstrijd mee te doen. Het is nog een heel karwei. In de jury zitten alleen van die suspecte dramaturgen, dus ik heb het gevoel dat ik heel hard door een megafoon schreeuwend sta uit te leggen waar het over gaat.

En mag ik nog een toneelstuk schrijven? Maar dan niet over iemand die z’n geslachtsdelen eraf probeert te zagen of zo, maar gewoon over fatsoenlijke, goedwillende mensen die hun best doen vooruit te komen in het bestaan?

Ook denk ik vaak aan jou. Zo op het oog een nutteloze bezigheid, maar ja, wat weten we ervan? Veel van mijn schijnbaar zinloze gedachten en observaties vinden later als vanzelf hun weg naar een of ander verhaal, en blijken daarin niet zelden van cruciaal belang. Een hele troost, zoals je begrijpt, want alles wat zich niet leent voor een formulering, is tenslotte verloren moeite.

Begin mei ga ik twee weken naar Marokko. Ik ga ervan uit dat we neerstorten, ik op onze vakantiebestemming aangekomen tot volslagen apathie verval, mij de haat van mijn reisgezellin op de hals haal, twee weken verdoofd achter haar aan strompel, talrijke ziektes oploop, beroofd en verkracht word, om bij terugkeer opnieuw neer te storten. Mocht ik echter door een merkwaardige samenloop van omstandigheden toch nog thuis geraken, dan is mijn huis afgebrand, mijn familie overleden, en heel Nederland van de aardbodem verdwenen. En dan is al dat scenarioschrijven ook voor niks geweest.

==

P.S. 1 juli is trouwens diploma-uitreiking. Ik begrijp dat er leukere manieren zijn om de zaterdag door te komen, en dat je bovendien wel weer research aan het doen zal zijn in een ver, heet land, maar ik zou het toch wel erg leuk vinden als je... enzovoorts.

==

==

Haarlem, 29 mei 1995

==

Ger!

==

Ik heb net je stuk over Multatuli in één ruk uitgelezen en ik vind het werkelijk prachtig. Daardoor ben ik er nu meteen over uitgepraat. Ik vond het spannend en ik moest ook een paar keer hardop lachen, tot verbazing van de paar stille krantenlezers in het café waar ik zat. Het deed me denken aan meisjesboeken van voor de oorlog, maar misschien alleen omdat ik daarbij ook alles om me heen vergeet. Volgens mij hoef ik het niet eens meer op de televisie te bekijken, want ik zie het nu ook al helemaal voor me. Multatuli vind ik heel mooi: inderdaad iemand om smoorverliefd op te worden, knettergek van te worden, en er toch maar bij te blijven omdat iedereen daarnaast verbleekt.

Sybren, mijn eerste vriend, was ook zo, en het was dan ook meteen de laatste. Zes jaar lang gaf hij me het gevoel dat ik iets ongekends in hem en mezelf ging ontdekken, dat we op het punt stonden iets ongelofelijks te bereiken – en het eindigde ermee dat je met een pan aardappels zat te wachten op iemand die om drie uur ’s nachts apelazerus en zonder onderbroek thuiskwam. Waar je dan ook weer om moest lachen.

Om je te laten merken dat ik het wel degelijk goed gelezen heb, ga ik nu toch over een detail zeuren: op bladzij 44 bleef ik even haken bij de volgende passage:

Edu: ‘Erger, u heeft geen onafhankelijke gedachten meer. Ik heb u ooit met geweld moeten opsluiten om hem van u weg te houden. De heilige Tine werd een afhankelijk mevrouwtje. Niets geen Saidjah en Adinda. De muze werd een voetveeg.’

Als je als zoon je moeder hebt moeten opsluiten, kom je volgens mij niet met zo’n overkoepelende, afstandelijke, literaire analyse aanzetten, maar met een verwarde herinnering die ons als kijker zelf die conclusie wel doet trekken.

Maar verder vind ik het allemaal prachtig hoor, ik ben razend benieuwd hoe het verder gaat.

En verder:

Nadat ik dinsdag bij jou vertrokken was, ben ik met mijn kleine zusje naar Les Silences du palais gegaan, een film waarin verschrikkelijk langzaam helemaal geen ene moer gebeurt, zodat ik alle tijd had om na te denken over je voorstel. Terwijl ik afwezig keek naar een erg mooie vrouw die steeds met een pan op haar hoofd over het erf liep in een strakke jurk die vastplakte aan haar bezwete borsten, gingen mijn gedachten via de illegale Poolse van mijn ex, naar Tatiana, de Russische vriendin van de zoon van mijn huisbaas. Sta me toe dit zo omslachtig mogelijk uiteen te zetten:

==

Zoals je weet woon ik in een grote villa in een stille laan bij de Haarlemmer Hout. We zijn zelfs het enige bewoonde huis in de hele laan – de twee andere villa’s zijn tot kantoor verworden.

Ik woon in bij een rijk, bejaard echtpaar. Huisbaas H. was tot voor kort directeur van de Hoogovens en heeft nu een aantal commissariaten. Het is een zakelijke, autoritaire, licht aristocratische man die zich door zijn volstrekte zelfvertrouwen een liberale levensvisie kan veroorloven. Ik pas precies in de enige lacune in zijn leven: hij had wel graag iets met de schone letteren gewild, en heeft, voor hij met economie verder ging, een blauwe maandag Nederlands gestudeerd en een paar gedichten geschreven.

Laatst zaten we aan de keukentafel aalbessen te rissen. We hoorden hoe M., zijn vrouw, in de kamer een emotioneel gesprek voerde met een van haar vriendinnen. Er werd flink gehuild, dat was duidelijk.

‘Ze huilen,’ zei huisbaas H.

Dat hoorde ik.

‘Dat hoeven we niet te veroordelen,’ zei H., ‘dat schijnt heel goed te zijn, huilen. Huil jij weleens?’

‘Van woede,’ zei ik, ‘en jij?’

Hij dacht na. ‘Wanneer heb ik voor het laatst gehuild? Dat moet nu toch ongeveer... veertig jaar geleden zijn.’

We begonnen aan een nieuwe pan aalbessen. Het huilen ging maar door. Er werd nu ook geschreeuwd.

‘Maar soms krijg ik weleens zo’n warme gloed over mijn ogen,’ zei H. Hij legde zijn vork neer en grinnikte. ‘Als ik het Wilhelmus hoor.’

Zijn vrouw M. is schilderes. Het is een lange, sjieke, knappe verschijning. Ik mag haar graag, maar ben altijd op mijn hoede. Ze wil bij elk gesprek ‘tot op de bodem’ en rust niet voor ze alles weet over mijn geestelijk welbevinden, en de relatie met mijn ouders en dergelijke. Er zit iets plichtmatigs in deze belangstelling, en eveneens in haar gewoonte een conclusie te formuleren en zich vervolgens positief over mijn geestelijke ontwikkeling uit te laten. Eigenlijk is M. het leukste als ze gemene verhalen over haar kennissen vertelt, of over de diners waar ze zich als vrouw van huisbaas H. moet vertonen.

M. dringt altijd aan op een ‘gevoelsdoorbraak’ bij H., waarbij hij geloof ik moet gaan lachen en huilen en verzen schrijven, maar hij verzet zich daar koppig tegen en begraaft zich in zijn werk. Zo nu en dan hoor ik ze (door de muur heen) hevig ruzie maken en dan later weer vreselijk lachen. Ik beschouw het als een van de twee goede huwelijken die ik ken.

In sommige opzichten voel ik me bij hem beter op mijn gemak dan bij haar, want hij is wel autoritair, onredelijk, en niet in staat tot het voeren van een gesprek dat niet op een dispuut uitloopt (uiteindelijk moet er altijd een encyclopedie of woordenboek bijgehaald worden om het geschil te beslechten), maar in feite is hij veel minder bevooroordeeld dan zij, en doet hij gewoon lekker waar hij zelf zin in heeft, zonder al die vermoeiende schuldgevoelens waar vrouwen in grossieren.

Het scrabblespel is daar een goed voorbeeld van. De H.’s denken namelijk dat ik, omdat ik schrijf, geïnteresseerd ben in taal en dus goed ben in scrabble. Zoals je weet interesseer ik me voor niks anders dan voor mezelf en de mensen om me heen, maar er is niets aan te doen: als ik daar zo eens in de maand ga eten, moet ik er na de koffie aan geloven en zit ik achter zo’n rottig plankje met lettertjes. Ik breng er niet veel van terecht, en H. verslaat me dan ook genadeloos. M., die dat zielig voor mij vindt, gaat speciaal woorden neerleggen waar ik mooi op aan kan sluiten. Dit mededogen, dat uitgaat van de gedachte dat ik niet tegen mijn verlies kan, verlamt me. Ik word duizend keer liever door H. in de pan gehakt dan door M. geholpen.

Ze hebben vier kinderen, tussen de dertig en de veertig. Ik kom ze weleens tegen op het tuinpad. Ze hebben de autoritaire uitstraling van hun ouders, dat is blijkbaar overerfbaar.

Door mijn modellenwerk word ik ook vaak geconfronteerd met dat soort types (poseren voor rijke dames in een voor artistieke doeleinden verbouwd koetshuis te Aerdenhout), en om de een of andere reden weet ik nooit enig gevoel voor die mensen op te brengen, noch positief noch negatief.

‘Babs! Meisje! Hoe is het ermee?’

‘Vreeeeselijk! We hebben verbouwing gehad! Allemaal kalk op Johan z’n computer! Maar het is prachtig geworden, je moet beslist komen kijken!’

‘Ja, en jij hebt mijn gordijnen nog steeds niet gezien!’

‘Weet je wat, we maken er een dagje van: eerst naar mijn verbouwing kijken, en dan door naar jouw gordijnen!’

Ik sta daar dan vanaf dat podium op neer te kijken alsof ik op de maan sta.

Door mijn onbegrip voor hun drijfveren heeft het lang geduurd voordat ik merkte dat deze Babs er behagen in schepte mij op een merkwaardige manier te manipuleren. Ze liet me te vroeg komen of te laat, zei glimlachend dat ik een afspraak vergeten was ‘maar dat het niet gaf’, probeerde me keer op keer te weinig te betalen, enzovoorts. Op een dag heb ik de telefoon gepakt, haar nummer gedraaid en gezegd dat we de samenwerking beter konden verbreken omdat het niet ging.

Ze werd hysterisch. Werkelijk hysterisch. Ze stortte een stroom gif over me uit waar ik blanco naar luisterde, tot ik maar ophing. Ik heb me natuurlijk wel afgevraagd wat nu toch de oorzaak van dit alles is maar ik geloof dat levens die uitsluitend op status gericht zijn te ver van me afstaan. Om mezelf te testen heb ik getracht een plot te verzinnen met Babs als hoofdpersoon. (Gedenken wij de woorden van Ger Beukenkamp: ‘Een mens kan zich overal en in iedereen verplaatsen.’)

Welnu: ik zou me kunnen voorstellen dat ze plotseling een hartstochtelijke relatie met een Turkse gastarbeider begint, hem na drie maanden doodsteekt en daarna in een gekkenhuis terechtkomt. Niet navoelen misschien, maar wel voorstellen.

Ja, nu lijkt het wel alsof we afdwalen, maar dat valt reuze mee: de oudste zoon van mijn huisbazen. D., 37 jaar, is musicus. Hij woont in Amsterdam in een groot huis. Hij leeft voornamelijk van het geld dat hij beurt van zijn huurders.

Enige jaren geleden ging hij op vakantie naar Kreta. Daar ontmoette hij Tatiana, een Russisch meisje dat eveneens op vakantie was. Ze wisselden adressen uit, en waarschijnlijk nog wel wat meer, en D. riep voor hij op het vliegtuig stapte: ‘Als je nog eens in Nederland komt...!’ waarna hij haar vergat.

Gelijk in jouw stuk over Groenlograd, stond ze twee maanden later voor zijn deur. Dat wil zeggen: D. werd gebeld door de Nederlandse douane dat er een vriendin van hem het land wilde binnenkomen en of hij haar wou komen halen en een paar formaliteiten wilde vervullen. Zo ondertekende hij onder andere een papier waarmee hij verklaarde garant voor haar te staan. Daarna trok ze bij hem in.

Dat is nu vijf jaar geleden. Inmiddels trekt D. zich de weinige haren uit het hoofd van spijt om deze onbezonnen daad.

Tatiana is zo mooi als een fotomodel. Ze heeft een prachtig lichaam en een prachtig gezicht en grote, donkere ogen, een hartveroverend accent en ze beweegt zich gracieus. De eerste keer dat je haar ziet ben je werkelijk met stomheid geslagen, en dat terwijl ik eigenlijk meer van groot en blond houd (hoewel ik daar nu maar verder van afzie: ik heb het nou drie keer geprobeerd met een grote, blonde vrouw en ze bleken alle drie op het laatste moment ongrijpbaar: de eerste vertelde me in bed dat ze op het punt stond te gaan trouwen, de tweede zoende me zo ongeveer de trein in, terwijl zijzelf op het perron bleef staan, en met de derde ging ik op vakantie alwaar ze voortdurend appeltaarten wilde bakken en praten over ‘geestelijk contact’ zodat ik na vijf dagen zo’n waanzinnige hoofdpijnaanval kreeg dat ik bijna in het plaatselijke ziekenhuis ben opgenomen).

O, nu gaat ook nog de telefoon. Armgard Palland, volgens jou de ‘Stalin van de culturele subsidies’, en een oude bekende van mijn familie. Ze heeft mijn bedrijf De Zwarte Kwast gevraagd voor enig verfwerk in haar Amsterdamse huis.

‘Hoe gaat er het ermee?’

‘Heel goed, ik heb alleen ruzie met Marina B. gehad.’

‘Je bent niet de enige. Kom je nog verven?’

Een voordeel van Armgard vind ik dat ze weliswaar een onaangenaam karakter heeft, maar dat ze daar tenminste volkomen duidelijk in is. Zaterdag ga ik bij haar eten en zullen wij ons over plinten en kozijnen buigen.

‘Hoe was het in Marokko?’

‘Ja, erg leuk, het viel reuze mee.’

‘Misschien moet je dat gaan doen. Een wereldreis maken.’

Ben ik helemaal naar Marokko geweest, is het weer niet goed! Misschien had ze zelf een wereldreis willen maken.

==

Goed. Tatiana dus. In het begin nam ze allerlei baantjes aan, stond ze aan een lopende band koekjes in te pakken, naaide jurken in een atelier en maakte diepvriespakketten. D. was trots op zijn beeldschone vriendin en waarschijnlijk ook op de romantische wijze waarop ze bijeengekomen waren.

Allengs begon Tatiana paranormale krachten in zichzelf te ontdekken en op een dag besloot ze dat ze de medemens haar gaven niet langer mocht onthouden. Ze gaf haar baantjes op en begon een procedure om officiële erkenning van de Stichting van Paranormale Genezers (of hoe dat ook heten moge) te verkrijgen, zodat zij zich als Zelfstandig Genezeres zou mogen vestigen.

Nu moet je niet denken dat ik dat allemaal maar flauwekul vind: zoals je weet, bezoek ik bij tijd en wijle mijn eigen orakel. Het Orakel is echter een groot en warm iemand, die elk probleem, elke abstractie, elk verward gevoel, zo helder en tot zulke overzichtelijke proporties weet terug te brengen, dat je het instinctief als waarheid herkent en je het gevoel hebt dat er een grote ballon vol angst in je wordt doorgeprikt. Het Orakel heeft een blik zonder horizon. Het is heel vreemd dat ze bestaat.

Wat ik bij alle auravoelers, chakradansers en energeticakneders altijd ervaar, is de wens de zaken ingewikkelder en geheimzinniger te maken. Er is ‘meer’ en dat ‘meer’ kunnen ze nooit helder formuleren, maar ze weten er alles van, en als je nou maar vijftig gulden betaalt en je laat masseren en je energie vrijgeeft, dan zul je helemaal anders worden en bij de kern van jezelf komen.

Nu geloof ik helemaal niet dat een mens een kern heeft en nog minder dat hij moet proberen om die te bereiken. God, wat zie ik een mensen rondtobben met het zoeken naar hun kern!

==

Hoe dan ook, hoewel er dus wel degelijk een markt is voor mensen als Tatiana, slaagde ze er niet in een praktijk op poten te zetten. Misschien vond ze het platvloers om na te denken over zoiets als een praktijkruimte en een telefoonaansluiting, ik weet het niet, maar het schoot allemaal niet op.

Op een middag kwam ik het tuinpad opwandelen en werd door huisbaas H. op de thee genood. D. en Tatiana zaten bleek en stil op de tuinbank. M. schonk thee in en serveerde koekjes.

H. vertelde over Job, de poes die sinds enige tijd op de mesthoop bij de garage woonde. Hij had het dier op een dag ontdekt en na een paar dagen begrepen dat het een zwerver was die daar zijn intrek had genomen.

Toen hij dat aan M. verteld had, was ze verontwaardigd over zoveel onverschilligheid. Dat arme dier! Met stukjes kip en lieve woordjes had ze de poes naar binnen gelokt. Job had alle kip opgegeten en haar vervolgens in haar hand gebeten.

Dodelijk verontwaardigd had ze het beest weer buitengezet, waarbij ze hem nariep: ‘En denk maar niet dat je ooit nog wat van me krijgt!’ Dat vond H. onredelijk. Ik eigenlijk ook, maar daar ik wekenlang langs het beest gelopen was zonder veel meer te denken dan: ‘Hee, een poes’, vond ik dat ik geen recht van spreken had.

Tatiana’s ogen begonnen nog vuriger te glanzen dan anders toen ze dit hoorde. ‘Ik ga hem halen!’ zei ze, ‘mij doet hij niets!’ Bijna in trance liep ze naar de mesthoop, begon een fluisterende dialoog met de poes, en keerde even later met het dier op de arm terug.

Daar zat ze, met de poes op schoot, en ze begon te vertellen over haar wonderbaarlijke krachten. Niet alleen kon ze alle dieren temmen, ze kon ook planten genezen en aanzetten tot harder groeien.

We luisterden een beetje verlegen. H. grinnikte en dacht volgens mij alleen maar: ‘Wat een schatje’, M. probeerde Tatiana zowel te steunen als af te remmen waardoor ze zelf ook de kluts kwijtraakte, en D. schaamde zich dood maar maakte zichzelf wijs dat het hem niets interesseerde en dat hij alleen voor de muziek leefde.

Dit was de eerste en laatste keer dat ik ze sprak.

Een maand geleden wandelde ik weer eens bij mijn buren naar binnen. Dit klinkt wat relaxter dan het gaat, want hoewel ze me nu al acht jaar keer op keer op het hart drukken vooral vaak ‘gezellig binnen te vallen’, ben ik helaas te gereserveerd van aard om dat te kunnen. Ik vind iemand opbellen al een crime, laat staan onverwacht aanbellen. (Ja, behalve als ik Marina B. heb gesproken. Dan ben ik plotseling van alle remmingen bevrijd.)

Het komt er dus op neer dat ik eerst opbel, (ik hoor dan de telefoon aan de andere kant van de muur overgaan) voorstel om te komen eten, maar als het niet schikt dan moeten ze vooral niet... en vijf minuten later binnenwandel. H. schenkt de drank in en verdwijnt weer achter zijn bureau, waarna M., al kokend, alles wil weten over mij en de mensen om mij heen.

Pinda’s etend, hevig pratend en steeds dronkener wordend, laten we dan zo’n beetje het eten aanbranden, tot H. komt vragen wanneer we nou eindelijk aan tafel gaan.

Voor iemand die meestal met een pan op schoot voor de televisie zit te eten, is al dat porselein en kristal natuurlijk een welkome afleiding, om over de zalm en hazenrug nog maar te zwijgen. H. doet altijd nogal ingewikkeld met rode en witte wijn, die dan in verschillende glazen moet worden geserveerd, en ik sla alles eenvoudigweg naar binnen en zweef enige uren later op een wolk naar huis.

Hoe dan ook, dit keer vertelde ik dat Sybren, mijn ex, probeerde te trouwen met de illegale, zwangere Poolse, maar dat dat nog niet meeviel omdat je in zo’n geval a. verzekerd moet zijn, b. passende woonruimte moet hebben en c. moet kunnen bewijzen dat je je vrouw kunt onderhouden (dat wil zeggen dat je, geloof ik, ongeveer 1700 gulden per maand moet hebben). Sybren, die in een kamertje woont dat zo groot is als een vloerkleed, van de hand in de tand leeft en een onregelmatig inkomen als reisleider heeft, voldeed aan geen van deze drie voorwaarden.

Al vertellend begon ik me danig op te winden, want ik had net die middag ontdekt dat Sybren onverzekerd naar Syrië en Jordanië afgereisd was. Ik probeer al jaren om me nergens meer mee te bemoeien, maar ongelukkigerwijze heb ik een bemoeizuchtige natuur, dus dat lukt niet erg. En de illegale Poolse had pas na zijn vertrek ontdekt dat ze zwanger was, dus die zat nu misselijk thuis, naast een pot met kwartjes en dubbeltjes die hij voor haar had achtergelaten om zes weken van te leven.

(Ik heb nog getracht haar als model naar voren te schuiven, iets wat vreemd verliep, omdat ze helemaal niet begrepen had dat ze daarbij haar kleren uit moest trekken. Ik heb zelden iemand zo verbaasd zien kijken. Maar dat is weer een ander verhaal.)

‘Hoe zit dat eigenlijk met Tatiana?’ vroeg ik ineens.

H. en M. keken elkaar aan.

‘Die is ook niet verzekerd,’ zei H. onbewogen, ‘want die geneest zichzelf namelijk als ze ziek is.’

Ik boog me voorover. ‘Maakt jou dat nou ook niet razend?’

Hij zette zijn glas neer en keek me aan. ‘Nicolien, mijn zoon is 37, en ik kan hem natuurlijk niets meer verplichten. Maar hij heeft geen cent en hij staat garant voor haar. Tatiana is een heel bijzondere vrouw, maar ze wordt steeds gekker. Hij wil van haar af, maar ze heeft niets en niemand om naar terug te gaan in Rusland. Ze heeft geen familie. En dus doet hij niets en trekt zich terug in z’n muziek en dat meisje wordt steeds wanhopiger en steeds vreemder. Vroeger zocht ze nog baantjes, maar nu is ze alleen maar bezig met die paranormale flauwekul, en hoe meer ze daarin vlucht, hoe groter afkeer D. van haar krijgt. Het maakt me bijna wanhopig, maar wat kan ik doen?’

Welnu.

Ger.

Ik neem aan dat je inmiddels al drie keer in slaap gevallen bent, maar mocht je nog een beetje wakker zijn: vind je dit geen aardig gegeven?

We zouden het als volgt kunnen doen:

Mooi, lief en dapper meisje komt naar Nederland om haar geluk te zoeken. Dat is natuurlijk legitiem: ze heeft geen familie, geen vrienden, geen geld en woont in een rotland. Vol overgave stort ze zich op haar wat starre vriend en weet zijn verkild gemoed te verwarmen. Dan wil ze, in de volheid van haar gemoed, ook andere mensen gaan helpen. En dan gaat het mis. Ze slaat door. Haar ontworteldheid begint haar parten te spelen. Bovendien is haar basis wankel: alles staat of valt met de liefde van die vriend. En hoe meer ze daarop aandringt, hoe meer die jongen zich terugtrekt. Zij wil trouwen, kinderen krijgen, vastigheid en een wasmachine. D. is echter als zoon van rijke ouders in de zeventiger jaren (geld is slecht) opgegroeid, en vindt dat allemaal burgerlijk. Bovendien benauwen haar liefde en haar intensiteit hem. Hij maakt zich wijs dat liefde ook burgerlijk is. Kunst, daar gaat het om. Dat is het hoogste. (Sorry hoor, Ger, maar vind je de meeste mannen ook eigenlijk niet ongelofelijke klootzakken?)

Hoe dan ook, deze situatie maakte ze allebei steeds gekker. Tatiana’s ogen beginnen steeds woester te glanzen. Ze voelt zich onoverwinnelijk. Ze kan iedereen genezen. Ze kan alles aan. Ze kan de televisie aan- en uitzetten met de kracht van haar blik. Ja, niet als D. erbij zit, want die zendt negatieve energie uit en stoort haar energie, maar wel als hij de kamer uit is. De paar patiënten die ze heeft (en die haar bezorgd zijn door D.’s moeder), belt ze steeds vaker. Ze voelt namelijk dat ze haar nodig hebben. Uit het feit dat die mensen daar niet van gediend zijn, blijkt hoe geblokkeerd ze zijn. D. schaamt zich, belt zijn moeder en zoekt zijn heil steeds vaker buiten de deur.