Josephine Johnson

Nu in november

Vertaald door
Lette Vos

==

==

==

Uitgeverij Van Oorschot

Amsterdam

De uitgever ontving voor deze uitgave in het kader van schwob.nl een subsidie van het Nederlands Letterenfonds .

==

Lette Vos ontving voor de vertaling van deze uitgave een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds

==

==

Oorspronkelijke titel: Now in November

© Copyright 1934 THE ESTATE OF JOSEPHINE JOHNSON

© Copyright 2024 Vertaling: LETTE VOS en UITGEVERIJ VAN OORSCHOT, AMSTERDAM

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaargemaakt, op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

==

ISBN 978 90 282 4169 5

==

www.vanoorschot.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2024

Deel een

Proloog en voorjaar

==

1

Nu in november zie ik onze jaren hier als één geheel. Dit najaar voelt tegelijkertijd als een eindpunt en een beginpunt in ons leven, en de momenten waar eerder een dichte mist overheen hing – zoals bij alles wat te dichtbij en te vertrouwd is – staan me nu helder voor de geest, waardoor ik zie hoe vreemd ze waren. We hebben een lang jaar achter de rug, langer en gewichtiger dan de volle tien jaar die eraan voorafgingen. Er zijn nachten geweest waarin me het gevoel bekroop dat we op iets verschrikkelijks afstevenden, maar zodra dat iets zich aandiende voelde het warrig en onderbroken omdat we er te dicht op zaten en drong het amper tot me door.

Als ik er nu op terugkijk zie ik de dagen als iemand die het hele verleden overziet, waardoor alles meer vorm en betekenis heeft dan eerst. Maar eigenlijk is niets echt voorbij en ligt niets voorgoed achter ons.

Alle jaren leken op elkaar en vloeiden in elkaar over, en ons geheugen is net een zeef of drijfzand, maar de dag dat we hierheen verhuisden en de maanden daarna herinner ik me maar al te goed. De wortels die we destijds schoten, die eerste maart, zijn tot mijn verbazing even grillig gegroeid als de takken van ons leven.

De heuvels waren toen nog kaal, het winterblad was weggewaaid, maar de boomgaard stond er al springlevend bij. De fruitbomen zaten vol rode vlekken van hun eigen hars en de schors zat er zo strak omheen dat het leek alsof er te weinig ruimte was voor het nieuwe leven in het ontluikende loof. Het was een oud huis en het land was al sinds de Burgeroorlog in bezit van de familie Haldmarne, maar toen wij erheen verhuisden had er in geen jaren meer iemand gewoond. Er hadden alleen pachters gezeten, steeds voor kortere tijd. Het was rotsige grond, maar veelbelovend, en de schapen aten hun buikje vol in de weilanden met afgesleten steenrichels, zo wit als ontblote kiezeltanden door de vorst. Langs de heuvels waren meerdere prachtige boomgaarden aangeplant, en moeder dacht bij die aanblik de eerste dag meteen aan de moeite die het zou kosten om alle appels te plukken en de steile hellingen op te sjouwen, maar ze zei alleen dat het vast een goede oogst zou worden en dat de bomen er sterk maar oud uitzagen. Ik weet nog dat vader antwoordde: ‘Zelfs als er wat af komt, kunnen we het niet verkopen,’ want, ‘er rust een hypotheek op het land.’

Niemand ging hierop in en de kar reed piepend en kreunend verder door de karrensporen in de weg. Merle en ik keken naar de gaaien die als blauwe flitsen door de boomkruinen schoten en we luisterden naar hun gekwetter. De iepen zaten vol knoppen en staken als bruine spinnenwebben af tegen de lucht. De lege weilanden stonden er prachtig bij en de notenbomen gaven alles haast een lavendelkleurige gloed, heel fris. Alles was vreemd en onsamenhangend, en je kon er niet zomaar een patroon in herkennen. Ondanks het land om ons heen en de smeltende sneeuw in de voorjaarslucht was er al een kiem van bezorgdheid geplant – door die hypotheek en vader die volledig opging in zijn bittere ergernis en zijn angst voor de toekomst. Moeder zat er muisstil bij. Hij had haar niet verteld dat hij een hypotheek had afgesloten, dus zij had in haar hoofd dat het land in ieder geval onbezwaard was, een veilige haven, ook al waren we verder alles kwijt. Maar zelfs toen tot haar doordrong dat ook dat allerminst zeker was en dat de grond onder haar voeten wankelde, was ze in staat om het stilletjes over zich heen te laten komen, door een bepaalde kracht die ze altijd had bezeten – iets wat ik toen niet had en misschien ook nooit zal krijgen. Een soort innerlijke bron van rust. Het zal haar geloof wel zijn geweest. Ze kreeg veel voor haar kiezen, maar doorstond alles altijd zonder twijfel of verbittering; het feit dat zij er vertrouwen in had en zich niet van de wijs liet brengen, althans, niet zichtbaar, was op dat moment het enige wat we hoefden te weten. Daardoor konden we voorlopig de onzekerheid die vader met zijn uitspraak had opgeroepen even vergeten. Merle was toen tien en ik veertien, en in onze ogen was dit het begin van een groot avontuur. Maar hij zag alleen de oude, vermolmde schuren.

Hij was niet in de wieg gelegd om boer te worden, Arnold Haldmarne, al was hij wel op het platteland opgegroeid en keerde hij nu terug naar akkers die niet zo erg verschilden van de grond die hij vroeger had geploegd. Het ontbrak hem aan de broodnodige boerenberusting – het besef dat het geen zin heeft om hoop of wrok te koesteren of te bidden voor een boon als de tijd nog niet rijp is. Hij was op zijn zestiende van het platteland naar Boone getrokken en had daar een baan in een houtzagerij bemachtigd. Hij had gespaard en zich met veel moeite traag opgewerkt, als een eik of es die moeizaam groeit maar vele malen kostbaarder is dan een populier die in één jaargetijde een halve meter opschiet. Nu was hij daarentegen tot de wortels teruggesnoeid. Het is een vreemde gewaarwording als je jarenlang hebt gestreefd naar zekerheid en rust en alles binnen een paar maanden als sneeuw voor de zon ziet verdwijnen; als je ervaart hoe hol en duister het leven is als je niet langer nodig of gewenst bent. Hij had alles langzaam vergaard en was het snel weer kwijtgeraakt, waardoor hij zelfs tegenover het land wantrouwig stond.

We verhuisden onze bedden mee in de huifkar. De auto was verkocht, evenals het leeuwendeel van onze inboedel. We hadden ons andere leven achtergelaten alsof het nooit had bestaan. Alleen wat we vanbinnen met ons meedroegen, de dingen die we hadden gelezen en in ons geheugen hadden opgeslagen, reisde met ons mee, samen met de boeken die we drie generaties lang hadden verzameld maar niet konden verkopen omdat de aarde al tot haar knieën in de boeken waadde. We verruilden een wereld die in de knoop zat, in de war was en zichzelf overschreeuwde voor een omgeving die even hard was en mensen net zo goed kon dwarsbomen of verjagen, maar waar je er ten minste iets voor terugkreeg. Dat gold voor de oude dan weer niet.

Het huis was ook toen al oud. Het was niet van liggende stammen gemaakt maar met rechtopstaande planken, zoals men schuren bouwt. Het was overwoekerd met trompetbloemen en wilde rode klimop die in dikke kluwens op de veranda hing. In het najaar kleurde het boven de waterput zwart van de wilde druiven en boven de pomp hing een afdak van hun tamme evenknie. Vader trof tussen de bladerloze klimplanten een oud lijsternest aan en haalde het weg, zodat Merle in het voorjaar niet zou denken dat het een nieuw nestje was en zou uitkijken naar vogeltjes die nooit kwamen. Ze deed er ronde steentjes in en legde het op de schoorsteenmantel, in de hoop dat er door het vuur steenvogels uit zouden komen misschien... ik weet het niet. Ze hield er allerlei rare denkbeelden op na, dingen die helemaal niet konden. Soms leek ze ouder dan Kerrin, ook al was die vijf jaar eerder geboren dan zij.

Van dat eerste voorjaar, toen alles nog nieuw voor ons was, staan me twee beelden bij: vader werd overal gevolgd door een waas van bezorgdheid en angst als een grijze nevel – een mist die niet altijd zichtbaar was maar wel bleef hangen. Dit beeld is echter vermengd met onze liefde voor de omgeving, die met het uur veranderde en altijd in duizend opzichten prachtig was. Ik weet nog dat het op de tweede dag stormde, met vuistgrote sneeuwvlokken en een noordwestenwind vanuit de heuvels die zo wild tegen de ramen beukte dat de ruiten bijna barstten, en ondertussen kletste de sneeuw tegen het glas. We zagen het als een slecht voorteken van hoe de winters hier zouden zijn, maar vreemd genoeg was het daarna niet koud, ook al lag er bijna een halve meter sneeuw en waaide het nog steeds zo hard dat de bitternoot sidderde tot aan zijn wortels en de eiken beefden. Merle en ik gingen naar een rotsige open plek in het bos waar de stenen glooiden tot een poel en zagen de luchtbellen wriemelen onder het ijs en wegschieten als glibberige kikkervisjes. In het ondiepe stuk waar de rivierkreeften zaten was het kroos fris en groen, en de zon scheen zo fel dat we met onze jas open liepen en onze muts wegstopten. Achteraf bezien werd alles nooit heel anders dan in het begin – veranderlijk, met zo’n gelijke verdeling tussen wind en zon dat goed of slecht nooit helemaal de overhand kreeg. Zelfs toen voelden we al aan dat we waren beland in een wereld die vriendelijk en verraderlijk tegelijk was, met grilligheid als enige constante, en dat ze haar eigen gang zou blijven gaan alsof wij er nooit waren geweest.

2

Het was die eerste maart koud en we konden pas laat gaan ploegen, staat me bij. Bepaalde momenten uit die eerste jaren ben ik nooit vergeten; woorden, dagen en beelden die als stenen in mijn geheugen liggen. Ons leven kabbelde zonder veel bijzonderheden voort, en wat er wél gebeurde welt betrekkelijk vaak op in mijn gedachten omdat er zo veel gelijkvormigheid omheen lag. Dat eerste voorjaar leek in veel opzichten op de jaren daarna, maar had toch een eigen gewicht.

Kerrin klaagde over de gure kou, en het huis was moeilijk warm te stoken, maar ik herinner me dat we op een dag des Heren tegen april voorzichtig in het gras gingen liggen om de korenbloemen niet te pletten en hun dunne lenteluchtje opsnoven. De heuvels zagen die dag bleek, rokerig groen en alle kleuren liepen in elkaar over, ze versmolten: het rood van de wildeappelbloesem vervloeide met het lavendel van de schaduw, terwijl de bast van de appelbomen bloedrood met goud was. We liepen naar waar de oude schuur toen nog stond, die met het leistenen dak en de doorgezakte balken – in zijn ouderdom leek hij deel uit te maken van het glooiende landschap. We aten ons middageten op voor de muur op het zuiden en baadden in de warme voorjaarszon en het schoongespoelde blauw van de lucht achter de bomen, en zelfs Kerrin leek meer op haar plek, minder eigenaardig. Pa had het te druk om mee te gaan, want zorgen dat we genoeg hadden om te eten en van te leven was al een dagtaak, en als je het streven had om nog wat opzij te leggen of te sparen voor later moest je zelfs in je slaap je blik op de grond en je hand op de ploeg houden. Moeder bleef bij hem voor het eten, en we vermoedden dat ze het prettig vonden om ten minste één maaltijd met zijn tweeën te hebben, zonder in de gaten te worden gehouden door zes paar ogen die alles wat ze zeiden opsloegen en herhaalden als ze zichzelf ooit tegenspraken.

We keken vanaf de heuvel toe hoe een blauwe lijster de bomen en de palen van het hek afspeurde en zagen een heel eind verderop in het dal de beek en de esdoorns die met hun lange takken langs de oever stonden, voorovergebogen naar het water. Er zat een klauwier in de wilde appel en Kerrin zei dat dat wrede beestjes waren, dat ze veldmuizen en andere vogels aan acaciadoornen spietsten zodat hun pootjes stijf omhoog stonden als opgestoken handjes. Ik vond ze niet wreed – het was gewoon de natuur. Eigenlijk leken ze wat mij betrof wel op Kerrin, maar ik was zo wijs om dat niet hardop te zeggen.

‘Pa is binnenkort jarig,’ zei Merle. ‘Hij wordt zevenenvijftig. Laten we een feestje voor hem organiseren – met cadeautjes.’ Ze stond langzaam op en schudde zich uit als een ragebol, loom van de warme zon en het eten. Ze ging voor ons staan met een ernstige uitdrukking op haar ronde gezichtje.

‘Waar wilde je het geld vandaan halen?’ vroeg Kerrin. ‘Ik heb wel wat, maar jij hebt niks. Ik heb een mes gekocht dat ik hem ga geven.’

Ik wierp een jaloerse blik op Kerrin. ‘... En hoe kom jij dan aan dat geld?’ vroeg ik. Ik was vergeten dat vaders verjaardag eraan zat te komen, dus ik had nog geen cadeautje bedacht, en daar werd ik nijdig van.

‘Het is mijn eigen geld, Marget. Ik heb het verdiend!’ snauwde Kerrin. ‘Jij denkt zeker dat ik het gejat of geleend heb!’ Ze stond op en keek woedend op me neer. Haar lange, smalle gezicht was net een donderwolk en volgens mij hoopte ze dat ik haar inderdaad wantrouwde – ze wilde graag verdacht worden van duistere geheimen.

Ik prikte gaatjes in de grond en begroef er beschaamd het hoofdje van een paardenbloem in. Ik was bijna bang dat ze me iets aan zou doen. ‘Ik vroeg het me gewoon af,’ zei ik, ‘aangezien verder niemand iets heeft.’

Kerrin rekte zich houterig uit, als een kraanvogel. Als ze zich opwond of vond dat ze daar het recht toe had, schoot er altijd een soort zenuwtrekje in haar ogen. ‘Je had je mond moeten houden voor je hem opentrok. Jij snapt toch niks!’ Haar dikke oogleden vlogen ver omhoog. Ze stelde zich altijd vreselijk aan.

Merle wrong haar bolle handjes in elkaar. Ze was gespannen, want ze vond dit soort momenten enger dan slangen of spoken. ‘We moeten eens naar huis,’ zei ze. ‘Misschien is het al tijd voor de afwas...’

Kerrin keek haar giftig en uitdagend aan. ‘En wat dan nog? Wat kan mij dat schelen? Misschien blijf ik voorlopig wel weg!’ Ze brak het ene na het andere takje met haar slanke handen.

‘De taak die ons wordt toebedeeld is niet altijd waar we zin in hebben, Kerrin,’ zei ik blaaskakerig.

‘Nou, dan doe jij het toch?’ kaatste Kerrin terug.

Daar had ik geen antwoord op. Ik durfde niet verder te vragen naar het mes. Er was niets veranderd, maar ineens voelde de middag kil... Merle liep alvast de heuvel af. Ze vond het een vervelend idee als moeder alles alleen moest doen en greep de klusjes die gedaan moesten worden altijd als eerste aan. Iets in haar zette zelfs toen al voortdurend de ene voet voor de andere, in een rechte lijn op een bepaald doel af, en ik wou toen al – en nog steeds – dat het ook in mijn aard zat om stug dezelfde weg te blijven volgen in plaats van steeds maar af te buigen; mijn gedachten sloegen altijd weer op hol langs een heel stelsel aan kronkelende, doodlopende konijnenpaadjes, voortdurend achternagezeten door de schaduw van de twijfelhavik. Maar hoe erg ik ook van mezelf walgde, toch was de aarde voor mij in mijn kleingeestigheid blijkbaar niet minder mooi of minder toegankelijk dan voor Merle, die twee keer zo deugdzaam was. Dat voelde vreemd en onrechtvaardig, maar ooit zou het vast weer in evenwicht komen.

Ik rende achter haar aan met Kerrin in mijn kielzog. Ze wilde niet mee, maar ze wilde ook niet alleen achterblijven. ‘Wat heb jij voor hem, Merle?’ vroeg ik. Ze werd rood en keek trots – ze vond het fijn dat er een vraag gesteld werd waar ze het antwoord op wist. ‘Ik geef hem een kist,’ zei ze. ‘Een grote voor al zijn spijkers en schroeven.’

‘Wat een goed idee,’ zei ik. ‘Misschien kun je er tussenschotjes in maken voor de verschillende maten en hem een beetje verven.’ Maar ik zag nog niet voor me hoe ze dat allemaal voor elkaar moest krijgen.

‘Wat ga jij hem geven?’ vroeg Kerrin aan mij. ‘We moeten wel allemaal iets hebben, al is het iets kleins.’

‘Dat zie je vanzelf,’ zei ik. Vanbinnen wist ik dat het zeker niets groots zou zijn. Ik vroeg me af of het misschien wel niets zou worden. Ik was niet goed in knutselen.

We liepen langzaam door de warmte. Merle was stil – die was waarschijnlijk met haar gedachten bij alle kippen die hun nest nog niet hadden gevuld, en bij de manke kip die haar eieren steeds brak, maar zo koppig door bleef broeden dat het zielig was, ook al baalde Merle van haar domheid en het stinkende, plakkerige eierhooi. Het was bijna twee uur, en het leek wel alsof de tijd sneller en ongemerkter verstreek als je niets deed dan wanneer je aan het werk was. We liepen langs het koeienpad, waar de grond droog en warm was, met in de berm de opkomende distels. We zagen dat pa alweer aan het ploegen was en dat er roodborstjes in de voren kwamen zitten, op veilige afstand van de ploeg. Er hing een blauwe rooklucht alsof er ergens kreupelhout in brand stond en de lucht was heiig van de warmte. Mollige Merle liep voorop, met haar gave huid, haar mond vol met de laatste homp brood en haar rommelige haar dat pluisde aan de achterkant; daarna kwam ik, niet bepaald noemenswaardig met mijn bruine jurk en kleefkruidzaadjes aan mijn kousen, en Kerrin sjokte er een eindje achteraan alsof ze elk moment bij ons weg kon lopen. Ze had rossig haar met een pony en haar armen staken als twee dunne latjes uit haar schouders, maar haar gezicht was een stuk scherper en interessanter dan dat van ons. Ze was ook sterker, en als het van vader had gemogen, had ze best willen ploegen. Maar hij dacht dat een meisje het toch niet kon leren en de akker alleen maar zou verpesten. ‘Helpen jullie je moeder nou maar, meiden,’ zei hij altijd. Hij nam een tijdje een knecht in dienst, wat bij Kerrin in het verkeerde keelgat schoot; ze kookte vanbinnen, onderdrukt en machteloos, en keek al even nors als de jonge stiertjes. ‘Hij denkt dat ik niks kan!’ brulde ze tegen moeder. ‘Hij doet alsof ik een peuter ben! Waarom grijpt u niet in? Waarom brengt u hem niet op andere gedachten?’

‘Hij krijgt het vanzelf in de gaten,’ antwoordde moeder. ‘Al heel binnenkort, volgens mij.’

‘Maar waarom zegt u er niks van?’ vroeg Kerrin dan. ‘Waarom wacht u altijd overal zo lang mee? U doet alsof hij de Heer zelf is!’ Daar eindigde ze altijd mee, en dan sloeg ze ergens met een deur terwijl wij deden alsof we het niet hoorden en verdergingen met onze klusjes, maar wel naar en zwijgzaam werden van ergernis. Voor moeder, die alles altijd zwaar opnam, in stilte, en zich in anderen verplaatste alsof ze het zelf was, moest het telkens weer voelen als een stomp in haar maag. Ik hoorde haar weleens zachtjes en aarzelend iets tegenover vader opperen, en als hij moe was werd hij boos. Op de zeldzame momenten dat hij een vrolijke bui had – door Merles wangen die leken te gloeien in de wind of een slimme opmerking die ze had gemaakt – grinnikte hij, maar hij gaf moeder nooit meteen gelijk en gaf nooit hardop toe dat ze hem op andere gedachten had gebracht. Het was lastig om het zo uit te kienen dat hij in een goed humeur was of rustig zat, omdat dat zo zelden voorkwam, en het leek altijd alsof moeder hem pijnigde als ze ergens over begon. Wij liepen dan op eieren en hoopten vurig dat het moment langer zou duren, dat we het konden verlengen tot een uur, en soms liet ze haar kans voorbijgaan omwille van de rust in huis, ook al was er in haar ogen van alles mis en had ze verlammende zorgen die ze graag aan hem zou overdragen.

Toen we die dag thuiskwamen zagen we dat moeder alle oude aardappels op het deksel van de oude put had uitgespreid en in stukken sneed om ze te poten. Ze zag er mager en knokig uit, en haar haar zat in een opgerolde vlecht op haar achterhoofd. Toch had ze nog ronde wangen en een jeugdige uitstraling, en ze leek blij om ons te zien – waar ik zelfs toen weleens verbaasd over was, want je zou verwachten dat ze na veertien jaar een stuk bedenkelijker tegenover ons gezelschap moest staan.

‘We hebben het leuk gehad,’ zei Merle, ‘en het middageten was lekker.’ Ze hield een handjevol paardenbloemstelen omhoog die ze met spuug in elkaar had gedraaid, en plakte ze vast onder moeders knot.

‘Prachtig,’ zei Kerrin. ‘Het zijn net wormen.’ Ze begon de aardappels te snijden, erg vlug en netjes, maar Merle sloeg geen acht op haar, en ook de anderen niet. Ik vond het haar verdiende loon, en moeder grinnikte. Moeder zei zelf niet veel, maar ze luisterde altijd naar alles wat er gezegd werd, en daardoor voelde het nooit alsof we tegen een muur praatten. Niemand anders die we kenden hechtte zo veel waarde aan alles wat er te leren viel en waar je het over kon hebben – het tollen van de planeten en wat aandelen waren, wat voor zout je een kip het beste kon geven en hoe de grote negentiende-eeuwse dichters heetten.

We waren een hele tijd bezig met de aardappels, in stilte. De zon scheen nog steeds fel en schoof traag op. Ik moest aan Kerrin en het geld voor het mes denken en vroeg me af wanneer ze dat dan verdiend zou hebben. Ik bedacht dat ze het waarschijnlijk had gepikt (wat ook zo bleek te zijn), maar ik vergat het weer toen ik een grijze havik langs de eiken zag scheren en me afvroeg wat we gingen eten. Het leek wel of de zon alles had vertraagd en ons dwong om rustiger en zachter te zijn. Voor even dan.

==

3

Dat jaar begonnen we al drie weken van tevoren met de plannen voor vaders verjaardag. Alleen kenden we onze omgeving nog helemaal niet – het land noch de mensen – dus we konden buiten onszelf niemand uitnodigen. Vader kende de familie Rathman – de oude Rathman met zijn vrouw, hun drie zoons die net dikke stieren waren en een dochter met een bolle toet; pa ging op zaterdag weleens bij ze eten. Als hij er was zaten ze eigenlijk altijd aan tafel, vertelde hij, net aan het begin of het einde van een van hun vijf maaltijden, en de koffiegeur leek bij het huis te horen, alsof hij in de muren was getrokken, vermengd met zuurkool. Mevrouw Rathman bracht haar hele leven door tussen fornuis en eettafel, en als ze naar buiten ging was het alleen maar om iets te halen voor op het fornuis en even later op tafel, vanwaar het in de buiken van haar drie zoons en Joseph Rathman belandde, en soms ook in die van haar. Pa mocht meneer Rathman graag en vernoemde het eerste kalf naar diens dochter Hilda in plaats van een van ons (dat vonden we overigens niet zo erg, want het was een lelijk paars aangelopen beest met maar één hoorn); wij waren echter bang voor de oude man omdat hij altijd zo spottend naar ons keek, alsof hij iets geheims of schandelijks over ons wist en ons daarom verachtte. Ik weet inmiddels dat dat gewoon zijn blik was en dat hij ons juist aardig vond vanwege onze jeugd en onze gezonde blos. Maar we durfden hem toen nog niet uit te nodigen. Merle was bang dat ze dan haar gedicht zou vergeten en Kerrin zei dat hij ons eten misschien niet lekker zou vinden, en ik deed zelf weliswaar geen duit in het zakje maar was toch blij met hun besluit. Ik vond vreemden doodeng, maar wilde niet de schuld krijgen als achteraf zou blijken dat we ze beter wel hadden kunnen vragen (dat was mijn vaste tactiek, waardoor iedereen me inschikkelijk vond terwijl ik eigenlijk gewoon een lafaard was).

De Rathmans waren onze enige noorderburen, maar ten zuiden van ons woonde de familie Ramsey op een tochtige, overwoekerde boerderij. De Ramseys waren zwart en hun erf lag er kaal en stenig bij. Hun dieren waren allemaal vel over been en de varkens zagen eruit als leeggelopen luchtballonnen – zelfs de biggetjes waren klein en zwart met grote, puntige vossenoren. Christian Ramsey was een lange, magere man met een smoezelige huidskleur; zijn vrouw heette Lucia. Ze hadden een hele roedel enge, gestippelde honden en vijf kinderen – drie van henzelf, twee geadopteerd. Een was bijna wit, maar had wel dikke lippen, en ze wilden het eigenlijk niet, maar anderen ook niet, dus hadden ze het maar gehouden, en vader vertelde dat ze dat kind beter behandelden dan de rest, maar of dat uit angst of uit medelijden was durfde hij nooit met zekerheid te zeggen. De Ramseys konden we daarentegen ook niet uitnodigen, en als we het hadden gevraagd waren ze vast niet gekomen. De boeren verderop kenden we alleen van naam.

We bedachten helemaal hoe we het feestje wilden hebben en wat er gemaakt moest worden, en ik leerde Merle een lang gedicht om voor te dragen, waarvoor ik haar elke dag een uur in het kippenhok op het zemelenvat liet zitten tot ze het uit haar hoofd kende. We noemden het een ballade, en het was ontzettend slecht, maar de laatste woorden rijmden wel zo’n beetje en er zat een verhaal in, dus misschien kon het er toch mee door. Kerrin en ik hadden het zelf verzonnen en op het eind ging er iemand dood, maar omdat vader absoluut niet aan de dood wilde denken en we er nooit over mochten praten leerde ik Merle het laatste stuk niet. Kerrin had hier geen idee van, want van haar wilde Merle het niet leren – sinds ze een keer in de aardappelkelder was opgesloten en daar uren in het donker had gezeten wilde ze niet meer met haar alleen zijn. Mij vertrouwde ze daarentegen zo blindelings dat het soms voelde als een last, al was het ook vertederend en voelde ik me een beetje zoals God. Ze vond het niet vervelend om het uit haar hoofd te moeten leren en liet haar benen in de zwarte ribbeltjesrok over de rand van het vat bungelen, met rode wangen van de kou en een pluk nat haar die onder haar muts met pompon uit stak. Ze droeg het gedicht telkens een keer of negen, tien met veel bravoure voor en dan nog een paar keer rustig en heel precies. Het ging over een boer, en het was op sommige plekken grappig bedoeld, dus we hoopten dat vader erom zou kunnen lachen, maar van moeder wisten we dat zeker. Merle keek ernaar uit en telde de dagen af, en ze wierp mij steeds veelbetekenende, heimelijke blikken toe.

Kerrin wilde niet vertellen wat ze van plan was, maar ze ging elke dag in haar eentje het bos in. ‘Het wordt heel leuk,’ was het enige wat ze losliet. ‘Jullie steken er straks bleek bij af.’ Tussen het melken en het avondeten was ze de hele tijd weg en soms kwam ze zingend terug. Ze had een mooie stem, maar ze zong te hard en schel, waardoor mensen er niet graag naar luisterden, en ze hield altijd op zodra ze de schuur voorbij was... Ikzelf had bedacht dat ik van klei een mand wilde vlechten, net als de indianen, die ik dan ergens mee kon verven – ik wist niet precies waarmee, misschien bietensap of inkt – als vervanging van het roestige blik waarin pa nu de eieren verzamelde. Ik was er dagen mee bezig. Eerst was het een halve schepel groot, met een kleien raster waar ik een handvat aan maakte, dat aan diggelen viel zodra ik het optilde. Ik maakte het nog drie keer opnieuw, elke keer een beetje kleiner, tot het uiteindelijk stevig genoeg was om heel te blijven maar amper groot genoeg om een spreeuwenei in mee te nemen. Toch leek het wel op een mandje, en ik had het liever aan moeder willen geven, want die vond altijd alles mooi wat we maakten – zelfs het kussen dat Merle ooit had gevuld met kippenveren die niet goed schoon waren en muf roken. Maar ik verheugde me er alsnog op het pa te geven, omdat het een mooi schaaltje was en ik er een patroon met rode figuurtjes op had gemaakt die vaag op reigers leken, alleen was het sap uitgelopen, waardoor de omtrekken waren uitgevloeid – en omdat pa minder snel ergens blij mee was, was het nog fijner als hij het een keer wél was.

Ik genoot van de uurtjes die ik elke dag aan de oever doorbracht met de lichte geur van koude klei in het water; de bodem was bezaaid met gaatjes alsof er een houtsnip in had gepikt, en er zaten spinnen in verstopt die de koolwitjes vingen die in dunne, gele wolken aan de klei kwamen zuigen. Als ik er halverwege de ochtend was, hoorde ik de vorst nog van de platanen druppen en de spechten tegen de schors tikken, zo stil was het; twee keer glipte er een vos over het pad.