==

Deze uitgave kwam mede tot stand

dankzij de welwillende medewerking van

Uitgeverij De Arbeiderspers en Heere Heeresma jr.

==

Heere Heeresma

Houdbaar

==

==

==

Uitgeverij Van Oorschot

Amsterdam

© Copyright 2024 Teksten: ERVEN HEERE HEERESMA

© Copyright 2024 Keuze: ANTON DE GOEDE en UITGEVERIJ VAN OORSCHOT

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Uitgeverij De Arbeiderspers te Amsterdam.

==

ISBN 978 90 282 4407 8

==

www.vanoorschot.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2024

##

‘Als dat zou kunnen; nog éénmaal mijn vader ontmoeten... Het hoeft niet voor lang te zijn, even maar, gewoon, voor een wandeling langs de Amstel. Een uur of drie, aan de stille zijde. Ik zou hem dan meteen een paar vragen willen stellen, heel eksakt. Om gerustgesteld te horen dat zijn antwoorden nog steeds in overeenstemming zijn. Met de Schrift. En meteen even kijken of hij tevreden is met wat werd bereikt. En als ik dan op de terugweg – over Ouderkerk want dat is óm – samen met mijn broer Faber zou kunnen gaan dan zou ik daar zeer lang over doen, voetje voor voetje, ja, teen voor teen. Om die jongen wat tijd terug te geven die hem nu werd onthouden. Ach, ware dat eens mogelijk...’

==

Zingend langs de deuren

Wie maar lang en ver genoeg terugkijkt, ziet uiteindelijk niets. Voordien echter maakt zich alsnog een 1,82 meter lange, magere gestalte los; eerst nog in een groen en blauw geblokt kolbert maar al spoedig met een daaroverheen geslagen deken in een vaag luipaardmotief. En dat ben ik dus zélf, rond een uur of zeven in de middag, voortgaande in een van die lange, onafgebroken zijstraten van de hoofdstedelijke Van Baerlestraat met links en rechts nogal wat nieuw want nauwelijks schaduw werpend geboomte dat in de plaats kwam van wat eerder, in het laatste oorlogsjaar, door de bewoners werd gerooid. Over nog niet door het verkeer uit elkaar gereden plaveisel langs de schone trottoirs voor de glanzend gelakte huisdeuren waarachter eindeloos lange beloperde trappen met aan de muurkant een ijzerdraad waarlangs het door leveranciers gevulde mandje omhoog getrokken kon worden, ging ik voort door deze nette straten voor een beter publiek waar het zonnetje wel in wil schijnen maar waar ook steeds een kil soort tocht voorbijvaart die de geuren meevoert van antimakassars, oliestellen, natte kleding, boenwas natuurlijk en de lucht die opstijgt wanneer de klep van het harmonium wordt geopend. Wat een tijd! Nog leefde de geest van wederopbouw in een Nêerland-zal-herrijzennatie van harde werkers blanke pit waar geen plaats was voor de meer gevoeligen onder ons waaronder die daar voortgaat onder z’n deken. Gôssamme, hing overal al de lamp voorover, soms had ik zelfs ronduit honger en diende er ten slotte stevig ingegrepen te worden, want de opvang aan de Weesperzij en van het Leger des Heils was niet optimaal en sloeg zelfs degene die voor sfeer ontvankelijk is, ronduit terneer. En zo werd ik, voortgedreven door die tocht uit de trappenhuizen, in de Wouwerman-, de Frans van Mieris-, de Valerius- en zelfs de Lomanstraat die al helemaal behoort tot het Amstelveensewegcircuit, de zanger die ik steeds, diep in mezelf, vermoed had. Na een welbestede dag, wanneer de mensen tevreden uitbliezen van de warme maaltijd, schoof ik als het ware hun straat in; bij voorbaat aangeslagen door gêne. In eerste instantie bleef ik dan ook op de stoep en zocht de huizenrij, maar daar waren weer de ramen van de sous-terrains die ook toen al gewoon bewoond werden en de vaak aanstaande vensters der bel-etages en dat was wel erg dicht op de lip. Daarbij werd al doende duidelijk dat men ook wilde zien. Een straatzanger die bijkans onzichtbaar blijft is als een radio onder het matras, nietwaar: nutteloos met als bijkomende ergernis dat een onzichtbare schreeuwlelijk nog slechts wordt ervaren als een stoorzender in de avondrust. Leer me de mensen kennen! En zo week ik, zij het schoorvoetend, alsnog uit, richting stoeprand, in de goot en uiteindelijk op het midden van de rijweg voortgaand terwijl ik, aarzelend en schor van de verlegenheid maar alras, mezelf vermannend en er voortdurend bij denkend dat sterven oneindig veel erger was, harder en harder mijn liedeke zong.

Ik had gezocht naar een sterk vers met een gedragen melodie, dat zich goed liet presenteren. Steedse liederen zijn sleetse liederen, en het werd uiteindelijk een van de vele prachtige gezangen die het protestantisme dit land heeft geschonken. Niet zo’n gezang waarop je kon marsjeren of ook maar triomfantelijk was, doch een dat tot nadenken stemde en de mens bewust maakte van zijn afhankelijke positie, zodat de horenden hopelijk wat meer naar mijn situatie opschoven. Het werd ‘’k Wil U, o God, mijn dank betalen. U prijzen in mijn avondlied. Het zonlicht moge nederdalen, maar Gij, mijn God, verlaat mij niet. ’k Wil U met mijne dank omringen, meer dan een vader zorgdet Gij. Mijn moeder komt uit Wemeldinge, mijn vader uit de slagerij...’ Die laatste twee zinnen zijn natuurlijk onzin en worden door mij zelfs als enigszins blasfemisch ervaren, maar ik herinner me nog wel degelijk dat ik toen al eveneens worstelde met die regels. Veel deed dit er overigens niet toe. Na het passeren van een motorfiets of een zijstraat, waardoor de stem even niet langer door de huizenwand voortgedragen wordt, kan men altijd opnieuw beginnen. Trouwens, nu ik er nog eens over nadenk, een mens raakt gehard, ook tegen vernedering mits deze maar lang genoeg aanhoudt. Wat mij nu, na zoveel jaren, nog als de grootste kwelling van het straatzangerschap bij is gebleven, was het zingen van andermans tekst. Maar veel heil ligt in het ongeluk besloten, en waarschijnlijk werd toen en daarmee de basis gelegd voor mijn latere, naar ik verwachtte de kosmos omvamend dichterschap.

Om nu te zeggen dat het geld regende, is overdreven. Wel komt het me voor dat de mensen indertijd wat meer kompassie kenden en meer open stonden voor iemand die er even open voor uitkwam enig geld te willen rapen. En zo ging steeds, dan hier en dan daar in de gevels, een balkondeur open, een raam omhoog en verschenen de kinderen – o, die kinderen; wat zal het leven hun inmiddels hebben aangedaan – die munten in proppen krantenpapier naar mij, daar beneden tussen de fietsen en de vuilnisbakken, wierpen. En blijf dan maar eens doorzingen onder het bukken.

Tussen toen en nu ligt een wereld, zij het niet de mijne. Maar ja, we hebben het niet voor het uitkiezen zolang we niet eens in staat zijn over de eigen schaduw heen te springen, laat staan over onszelf opdat een kreëren van iets uit niets zijn aanvang kan nemen. Alles is geleend, was al en zal weer, en uit die noodwendigheid schijnt geen ontsnappen mogelijk. Natuurlijk, ik behoef niet letterlijk meer door de straten te waden en het geld wordt gewoon gegireerd, maar de droom ooit zelf universele levensliederen te scheppen, was wat te hoog gegrepen. Hooguit mocht ik, als anderen, het aanwezige, of beter: het mij bekende en gekende materiaal herschikken tot een aan deze persoon gebonden evenement. En wie daarnaar wil luisteren, opene de deur, een raam en het hart, al is het op een kier en natuurlijk steeds met verstand...

==

Mijnheer Frits en juffrouw Lenie

Opgedragen aan Klaas Kompaan, zo noemde men ‘een kwade straatjongen’, die liever het zeegat uitging dan zich binnen de enge wallen op te houden. Hij ‘bestelde zich ten oorlog’, werd kapper en is nimmer in zijn geboorteplaats teruggekomen. Zijn graf is onbekend. Gedenk hem.

==

Dwars door alle verdiepingen heen drong de radiomuziek van de student in de farmacie tot hem door. Zo’n opgewonden standje van Hilversum drie natuurlijk. Daar moest hoognodig eens wat aan gedaan worden. Hij sloeg de frisse manchetten van het schone overhemd omhoog, pakte de handdoek, tilde een inwitte voet uit het met warm water en olijfolie gevulde teiltje en begon dit lichaamsdeel zorgvuldig af te drogen. Nu de verse lichtblauwe sok en de volgende voet en even later strikte hij voor de spiegel de nieuwe kanariegele das al in een enorme knoop. Een scheut Tabac in de handpalm en dan recht tegen de nek en hij joeg de kam reeds door zijn haar. Als steeds voelde hij zich niet weinig opgewonden en maakte hij haast. In de loop der jaren had hij een grote snelheid ontwikkeld bij het maken van zijn toilet zonder dat overigens ook maar het geringste onderdeel hieronder leed. En zoals steeds wist hij dat het juist deze avond zou lukken.

Hij opende de kamerdeur een weinig en rook de geur van de prak van vanavond. ‘Mevrouw Kannegieter, ’t kan boven komen!’ riep hij, en sloot de deur weer.

Hij ging in de doorgezeten trijpen leunstoel naast de koude kachel zitten en pakte het Nieuws van de Dag van het onderste plankje van de piëdestal in het hoekje naast de schoorsteen waarop het gasje voor het bereiden van zijn kopje thee en koffie was geplaatst. Snel bladerde hij de krant door tot de huwelijksadvertenties en bekeek ze met één oogopslag. Niks bij vanavond.

Er klonk even gebons. Mevrouw Kannegieter die, het dienblad in de handen, met de punt van haar schoen tegen de deur klopte. Vlug sloeg hij de krant weer terug naar de voorpagina en wachtte. Opnieuw werd er geklopt, maar pas bij de derde keer riep hij ‘Komt u maar!’ en mevrouw Kannegieter drukte met haar elleboog de deurknop neer en kwam blazend binnen.

‘Goedenavond meneer.’

Hij antwoordde niet, maar keek wel vanuit zijn ooghoeken hoe de kamerverhuurster het dienblad op de ombouw van het opklapbed zette, het tafelkleed uit de la van het nachtkastje trok, de tafel naar het raam schoof en begon te dekken. Het lawaai dat het mens erbij maakte! Pats. Dat waren de onderleggers. Rang. Het bestek. Kletterdekletter. Het serviesgoed. Geen wonder dat alle schalen gelijmd, gelijmd en opnieuw gelijmd waren.

‘Eet u smakelijk meneer.’

‘Oh, mevrouw.’ Hij vouwde de krant toe en stond op. Kijk haar nu eens daar staan. Of ze haar doodvonnis ging vernemen. ‘Ik wilde voortaan graag wat meer aardappelen.’

‘Nog meer!’ De ontzetting leek hem niet geveinsd en samen keken ze even naar de beide dekschalen, volgestort met de bloemige aardvruchten.

‘Kom kom,’ hield hij de moed erin. ‘U weet het, ik eet altijd graag een schepje meer wanneer het buiten wat gaat guren.’

‘Eh, jawel meneer. Ik eh...’

‘Dank u wel, mevrouw. En eet u smakelijk.’

‘Insgelijks meneer.’ En de kamerverhuurster trok de deur achter zich toe. Even wachtte hij. Dan riep hij luid ‘Mevrouw Kannegieter!’

Hij hoorde haar op de trap struikelen in haar haast om terug te komen.

‘Meneer?’

‘Dat zal me geen moeite kosten mevrouw.’

‘Wat... Hoe bedoel u...’

‘Om smakelijk te eten, mevrouw. U kookt heerlijk. Jaren al!’

‘Dank u wel, meneer. Het is ook echt iets dat ik met liefde...’

‘Ja mevrouw, het is in orde zo.’ Hij glimlachte vriendelijk in haar richting en de kamerverhuurster verdween; wat verslagen, maar toch ook met iets kirrends als had hij haar zojuist eens in de omvangrijke flanken gekieteld. Hij rilde bij de gedachte alleen al. Hij at met de krant voor zich tegen de sjukom. Zo nu en dan schoof hij het gordijn een ietsje opzij en keek naar binnen in de huizen aan de overkant van de straat waar men zich al om de televisie schaarde met koffie en pulletjes bier. Hij moest zich haasten om nog iets van de gezellige drukte van de koopavond mee te maken.

Vanonder het stapeltje bladmuziek in de vensterbank haalde hij een pakket plastic zakjes te voorschijn, trok er eentje uit en stortte er de inhoud van een anderhalve schaal aan aardappelen in, gevolgd door zeker nog een pond spruiten. De sju gooide hij weg in de wastafel en spoelde na met Sunil zodat de vettigheid rond de afvoer hem niet kon verraden.

Voor de spiegel schoot hij zijn jas aan en snoerde de riem zo strak mogelijk zodat zijn schouders en het bovendeel van zijn lichaam indrukwekkende proporties kregen. Met duim en wijsvinger trok hij de das een ietsje naar voren. Geld, tramkaart, sleutels. Hij was gereed.

Hij knoopte de warm aanvoelende plastic zak van boven dicht en opende de kamerdeur. Uit gewoonte boog hij zich en keek aan de buitenzijde naar de onderkant van de deur. Werd al weer aardig kaal daar door de schoen van de kamerverhuurster.

Opgewekt neuriënd veerde hij de beloperde trappen af, schoof het bordje met zijn naam in het halletje naast de console op ‘Niet Thuis’, liet de glazen tochtdeur kletteren en stond buiten. Een winderige avond. Direkt uit het portiekje werd zijn haar al door elkaar geblazen. Zijn kam verhuisde van zijn binnenzak naar de zak van zijn beige regenjas terwijl hij de straat uitliep. Op het Van Heijenbroeckplein waren twee auto’s tegen elkaar gereden. Er stonden wat mensen omheen en hier en daar keek ook iemand, een hand boven de ogen, voor een raam naar beneden, maar hij gunde zich niet de tijd en liep door naar de tramhalte. Dat zou vanavond dan maar eens lijn negentien moeten worden. Of elf moest eerder komen, natuurlijk. Hij schoof zich ruggelings onder het afdakje van de abri tussen andere wachtenden en gespte de bandjes beneden aan de mouwen van zijn regenjas nog iets meer toe. Niet te veel natuurlijk, want anders kregen de mouwen iets ballonachtigs, maar toch wel iets. Prima jas waar hij erg blij mee was. Had wat legerachtigs, maar dan wel in het officiersgenre. Jammer dat hij de epauletten op de schouders niet kon verstellen of losmaken. Daaraan kon een scherp opmerker zien dat het toch net niet echt was. De epaulet was, mét het knoopje, regelrecht aan de stof van de jas genaaid.

Hij liep mee met een paar mensen en stapte de tram in. Snel schoot hij hen voorbij en wist nog een zitplaats te bemachtigen. In de spiegelende ramen keek hij naar de vrouw waarnaast hij zat. Waardeloos. Zeker achter in de vijftig, al had hij ergens gelezen dat ze dan nog alles behalve uitgeblust waren. Mooie boel.

Bij het Markerplein stapte hij uit en bevond zich meteen in het winkelcentrum. In de smalle straten waaide het belangrijk minder, maar wel was het begonnen te regenen. Niet erg, maar toch. Hij hield er niet van wanneer zijn kleding door het vocht vanboven donkerder was gekleurd, en de spatten van het verkeer op zijn lichtgrijze pantalon waren ook niet mis. In een portiek zag hij kans zijn haar weer te fatsoeneren en daarna begon hij langzaam aan zijn wandeling, rondspiedend naar iets van zijn gading. Zo’n koopavond mocht dan gezellig zijn met al die verlichte etalages, spiegelend in het natte asfalt, maar er waren dan maar weinig losse meiden. Meestentijds waren het jonge koppels, of gezinnen met al wat oudere kinderen, die winkelden. Toch viel er nog wel wat te verhapstukken. Hij overwoog in een espressobar iets te gaan drinken. Je kon dan aanschuiven en door de suiker aan te geven of zo een praatje beginnen. Maar hij zag er ten slotte toch van af omdat hij donders goed wist dat hij in besloten ruimten met nogal wat toehoorders om zich heen als een oester dichtklapte, hoe vermanend hij zichzelf ook toesprak en met welk een nonchalance en vertoon van zelfverzekerdheid hij verder ook een bestelling kon plaatsen of de ravage van een omgestoten kopje aanschouwen. Bij het meubelpaleis was het raak. Misschien iets in de dertig; een lompe boodschappentas in de hand. Ze stond voor de etalage van het sanitair, en toen hij haar van opzij nog eens bekeek, bleek dat ze onderwijl in zichzelf stond te praten. Ze had ook iets mongools in haar gezicht, maar daaronder veel van boven zoals hij, niettegenstaande het blauwe regenpak waarvan ze de ritssluiting tot onder de kin had dichtgetrokken, duidelijk mocht konstateren. Hij liep langzaam in haar richting en bleef toen eveneens voor de etalage staan. Marmeren wastafels en demontabele douche-installaties waar je eerst het water in de plastic bak moest gieten waarin je stond om het dan via een trappedaal door een smalle buis omhoog te brengen waarna het vanzelf weer over je heen naar beneden viel. Handig voor kleinbehuisden. Met zijn ogen op het tentoongestelde gericht deed hij voorzichtig twee zijwaartse stapjes. Nu!

‘Mooie spulletjes, hè?’

Hij wachtte even en keek dan opzij. Het mens was doorgelopen en al ter hoogte van de radioworld-shop. Had hij een beetje in het niets staan ouwehoeren. Nou ja, laat maar gaan. Bij nadere beschouwing was het toch niets.

Hij wachtte en slipte door het verkeer naar de overkant. Hij had misschien toch beter bij de Van Marlekade kunnen uitstappen en dan de Fietssteeg in. Hier liep wel wat erg veel van dat jonge grut met al die boetieks en grammofoonplatenwinkels.

In de automatiekhal trok en at hij een saucijzenbroodje. Met een zakdoek veegde hij zijn vingers schoon en zette de loop er weer in. Bij Katemeijer liep hij ten slotte naar binnen. Geur van natte jassen, vette worst en parfum. Hij liet zich de roltrap opvoeren en bleef even toeven op de etage van de dameslingerie. Nou, voor hem mocht ze een korset dragen. Als ze maar willig was.

Misschien bij speelgoederen? Hij ging verder omhoog en kreeg het warm. Maar zijn jas zat nu veel te goed, dus moest het maar even verdragen worden. En ja hoor, daar stond er weer een in een bak vol kleurpotloden te graaien. Een jonge moeder was ook nooit weg. Misschien zat haar man op een schip, een tanker, en kwam slechts eens in het halve jaar thuis. Zo’n vrouwtje werd dan een bom dynamiet. Dat praatte niemand hem uit het hoofd. De natuur ging immers d’r gang en hield geen rekening met iemands werkkring of omstandigheden.

Langzaam liep hij op haar af, rommelend in het tentoongestelde. En deze keer niet getreuzeld maar meteen doorgestoten. Tot in d’r roos. Hij werd er prompt opgewekt van, alleen bij de gedachte al.

Hij nam een handvol kleurpotloden en onderwierp de punten maar eens aan een nauwgezette kontrole. Zo nu en dan wierp hij een korte blik in haar richting, van onderuit tegenwoordig, want hij had ervaren dat de dames zijn gluren altijd in de kortste keren doorhadden. Ze was spichtig en de bril in het vroeger zo populaire vlindermodel gleed voortdurend op haar neus en werd dan weer kribbig door haar teruggeschoven. Ze had haar jas opengeknoopt en hij zag de met bloemen bezaaide jurk daaronder. Enig figuur bezat ze niet. Meer het draadnageltype. Maar temperament kon veel, zo niet alles vergoeden. En uiterlijk schoon was wanneer het erop aankwam meer voor de dommen, het gewone volk. Kwaliteit school immers in het samen beleven, zoals het in zijn seksuele handboek stond. Hij kon zich daar volledig bij aansluiten.

‘Wat een boel kleurpotloden, vindt u niet?’ Het was eruit en hij snakte zowat naar adem terwijl hij in de bak staarde.

‘U maakte de punten kapot,’ konstateerde ze. En inderdaad, hij was bezig het bosje potloden in zijn hand met de punten naar beneden hard tegen de glazen opstand te slaan. Dit werd niks. Wat een haaibaai. Hij liet de potloden los.

‘Jaja,’ zei hij, glimlachte nog en maakte dat hij wegkwam. Zo snel mogelijk verliet hij het warenhuis. Buiten, in de regen, kwam hij weer wat bij en beende naar het donkere J.J. de Limapleintje met zijn armetierige begroeiing in armoedige perkjes. Steeds wanneer het was mislukt snelde hij weg, als had hij zich in het openbaar vergrepen of minstens toch aanstoot gegeven. Als was dat duidelijk op zijn voorhoofd te lezen. Het enige wat dan hielp was even sterk aan iets anders denken. In het urinoir, bij het licht van een naakte, in een onhartelijke gietijzeren armatuur gevatte peer, kwam hij weer wat bij. Met welbehagen waterde hij tegen de wand van het gebarsten bekken en dwong zich onderwijl zich af te vragen wie deze J.J. de Lima, naar wie dit armzalig pleintje was vernoemd, dan wel mocht wezen. Volgens hem natuurlijk zo’n medisch adviseur, inkapabel, een listig persoon ook, maar gehuld in de mantel der medische ethiek die ook zijn feilen en falen bedekte. Vertel hem wat. Gewoon een lukse ladelichter, vorstelijk gehonoreerd uit de kassa’s der gemeenschap.

Opgelucht knoopte hij ten slotte de onderste knoop van zijn jas dicht, keek even naar mogelijke spatters op zijn broekspijpen, deponeerde de weke, nog steeds warm aanvoelende plastic zak met prak in een plas urine en verliet het stinkende hol.

Wat nu gedaan. Op de verlichte klok voor De Tamboer zag hij dat de koopavond ten einde was. Stromen mensen verlieten de winkels en dan hier, dan daar, vielen al etalages donker. De zoveelste sof. Niet dat hij hier bizonder onder gebukt ging. Het had erger gekund. Als de dag van gisteren herinnerde hij zich nog de brede man in de lange leren jas, een koperkleurige bromfietshelm op het hoofd, die hem hardhandig uit zijn droom had geholpen toen hij bij die patat-friettent op het Beulakerwater aan die rossige schoonheid had gevraagd hoe zij het weer wel vond. En nog steeds kon hij zich voor het hoofd slaan. Ook zij was immers in het leer gekleed geweest. Deze ervaring had hem geleerd tot het uiterste waakzaam en oplettend te zijn. Zijn instinkten waren inmiddels gescherpt en hij wist op enige afstand reeds of een vrouw alleen was of in gezelschap, al stond het honderd meter verderop in wollen sjaals te graaien.

Nog een stuk cake met een kop koffie? De trams waren boordevol met naar huis terugkerenden. Iedereen scheen plotseling haast te hebben en er werd nergens meer gedrenteld. Voor vanavond zat het er wel op. Langzaam liep hij door de Krootslingerpassage naar de Vliet. Het was een donkere kant, waar hoofdzakelijk kantoren en een enkel café waren gevestigd, maar hij had even behoefte aan de stilte en wat gaf een eindje om? Thuis zou hij toch maar meteen naar bed gaan.

Doch kijk, zonder geluk vaart niemand wel! Zijn hart sloeg over bij het zien van een stevige verschijning die aan de Vlietkant de uitgang van de passage passeerde in de richting van de Baillybrug naast het spoor. Hij schoot vooruit als een prop uit het elastiek en even later liep hij een meter of acht achter haar. Bij het licht van de natriumlampen zag hij haar stevige benen in de korte rubberen kaplaarsjes zich onder het windjack voortreppen. Ze had de kapuchon opgeslagen, maar aan haar loop konstateerde hij dat ze nog jong genoeg was. En voortvarend. Waarschijnlijk zelfs sportief. Nou, dat leerde hij haar wel af. Geen flauwekul alstublieft. Een handwerkje en eens per week een vriendin op bezoek was hem meer dan voldoende. Voor de ingang van Blijvers Wolimport ging hij haar aanspreken. Het beste was de weg te vragen. Dat gaf nog ontsnappingskansen wanneer het van voren toch een ouwe vrouw bleek te zijn. Hij versnelde zijn pas en was naast haar toen ze het rode bord met het internationale scheerwolmerk passeerde.

‘Goedenavond. Kunt u mij zeggen hoe ik het beste op het Beulakerplein...’ Hij draaide zich naar haar toe en voelde zich niet goed worden.

‘Dag meneer Frits! Bent u verdwaald?’ Het was juffrouw Lenie van de afdeling Comptabiliteit en Salarisberekening. Wanneer de deur van zijn kamer open stond kon hij haar zo aan d’r bureautje zien zitten en wanneer ze plotseling opkeek van haar schrijfwerk als voelde ze hem kijken, dan lachte ze altijd vriendelijk tegen hem, wat hij overigens immer met een korte hoofdknik had afgedaan. Tenslotte was hij hoofdkommies en zij schrijver A, al had ze dan een vaste aanstelling. Al jaren.

Ontzet keek hij neer en in dat grote, deegachtige gezicht met momenteel duimdiepe kuilen in de zware wangen. Hij lachte hard en, naar hij hoopte overtuigend. ‘Die juffrouw Lenie! Ik dacht... Wel ik dacht daar gaat toch niet...’

‘En ja hoor, daar ging ik?’ Ze was blijven stilstaan en keek naar hem op, en iets in die grote bleekblauwe ogen maakte hem ernstig bezorgd. Hij moest koste wat het kost haar overtuigen. Maar waarvan? Hoe dan ook, wanneer hij niet afdoende ingreep spraken morgen alle afdelingen erover dat hij de weg gevraagd had. Aan juffrouw Lenie. Voordat hij in de gaten had gehad dat het een kollega was. Vreemde vrouwen aanspreken in de nacht. Daar ging zijn naam!

‘Gefopt!’ riep hij vertwijfeld uit. Hahaha!

‘Nou, meneer Frits, wijst u mij dan maar de weg. Naar de tram.’

‘Gezellig!’ Hij stak familiair zijn hand uit en even later liepen ze gearmd in de richting van de halte van lijn twaalf.

‘Doet u dat wel meer?’ vroeg ze.

‘Wat?’

‘Dames aanspreken. Bent u misschien op vrijersvoeten?’

‘Ik? Welnee! Ik ben overtuigd vrijgezel. Wat een weer hè?’

‘Brrr,’ deed ze. ‘Hadden we maar een paraplu.’

Terwijl ze voortbabbelden over het kwalijke jaargetij dat zoveel narigheid tot nu toe had laten zien, wilde hij dat zij overtuigd was. Maar hij wist het nog steeds niet zeker. En hij móest zekerheid hebben. Anders werd hij de risee van het hele kantoor.

‘U woont ook weer?’

Ze scheen te aarzelen. ‘Het Komrijkwartier. Ja, ik woon nog bij mijn oudjes. Om een beetje op ze toe te zien. Anders was ik natuurlijk...’

Zo, dat was niet best. Hij kende het buurtje wel. Kleine middenstand en enge woningen waar men zich nog moest wassen in een teil in de keuken. Of in het badhuis natuurlijk. Voornamelijk kooleters; nette armoe. Ze waren de enige wachtenden op de tramhalte. De stad was al weer uitgestorven en de wind weer opgestoken. Natte vlagen werden in zijn gezicht geblazen en auto’s bedreigden hen met waaiers van spatten. Tyfuswijven. Hij vervloekte het onzalige idee uitgerekend met koopavond een kansje te hebben willen wagen. Dan liep je juist kans lui van het kantoor te ontmoeten. Die hadden overdag geen tijd genoeg voor hun boodschappen. In de buurt van het nieuwe kantoorgebouw waar ze alle afdelingen van nijverheid sinds kort in hadden samengebracht, waren nauwelijks winkels.

Hij wilde maar dat ze zijn hand die ze onder haar arm tegen zich aan hield geklemd eindelijk losliet, maar juffrouw Lenie liet niet af. Moest hij haar soms helemaal naar huis brengen? Wat een klus.

‘En daar komt me tram!’ riep ze, en ja hoor, ze trok hem gewoon mee naar binnen. Hij zocht naar zijn kaart, maar ze had al voor hem af laten stempelen en even later reden ze gezamenlijk door de natte verlaten stad. Wat brutaal eigenlijk van haar zo beslag op hem te leggen.

Ze begon te emmeren. Over het werk. En of hij... Nee, hij had niet!

‘Gaat u altijd met de tram?’ vroeg hij om van het onderwerp af te zijn, want ze was al begonnen indiskrete vragen te stellen over zijn kollega, haar afdelingshoofd.

‘Oh nee. Naar kantoor neem ik nog steeds graag de fiets.’

‘Met dit weer!’

‘Kom kom, je kan je erop kleden! En ik geniet er altijd opnieuw van. Van wat lichaamsbeweging. Je zit iedere dag maar op je stoel moet u niet vergeten.’

Nee, hij was het niet vergeten. Hij had daar nooit enig bezwaar tegen gevoeld. En wat had ze anders gewild? Liever de hele week op d’r voeten achter een machien in een sigarettenfabriek?

‘En hoe rijdt u dan altijd?’

‘Oh, via de Schenkelkade en de Walsmeerweg.’

Hij probeerde zich oprecht in het onderwerp te verdiepen. ‘Kan je dan niet makkelijk over Slotkoor en Ampèreplein?’

‘Oh, nee. Want dan moet je die kruising van de Maliweg over en dat is me heus te gevaarlijk zolang ze daar geen stoplichten hebben neergezet.’

‘Wat! Staan daar nog geen stoplichten?’ In gedachten probeerde hij zich de Maliweg voor te stellen, maar hij kwam haast nooit die kant uit en het lukte dan ook niet.

‘Ja, ik woon in de Rosenachbuurt.’

Ze stak haar bewondering niet onder stoelen en banken. ‘Mooi is het daar. Zal wel prijzig zijn. De huren.’

‘Je kan het doen of niet, natuurlijk.’ In het raam zag hij haar voor zich uit kijken en wist dat hij gescoord had. Tenslotte woonde hij in de sjiekste wijk zowat van de stad. Zo was dat en het was goed dat juffrouw Lenie dat wel even besefte. Niettegenstaande de ellendige toestand glimlachte hij in zichzelf.

‘Binnenpretjes?’

‘Eh wat? Oh ja. Ik dacht...’

‘Volgende halte,’ zei ze. ‘Ik vind het zo aardig van je dat je me even thuis brengt.’

‘Dat is toch niets!’ Sinds wanneer waren ze begonnen elkaar te tutoyeren? Moest meteen afgelopen zijn. Dat gedonder kon hij op kantoor niet hebben.

Galant hielp hij haar de tram uit en als dank mocht hij een tot op de draad versleten aktentas van haar dragen.

Het was erg. Nog erger dan hij gedacht had. De treurige benepenheid van het Geurt Komrijkwartier was wurgend. Hij hoorde de regen vallen in de eeuwiggroene kniehoge heggen rond de voortuintjes van de vijf verdieping hoge woonblokken waaruit als wratten de erkers staken. Uit zuinigheid ging men hier vroeg naar bed. Of men verborg zich achter dikke trijpen gordijnen. Er was tenminste vrijwel nergens een verlicht venster te ontdekken. In de ijzeren straatlantaarns, waarvan het licht nauwelijks het trottoir bereikte, hingen ouwe fietsbanden en in de goten stonden hoofdzakelijk wrakken en gedemonteerde bromfietsen geparkeerd.

‘Wel sfeervol hier,’ hield hij de moed erin terwijl zijn hak wegzakte in wat wel een hondehoop zou zijn.

‘Overdag kan het een heel levendige buurt wezen.’ Hij voelde een rilling door haar gaan en ze drukte zijn arm even ekstra krachtig. ‘We zijn er.’ In stilte feliciteerde hij zich. Ze was nu wel plat en zou zijn aanspreken als een goedgeslaagd grapje opvatten. Hooguit ging ze morgen erover opscheppen dat hij haar naar huis had gebracht. Tegenover zijn kollega’s afdelingshoofden kon hij deze babbel makkelijk pareren door hen in vertrouwen te vertellen dat hij juffrouw Lenie in kennelijke staat midden op straat had aangetroffen. Misschien maakte hij er zelfs wel van dat ze beschonken op de stoeprand zat. Alles hing ervan af hoe morgen zijn pet stond. Maar dat ze het zou weten stond voor hem als een paal boven water. Minstens een afkeurende aantekening op de zetlijst van personeelszaken.

Achter haar was de in baksteen gevatte groene voordeur met de machtige rij bellen aan weerszijden en het kleine spreek- en luisterroostertje. Alles keurig gepoetst. Dat was immers betamelijk.

‘Nou, welterusten, juffrouw Lenie!’ Hij stak de tas in haar richting en zijn hand omhoog ten afscheid. ‘Graag gedaan!’

Ze wilde wat zeggen, hem een hand geven, maar op dat moment ging de voordeur achter haar open en verscheen in het vale ganglicht een klein grijs vrouwtje in een lange gebloemde schortjurk. ‘Wie heb je bij je, kind?’ vroeg het oudje.

Hij zag hoe juffrouw Lenie even wankelde, zich herstelde en hem voorstelde. ‘Meneer eh... Van kantoor, moeder.’

‘Komt u niet even binnen, meneer Van Vliet?’

Hij keek naar binnen naar het oude mensje.

‘Oh nee moeder, dat gaat echt niet hoor. Meneer moet nog een heel eind en...’

‘Bemoei je er niet mee, Lenie. Komt u maar rustig verder naar binnen meneer. Dan kunt u even kennismaken met Lenie’s vader.’

Hij bescheurde zich. Dit was andere koek. Het leek er zelfs een moment op dat juffrouw Lenie haar oude moeder ging slaan. Zo, nu kreeg hij eens de kans poolshoogte bij het personeel thuis te nemen. Dat werd morgen veel vertellen. ‘Graag mevrouw.’ En reeds stond hij binnen en snoof. Juist ja. Andijvie.

Met juffrouw Lenie achter zich liep hij door het holle trapportaal en werd binnengelaten in een benedenwoning.

‘Ik hoorde u,’ zei het oudje, ‘en dacht wie heeft onze dochter toch bij zich. Vandaar ziet u.’

‘Ik begrijp het volkomen, mevrouw. Je wilt weten wie je dochter thuis brengt.’

‘Heeft u zelf kinderen?’

‘Ik? Nee... Hoe...’

‘U praat zo verstandig.’

Hij hing zijn jas op aan de met spiegeltjes versierde kapstok. Juffrouw Lenie, achter hem, leek verslagen. Hij begreep dat wel. Die was bezig zich te pletter te schamen voor haar sjofele ouders en kalenetenomgeving.

In de huiskamer was het meteen duidelijk. Schuifkaasameublement. Vergane glorie. Twintig jaar geleden voor het laatst opnieuw bekleed en behangen.

De man aan tafel was nauwelijks groter dan zijn vrouw en bleef zitten toen hij hem een hand gaf. Met enige vreugde mocht hij in de oksel van het ouderwetse overhemd, pal boven de mouwophouders, een scheur ontdekken. ‘Meneer!’

De oude man knikte slechts. Was zeker de tong verloren. Maar wel schoof hij, nog steeds zittend, een stoel bij de tafel voor hem aan. ‘Mag... Kan, kunnen we niet in de achterkamer zitten?’ vroeg juffrouw Lenie achter hem.

‘Die man blijft mooi hier een kop koffie drinken,’ sprak juffrouw Lenie’s vader gedecideerd.

‘Dat is best hoor, kind,’ vond haar moeder. ‘Dan zetten we de schuifdeuren wel wat open zodat er wat warmte van hier bij kan, want het zal wel wat killetjes zijn daar.’

Geamuseerd zag hij de losbrekende drukte aan. Zware velours gordijnen aan koperen ringen schoven open en een stofzuiger en een strijkplank werden zichtbaar en rap door juffrouw Lenie weggehaald en uit de kamer gezet terwijl ze voortdurend ekskuses mompelde.

‘Ach meneer...’

Hij liep naar de groengeverfde schuifdeuren en zette de vingers in de spleet waaruit koude stoffige lucht hem tegemoet waaide. Op verzoek van het oudje trok hij de grote deuren uiteen, wat met een enorm gekraak en enig stof geschiedde. Achter zich hoorde hij onderwijl de man kankeren.

In de grote kamer werd de lamp ontstoken. En inderdaad, erger kon het niet. In de gauwigheid telde hij minstens drie buffetten waarop honderden fotografieën. Er zwierven talloze tafeltjes rond tussen de enorme crapauds die in de hoeken waren opgesteld en er stonden ook nogal wat palmen in koperen bakken op vale perzische kleedjes. Alles was van een degelijke, vooroorlogse kwaliteit.

Hij nam plaats op een zéér zachte stoel aan de tafel onder de met zijde omwikkelde lamp.

‘Lenie is al koffie aan het zetten,’ deelde de moeder mee en begon aan een van de schuifdeuren te sjorren. ‘Ik trek ze maar een ietsje dicht, meneer. Dan zitten jullie wat meer privé, vindt u ook niet?’

‘Inderdaad mevrouw. Erg prettig van u.’ Het werd nu echt genieten geblazen. Met volle teugen. Hij klopte een sigaret op zijn koker en stak die met zijn Dunhill aan. Het was in deze kamer kouder dan buiten. Hij keek in de richting van de achter bruine vitrage verborgen tuindeuren en de lucht van gepoetst koper drong door in zijn neusgaten. Hij niesde.

‘Gezondheid!’ riep de man vanuit de voorkamer.

‘Dank u zeer.’ Achteroverhangend wachtte hij de komst van juffrouw Lenie af. Hij hoorde haar door de muur heen in de keuken bezig kopjes op schoteltjes te zetten en even later piepte een deur achter hem open.

‘Koffie. En vast beter als op kantoor.’

Ze hield zich goed. Waarschijnlijk in de keuken weer moed gevat. ‘Dat gaan we dan proberen.’

Ze ging tegenover hem aan de tafel zitten, het koffieblad tussen hen in. Ze had in de keuken al melk in de koffie gedaan die in de kopjes een rooms-gele kleur had gekregen.

‘Suiker?’

‘Graag.’ Hij keek toe terwijl ze hem vragend aan bleef kijken.

‘Nog meer?’ vroeg ze, het zevende schepje boven het kopje houdend.

‘Hoezo?’ deed hij verbaasd. ‘Is dat voor mij? Ik heb nooit zoveel...’

‘Oh gunst. Kommunikatiestoornis noemen ze dat hè?’ Ze trok het kopje naar zich toe. ‘Dan neem ik het wel.’

‘Graag.’ Hij keek in zijn koffie en nam voorzichtig een slok.

‘Lekker?’

‘Gaat wel.’ In de stilte hoorde hij haar per ongeluk slurpen.

‘Pardon.’

‘Waarom?’

‘Ik slurpte even.’ Ze lachte, en ineens vond hij haar gezicht niet meer zo heel groot. Ze had trouwens mooi haar. Het glansde als goud in het lamplicht.

‘Hoe kan je het drinken?’

‘Wat?’

‘Die zoete koffie.’ Tegelijk zag hij haar mond even vertrekken. ‘Gaatje in je kies?’ raadde hij.

‘Ja, ik moet hoognodig weer naar de tandarts.’

‘Nou, drink dan maar gauw leeg.’ En juffrouw Lenie wierp haar hoofd achterover en slikte.

‘Welke tandarts heb jij?’

Nu waren ze elkaar nog steeds aan het tutoyeren. ‘Ik praat er liever niet over als je het niet erg vindt.’ Ze moest eens weten dat hij al vanaf zijn zestiende zowel boven als onder een gebit had. Ze zwegen, en, naar het hem leek, bedrukt. Regen roffelde tegen het glas van de tuindeuren en klassieke klanken stroomden zachtjes vanuit de voorkamer op hen toe. Hij wendde het hoofd naar de brede spleet tussen de schuifdeuren. Juffrouw Lenie’s vader hing halverwege over de tafel naar hen te kijken.

‘Je vader kijkt,’ zei hij zachtjes.

Geschrokken richtte ze zich op. ‘Altijd... verdorie!’ Ze scheen woedend. ‘Hé vader!’ riep ze luid in de richting van de schuifdeuren.

‘Kom vader, laat de kinderen met rust,’ hoorde hij de moeder zeggen, en de man verdween uit het beeld. Zijn gemopper drong tot hen door.

‘Ach, je moet...’

‘Nee,’ zei hij. ‘Jij kan er ook niets aan doen.’

‘Toch is het nog steeds een goeie man,’ fluisterde juffrouw Lenie, ‘al willen z’n benen niet meer zo best.’

Hij offreerde een sigaret en zijn oog viel op haar boezem. Eerlijk is eerlijk, het viel hem niet tegen. Toch gek. Daar liep hij jarenlang de stad af te schuimen zonder ook maar het geringste resultaat en nu zat hij toch maar bij een best aardige vrouw thuis waar hij al jaren op kantoor tegenaan had gekeken.

Ze hoestte en keek met afgrijzen naar de Chief Whip in haar hand. ‘Ik kan er maar niet aan wennen,’ zei ze. ‘Ik rook veel te weinig om het echt lekker te gaan vinden.’

‘Doof ’m dan,’ adviseerde hij.

‘Nee hoor, dat zou zonde zijn.’

Het was nu echt gaan plenzen. Hij hoorde water gorgelen in een putje in de achtertuin.

‘Wat een weer, hè?’

Hij knikte slechts en schrok. Een nieuwe geur bereikte hem. De geur van poep. En het kwam vanonder de tafel. Ineens herinnerde hij zich weer iets. En die benauwde rotlucht werd snel heviger. Zeker door de warmte of zoiets tot ontwikkeling gekomen. Schuldig keek hij naar juffrouw Lenie en juffrouw Lenie keek hem aan. Ook zij scheen het te ruiken. Dat juist hem dat overkomen moest. Hij zag haar neusvleugels bewegen en besloot dat de aanval de beste verdediging was. ‘Ik geloof...’

‘Ja,’ zei ze. ‘Ik dacht ook al...’

Hij schoof zijn stoel iets onderuit. ‘Ik denk dat ik het ben,’ bekende hij.

‘Ik meende al... Het is ook zo donker in deze buurt... Hier vlakbij. Dat ik in een hondebolus stapte.’

‘Jesses!’

Hij knikte en voelde zich verlammen en zowat doodgaan. ‘Ik kan er ook niks aan doen. Misschien...’

‘Kijk even,’ adviseerde ze. ‘Als er maar niks aan het kleed gekomen is.’

Hij trok zijn been te voorschijn en keek onder zijn schoen. Tussen zool en hak zat een behoorlijke klont.

‘Warempel,’ zei hij, en voelde zich snel misselijk worden. ‘Ik ben het.’

‘Veel?’ Ze probeerde over de tafel heen te kijken en toen dat niet lukte eronderdoor, waarbij ze het zware kleed omhoog hief.

‘Behoorlijk wat. Misschien...’

‘Kom maar hier. Ik doe het wel even.’ Resoluut stond ze op. Hij stierf nu bijkans van schaamte.

‘Nee, laat maar,’ hield hij af, zijn schoen in zijn handen. ‘Ik hink wel even...’

‘Ben je gek! Als moeder het hoort gaat ze overal inspekteren. Krijgen we dat weer.’

Hij knoopte zijn veter los en trok zijn schoen uit. Het gaf hem een gevoel als stapte hij uit de broek.

Ze pakte zijn schoen en stak er haar hand in. Nu moest ze zijn warmte voelen. Aan d’r hand. Het was vreselijk! Hij keek naar haar op en ze glimlachte hem bemoedigend toe.

‘Ben zo terug... Frits.’ En weg was ze.

Met zijn kousevoet steunend op de hem nog resterende schoen overdacht hij de ontwikkelingen. En ze had hem al bij de voornaam genoemd. Ach, misschien was het nog niet eens zo gek. Alhoewel, hij moest dan natuurlijk meteen tot een officiële verbintenis overgaan. Hij kon zich geen kantoorvriendinnetje veroorloven. Ze zagen hem aankomen. En er waren veel knappere vrouwen in de wereld... op straat...

Ze kwam binnen. ‘Schoon!’ fluisterde ze. ‘Het was wel een flinke bal. Sjongejonge...’ Ze zette zijn gereinigde schoen voor hem op de grond en plotseling werd hij zich weer bewust waarom hij deze avond achter haar aan was gegaan. Die stevige benen en bijna ballonachtige kuiten. Dat kwam natuurlijk door al dat fietsen.

Ze ging weer tegenover hem zitten. ‘Wil je nog wat koffie?’

Hij schudde het hoofd. ‘Nee, dan slaap ik niet goed. Ik moet ook opstappen. Het is al zowat half elf.’

‘Nou, wacht dan eerst de bui af,’ adviseerde ze.

‘Het giet kannepijpe,’ riep de man uit de voorkamer.

‘We moeten wat zachter praten, anders bemoeit hij er zich steeds mee,’ siste ze. Hij knikte dat hij haar begrepen had en zag de muziekstandaard naast een theetafel in de hoek staan.

Hij wees ernaar. ‘Speel je?’

Ze haalde haar schouders op. ‘Ach, de moeite niet waard.’

‘Ze speelt heel aardig!’ riep de man vanuit de voorkamer. ‘Tuut tuut tuut.’

‘Laat nou af, vader!’ hoorde hij de moeder zeggen.

‘Nou? Wat voor instrument?’

‘Echt niets bizonders. Gewoon. Ocarina.’

Hij was werkelijk verrast. Wie had dat achter deze kantoorjuffrouw gezocht. ‘Zo! Is er ook muziek voor geschreven?’

‘Oh ja! De suite van Schalm. En er is een bewerking van een orgelkonsert. Van Pijnenburg.’

‘Wat enig!’

‘En jij?’ Ze keek hem met haar bleke ogen verrukt aan en even raakten hun handen elkaar op het tafelkleed.

‘Ach...’ Hij voelde zich blozen. ‘Ik ben inderdaad erg muzikaal. Erg...’

‘Heb je les gehad?’ wilde ze weten.

‘Op de volksmuziekschool. Drie jaar. En verder partikulier.’

‘Wat speel je, nee, wacht! Ik ga het raden!’

Hij glimlachte slechts.

‘Vleugel?’

Hij schudde het hoofd.

‘Kerkorgel dan.’

‘Mm mmm.’

‘Eh...’ ze keek hem lang en onderzoekend aan. ‘Trompet?’

‘Nee, je raadt het nooit. Het lijkt een onaanzienlijk instrument, net als het jouwe. Maar er schuilen eindeloze mogelijkheden in. Vooral in toonzettingen met oude balladen en volksliederen als thema. Mondharp.’

‘Oh wat enig!’ Juffrouw Lenie scheen oprecht verrukt. ‘Van je Poiiingg Poinnggg... Poinnggg!’

‘Nee meer van...’ Hij stak een vinger in zijn mond en liet deze vanuit de wang weer eruit schieten. Plokk Plokk ging het. Ze schoten samen in de lach.

‘Waarom speel je niet een stukje?’ vroeg hij.

‘Ik kijk wel uit. Je luistert natuurlijk heel kritisch.’

‘Ben je gek! Kom, ik wil het absoluut nog even horen voor ik weg moet.’

Hij was helemaal warm geworden. Muziek was immers het mooiste dat er bestond. Daarom begreep hij haar terughoudendheid. Had hijzelf ook.

‘Waar is je instrument?’

Juffrouw Lenie had een kleur als vuur gekregen. Ze knikte nauwelijks met haar hoofd achteruit. Meteen stond hij op en vond het blauwgelakte instrument op de schoorsteen. Hij nam het op. Het voelde in de palm van zijn hand aan als een ijskoud vogellijfje. ‘Hier.’

Ze schudde het hoofd, maar hij hield aan. Ten einde raad nam ze de ocarina eindelijk van hem over. ‘Moet het echt?’

‘Ja. Ik ben hierin onverbiddelijk.’

‘Maar ik kan alleen van muziek...’

Reeds was hij naar de standaard gelopen en nam het vliesdunne velletje bladmuziek eraf. Het was bruin en zowat verteerd. Doorzichtig plakband hield de helften bij elkaar. ‘Wil je het voor je op de tafel hebben?’

‘Ik kan niet voorovergebogen spelen.’

‘Zal ik het dan voor je ophouden?’ Hij voelde zich helemaal week worden toen hij haar verwarring zag. Arme meid. ‘Weet je wat...’ Hij ging op zijn stoel zitten. ‘Kom op mijn knieën, dan hou ik het zo op.’

‘Werkelijk?’ Juffrouw Lenie leek te aarzelen.

‘Natuurlijk. Gewoon toch? Dan kan ik door een beetje mee te veren ook nog...’

‘Eigenlijk heb ik de metronoom nodig.’

‘Maar als ik nou zo doe, dan dirigeer ik het wel.’ Hij deed het voor en vond het even eigenlijk geen gezicht.

‘Goed... Omdat jij het bent, Frits.’

Ze stond aarzelend op, kwam dichterbij, draaide haar rug naar hem toe en ging op zijn schoot zitten. Hij stak het stuk bladmuziek tussen zijn twee handen voor hen uit. ‘Okido?’

Ze knikte, haalde diep adem en zette de ocarina aan de mond. Het instrument schreeuwde het uit, en hij verwonderde zich over het geluid dat er nog uit zoiets kon komen.

‘Pardon,’ zei ze en begon opnieuw.

Hij luisterde naar de haast ijzeren, jodelende klanken. Ze speelde niet goed. Waarschijnlijk geen aasje talent. Maar ze was er wel helemaal in. Hij bewoog het muziekblad in de maat heen en weer en hij zag haar hoofd meewiegen.

‘Tuut tuut tuut,’ deed de man in de voorkamer mee, maar het deerde hem niet meer. Voor hem mocht het nog uren zo duren. Voor het eerst van zijn leven met zo’n groot zacht en warm achterste van een heuse vrouw in zijn schoot.

In de voorkamer hingen juffrouw Lenie’s ouders nu allebei over de tafel en keken schaamteloos naar binnen.

==

Schrijver

We passeren zwijgend de inhoud van de brievenbussen en krantenkiosken om bij het boek te belanden. De vraag rijst niet zozeer welk, maar wat voor boek. Je hebt twee soorten boeken. Boeken en goede boeken. Boeken bevatten een verhaal en goede boeken tevens een verhaal in het verhaal – dat van de taal. En het laatste is een avontuur apart. Wie dit wil beleven moet er minstens aanleg voor hebben. Talent dat bovendien ontwikkeld moet zijn. Onderwijs dus, voor zover dit mogelijk is. Maar zó het onderwijs daartoe in staat was, het heeft inmiddels de moed, de zin en de lust opgegeven. Wie nu nog een goed boek leest – het koopt is wat anders, want dat wordt maar al te vaak bepaald door de waan van het moment – moet wel van goeden huize zijn.

Het zijn niet zozeer de zoekers alswel de fijner besnaarden onder ons die al tijdens hun schooljaren uitgelachen werden. Die niet van schaatsen houden en de McDonald’s links laten liggen. Het wordt tijd dat ze zich weer eens vertonen, presenteren. Zoals dertig jaar geleden emotionele meisjes op de hoek van het hoofdstedelijke Spui en de Spuistraat stonden met Les chemins de la liberté van ene Sartre of de Zwaarmoedige verhalen van de vaderlandse schrijver Heere Heeresma onder de onderarm geklemd of, in de tram, in de prille schoot gedrukt. Met steeds de titel duidelijk zichtbaar. Die tijd ook waar het in huis uitgeroepen: Je verleest je verstand nog eens! tot op straat hoorbaar was. Het was toen trouwens belangrijk stiller langs de wegen.

Wie nu nog goede boeken leest moet dus van goeden huize zijn. Die tv doet elke woonruimte in het land bollen. Bovendien heeft elk land niet alleen de regering die het verdient, maar ook zijn auteurs. Die van alhier schrijven niet meer, nee, ze breien tekst en hun onderwerp betreft hoofdzakelijk het heerlijk ego van de literator en zijn meestal onbenullige avonturen. De huidige literatoren zijn feitelijk journalisten met een wel heel beperkt assortiment aan onderwerpen. Of ze gelezen worden is steeds minder hun zorg. Belangrijker is, afgezien van de jaarlijkse subsidiëring in de vorm van werkbeurzen en stipendia, of hun boekjes de stepping stone zijn voor de persoonlijke publiciteit. Al moeten ze er in hun blote kont voor op de buis. Here zegen deze spijze amen.

En de schrijver, wat een volstrekt ander type is dan de literator, de schrijver zit in de nacht vermoeid in het wegrestaurant en noteert:

==

Je houdt een boek in handen, dat ik schreef,

toen ik dromend waakte, de machine op mijn knieën.

Het raam kapot, het dak lekte, ik drééf.

Het leven is vaak hard voor sommige genieën.

Het paspoort zoek, me geld gejat, de schulden

joegen me voort, justitie was paraat.

Zelfs ’t Leger des Heils wist mij niet lang te dulden.

Weshalve ik meestentijds verzonken stond, op straat.

En toch, de dromen werden wáár, en dus verhalen.

Vraag me alleen niet hoe! – het water stond in mijn schoen –

en daarbij wederspannigheid, minachting voor de Wet, het regende verbalen,

en in ’t gevang gezeten overdacht ik toen:

Hoe jij daar eens zou zitten met in je hand mijn boek.

En hoe je dan, al lezend, wat geluk vergaarde.

Terwijl ik, elders in de wereld, in mijn hoek,

je gadesloeg; nóg zo’n verworpene der aarde...

Maar de wielrijder treft geen blaam

Opgedragen aan Andries Abbema die de ‘Griekse Doofpot’ werd genoemd. Hij zou voor Doopsgezind leraar studeren, ‘doch smoorde in het Grieks’; vervolgens werd hij boer, ‘maar daarvoor was hij te dom’; toen zou hij studeren ‘om zuiver Gereformeerd predikant te worden’; hij slaagde en werd predikant onder het kruis. Later liep hij te bedelen en verdronk aan de Veenwoudster wal. Zijn lijk werd gezien, maar niemand heeft hem begraven. Gedenk hem.

==

En elke avond deed ze rouge op d’r wangen en speelde tot diep in de ochtend op haar klarinet in de tingeltangel schuin aan de overkant. Dat was één. En wanneer hij, en zijns inziens terecht, protesteerde tegen dit gedrag, gooide ze gewoon de tabaksdoos uit het raam. Of zijn pijp. Dat was twee. Daarbij had ze de vreselijke gewoonte de spiegels in het huis te verhangen, zodat hij zich keer op keer een ongeluk schrok wanneer hij zijn blik wendde en richtte. Als was hij dan in rook opgegaan; bestond hij niet meer. En dat was drie.

Hij kon haar om dit alles oprecht haten, zelfs slaan, en moest ook terdege in staat worden geacht haar zonodig met één slag rechtstandig dwars door het schapenwollen vacht voor het bed en de betonnen vloer daaronder te drijven. Alleen, het kwam er nooit van. Steeds wanneer hij voelde dat geweld onmogelijk meer kon uitblijven, begon ze hem voor te rekenen wat haar muzikale bezigheid hen per week, maand, jaar opbracht en hoe groot de som met de rente ten slotte zou zijn na tien, twintig, zelfs dertig jaar spelen, waarna ze ongetwijfeld konden gaan uitrusten van een arbeidzaam leven in hun eigen huisje aan het water met een perelaar voor de deur en vlier in het gazon. Keer op keer sloegen haar argumenten hem lam, maakten hem machteloos. En wat die spiegels betrof, dat moest hij dan maar van haar door de vingers zien. Ieder mens had zo zijn hebbelijkheden, was haar verklaring, waarbij ze hem dan steeds doordringend aanzag tot hij er verlegen van werd en zijn ogen maar neersloeg.

Meestal keek hij haar na. Het moest wel raar lopen wilde hij haar niet in zijn stoel voor het raam even over straat volgen. Gewoonlijk stak ze, vanuit de voordeur komend, meteen recht de straat over, of het verkeer moest haar dit verhinderen. Dan liep ze op de stoep voor hun blok alvast in de richting van de dancing, waarbij ze voortdurend omkeek naar passerende auto’s en zo tot er een gaatje was om naar de overkant te komen. Hij moest altijd lachen wanneer ze op de middenweg even in draf ging om niet aangereden te worden. Ze kon eenvoudigweg niet hollen. Eigenlijk was het zelfs geen gezicht wanneer de benen onder de forse gestalte zich begonnen te reppen. Hij had haar wel eens gevraagd waarom ze als ze holde haar knieën tegen elkaar drukte zodat haar onderbenen achterwaarts zijdelings uitsloegen. Ze had hem gezegd dat ze het wel zo moest doen omdat het anders gewoon niet lukte.

Zomers, wanneer het raam open stond, was het hem zelfs mogelijk door iets naar buiten te leunen, haar daar naar binnen te zien gaan onder het aan- en uitflitsende blauwe neon. Maar dat vond hij niet zo prettig. Het leek dan steeds of ze daarmee volledig uit zijn leven verdween. Trouwens, bij goede windrichting en weinig verkeer was ze op mooie en stille nachten soms zelfs te horen, wat hem helemaal mistroostig maakte.

In het begin, toen hij nog op de tankers voer tot ze vond dat hij er te lang door van huis bleef, was hij in zijn verlof wel eens meegeweest naar d’r werk. Hij had er nooit aan kunnen wennen haar in een jurk vol glitters die nauwelijks tot haar dijen reikte bezig te zien. Eerlijk gezegd vond hij de snerpende geluiden uit haar instrument, zeker in de hoge tonen, verschrikkelijk. Vooral wanneer ze de klarinet dan ook nog omhoog stak en ondertussen met haar billen probeerde te draaien. Maar ja, hij scheen daarin de enige. Alle andere bezoekers leken het oprecht prachtig te vinden.