Nicolien Mizee

Ik kus uw handen duizendmaal

Faxen aan Ger 6

==

==

==

Uitgeverij Van Oorschot

Amsterdam

© Copyright 2024 NICOLIEN MIZEE, HAARLEM

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

==

ISBN 978 90 282 4500 6

==

www.vanoorschot.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2024

Ik kus uw handen duizendmaal

Haarlem, dinsdag 1 augustus 2000

Ger van m’n hart,

==

Gisteren ben ik de hele dag met Geerte van den Broek opgetrokken.

Geertes vader was hoogleraar en een hoge ome in de politiek, tot een beroerte, nu alweer twintig jaar geleden, een einde maakte aan een glanzende carrière. Het was een afschuwelijke man en Geerte zei dat ze nu nóg een zeker leedvermaak voelde als hij tijdens een familiediscussie niet langer de boventoon voerde omdat hij nooit meer goed heeft leren praten. Toen zij en haar zusjes nog jong waren begon hij meteen te schreeuwen als je tegen hem inging en hij was zo sarcastisch dat zijn drie dochters hem meestal maar uit de weg gingen. Ook hamerde hij er bij zijn dochters altijd op dat ze een academische studie zouden doen, omdat ze anders ‘schoenlapper’ zouden worden dan wel met een ‘schoenlapper’ zouden trouwen. Een ‘schoenlapper’ was iedereen die niet gestudeerd had. Zelf verliet hij zijn vrouw voor een hondentrimster, kreeg een jaar later die beroerte, en zit nu al twintig jaar stamelend in een rolstoel.

Geertes moeder liet nooit na haar dochters in te peperen dat ze door hén, haar kinderen, geen carrière had kunnen maken en toen Geerte haar twaalf jaar geleden opbelde om te zeggen dat ze zwanger was, reageerde moeder met een ontzet: ‘Geerte! Wat vreselijk! En je carrière dan?’

Toen Geerte begon te huilen om deze reactie riep moeder: ‘Zie je wel! Je bent helemaal labiel! Dat komt door die zwangerschap!’

==

Ik leerde Geerte kennen doordat ze een pianoleerling van mijn moeder was en mij Griekse bijles gaf. Ik was toen veertien, Geerte achttien. Jaren later hoorde ik dat het helse tijden voor Geerte geweest waren omdat ik haar alleen maar somber gapend aankeek en zei: ‘Praat maar door hoor, ik ga alleen even op bed liggen.’

Geerte, altijd even gelijkmatig, laconiek en monotoon, scheen meermalen zo wanhopig thuis te zijn gekomen dat haar moeder haar had aangeraden met die bijlessen op te houden. Ik had nooit iets van haar wanhoop gemerkt.

Waar ze ook gek van werd, was mijn gewoonte om altijd zo’n beetje op mijn gevoel Grieks te vertalen en nooit naar de grammaticale constructies en naamvallen te kijken.

‘Als je het nou zo doet,’ zei ze met haar lichte stem, ‘dat je de vertaling eerst op je gevoel maakt, want dat leer ik je toch niet af, en dán nog eens naloopt op de naamvallen?’

Volgens welke methode ik nog een zeven (meen ik) voor mijn herexamen gehaald heb, en overging naar de derde klas van het Stedelijk Gym. Ik had dat jaar ook een taak voor wiskunde die zo groot was dat Geerte die op de laatste avond van de vakantie, samen met haar vriend, tot diep in de nacht af heeft zitten maken. Dat de taak uiteindelijk in drie handschriften werd ingeleverd, scheen de leraar niet op te vallen.

==

Kort daarop verhuisde Geerte naar Amsterdam, naar de Vrolikstraat. Ik ben meermalen wezen logeren, wat natuurlijk een geweldig avontuur was. Ik verzamelde in die tijd oude meisjesboeken en liep samen met haar de antiquariaten af.

==

Ik schreef Geerte vele brieven (mijn andere passie) en had tóén al de gewoonte ze te kopiëren, zodat ik ze nog steeds ergens in een map heb zitten. Ik durf ze niet in te zien.

==

Nu zag ik haar dus weer, na vele jaren, en gingen we door waar we vijftien jaar geleden gebleven waren.

==

Ze vertelde dat ze jarenlang vreselijk somber was geweest, dat ze nooit kon slapen, altijd meende aan een dodelijke ziekte te lijden en van niets de zin inzag. Met klassieke talen was ze algauw opgehouden, de studie sociale geografie gaf ze er ook snel aan en uiteindelijk was ze de pedagogische academie gaan doen.

‘Dat weet ik nog,’ zei ik. ‘En daarna ben je bij het Ziekenfonds gaan werken.’

We hebben elkaar namelijk in ’85 nog eenmaal gesproken. Ik was verbaasd dat ze zulk saai werk deed.

‘Vanaf 1985 ben ik al mijn vrienden kwijtgeraakt,’ zei ze. ‘Op de PA was ik een verhouding begonnen met Radboud, die daar mijn leraar was. Omdat hij getrouwd was, mocht niemand dat weten.’

Ik knikte, en was stilletjes blij dat ze het einde van de vriendschap dááraan weet – ikzelf had daar een heel andere herinnering aan.

Misschien was ik inderdaad teleurgesteld dat er altijd zo weinig terugkwam van Geerte, niet zozeer qua schrijven –moet je nagaan dat ik me niet eens herínnerde of ze wel of niet terugschreef (‘jawel,’ zei ze gisteren, een tikje beledigd, ‘ik schreef vaak terug’) – maar omdat ik me vaak een beetje belachelijk voelde in haar aanwezigheid.

Het brak toen ze eens langskwam bij mij en Sybren in Amsterdam. Ik was toen eenentwintig, we hadden elkaar al lang niet meer gezien. Ze kwam binnen en zei: ‘Wat ben jij dik geworden.’

Ik schaamde me zo vreselijk dat ik geen woord kon uitbrengen. Sybren barstte in lachen uit.

‘Nou ja, niet echt dik,’ zei Geerte, die mijn verlegenheid zag.

Later zocht ze weer contact. Ik zei wijsneuzig: ‘Ach, vriendschappen hoeven niet eeuwig te duren.’

==

Toen ik haar gisteren in de hal van het station op stond te wachten, dacht ik: ik ben benieuwd wat ze ditmaal zal zeggen.

En inderdaad, het eerste wat ze zei was: ‘Je bent wel ouder geworden.’

Ze begon over rimpels en over een vriendin die er nog meer had.

Geerte was nog precies hetzelfde als vroeger.

Het was natuurlijk helemaal verkeerd om direct een hele dag samen door te brengen, iets wat ik met God de Vader nog niet zou willen, behalve dan als ik mijn mond zou mogen houden. Geerte en ik hebben gepraat van achttien over twaalf tot zeven voor acht – waarna ik alleen nog maar, geheel ontkleed, met een pot thee, naar James Herriot kon kijken, zonder nog enige aanwijsbare gedachte in mijn hoofd.

==

Twee avonden daarvoor had ik het er met oom FW over gehad wat mensen aantrekkelijk maakte; het belangrijkste (daar waren we het al snel over eens) was dat je je op je gemak voelt bij iemand. Het tweede punt, waar we niet meer zijn uitgekomen, is dat iemand verdergaat met denken en niet blijft steken in verontwaardiging en zelfbeklag. Dat FW, die 54 is – wat natuurlijk helemaal niet óúd is, nee nee, allerminst –, nog over dit soort dingen nadenkt en een dergelijk thema boven het alledaagse ‘en toen en toen’ van het modale gesprek stelt, is voor mij al een reden om te genieten van zijn gezelschap.

Je wil toch vérder, en dat hoeft allemaal helemaal niet highbrow te zijn (liever niet zelfs) maar iets van eigenheid in denken is toch onontbeerlijk. FW weerstreefde dat sommige mensen een bepaalde stap niet kúnnen zetten, blijven steken omdat dat in hun geestelijke constitutie zit – en daar hebben we het toen de rest van de avond over gehad. Erg leuk.

==

Ik moet helaas ophouden. Over een uur moet ik Marleen ophalen en daarvoor moet ik nog een paar dingen doen. Tot spoedig.

Haarlem, woensdag 2 augustus 2000

Lieve Ger,

==

Het is de tijd van het weerzien. Eerst Geerte, en nu Marleen. Ik weet nog niet precies wat ik ervan moet denken. Laat ik maar vertellen hoe het ging, misschien heb jij er ideeën over.

In de eerste plaats bleken we elkaar al in geen vijf jaar gezien te hebben. Ik dacht dat het korter geleden was, en toen ik haar zo zag staan, leek het gisteren. Ze was geen moer veranderd, hoogstens ietsje slanker geworden.

‘Wat ben je superslank,’ zei ze verbaasd tegen me, toen we naar de stad liepen.

‘Is het zo lang geleden?’ zei ik. ‘Dat is sinds de depressie zo gebleven.’

‘En je haar is een stuk korter.’

‘Ja, dat is pas sinds vrijdag,’ zei ik, en vertelde over de kapper.

Het beste is altijd maar om met een lang, volstrekt onbenullig verhaal te beginnen, zodat beide partijen tijd hebben om te acclimatiseren. Daarna vertelde Marleen een lang verhaal over háár kapper.

‘Ik neem aan dat je iets wilt eten?’ zei ik, toen we op de Grote Markt waren.

‘Ja, heel graag.’

‘Dan lopen we even door naar de Botermarkt,’ zei ik, ‘dan hebben we die verkeersherrie niet.’

We kwamen uit bij de Roemer. Alle tafeltjes op het terras waren bezet en zo kwamen we weliswaar binnen te zitten, maar bij het open raam, wat eigenlijk wel iets prettigs en beslotens had.

Nou, daar zaten we, tegenover elkaar aan dat kleine tafeltje.

‘Eerst maar eens een glaasje,’ zei ik. We bestelden witte wijn en even dacht ik: Waar moeten we nou op drinken? Op de hereniging? Dat moeten we nog maar afwachten.

‘Nou Nicolien, proost!’ zei Marleen.

We vielen, na ons drukke gepraat van het station naar de Botermarkt, ineens stil.

‘En vertel,’ zei ik, ‘hoe gaat het ermee?’

‘Je weet nog dat ik ben weggegaan bij het maatschappelijk werk?’

‘Dat bureau voor woningzoekende bejaarden?’

‘Dat is alweer vijf jaar geleden... ik was negenentwintig. Het ging toen helemaal niet goed met me. Op een dag fietste ik weer naar mijn werk, en het was of ik achteruit werd getrokken. Letterlijk – ik fietste wel, maar ik was ervan overtuigd dat ik achteruitreed.’

Kort daarop nam ze haar ontslag en besloot dat ze intercedent wilde worden.

Ik grinnikte. ‘Ja, dat willen al mijn vriendinnen die niet weten wat ze willen,’ zei ik, ‘die willen ándere mensen helpen uit te zoeken wat ze willen.’

Ik had me van tevoren voorgenomen om precies te zeggen wat ik dacht. Marleen wist me altijd in een soort benauwde ban te krijgen waardoor de woorden in mijn keel bleven steken en ik haar wereld, waarin nooit iets met name genoemd werd en alles op milde wijze in het belachelijke werd getrokken, binnen werd gezogen zodat ook mijn eigen verhalen iets bespottelijks kregen. Dat wilde ik nu voorkomen. Vrouwen hebben sowieso de neiging een symbiotisch verband te creëren waarin ze het voortdurend met elkaar eens zijn, waardoor alle scherpe randjes weggestreken worden, en je dreigt te verdrinken in een soort benauwende eenheidssoep.

Ik paste een techniek toe die ik van jou overgenomen heb. Jij hebt de gewoonte om wél te zeggen wat je denkt, maar dan in een soort algemene termen – je doet een bewering die weliswaar op het besprokene slaat, maar minder duidelijk op de spreker. Ik merkte dat dat zo inspannend was, dat ik zelfs jouw naar de grond of het tafelblad turende blik en langzame en precieze formulering overnam.

Marleen vertelde dat ze een toelatingsexamen moest afleggen in een groot, somber gebouw. Daar kwam ze in een reusachtige zaal.

‘Het was verschrikkelijk! Daar zaten wel honderd Marlenen! Ze zagen er allemaal net zo uit als ik: nette zwarte broek, leuk bloesje, blonde paardenstaart. En ze wisten ook allemaal niet wat ze wilden. Toen begon het examen. Eerst taalvragen. En toen breuken.’

‘Breuken?’

‘Breuken. Een-derde keer vijf-zestiende en zo. In de pauze ben ik weggelopen.’

‘Ja, dat is een voordeel van weglopen,’ zei ik, ‘als je dat eenmaal goed onder de knie hebt, gaat het steeds sneller.’

Vervolgens had ze zich bij een uitzendbureau ingeschreven, dat haar doorstuurde naar een bureau waarin hoger bedrijfspersoneel psychologisch getest werd.

‘Ben jij dan hoog genoeg?’ vroeg ik.

‘Ja, ik heb tenslotte toch een hbo-opleiding,’ zei Marleen, ‘en er is veel vraag naar personeel.’

Niettemin, het was wel een beetje een eer en het uitzendbureau zei dat ze zich netjes moest aankleden.

‘Je ziet er altijd netjes uit,’ zei ik, met een blik naar haar keurige truitje.

‘Nee Nicolien,’ lachte ze, ‘dit is níét netjes.’

Marleen werd ontvangen door een broodmagere vrouw, zonnebankbruin, behangen met gouden sieraden.

‘Het gesprek ging heel goed,’ zei Marleen, ‘want ik had toch niets te verliezen. Aan het eind vroeg ze: “Als ik je eens vragen mag, Marleen, wat denk je als je mij ziet?”’

‘Ik denk,’ zei Marleen, ‘dat je steeds van plan bent om minder te gaan werken omdat je eigenlijk met je voeten in een meertje wilt zitten, dat je dat ook tegen iedereen zegt, maar dat dat niet lukt. Je wilt carrière maken, maar eigenlijk maakt het je ongelukkig. Je denkt over kinderen maar je kunt niet beslissen. Je bent nerveus, want de tijd verstrijkt en je komt geen stap verder, behalve dat je steeds meer carrière maakt, waar je steeds minder de zin van inziet.’

Het was zo raak, dat de vrouw haar hand naar haar keel bracht, of ze bang was dat ze zou stikken en toen bracht ze uit: ‘Ik stuur je door naar Ton. Onze directeur. Die zal zijn instrumentarium op je loslaten.’

‘Instrumentarium?’ herhaalde ik verbaasd, ‘scalpel en zo?’

‘Nee nee,’ grinnikte Marleen, ‘het was een soort vragenlijst. Ik moest vertellen over elke zeven jaar van mijn leven. Na zeven jaar zijn al je cellen vervangen, dus elke zeven jaar ben je als het ware helemaal nieuw. Na afloop nam Ton me direct aan. Bij hemzelf dus.’

==

Het bleek een bijzonder eigenaardig kantoor. Ton was afkomstig uit een mijnwerkersgezin en had zich al op jonge leeftijd vurig voorgenomen hogerop te komen. Hij was lang, graatmager en droeg Armanipakken. De eerste decennia van zijn leven had hij zijn ‘instrumentarium’ ontwikkeld waarmee hij mensen, naar zijn zeggen, feilloos kon testen. Dit instrumentarium is geheim.

In het begin was Marleen diep van Ton onder de indruk, maar toen ze hem keer op keer hetzelfde hoorde zeggen, dacht ze ineens: hij is gek. Hij heeft grootheidswaan. En iedereen tuint erin.

==

Het kantoor bestond, behalve uit Ton, die er zelden was, uit Marleen, Ineke (de bruin met gouden vrouw) en Willemijn, met wie Marleen al spoedig de beste vriendinnen was.

Terwijl Ton het land door trok met zijn instrumentarium en Ineke in haar kamertje met de administratie bezig was en klaagde over haar rug, zaten Marleen en Willemijn in de tuin boterhammen te smeren en te praten. Ze hadden geen idee wat ze moesten doen. Veel geld verdienden ze trouwens niet.

Ton had zich inmiddels binnengedrongen bij Cor Boonstra van Philips en reed bijna dagelijks naar Brasschaat met zijn instrumentarium.

‘Cor Boonstra is zo’n bijzondere man!’ riep hij ademloos, als hij aan het eind van de middag weer eens binnen rende en Marleen en Willemijn haastig de kruimels van hun kleren schudden en wat paperassen grepen.

‘En nu gaan wij nadenken over een nieuwe beroepsgroep die we gaan aanboren. Wat dachten jullie van... chemie!’

‘Chemie?’

‘Chemici. We gaan ons oriënteren op chemici. Marleen, jij gaat naar de Universiteitsbibliotheek, en jij zorgt dat je alles aan de weet komt over chemie.’

Marleen was naar de UB gegaan, pakte een boek over chemie uit de kast, keek er wazig in en zette het weer terug.

‘O Marleen,’ zei ik, ‘de bibliotheekschool revisited.’ Daar hebben we elkaar lang geleden leren kennen. We waren allebei even stom.

Dit ging zo enige maanden door. Eerst vertrok Ineke, die overspannen tegen Marleen fluisterde: ‘Hij is slecht! Ton is slecht! Het is een slecht mens!’ en toen Willemijn, die genoeg had van het nietsdoen. Daar zat Marleen, in haar eentje. Ze had geen idee wat ze geacht werd te doen.

Ton had inmiddels een auto met chauffeur en reed steeds maar naar Brasschaat heen en weer.

‘Op een avond ging ik langs bij mijn nichtje Jeanne en haar man. Herinner je je Jeanne nog?’

‘Jazeker,’ zei ik, ‘die bij de Quote werkte.’

‘Precies. Ze is nu getrouwd met een andere redacteur van de Quote. Ik vertelde mijn verhaal, en die man was hogelijk geïnteresseerd. “Denk je dat die Ton zich een keer door mij zou willen laten interviewen?” vroeg hij. “Dat weet ik wel zeker,” zei ik. En dat bleek te kloppen. Apetrots was Ton, dat hij geïnterviewd zou worden. Ik zei natuurlijk niet dat dat door mij kwam. O Nicolien, dat interview is Tons totale ondergang geworden. Hij begon natuurlijk op te scheppen over zijn geheime instrumentarium, over zijn contacten met Boonstra, hoe geweldig Boonstra was en hoe vaak hij daar kwam, in Brasschaat. Weet je wat de kop was in Quote? “De Raspoetin van Cor Boonstra”. Er stond een verschrikkelijke foto bij waarop Ton met een lijkbleek gezicht de camera in keek, met van die hele felle ogen, en uitgespreide handen. Ik denk wel dat ze er iets aan gemanipuleerd hebben, want zó erg was het nu ook weer niet. In elk geval, Boonstra wilde niets meer met hem te maken hebben, mij leek het ook raadzaam om op te stappen, en toen ik maanden later die chauffeur nog eens tegenkwam, bleek het hele kantoor opgedoekt. “En waar is Ton gebleven?” vroeg ik. “In Singapore. Zakendoen, met zijn instrumentarium. En hij is weg bij zijn vrouw en gaat trouwen met een Chinese.”’

Vervolgens was Marleen aan een studie communicatiewetenschappen begonnen, maar dat had ze niet veel langer dan een paar dagen volgehouden.

‘Communicatiewetenschappen,’ zei ik, ‘wat een verraad.’

‘Daarna deed ik een andere opleiding. Op een gegeven moment hadden we een tentamen. Weet je wat nou bleek? Dat het een openboektentamen was. Dus we zaten daar, en ineens doet iedereen zijn tas open en haalt er een stapel boeken uit. Ik hád die boeken helemaal niet!’

‘O Marleen,’ zuchtte ik.

‘Maar ik heb het toch gehaald. Ja, het herexamen dan. Ik heb alles in de herexamens gehaald. Maar ik heb het dan toch maar gehaald. En dát is belangrijk voor me, dat ik eens iets afmaak!’

Godjezus Ger, ik weet het niet. Is het belangrijk dat je iets afmaakt? Ja, iets leuks. Niet iets stoms.

‘En je relatie?’ vroeg ik.

Marleen gaat al jaren met een zekere Jan, een vriendelijke jongen die nergens een probleem mee heeft en jarenlang tevreden van een uitkering geleefd heeft. Hij had Nederlands gestudeerd, dweepte met Slauerhoff, en wilde zijn scriptie schrijven over de invloed van een bepaalde Portugese dichter op het werk van Slauerhoff.

‘Maar toen is zijn hoogleraar er met zijn onderwerp vandoor gegaan,’ zei Marleen. ‘En dat geloof ik ook echt hoor, Nicolien, die dingen gebeuren écht.’

‘Dat denk ik ook,’ zei ik.

Vervolgens is er met Jans studie geloof ik niet veel meer gebeurd. Hij heeft een groepje zeer rijke vrienden, met wie hij altijd gaat golfen.

‘En dat vind ik ook léúk voor hem,’ zei Marleen, ‘maar hij heeft geen cent. En dan nemen ze hem mee op vakantie en betalen alles voor hem...’

Nu werkte Jan in een hotel.

‘En wat doet hij daar dan?’ vroeg ik.

‘O, van alles,’ zei ze vaag, ‘zó leuk, hij spreekt daar al z’n talen. Dan is er iemand die in het Engels begint, en dan zegt Jan in het Portugees: “Spreekt u maar Portugees hoor.”’

‘Kinderen?’ vroeg ik. ‘Trouwen? Samenwonen?’

Ze bleek op het punt te staan te gaan samenwonen en wel omdat de buren haar twintigduizend gulden toegezegd hadden als ze zou verhuizen. Ook Willemijn had haar opgehitst. ‘Dóén Marleen, je moet kéúzes maken in het leven.’

Haarlem, donderdag 3 augustus 2000

Allesverpletterende,

==

Ik was vanochtend bij Joan, de schoonheidsspecialiste, die vertelde wanhopig te worden van alle problemen waar haar cliënten haar mee opzadelen.

‘Maar kun je ze niet gewoon een beetje afhouden?’ vroeg ik.

‘Als ik hier iemand in de stoel heb die zegt dat de chemokuur niet aanslaat en ze doodgaat aan de kanker, dan kan ik toch moeilijk zeggen: “Hou op!” Dat doet toch niemand?’

‘Er zijn genoeg kappers en schoonheidsspecialistes die dan op kalmerende toon zeggen: “U moet maar denken: achter de wolken schijnt de zon.”’

Ze barstte in lachen uit. ‘Hoor je ’t me zeggen?’

‘Nou nee. Daarom zit ik hier ook. Zeg, wat ik je vragen wou, kun je me aan het eind netjes opmaken en mag ik dan meekijken in de spiegel? Voor als ik weer eens op een of andere officiële foto moet, dat ik weet hoe je het doet.’

Dat hebben we toen ook gedaan, maar ja, zo mooi als zij kan ik het natuurlijk toch niet. Niettemin heb ik het nummer van haar oogpotlood gevraagd en zal ik morgen in de stad eens kijken of ik dat ergens kan krijgen.

==

Thuis lag er een fax van Fiep: ‘We gaan volgende week donderdag vergaderen bij Nijgh & Van Ditmar, we horen spoedig de precieze tijd van die presentatie. Ze willen weten aan wie we het eerste exemplaar van Voor God en de Sociale Dienst wilden uitreiken.’

‘Waarom reiken we het boek niet uit aan de directeur van de Sociale Dienst?’ vroeg ik.

Fiep schaterde het uit.

‘Mij lijkt het wel een goed idee,’ zei ik verdedigend, ‘en ik zou bovendien niet zo gauw iets anders weten.’

‘Maar het is toch helemaal geen reclame voor de Sociale Dienst!’

‘Denk je dat ze ’t gaan lezen? Welnee. En daarbij: ze voelen zich toch nooit aangesproken. Dat is juist de pest van de Sociale Dienst.’

‘Ik ga erover nadenken.’

Haarlem, zaterdag 5 augustus 2000

Ger van m’n hart,

==

De avond met Charlie was erg leuk. We kregen het over Balthasar.

‘Die leeft zo vreemd,’ zei ik. ‘Hij eet alleen maar bruine boterhammen, hij staat op om een of twee uur ’s middags, ontbijt met een kop koffie, zorgt dat hij zich ellendig genoeg voelt om te kunnen schrijven, schrijft dan de hele dag door, eet ’s avonds een paar boterhammen, schrijft weer door, en gaat dan om drie of vier uur naar bed.’

‘Wat een vreselijk leven,’ zei Charlie, ‘het klinkt misschien een beetje burgerlijk, maar als je jezelf in zo’n raar ritme wringt, kún je volgens mij niet gelukkig zijn.’

‘Denk jij dat mensen een keuze hebben in het leven?’ vroeg ik. ‘Sommige mensen lijken hun hele leven met hun kop tegen dezelfde steen te willen stoten in plaats van een pas naar links of rechts te zetten.’

‘Ik denk het wel,’ zei Charlie.

==

Tegen twaalven kwam ik thuis, helemaal opgevrolijkt. Net toen ik mijn jas over een stoel gooide, ging de telefoon. Balthasar.

‘Hee Balthasar, wat toevallig,’ zei ik.

‘Ja, ik zit voor een dilemma en ik dacht...’

‘Smijt het eruit en ik zeg u: over vijf minuten ís er geen dilemma meer,’ riep ik vrolijk, ging in de hoek van de bank zitten, maakte mijn veters los, schopte mijn schoenen uit en trok mijn benen op.

Hij moest voor zijn nieuwe roman iets weten over kraamvrouwenkoorts in 1927 en dan kon hij wel naar de UB, maar daar hadden ze zo véél, en vond ik nou dat hij, na alle ellende die hij had gehad met zijn vader en de verkoop van de boekencollectie van zijn grootvader, tóch nog een keer bij zijn vader langs kon gaan om te kijken of er nog iets in de kast stond over dat onderwerp?

‘Waarom niet?’ zei ik. ‘Jullie hebben toch niet met elkaar gebroken? Officieel is er niet eens een ruzie.’

‘Maar dat is dan voor het eerst dat ik weer van me laat horen, en dan alleen weer omdat ik wat van hem wil hebben.’

‘Hij kan toch nee zeggen? Hoe zit het nou met die bruine boterhammen? Eet je wel genoeg fruit?’

‘Vroeger perste ik weleens een sinaasappel uit, maar ik hou niet zo van sinaasappelen.’

==

De volgende dag, gisteren dus, moest ik naar Amsterdam voor de glamourfoto.

Ik kwam daar aan, netjes in het pak en met keurig geëpileerde wenkbrauwen.

‘Gelukkig,’ zei de visagist met lichte stem, ‘anders had ik dat moeten doen.’

Benjamin heette hij, een stille, nog jonge jongen die een tikje verlegen was, maar toch vertrouwde ik hem meer dan Klarijn, de fotografe.

Klarijn was een vrouw van begin veertig, een vrolijk, bijdehand mens. De fotoboeken op tafel lagen open bij Marlene Dietrich. ‘Zoiets wil ik. Rook je? Dan kunnen we een foto maken met een sigaret.’

Mijn boek, noch mijn foto op de achterflap had ze gezien.

Kerel, wat een ellende. En dan had ik (en zij ook) nog het geluk dat ik al zo lang model sta, anders had het nog drie keer langer geduurd. De visagie alleen duurde al drie kwartier en toen nog ruim twee uur voor de coverfoto. Mijn truitje moest meteen uit, zodat ik in een colbert en een bh zat. Later, voor de ‘spontane’ zwart-witfoto’s voor het binnenwerk, die volgens Klarijn ‘een stoerder image’ zouden uitbeelden, moest ik het leren jackje van Benjamin aan. Nog steeds in mijn bh.

Het ergste was nog wel dat Benjamin, toen ik eenmaal op het podium zat, met een bus haarlak aan kwam zetten en mijn haar platter en platter spoot, zodat het uiteindelijk als een helm tegen mijn schedel plakte. ‘Net als bij Marlene.’

Ik liet het allemaal maar over me heen komen. In de eerste plaats omdat ik wel begreep dat er niet veel aan te doen was, en in de tweede plaats omdat ik overvallen werd door de apathie die over me komt als ik iets moet doen wat ik niet wil. Ietsje links, beetje terug, ja, zo precies, geweldig, klak klak, nog eentje. En dat zonder pauze twee uur achter elkaar door.

Ze begon met een polaroidfoto. ‘Kijk zóiets! Dat is mooi.’

‘Dat vind ik vreselijk,’ zei ik. Want ik zat daar met een glimmend, ietsje schuin hoofd, met dat enge haar, en een mijns inziens bijzonder weeë glimlach.

Dat griefde haar nogal, ik heb het de hele middag moeten horen.

Dus liet ik het maar gaan. Ook moest ik steeds een harde, gele bloem vasthouden.

En daar kwam Benjamin weer aangesneld met zijn kwast om me bij te penselen.

Ik heb nog wel afgedwongen dat ik volgende week donderdag aan het eind van de middag even mag komen kijken.

‘Dan heb ik natuurlijk wél al een keuze gemaakt,’ zei Klarijn.

‘Maar als ik het dan echt verschrikkelijk vind, kan ik je dan nog overhalen iets anders te kiezen?’ vroeg ik.

‘Nou,’ zei ze zogenaamd grappig, ‘als je nou met een advocáát gaat dreigen...’

==

Toen ik om half zes de trein in stapte, schemerde het me voor ogen. Bovendien zat ik, al had Benjamin me zo’n beetje afgedept, nog ónder de make-up en stonk mijn haar naar een kapperszaak voor oude mensen.

Ik moest meteen door naar Gonda, naar de Filmschuur.

==

We zagen Hideous Kinky, een film waarin Kate Winslet een hippiemoeder speelt die met twee dochtertjes, zonder een cent, ronddoolt door Marokko, op zoek naar verlichting.

Ik was inmiddels zo kapot dat mijn ogen gloeiden en ik beurtelings het linker- en het rechteroog dichtdeed.

Het was een leuke film en hij greep me extra aan omdat ik twee kleine meisjes nu eenmaal het allermooiste en aangrijpendste vind dat er in de wereld bestaat.

‘Godzijdank, ze zijn terug naar Londen,’ zei ik, toen het afgelopen was en Gon en ik het gangpad uit stommelden.

Gon keek me verbaasd aan. ‘Dat is toch niet echt gebeurd! Zoiets kan helemaal niet! Alsof je twee kinderen zo lang thuis van school mag houden!’

‘Wat denk jij nou,’ zei ik, ‘dat de schoolinspectie van Londen je in Marokko achterna komt?’

Gon en ik gaan eens in het jaar naar de film en dan blijken we altijd allebei naar een heel ander verhaal te kijken.

Ze had mijn boek gelezen. ‘Nicolien,’ zei ze plechtig, terwijl ze haar grote lijf zijwaarts naar de grond bewoog, ‘ik heb he-le-maal króm gelegen. En ook van ontroering hoor! En toen heb ik het de volgende dag nog een keer gelezen!’

Dat was natuurlijk leuk om te horen.

==

Het interview voor Z-Magazine arriveerde vanochtend met de post.

Tsja. Het enige leuke is dat er twee fragmenten uit mijn boek bij staan. Verder is het een monoloog van een soort opgewonden tiener die voortdurend dingen roept als: ‘En toen moest ik naar de middelbare school en daar kreeg je dat stomme gedoe met jongens, nou dat zei me helemaal niets, dat vond ik zo zinloos!’ En het eindigde met de geniale uitsmijter: ‘De maatschappij mag blij zijn dat ik niet werk!’

==

Terwijl ik dit nog aan het verwerken was, belde de interviewster op om te vragen wat ik ervan vond.

‘Nou, er zitten hele leuke stukken in,’ zei ik voorzichtig, ‘ik moet je zeggen dat ik mezelf er niet helemáál in herken...’

‘O, dat is een goed teken.’

‘Maar er zijn een paar dingetjes waar ik een beetje over struikelde. In de eerste plaats die zin over die jongens op de middelbare school. Kijk, het gaat verder helemaal niet over lesbisch en zo, dus ik vond die jongens nogal uit de lucht komen vallen.’

‘Helemaal gelijk, ik haal het meteen weg.’

‘Juist ja,’ zei ik onthutst, ‘nou, en dan die laatste zin... waarom zou de maatschappij in hemelsnaam blij moeten zijn dat ik niet werk?’

‘Nou ja, dat is ironie, dat begrijpen onze lezers wel. Wat wil je dan dat ik doe?’

‘Kun je het niet weghalen?’

‘Ik... nee...’ aarzelde ze.

‘En als je er nou achter zet,’ improviseerde ik, ‘“Het heeft tenminste een mooi boek opgeleverd”. Zou dat niet kunnen?’

Daar zou ze over nadenken.

Haarlem, zondag 6 augustus 2000

Allesverpletterende,

==

Ik beleef heerlijke dagen.

Het hele weekend had ik geen enkele afspraak. Gisteren was ik nog aan het bijkomen, maar niettemin begonnen aan enig achterstallig typewerk, en heb ik twee wassen gedraaid. Ik moet je zeggen dat ik toch wel blij ben met die wasmachine, vooral omdat de was die ik buiten uithang, veel lekkerder ruikt dan vroeger toen ik hem in de wasserette in de droger gooide. Daarbij komt ook nog dat ik vroeger veel op de hand deed, omdat ik in de wasserette alleen zestiggradenwassen deed (ik had te weinig spullen om een machine met veertiggradenwas te vullen), waardoor bepaalde kleren, vrees ik, nooit helemáál schoon werden. Of misschien wel schóón (ik liet ze meestal een complete nacht in de week staan), maar nooit zo goed werden uitgespoeld als nu in de machine.

==

Ik leg mijn hoofd op je schouder en blijf je zeer toegenegen

Haarlem, maandag 7 augustus 2000

Ger van mijn hart,

==

De mannen van de airconditioning hebben op het moment blijkbaar niet veel te doen: de ene firma komt vanavond kijken, de andere morgenochtend. Ik had er de hele dag voor uitgetrokken om dat nu eens aan te pakken en was natuurlijk binnen tien minuten klaar, want meer dan opbellen en een afspraak maken, kun je niet.

Ik ben in een staat van zodanige nervositeit dat ik geteisterd word door misselijkheid en buikkrampen. Dat is begonnen op de dag dat ik mijn boek in handen kreeg en sindsdien is het langzaam erger geworden.

Gisteravond in bed sloeg de paniek hevig toe en toen ik eindelijk insliep, droomde ik dat ik mijn handtas kwijt was, iets wat ik altijd droom als ik van mezelf dreig af te raken. Ik droomde dat Fiep en ik in Castricum op de trein stapten en dat Fiep, net voor de deuren zich sloten, riep: ‘Clien! Ik heb je handtas op het perron laten liggen!’ Ik wrong me tussen de sluitende deuren en sprong het perron op, alwaar er geen tas te bekennen was. Die had ze natuurlijk tóch gewoon bij zich, dacht ik. En toen ging de bel en werd ik wakker. (Gerard Graver, mijn leraar Nederlands op het Stedelijk Gymnasium, zei eens: ‘Jullie mogen een opstel nooit beëindigen met: “En toen ging de wekker en werd ik wakker.”’ De klas was verontwaardigd. ‘We mogen zelf weten wat we schrijven!’ Maar ik vond het wel leuk en ben het nooit vergeten. Ik deed overigens niet open, maar bleef liggen en vroeg me af of ik door een of ander innerlijk besluit een einde kon maken aan deze overspanning.

En dan die presentatie. Er zijn twee hoofdangsten. De eerste is de gedachte dat mensen voor mij helemaal naar Haarlem moeten komen. Als iedereen in Haarlem woonde, zou ik het nog niet zo erg vinden. Maar er zijn ook mensen die in Amsterdam of elders wonen. De gedachte dat ze die hele reis om mij moeten ondernemen, grijpt me naar de keel.

De andere angst is dat ik blij en gelukkig moet rondlopen. Dat zie ik met grote zorg tegemoet.

En dan is er nog het probleem dat menigeen nu gaat roepen dat ik alles op alles moet zetten om het helemaal te gaan maken.

Overigens denk ik dat mijn invloed beperkt is, want het boek zal het toch zelf moeten doen. Laten we dat maar hopen, want ik bezwijk nu al zowat onder de druk.

==

Wat te doen?

Ik vind dat ik niet kan zeggen dat ik nergens meer wat mee te maken wil hebben. Voorts denk ik dat het leed over, laten we zeggen, twee maanden wel geleden zal zijn.

Het lijkt me het beste om vast te stellen dat ik alles rondom het boek afschuwelijk vind, dat dat ook mág, dat ik niet moet gaan zitten wachten totdat dat over is (zoals ik ook veel te lang heb zitten hopen dat ik op een dag ineens arbeidsgeschikt zou zijn) en dat ik daar tegen mezelf en anderen volkomen duidelijk in ben.

Enerzijds denk ik over die foto’s: dat doe je één keer en nooit meer, anderzijds denk ik razend: ik wíl het niet! Als ze een foto die ik niet wil op de cover zetten, dan geef ik het hele interview niet!

Het is lastig dat Yolanda er niet is. Nu kan ik niet veel meer doen dan de dagen aftellen.

In de tussentijd moeten we proberen overeind te blijven. Deze week nog door, volgende week ga ik met Guusje naar de Achterhoek en de maandag daarop wordt het boek aan de wereld onthuld, slepen we ons door die presentatie heen en hebben we, denk ik, het ergste gehad.

==

De dokter was alleraardigst aan de telefoon, en heeft me een nieuw recept voor slaappillen gegeven. Het waren er geen vijftien, zag ik later, maar tien. Tien pillen van november tot nu, dat leek hem geen probleem. Ik zei maar niet dat ik ze doormidden brak, zodat ik er twintig had, want ik was bang dat hij dan zou zeggen dat ik er maar vijf kreeg.

==

Voorts nog een aantal andere taaie klusjes opgeknapt, zoals de energiepremie van de wasmachine, en nu ga ik weer wat typewerk doen.

==

AANDACHT IS VERVELEND.

Haarlem, dinsdag 8 augustus 2000

Allesverpletterende,

==

De mannen van de airco zijn geweest. Gisteren een afgevaardigde van het bedrijf RPF (of zoiets) en vanochtend eentje van Poolster. De tweede naam is beter: mooier en duidelijker.

Gek genoeg leken die twee kerels precies op elkaar; een beetje politieagentachtig: goed postuur, gladde gezichten, gemillimeterd haar en een snor.

’t Is dezelfde, dacht ik onthutst toen ik de man van Poolster over de galerij zag aankomen. En ik was zo in verwarring dat ik niet begreep waarom hij ‘kaas en brood’ zei, als sprak hij een wachtwoord uit.

Wat moest ik nu zeggen? ‘Crackers en beschuiten?’

‘Nicolien Mizee,’ zei ik maar en toen hij mij een hand gaf en doorliep, begreep ik dat hij Kaasenbrood héétte.

Ik moet de offertes nog even afwachten, maar heb al voor driekwart besloten om met Kaasenbrood in zee te gaan. Het is leuk om te bekijken wat je over de streep trekt, want ik was ook zeer te spreken over meneer Schink van de RPF.

In de eerste plaats mat Kaasenbrood zeer nauwkeurig mijn kamers op, noteerde de maten van alle ramen en zei desgevraagd dat ze heel precies gingen uitrekenen, rekening houdend met oost en west en de stand van de zon, hoeveel vermogen ik nodig had.

Die Schink deed dat allemaal uit de losse pols, en noteerde geen maten.

De doorslag werd gegeven toen Kaasenbrood zei: ‘Een balkonnetje. Mooi. Daar kunnen we het element plaatsen.’ En me vervolgens helemaal uit ging duiden waar hij alle gaten en goten zou gaan boren, iets waar Schink ook nogal vaag over gebleven was.

‘Op het balkon?’ vroeg ik voorzichtig, ‘is het niet gebruikelijker om het op het dak te plaatsen?’

Want dat had Schink gezegd. En dat was me al tegengevallen, want ik zag al een hoop gezeur met de huismeester, en bovendien krijgen we dit jaar een nieuw dak, in welk geval de hele zaak weer afgebroken zou moeten worden.

‘Dat kan ook,’ zei Kaasenbrood, ‘maar weet u, dit dak hoort bij het gebouw. Dus dan moet u toestemming vragen aan de Vereniging van Eigenaren en dat lukt bijna nooit. Het is voor ons trouwens ook handiger; als er eens wat stuk is, kunnen we er makkelijk bij, dan hoeven we het dak niet op.’

Kijk, daar had die Schink allemaal niet aan gedacht. Of hij had geen zin gehad om het te zeggen. Exit Schink. Ze noemden beiden een bedrag van ongeveer achtduizend gulden, een levertijd van twee weken en één dag installeren, dus daar hoef ik het niet om te laten. Mijn ouders betalen, maar los daarvan, dat ik dat element gewoon lekker op mijn eigen balkon heb in plaats op het dak dat van de vereniging is, was een grote opluchting.

==

Straks komt Lot mijn computer resetten en een screensaver installeren. Mijn beeld bibbert en volgens Lot voorkom je dat door eenmaal per jaar je programma opnieuw te installeren.

Daarna gaan we door naar het ouderlijk huis, alwaar we gaan eten met onze ouders, An, en Arthur.

==

Nu, ik ga me maar eens klaarmaken voor vertrek. Ik reis godzijdank met Fiep, zodat ik niet bang hoef te zijn voor de balie van de uitgeverij te verschijnen en te horen: ‘Afspraak met Monique de Groot? Weet ik niets van. Nee hoor, daar staat niets over genoteerd. Ze is gisteren trouwens naar Alaska vertrokken. We verwachten haar niet voor oktober terug.’

Haarlem, vrijdag 11 augustus 2000

Allesverpletterende,

==

Ik ging dus met Fiep naar de uitgeverij. We werden ontvangen door Monique de Groot, een niet onaardige vrouw van eind dertig. Bleke armen vol sproeten, kort haar. Milou zat er ook bij, een beetje in mineur. Later bleek dat ze weg was bij haar vriend.

Ik vertelde over mijn lijden, de kwellingen van de fotoshoots.

‘Je zal zien dat het reuze mee blijkt te vallen,’ zei Milou, ‘mijn moeder zei altijd: “Men lijdt vaak nog het meest door het lijden dat men vreest.”’

‘Dat zal wel,’ zei ik, ‘maar zelfs als die foto meevalt, kan het lijden niet meer ongedaan gemaakt worden. Ik doe dit niet nog een keer zo.’

‘Nee, dat moet je niet doen,’ zei Monique. ‘Je moet alleen dingen doen waar je achter staat. Anders zit je daar vol tegenzin, en dat is nergens goed voor.’

‘Toch is het jammer dat je dat programma van AT5 niet wilde doen,’ begon Milou voorzichtig, ‘want dat is een heel leuk programma en wordt goed bekeken.’

Ik begon onmiddellijk scheef weg te zakken, en Fiep greep in.

‘Dat kan wel wezen, maar dat duurt twee uur zonder dat ze weg kan en dat wil Nicolien niet.’

Lang leve mijn literair agente.

Daarna kregen we het nog over de presentatie.

‘Dus Milou leidt Ger in, Ger houdt zijn praatje en dan is het klaar,’ vatte Fiep het samen.

‘Jij mag natuurlijk óók nog wat zeggen,’ begon Milou, ‘of een stukje voorlezen...’

‘Nee, dat doe ik niet,’ zei ik, ‘want ik ken mezelf, dat zeg ik dan toe en daarna heb ik geen leven meer.’

‘Nicolien, wat doe je somber! Het is gewoon een feestje!’ Dat riep Milou later nog twee keer. Ik zei maar niet dat ik een hekel aan feestjes hebt. Zij organiseert het tenslotte en ik wil niet ondankbaar lijken.

‘Ger aarzelde even of hij het zou doen,’ zei ik, ‘omdat hij zelf in het boek voorkomt.’

‘Dat weet toch niemand? Niemand heeft het boek dan toch nog gelezen?’

‘Nee...’ zei ik, ‘maar dat je niet zegt: “Hier is de heilige.”’

‘Dat zou ik toch nooit doen! Maar hoe moet ik hem volgens jou dan wél inleiden?’

‘Je kan vertellen over hoe we via het scenarioschrijven op het faxen zijn uitgekomen en hoe daar dat boek uit ontstaan is,’ zei ik.

‘Zeven jaar faxen,’ noteerde ze, ‘dat is wel een mooi verhaal. Overigens ben ik in drie zinnen klaar, hoor.’

==

Na drie kwartier stonden we weer op de stoep. We hadden wat tijd over en gingen een café in. Ik nam een borrel. Fiep, die zwanger is, een glas cola. We zaten daar zo lekker dat we pas om half vijf verschrikt opstonden, de tram net weg zagen rijden en een taxi naar Bos en Lommer namen.

Op het moment dat we weer bij de vlotte fotografe over de drempel stapten, viel alles van me af. Niet eens door de foto, want die had ik nog niet gezien, maar waarschijnlijk omdat zowel zij als de hele ambiance, die in mijn herinnering steeds nachtmerrieachtiger geworden was, tot normale, realistische proporties werd teruggebracht. Ook Benjamin, de visagist, kwam aangefietst. Dit teken van belangstelling verzoende me bij voorbaat al met veel.

En daar waren de foto’s. Ik keek, sloeg de hand voor mijn mond en deinsde, met een gesmoorde kreet, een meter naar achteren.

Toen pakte ik een stoel, ging zitten en keek nog eens.

Tja, wat kun je ervan zeggen. Ik moet zeggen dat ik de zwart-witfoto’s voor het binnenwerk nog niet zo beroerd vind. Het is natuurlijk vreselijk geposeerd en dat leren jack is ook niet zoals ik mezelf ken, maar het lijkt wel op foto’s die je normaal in tijdschriften ziet staan.

De gekleurde foto voor het omslag is een ander geval. Die is echt tamelijk krankzinnig. Ze had er negen geselecteerd en zowel zij als Fiep en ik kozen voor dezelfde. Die is zo volslagen mal, dat het gewoon weer om te lachen is. Het doet denken aan een reclamefoto uit de dertiger jaren. Ik sta daar als een soort huisvrouw met gefriseerd haar, kijk hemels en lijk te denken: Hoera! Een stofzuiger!

Er waren er ook nog een paar waar ik, die enge gele bloem in de vuist geklemd, wantrouwig de lens in staar en die vond ik zo vervelend dat ik heb aangedrongen die niet in te leveren.

Klarijn schonk ons thee in, Benjamin tuurde door een loep naar de kleurendia’s, en ik zei: ‘Nou Klarijn, daar heb ik nog flinke last van gehad, van die hele sessie. Ik had het nogal gedachteloos over me heen laten komen en ’s nachts werd ik ineens erg zenuwachtig.’

‘O jee. Als het maar niet de hele week geduurd heeft,’ zei Klarijn.

‘Dat deed het wel. Ook door alle andere dingen die over me heen kwamen, overigens. Ik had toch niet goed ingeschat hoe enerverend het zou zijn.’

‘Nee... want toen je hier was, vond je ’t hartstikke leuk.’

Fiep en ik keken elkaar maar niet aan maar later, in de tram, zei ik: ‘Ik kan blijkbaar toch verbazend goed acteren. Klarijn heeft gemeend dat ik het reuze naar mijn zin had. Op weg naar huis ben ik nog helemaal in high spirits en denk dat ik altijd problemen om niets gemaakt heb en de hele wereld aankan. Maar thuis ben ik ineens uitgeput en troosteloos en het kost me veel tijd om te herstellen. Daar moeten we echt mee uitkijken.’

==

Fiep leek me nogal moe, misschien door de zwangerschap, misschien doordat ik, met mijn wisselende stemmingen en daardoor al even snel wisselende meningen over van alles, niet bepaald het makkelijkste gezelschap was.

‘Wat vond je nou van die foto’s?’ vroeg ik.

‘Als jij gelukkig bent, ben ik het ook,’ zei ze ontwijkend.

‘Het was minder afgrijselijk dan ik gedacht had,’ zei ik monter, ‘en nu hebben we het maar gehad. Zeg, ik moet er hier uit.’

==

Morgen ga ik naar de Achterhoek met Guusje. Zaterdag over een week kom ik weer thuis. Stuur je een kaart naar mijn huis? Daar kan ik me dan alvast op verheugen.

Haarlem, zondag 20 augustus 2000

Allesverpletterende,

==

Ik had een heerlijke week in de Achterhoek, maar elke nacht als ik in bed ging liggen en het licht uitdeed, brak de paniek los. Het waren nameloze angsten, zo erg als ik ze me alleen maar uit mijn kindertijd herinner.

Overdag dacht ik er niet aan. Guusje en ik stonden om ongeveer half tien op. We ontbeten in de tuin, deden onze gymoefeningen en gingen aan het werk. Guusje trok met haar schildersspullen het veld in, en ik ging in een tuinstoel faxen zitten lezen en indexeren, natuurlijk in de stille hoop een meesterlijk onderwerp voor een volgend boek te vinden. Ik had met mezelf afgesproken elke dag een maand te doen, wat ongeveer drie uur werk is. Als Guusje met de koffie kwam, waren mijn oogleden plakkerig van het ingespannen lezen, en na afloop was ik altijd een beetje dizzy.

’s Middags gingen we een eind fietsen. Het landschap was heel mooi, maar ik heb ditmaal niet het gevoel van verrukking en ontroering ervaren dat ik anders heb; ik denk dat ik toch te gespannen was.

Om zes uur namen we een borrel en daarna ging Guusje koken. Haar man Guus had ons met de auto gebracht en hele kisten met voedsel en wijn uitgeladen. We hebben de hele week heerlijk gegeten.

‘Vanavond eten we confit de canard,’ zei Guusje de eerste dag.

‘Toch niet iets met lever?’ vroeg ik angstig.

‘Nee nee, ingemaakte eendenpoten, een delicatesse. We hebben het uit Frankrijk meegenomen, want hier is het onbetaalbaar.’

‘Dat je dat kunt eten,’ zei ik verbaasd. Die dunne rode pootjes waar eenden op lopen en die flep-flep zwemvliezen! Het leek me erg taai. Maar ja, het zou wel op een heel speciale wijze zijn bereid. Waarschijnlijk zou het ongeveer zo smaken als inktvis. En dan maar flink kauwen.

Toen ik met mijn borrel in de tuin zat (Guus had speciaal voor mij een fles oude jenever ingepakt), kwam Guusje naar buiten met een groot, rond, goudkleurig blik.

‘Ik krijg het niet open,’ zei ze.

‘Hoeveel van die poten zitten er eigenlijk in zo’n blik?’ vroeg ik nieuwsgierig terwijl ik de blikopener op de rand zette.

‘Vijf. Maar we hebben per persoon aan één poot genoeg.’

‘O ja?’

‘Wat dacht jij dan?’

‘Nou, veel vlees kan er niet aan zitten.’

‘Net zoveel als bij een kippenpoot,’ zei ze.

Ik keek op, stomverbaasd. ‘Kippenpoot! Is het zoiets als een kippenpoot?’

‘Ja, wat dacht jij dan?’

‘Dat we aan die zwemvliezen zouden gaan zitten knagen!’

Guusje schaterde het uit. ‘Hoe kom je daar nou bij? Dat kun je toch niet eten!’

‘Ik dacht dat dat nou net het bijzondere was!’

Hoewel de poten heerlijk waren, was ik toch een beetje teleurgesteld. Ik had me er zoveel van voorgesteld dat ik me over dertig jaar waarschijnlijk geheel ten onrechte ga herinneren dat ik ooit, in een zonovergoten tuin in de Achterhoek, werkelijk op eendenzwemvliezen heb zitten kauwen.

Guusje maakte het goed door me de volgende dag eendenmaagjes voor te zetten en dát was dan tenminste iets echt nieuws.

==

We aten alle dagen buiten, rookten na afloop een sigaar en gingen om acht uur naar binnen voor het journaal, dat ons iedere avond sterk aangreep. Het was een hallucinerende gedachte dat we getuige waren van de verstikkingsdood van honderd mannen op de bodem van de zee, en te aanschouwen hoe de Russische overheid hiermee omging, alsof we archiefbeelden uit de Koude Oorlog zagen.

Tegen elven gingen we naar bed en daar begon mijn dagelijkse paniekuur. Een en ander kwam misschien ook doordat ik, uit angst voor muggen en hitte, mijn kamer dag en nacht potdicht hield, zodat het er muf en aardedonker was. Pas de laatste nacht kwam ik op de gedachte het rolgordijn open te doen, en misschien heeft het zweem van licht dat de kamer inviel, de ergste spoken buitengehouden – in elk geval heb ik die ene nacht goed geslapen. Een andere mogelijkheid is dat ik rustiger werd toen het moment van naar huis gaan dichterbij kwam. Halverwege de week had ik bedacht dat niemand wist waar ik was; als er iets met mijn vader gebeurde of Fiep me nodig had voor iets met het boek, zou niemand me weten te vinden.

Ik was dan ook heel nerveus toen ik mijn huis binnenkwam en de brievenbus opende, maar er waren geen berichten van belang. Boven lag er alleen een fax van Charlie, die vroeg of ik Law & Order voor hem wilde opnemen. Een beetje leeg ineens, ging ik op de bank zitten. Er was ook geen kaart van jou. Misschien had je er inderdaad geen zin in gehad. Waarschijnlijker was dat je ’t vergeten was. Ik zou er wel nooit achter komen. Tegen de tijd dat ik je zou spreken, zou het alweer te lang geleden zijn ernaar te vragen. Jij zou het als verwijt opvatten en er geen antwoord op willen geven.

Ik voelde me eenzaam. Luus en Gon waren allebei op vakantie. Zelfs An, die me meestal een half uur nadat ik was thuisgekomen opbelde, was er niet.

Ik liet het bad vollopen en begon mijn tas uit te pakken. De porseleinen Sneeuwwitjepop die ik voor Kasha had gekocht, legde ik op het kastje in de gang, zodat ik hem niet zou vergeten als ik naar Sybren en Agnieska toe zou gaan. Mijn verlangen Kasha te zien, maakte me ineens slap in de knieën. Maar ook Sybren en Agnieska waren nog op vakantie.

Daar ging de telefoon.

‘Niek! Met An. Ik sta nu op het Centraal Station, want ik kom net uit Frankrijk. Zullen we over een half uur samen uit eten gaan?’

‘Fijn! Ik kom ook net thuis.’

‘O ja? Ben je dan op vakantie geweest?’

‘In de Achterhoek,’ zei ik, ‘met Guusje.’

‘Hoe dan ook, ik heb je heel veel te vertellen.’

Een uur later zaten we in De Lachende Javaan en luisterde ik naar An’s verhalen. Een eigenaardigheid was dat ze om de haverklap in huilen uitbarstte.

‘Wat heb jij nou?’ vroeg ik verbaasd.

‘Ja, dat heb ik nou steeds! ’t Is om je dood te ergeren! Waar was ik ook alweer?’

‘Dat Ewout en Reinie geen kinderen kunnen krijgen,’ zei ik geduldig.

Ewout is An’s zwager, de broer van Toon.

‘O ja. En nou zijn ze bezig met IVF, maar dat helpt allemaal niets. En weet je wat mijn schoonmoeder tegen ze zegt: “Onzin. Allemaal onzin, die moderne methodes. Weet je wat helpt? Geitenmelk. Jullie moeten elke dag geitenmelk drinken. Dan zullen jullie eens even zien wat er gebeurt.”’

An begon te lachen, maar daardoorheen ineens weer te snikken.

‘De combinatie van betrokkenheid en onzin is inderdaad aangrijpend,’ zei ik. ‘Ik had je schoonouders voor mijn presentatie uitgenodigd, maar ik neem aan dat ze niet voor donderdag terug zijn.’

‘Had je ze uitgenodigd? Wat leuk voor ze,’ zei An.

==

Ik stapte om half twaalf in bed en viel onmiddellijk in slaap. Hoe afleidend de vakantie ook was, ik ben zo gespannen over het verschijnen van mijn boek, dat ik het toch een geruststellende gedachte vind in mijn eigen huis te zijn. Het is of ik de zaken vanuit hier helderder kan zien. Een week met Guusje in een huisje is ook intensief.

==

‘Ik had eigenlijk geen idee wat ik gehuurd had,’ zei Guusje, toen we aankwamen bij het huisje. ‘Door de telefoon zei die man: “Echt iets voor mensen die van rust en natuur houden.”’

We waren over een lang bospad gekomen, bosschages links, weilanden rechts, hadden, na enig zoeken, nummer elf gevonden, waren een lange oprijlaan afgelopen en stonden nu in iets dat je misschien het best kon omschrijven als een siertuin, een nationaal park, of misschien gewoon het paradijs.

Links tuinen, rechts tuinen, de groenste gazons die ik ooit had gezien, een oude, met wingerd begroeide boerderij, vijvers, fonteinen, een pagode, rozentuinen, een zachtroze, rieten tuinameublement in een volmaakt rond aangelegd gazon – we knerpten verbijsterd over het grindpad voort en bleven staan bij een grote schuur, waarin een tractor stond.

Een grote, zware man kwam aanlopen, wiste zijn bezwete voorhoofd af en stelde zich voor als Mark. Zijn achternaam vergat ik meteen, gefascineerd als ik was door zijn vriendelijke, ernstige gezicht, logge lichaam en lichte, heerachtige présence.

Hij ging ons voor, opende een deur en sprak: ‘Dit is jullie woongedeelte.’

‘Godallemachtig,’ bracht ik uit.

Een grote ruimte, uitgevoerd in gelen en roden. Openslaande tuindeuren. Verticale vitrines met artistieke objecten, designlampen, een Chinese glasschildering aan de wand.

‘En hier is de keuken,’ wees Mark, ‘pardon, het licht van het trappenhuis werkt op een sensor, het gaat vanzelf aan en uit zoals jullie merken, en dan – als jullie me even de trap op willen volgen, is hier de rode slaapkamer en daar de blauwe.’

Ook deze kamers waren luxueus uitgevoerd; prachtig tapijt, antieke kasten, reusachtige bedden, exotische wandversieringen. Ik besloot meteen in stilte dat Guusje, die erg van licht houdt, de rode kamer zou krijgen en ik de blauwe kamer, waar houten zeemeerminnen aan het plafond hingen en een blauwgelakte wandkast stond. Een herinnering aan mijn reis naar Indonesië, jaren geleden, kwam boven. Daar heb ik een maand lang een kamer gedeeld met mijn broer. Toen heb ik hem veel beter leren kennen.

Op een avond zaten we samen aan de rand van een zwembad. Hij zat een brief te schrijven aan een meisje op wie hij verliefd was en ik zat met mijn voeten in het water en keek naar een grote rat die langskwam. Een bediende zette een schaaltje met koekjes neer. Ik stak er één in mijn mond, en zag toen dat ze krioelden van de beestjes.

‘Krijg nou wat,’ zei ik, en wees.

Christiaan keek me aan.

‘Ze zullen wel gedood zijn door mijn maagsappen,’ zei ik, ‘denk je ook niet?’

‘Er is hoe dan ook niets meer aan te doen,’ sprak Christiaan, ‘wil je begraven worden of gecremeerd?’

Dat was op Bali geweest. Deze kamer in de Achterhoek deed me denken aan die kamer.

==

‘En hier is de badkamer,’ zei Mark, ‘een beetje klein... En als jullie me weer naar beneden willen volgen...’

‘Het is allemaal schitterend,’ zei ik, ‘echt prachtig.’

‘Hadden jullie het al eerder verhuurd?’ vroeg Guusje voorzichtig.

Ik moet je zeggen dat ik het ook niet begreep. Die man moest miljonair zijn. Dat enorme landgoed. De Porsche op de oprijlaan. De luxueuze inrichting. Waarom zoveel moeite voor een vakantiehuisje (en hoeveel jaren zou je het niet moeten verhuren om de kosten er weer uit te krijgen?) als je zoveel geld, ruimte en vrijheid had?

‘Eh ja,’ zei Mark, alweer zo ernstig, ‘we hadden het in eerste instantie ingericht voor als we buitenlandse gasten ontvingen – maar de verbouwing was een beetje duurder uitgevallen dan we gedacht hadden en toen zeiden vrienden: “Waarom verhuren jullie het niet?” Dus dat leek ons wel een aardig idee. Zal ik jullie fietsen even voor jullie uit de schuur halen?’

‘Denk je dat-ie getrouwd is?’ fluisterde ik, Mark nakijkend.

‘Hij heeft het wel steeds over “ons”,’ aarzelde Guusje.

Op dat moment kwam er een grote kerel aanlopen, ook een tikje buikig, met een rood gezicht en blond haar.

‘Arie van Dam,’ stelde hij zich voor.

Ach natuurlijk, een homostel. Vandaar.

==

‘Hier zijn de fietsen,’ zei Mark. ‘Als het zadel hoger moet, dan moeten jullie het even komen zeggen. Dat doen we natuurlijk graag voor jullie. Wacht, ik zal de banden even oppompen... En hij sjokte weer weg, haalde een fietspomp en begon ernstig te pompen.

==

Waarschijnlijk kwam het geld van Mark, die ergens een reuzebaan moest hebben. Hij ontving buitenlandse gasten, reed in een Porsche en kon het zich veroorloven in een dergelijke uithoek te wonen, wat erop wees dat hij niet ergens een negen-tot-vijfbaan had.

Arie was, zoals mijn oma het zou noemen, ‘een tikje eenvoudig’. Ik schatte in dat hij in de bouw had gezeten, zijn baan had opgegeven en nu een dagtaak had aan de verbouwingen van het huis en het bijhouden van de tuinen. En het verzorgen van de dieren, want ik had schapen gezien en koeien gehoord. Waarschijnlijk maaide Mark alleen het gras. Dat was hij namelijk aan het doen toen we aan waren komen lopen.

Ik stond haastig op toen Mark weer aan kwam sjokken, de fietspomp onder de arm. Een grote, zwarte hond kwam aanrennen, begroette mij en draaide om Marks benen heen.

‘Wat een aardig dier,’ zei ik, ‘zeker al wat ouder?’

‘Het is een schat,’ zei Mark, ‘hè Roos?’

Ineens werd hij helemaal levendig. Het was erg aandoenlijk. Hij kreeg voor het eerst dat licht temerige in zijn stem dat veel homo’s hebben.

‘Nee, Roosje is pas vier, maar ze is net bij de kapper geweest, en we hebben er te veel af laten halen. Het is nou net of ze een beetje grijs is... En zó lief tegen kinderen dat ze is!’ Hij praatte nog geruime tijd verzaligd door.

==

Je begrijpt dat dit duo – ik schat ze een jaar of vijftig – mijn grenzeloze nieuwsgierigheid oproept. Ik voelde me ook wat geruster bij de gedachte dat er twee mannen aan het roer stonden, en niet een gewoon echtpaar met een eng, pinnig wijf dat elke bloempot inspecteert en haar man terroriseert.

Mark heb ik jammer genoeg nauwelijks gesproken want die werkte buitenshuis. Arie deed het huis en de tuin. Het was een grote, stevige kerel. Hij had ook een buik, maar die leek voort te komen uit een overmaat van kracht, spieren en lichaam. Marks buik riep vermoedens op van Milky Ways in een bureaula en gehaaste kroketten in een kantine.

‘Hebben jullie onze advertentie in de Volkskrant gelezen of in de Gay Krant?’ vroeg Arie me de eerste dag, toen we over het hek van de schapenwei geleund stonden.

‘De Volkskrant,’ zei ik.

‘Want ik zou best wat meer homostellen willen leren kennen. Ik heb me daar vroeger erg aan onttrokken en nou mis ik het ineens. Al die heterostellen, die ik vroeger nog wel aardig vond, worden zo saai ineens.’

‘En heb je veel reacties van homo’s gekregen?’

‘Nee. Ja, alleen voor een pornofilm. Maar daar begin ik niet aan. Niet dat ik er wat tegen heb, trouwens.’

‘Hoe ging dat dan?’ vroeg ik nieuwsgierig.

‘Ik werd gebeld door iemand die vroeg of ze hier foto’s mochten maken. Ik vroeg wat voor foto’s, en toen begon hij ineens over videofilms. “Pornofilms?” vroeg ik. Ja, inderdaad, pornofilms. En ze zouden me in natura betalen. Maar ja, twee flikkers is tóch al een probleem in deze buurt, dus ik dacht: ik begin er niet aan. Heb ik zo de mestkarren voor mijn huis.’

‘Nee, dat lijkt me ook een verstandige beslissing,’ zei ik, ‘dat ene schaap loopt mank.’

‘Wurmen. Ik moet ze in de andere wei zetten. Zie je die daar? Dat is het eerste schaap dat ik zelf geboren heb laten worden. De dierenarts was te laat, dus ik heb zelf mijn hand naar binnen gestoken en het bevrijd. Er zat een pootje scheef. Ik heb het gewoon vanzelf goed gedaan. En de dierenarts zei later: “Ik zou het niet gekund hebben. Ik had er een keizersnee van gemaakt.” Toch was het pas de eerste keer dat ik het deed.’

==

Arie was van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat aan het werk, maar hoewel hij in het paradijs woonde, maakte hij toch een ongelukkige indruk.

‘Ik wil hier binnen tien jaar weg,’ vertrouwde hij ons later toe, ‘terug naar de stad. Naar de echte stad, naar Amsterdam. En dan niet in een of ander rothuisje, maar in een grachtenpand. Of naar Azië. Mark kan op zijn 52e ophouden met werken. Misschien dat we dan naar Azië gaan.’

Net als jullie maakten ze al twintig jaar lang verre reizen met z’n tweeën.

Alles was ook even netjes afgewerkt. Zelfs de lege potjes in de schuur stonden in een kaarsrechte rij.

‘Vóór jullie was er een echtpaar met kinderen. Beeldschone, heel goed opgevoede kinderen. Maar we hebben toch besloten dat we dat hierna niet meer doen, mensen met kinderen. Stel je voor dat zo’n kind met een driewieler door het gras wil gaan rijden!’

Al Aries verhalen begonnen vrolijk en eindigden met de zin: ‘dus dat doe ik ook niet meer’. Ik had het gevoel dat hij ontzettende behoefte had aan lachen. Gewoon lekker lachen.

‘We hebben ook nog mensen gehad,’ zei hij, ‘die léken wel aardig. Maar na een paar dagen begon die jongen zich te vervelen. Dus dan kwam hij bij me staan en zei: “De kastanjeboom van mijn schoonvader is groter dan die van jou.” Of: “Je moet die takken niet zó hakken, maar zó.” Dus die leek eerst wel aardig, maar toen ging-ie me steeds zitten verbeteren!’

‘Ja, dat doen wij ook zo,’ zei ik ernstig, ‘daar wilden we juist morgen mee beginnen. Dan kom ik je even uitleggen hoe je je schapen moet verzorgen.’

Hij begon helemaal te stralen bij deze eenvoudige vorm van humor. ‘Ha ha! Ja, dat moet je proberen! Dat moet je eens proberen!’

Later stonden Guusje en ik in het veld een schilderij in wording te bekijken dat op de ezel stond. ‘Het mist een beetje kleur,’ zei ik.

Op dat moment kwam Arie aanlopen met een grote hark in zijn ene, en een rood petje in zijn andere hand.

‘Arie! Petje op je kop zetten en niet meer bewegen!’ riep ik.

Hij begreep het onmiddellijk, posteerde zich met zijn hark en zei: ‘Ik blijf de hele middag staan hoor! Geen probleem!’ met een gezicht dat vertrokken was van plezier.

Jammer genoeg heb ik ze nauwelijks samen gezien dus ik heb geen studie van de relatie kunnen maken. Ik vrees dat Arie een beetje aan een huisvrouwencomplex leed en zich door Mark niet genoeg gewaardeerd voelde. Ik zal ze wel nooit meer zien. Ze beloofden mijn boek te gaan lezen, zodra het de Achterhoek bereikt had.

‘Hoe heet het?’

‘Voor God en de Sociale Dienst,’ zei ik.

Ze moesten het een moment verwerken.

‘Dat is mooi,’ zei Arie verrast.

‘Ik heb bij de Sociale Dienst gewerkt,’ zei Mark.

‘Ze komen er niet goed vanaf,’ zei ik.

‘Dat is álleszins terecht!’

Ik geloof dat Mark een soort interim-manager is. En hij maaide inderdáád het gras – precies wat ik die eerste dag al gedacht had.

==

Ik weet weer waarom ik nooit naar talkshows kijk; Guusje wilde naar Het Zwarte Schaap kijken waarin Jomanda door een comité van tegenstanders onder vuur genomen zou worden, en daar heb ik me danig over opgewonden. Niet door Jomanda, maar door de wijze waarop de aanklagers zich gedroegen. In de eerste plaats vind ik het vreselijk als mensen elkaar doelbewust kleineren. ‘Juffrouw Jomanda wilde graag beroemd worden,’ zei een psycholoog, ‘en toen het de kleine Jomanda niet lukte als danseres, besloot ze maar om genezeres te worden. Nu, van mij mág juffrouw Jomanda dat.’ Wat natuurlijk niet zo was, anders zat hij daar niet. Deze toon, sarcastisch, kleinerend, met voortdurend de gehaaste toevoeging dat het hem of haar ‘niets kon schelen’, bezigden ook de andere aanwezige aanklagers. Een echte discussie is dan eigenlijk al niet meer mogelijk.

Jomanda zat daar doodrustig, maar die anderen zaten werkelijk te stotteren van woede. Je vraagt je gefascineerd af: waar winden jullie je nou toch zo over op?

Ik denk dat het angst voor religie is. Veel mensen die zich rationalist noemen, hebben daar last van.

==

Volgens mij wordt de mens religieus geboren, met het gevoel een uitverkoren wezen te zijn. In plaats van deze wetenschap te koesteren en er wat leuks mee te doen, slaat op een gegeven moment de schaamte toe en keren we ons ervan af. Dat beschouwen we als volwassenheid.

Juist degenen die dergelijke gevoelens het hardst in zichzelf onderdrukken, worden het meest bezeten dat ook bij anderen te doen.

Het was fascinerend dat de critici van Jomanda (die hardop zegt uitverkoren te zijn) een veel dogmatischer zendingsdrang hadden dan Jomanda zelf en dat deze zendingsdrang ook veel verder reikte. Ik geloof niet dat Jomanda wil dat heel Nederland naar Tiel komt, maar Piet Borst, Marcel Möring, Karin Spaink en nog een paar anderen, gooien alles in de strijd om iedereen ervan te overtuigen dat wij niet naar Tiel mogen. Ik geloof niet dat ze zich ooit een seconde hebben afgevraagd waarom ze dat zo hoog zit. Ze denken beslist dat het hun niet om henzélf gaat, maar om óns, de arme misleiden. Maar ze hoeven niet voor mij te denken, dat doe ik zelf wel. Jomanda vind ik niet bedreigend, maar hen wel. Zij zijn de officiële meningenkneders van Nederland.

Alleen professor Smalhout zei: ‘Jomanda vult het gat dat de reguliere geneeskunst, die steeds technologischer is geworden, zelf heeft gecreëerd. Het is een alternatieve vorm van hulpverlening, een Lourdes in Tiel.’

==

Het enige wat we kunnen doen is zelf denken, altijd maar meer.

==

En nu ga ik aan de faxenlezerij.

Haarlem, maandag 21 augustus 2000

Lieve Ger,

==

Ik heb net mijn vader even gebeld en hem gezegd dat hij mensen die op zoek zijn naar mij, naar Fiep moet doorsturen.

‘Dus als er iemand voor mij belt, zeg je: “O, gaat het soms over het boek? Dan moet u Fiep bellen.” Begrijp je dat?’

Dat begreep hij, zei hij.

Vroeger had hij de gewoonte om als er mensen belden die mij voor poseerwerk wilden hebben, te roepen: ‘Meneer! Mijn dochter heeft reeds lang geleden het ouderlijk huis verlaten! Ik weet niets van haar huidige bezigheden!’ en weer op te hangen.

Mijn moeder was nog erger. ‘Voor het model staan zeker? Ja ja, ik hoor goede berichten over haar! U bent zeker ook wel tevreden? Beeldig is ze, vindt u ook niet? En voor wanneer had u haar willen hebben? Morgen? Nou, ik geloof dat ze mórgen bij mijn andere dochter ging eten, maar goed, dat kan ze natuurlijk combineren... Hoe laat zou ze bij u moeten zijn? Kijk, als ze niet zo gek lang aan tafel zitten, is dat helemaal geen probleem. En mijn oudste dochter heeft twee kinderen, twee schatjes van drie en vier, dus die eten tegenwoordig op tijd... Als ik mijn dochter eens bel, uw boodschap doorgeef, en vraag of ze u wil terugbellen? Of nee, wat nóg makkelijker is, is dat we nú afspreken dat mijn dochter, als u binnen een uur nog niets gehoord heeft, gewoon komt morgen. Of, wat we óók kunnen doen, wat nóg makkelijker is...’

==