Rob van Essen

Heen en weer

==

==

==

Uitgeverij Van Oorschot

Amsterdam

© Copyright 2024 ROB VAN ESSEN

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

==

ISBN 978 90 282 4502 0

==

www.vanoorschot.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2024

1

Soms verloochende ik mijn moeder. Ik heb er altijd jonger uitgezien dan ik ben, en toen ik als puber in Ede woonde en in het weekend uitging op de Parkweg, kon het gebeuren dat in de drukte die ’s nachts ontstond wanneer de cafés sloten, iemand me toeriep: ‘Weet je moeder dat je hier rondloopt?’ Zonder om te kijken naar degene die de vraag had gesteld riep ik dan: ‘Mijn moeder is dood!’ Ik probeerde dramatisch te klinken, met veel nadruk op het laatste woord.

Het voelde niet goed. Mijn moeder leefde nog en het was alsof ik haar bestaan in de waagschaal stelde; wie weet zouden de goden mijn uitspraak opvatten als een oproep het leven van mijn moeder daadwerkelijk te beëindigen; blijkbaar hadden ze een steek laten vallen door haar te laten leven, want ze was al dood, ik had het zelf gezegd.

==

Maar de goden lieten het gaan. Mijn moeder zou nog bijna veertig jaar blijven leven, tot ze op haar drieënnegentigste overleed. De laatste twintig jaar woonde ze in een zorgcentrum in Huizen dat Voor Anker heette. Eerst, nog met mijn vader, in een van de aanleunwoningen. Een jaar na de dood van mijn vader verhuisde ze naar een eenkamerappartementje in het complex zelf, en toen er tien jaar later alzheimer bij haar werd vastgesteld, kreeg ze een kamertje op de besloten afdeling voor dementerende bewoners.

Vijftien jaar lang heb ik haar elke woensdagmiddag bezocht, om te kijken hoe ze eraan toe was en om extra boodschappen voor haar te doen. Vanaf Amsterdam RAI nam ik om een uur of half twee de trein naar Naarden-Bussum. Vervolgens reed ik met bus 100 naar Huizen, waar ik uitstapte bij halte Ceintuurbaan. Om zes uur ’s avonds stapte ik weer op de bus om dezelfde weg in omgekeerde volgorde af te leggen. Nooit heb ik in die jaren een medepassagier, een conducteur of een buschauffeur herkend, alsof elke woensdagmiddag weer een nieuwe hoeveelheid figuranten op mijn leven werd losgelaten.

Toch is dat niet helemaal waar. Een paar jaar lang reed er om zes uur ’s avonds geen lijnbus naar station Naarden-Bussum, maar een touringcar met achter het stuur een grijze chauffeur die geen uniform droeg maar een trui. De eerste keer dat ik hem trof was blijkbaar ook de eerste keer dat hij de route reed. Bij elk kruispunt riep hij vragend naar achteren of hij nu links of rechts moest, of rechtdoor. Na een paar minuten liep een medepassagier naar voren om hem met op kalme toon uitgesproken aanwijzingen naar onze bestemming te leiden.

==

Die woensdagmiddagen vielen niet mee, zeker niet toen mijn moeder nog in haar eenkamerappartmentje woonde. Elke week liep ik van Voor Anker naar het centrum van Huizen om de boodschappen te halen die ze nodig had. Dat waren vaak moeizame expedities, omdat mijn moeder naast het eten en drinken dat door het zorgcentrum werd verschaft, veel andere zaken nodig had, van verschillende winkels én de apotheek. Toen ze nog haar telefoon kon bedienen, belde ze me terwijl ik onderweg was regelmatig op om te vertellen wat ze nog vergeten was op de lijst te zetten, of wat ze dacht vergeten te hebben. In de tijd dat ze nog zelf boodschappen kon doen, had ze een goede band opgebouwd met de uitbaatster van de natuurvoedingswinkel. Wanneer ik de deur van die winkel openduwde, riep die vrouw me dikwijls al van verre triomfantelijk toe dat mijn moeder haar zojuist had gebeld met een aanvulling op de boodschappenlijst. Ik kon die vrouw niet uitstaan en was opgelucht toen haar winkel op een dag opeens verdwenen bleek te zijn.

Op een van die woensdagmiddagen waarop ik met twee volle, zware boodschappentassen van het centrum van Huizen naar Voor Anker terug sjouwde, passeerde ik twee jongetjes die op de stoep aan het spelen waren. Toen ze naar me keken, zag ik dat ze van me schrokken. Ik vroeg me af op welke manier ik ze angst had aangejaagd. Het kon alleen maar komen doordat ik met een verbeten, woedende gelaatsuitdrukking met de boodschappen op weg was naar mijn moeder.

==

Ze vond het altijd leuk als ik langskwam. Als het mooi weer was gingen we het bos in, eerst nog te voet, maar algauw hield ze dat niet meer vol en duwde ik haar in haar rolstoel naar het bos, en verder nog, de hei op. Wanneer we weer terug waren sloeg haar stemming om, ‘omdat het nu zo weer voorbij is’. Als ik aanstalten maakte om te vertrekken, sloeg ze soms gedecideerd op haar knieën, alsof ze nu toch opeens een uitstekend plan had verzonnen. ‘Weet je wat?’ zei ze. ‘Ik ga met je mee.’

Dat kon natuurlijk niet.

==

Toen ze eenmaal op de afdeling voor dementerenden zat, kreeg ze alles wat ze nodig had. Met de uitputtende boodschappentochten door Huizen was het gedaan. Nu was er meer tijd om er met de rolstoel op uit te gaan, maar algauw ging ook dat niet meer. Het vermoeide haar te veel, en in het bos werd ze te hevig door elkaar geschud door het ongelijke terrein. Bovendien toonde ze geen interesse meer in haar omgeving. Al was dat eigenlijk geen kwestie van interesse, de omgeving werd niet geregistreerd omdat er nergens houvast was; ze kwam wel binnen maar ging dwars door haar heen.