Gijs Wilbrink

Strangwater

Een wandeling

==

==

==

Uitgeverij Van Oorschot

Amsterdam

© Copyright 2024 GIJS WILBRINK

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

==

ISBN 978 90 282 4503 7

==

www.vanoorschot.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2024

##

Voor Frits en Marietje

==

==

Doesburg

Hoe wild het in mij ook borrelt, hier buiten gaat het er maar kalmpjes aan toe.

Het ene water stroomt in het andere, krijgt een nieuwe naam en vervolgt onbekommerd zijn tocht. IJssel, Oude IJssel, Broekhuizerwater – het maakt het water niks uit hoe je het noemt, het ís gewoon, altijd vooruit, altijd veranderend.

Ik bevind mij in de linkeroksel van een T-splitsing van water, overal om mij heen is water, water dat vanuit Duitsland vijfendertig kalme kilometers heeft afgelegd om zich hier te vermengen met Nederlands water – noem het inburgeren, ook dat maakt deze rivieren niks uit. Verder om mij heen: bedrijven die hun werk van dit water hebben gemaakt. Voor mij ligt de grauwige loods van Watersportvereniging De Oude IJssel, en daarginds, in de andere oksel van deze splitsing: Gieterij Doesburg, de laatste der Mohikanen van wat ooit een bloeiende Nederlandse ijzerindustrie was. Ik draai me om en laat de Gelderse IJssel achter me, die grotere rivier die dit Nedersaksische gebied afscheidt van de rest van Nederland – Twente, Salland en de Achterhoek liggen er alle veilig achter verborgen. Vandaag gaat het om die andere IJssel, om de Oude, die hier zijn grotere (doch jongere) broer binnenstroomt. Ik kijk in de richting waar ik zo heen ga, urenlang rechtdoor, mijn rug naar de rest van Nederland gekeerd en alleen die Oude IJssel als kompas en rode draad, dieper en dieper, tot ik helemaal aan de rand van het land aankom.

Wel ben ik knap slecht voorbereid.

Mijn lijf is niet berekend op dergelijke idioterie: een hele rivier volgen, vijfendertig lange kilometers op slechte voeten. Dit jaar heb ik het gevoel dat mijn lichaam langzaam begint te slijten, dat ik met de dag minder ‘fit’ word. Gebrek aan goede routines. Raymond Carver beweerde ooit dat schrijvers in slechte gewoonten terugvallen wanneer ze te weinig schrijven:

==

When I’m writing, I write every day. It’s lovely when that’s happening. One day dovetailing into the next. [...] When I’m not writing, like now, when I’m tied up with teaching duties as I have been the last while, it’s as if I’ve never written a word or had any desire to write. I fall into bad habits. I stay up too late and sleep in too long.

==

Het is ongeveer een jaar geleden dat mijn vorige boek verscheen en sindsdien schrijf ik weinig. Terugkijkend op dit jaar moet ik concluderen dat ik nauwelijks slaap, dat ik steeds meer gelegenheden vind tot gelegenheidsroken, dat ik zo’n tien kilo ben aangekomen, en volgens mij ontwikkel ik hielspoor in mijn rechterhak.

Ideale omstandigheden voor een lange, lange looptocht.

Om eventuele pijn te verzachten heb ik maar een pakje shag in mijn tas gestopt. Verder draag ik mee: een colafles gevuld met water; witte weekendbolletjes met pindakaas; notitieboekje en balpen. Aan een zware tas zal het niet liggen.

Twee rivieren lopen van mij af, met een dijkje ertussen. Welke is de Oude IJssel eigenlijk? Volgens een bordje moet ik de linker hebben, de rechter is schijnbaar het Broekhuizerwater. Dan moet ik het dijkje over, dat eigendom van de watersportvereniging blijkt te zijn, maar het hek staat open en de vissers op de aanlegsteigers letten niet op me, nippen onbekommerd aan hun beugelflessen. Zelf neem ik een slokje water. Ik ben onderweg.

Het hoge gras is nat van de ochtenddauw. Ik ben blij met mijn hoge schoenen, van die schoenen waarmee je alles meent aan te kunnen, waarmee je met grote passen kikker- en modderpoelen trotseert alsof je een soort reus of God bent. Wel heb ik een korte broek aangetrokken omdat het straks nog warm wordt, en ik kan nu al voelen hoe brandnetels mijn kuiten te grazen nemen. Maar ik blijf doorstappen met mijn godenschoenen door het hoge dijkgras, terwijl rechts, aan de overkant van het Broekhuizerwater, het officiële looppad ver van mij af kronkelt. De eenvoudige stervelingen van het asfalt moeten hier meteen al een eind om.

Ik wil niet om, ik ben vastberaden om het hele stuk vlak langs de Oude IJssel te blijven lopen.

Het besef dat dat niet gaat lukken maakt me nu al chagrijnig. Het liefst slinger je op zo’n riviertocht natuurlijk op twee, maximaal drie meter afstand mee met iedere bocht, maar ik weet al dat de route aan elkaar hangt van omleidingen zoals dat wegkronkelende asfaltpad daarginds – ik zal hekjes tegenkomen, bordjes, prikkeldraad, en ik moet straks nog om het land van De Baron heen (eerlijk waar, we leven in de eenentwintigste eeuw en De Baron heeft het voor het zeggen). Tot overmaat van ramp stuit ik drie keer op een lelijk industrieterrein. Het maakt mijn tocht onnodig lang, maar belangrijker: het is niet schoon, geen strikte lijn, en wat dit soort dingen betreft houd ik wel van een beetje striktheid. Ik ga de Oude IJssel volgen, heb ik gezegd, dus dat ben ik ook van plan. Legaal of illegaal.

Die hang naar strikte lijnen gaat wel een thema worden, vrees ik. Deze rivier is besmet met controverse; hij wordt aangewezen als de semi-officiële grens tussen de Achterhoek en de Liemers. Vanuit mijn looprichting ligt de Achterhoek links van de rivier, en de minder bekende Liemers rechts. Semi-officieel, zeg ik, want straks, voorbij Doetinchem en de Montferlandse bossen, kom ik aan mijn rechterhand genoeg dorpen tegen die zichzelf al zo lang ik leef bij de Achterhoek scharen.

Waarom wij menswezens ons zo graag laten definiëren binnen dergelijke kaders, regio’s, begrenzingen – het is mij altijd een raadsel geweest. Tot ik zelf onderwerp van zo’n regiodiscussie werd.

Ik groeide op in Ulft, een van die dorpen aan de rechterkant van de rivier waar al decennia Welkom in de Achterhoek op de borden staat, en dus was ik een kind van de Achterhoek – meende ik altijd. Maar als je strikte lijnen nastreeft, als je straks Ulft rechts van de Oude IJssel ziet liggen en zegt: Ah, links ligt dit en rechts ligt dat, dan zeg je daarmee ook: Ah, Gijs Wilbrink, schrijver van De beesten, die komt helemaal niet uit de Achterhoek.

Ik ben minder geneigd tot striktheid wanneer het deze grens aangaat.

Eerlijk gezegd weet ik niet wat ik precies hoop te vinden met deze riviertocht. Vast en zeker geen antwoorden, maar dan heb ik die zogenaamde grens tenminste één keer aan den lijve ondervonden. Verder wil ik er nog niet te veel bij stilstaan. Ik wil nu gewoon lopen, kijken, verwonderen, en het peinzen uitstellen tot het echt niet meer uitgesteld kan worden.

Het gaat goed. Ik kan het asfaltpad niet eens meer zien, het is volledig weggekronkeld. Ik loop! En ik schrijf, omdat ik loop – of ik loop, omdat ik iets te schrijven heb.