Annejet van der Zijl

Het sneeuwklokjesbos

Een wandeling

==

==

==

Uitgeverij Van Oorschot

Amsterdam

© Copyright 2024 ANNEJET VAN DER ZIJL, BERGEN

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

==

ISBN 978 90 282 4900 4

==

www.vanoorschot.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2024

Voor Ivan

‘We tell ourselves stories in order to live [...] We live entirely, especially if we are writers, by the imposition of a narrative line upon disparate images, by the “ideas” with which we have learned to freeze the shifting phantasmagoria which is our actual experience.’

==

Joan Didion, The White Album

Ik – of het tegendeel van heimwee

Waarom weet ik toch nooit, denk ik terwijl ik samen met mijn hond door de duinen loop, het juiste woord voor het tegendeel van heimwee? Het enige wat me invalt is: thuis. Maar dat klinkt te prozaïsch en te gewoontjes, en ook nogal sleets – zeker als je dat vergelijkt met al die prachtige, weemoedige uitdrukkingen die we tot onze beschikking hebben om te vertellen dat we ons ergens níet thuis voelen. Verlaten, unheimisch, verbannen, in ballingschap, ontheemd...

Maar wat zeg je als je juist wél heemd en heimisch bent? Wat is dat ene, alleszeggende woord voor die diepe, tevreden voldoening die je ervaart als je ergens op deze wereld rondloopt en denkt: ik zou echt nergens anders willen zijn.

Meerdere woorden dan maar, of een zin. Dichter Jacques Bloem kwam er met zijn ‘Domweg gelukkig in de Dapperstraat’ al een eind bij in de buurt. Maar het mooist vind ik nog altijd de manier waarop Karen Blixen het uitdrukte in haar epos Out of Africa:

==

I had a farm in Africa, at the foot of the Ngong Hills [...] Up in this high air you breathed easily [...] you woke up in the morning and thought: Here I am, where I ought to be.

==

Hier ben ik, dit is de plek waar ik hoor te zijn.

Dát gevoel dus.

Blixen schreef bovenstaande regels toen ze allang niet meer in haar geliefde Kenia woonde, maar terug op het familielandgoed waar ze geboren was, aan de koude grauwe Deense zeestraat die de Sont heet. Ik bracht er ooit een bezoek – het is nu een museum – en kon zelf zien hoe dramatisch de gedekte tinten en de grijze mist van Denemarken verschilden van de hoge luchten en de uitbundige kleuren in Afrika. Ik kon iets navoelen van Blixens verlangen naar haar verloren land aan de andere kant van de evenaar – een verlangen dat minstens zo hartbrekend en ziekmakend was als dat naar haar gestorven minnaar, Denys Finch Hatton.

Heimwee en hartzeer zijn tweelingen. Iedereen weet dat het verdriet om een verloren liefde mensen tot waanzin kan drijven. Maar we vergeten weleens dat land en grond minstens zulke diepe passies kunnen losmaken. We steken ons ervoor in de schulden, we maken er ruzie over met de buren, we haten nieuwkomers, we voeren er bloedige oorlogen om en verkopen er desnoods onze ziel voor. En als we ons om wat voor reden dan ook verbannen voelen van de plek die we als de ónze beschouwen, dan kunnen we daar letterlijk ziek van worden. Dat heet dan heimwee.

Maar ik – ik heb het tegenovergestelde. Ik ben op de plek waar ik hoor te zijn. Ik ben ‘domweg gelukkig aan het duin’. Hier, in deze strook tussen zee en bewoonde wereld, kan ik ademen. Hier heb ik lucht, heb ik ruimte in mijn hoofd; hier vind ik schoonheid voor mijn ogen en rust voor mijn ziel. En hoewel ik hier inmiddels al meer dan een half hondenleven rondloop, kan dat geluksgevoel me nog steeds verbazen. Want dit land is niet van mij, ik ben hier niet eens geboren, ik maak er op geen enkele manier aanspraak op. Ik was ook nooit van plan hier te gaan wonen, ik ben hier eigenlijk maar heel toevallig naartoe gewaaid.

Ik reconstrueer geschiedenissen, dat is mijn vak. Een van de dingen die ik ervan leer is hoe fragiel de illusie is dat we zelf de koers van ons leven kunnen uitzetten. Vaak bepalen we nauwelijks iets – we maken op zijn hoogst beter of slechter gebruik van de mogelijkheden die de schikgodinnen ons aanreiken. We zeilen, zo goed en zo kwaad als dat gaat, mee met de wind. We lopen door een onbekend landschap en hebben geen idee of we het door ons gestelde einddoel zullen bereiken of onderweg in een ravijn zullen vallen. Grote omwentelingen in je leven kondigen zich in de meeste gevallen veel eerder aan dan je zelf beseft. En zo kan ik nu pas zien welke gebeurtenissen, welke samenlopen van omstandigheden, mij langzaam maar heel beslist deze kant hebben opgeduwd.

Dus laten we bij dat begin beginnen. En dat doe ik met de zin die al sinds mijn kinderjaren mijn favoriete is. Want ik ken geen woorden die verwachtingsvoller klinken, die meer de belofte van avontuur en nieuwe mogelijkheden uitdragen, waar ik blijer van word, dan deze:

‘Er was eens...’

==

==

Het huisje

Er was eens een huisje. Het was maar klein – met nauwelijks veertig vierkante meter zouden ze het tegenwoordig een tiny house noemen – en, tenzij de meest basale vorm van jarentachtigarchitectuur per ongeluk ooit nog eens in de mode raakt, behoorlijk lelijk. En het was eenzaam. Dichtgetrokken gordijnen plakten schimmelend tegen natte ramen, de balken van het plafond waren bedekt met spinnenwebben en in de oude ijskast lag, zo bleek later, rottend vlees. In de tuin stonden twee wrakke schuurtjes en een stel verwaarloosde coniferen, die zo breed waren uitgedijd dat ze alle leven eronder onmogelijk maakten. Vuile plastic stoelen hingen ondersteboven tegen de haag; de bloempotten op het terras waren al heel wat winters geleden stukgevroren. En bij de keukendeur lag een omgekeerde frituurpan, met ernaast een grote, vette brandplek in het gras.

De elektricien uit het Ruhrgebied die dit huisje ooit had gekocht om er met zijn jonge gezin vakantie te kunnen vieren was al jaren dood. Zijn vrouw dementeerde en hun kinderen gingen liever met een goedkope all inclusive naar een exotisch oord dan naar een van ieder modern vertier verstoken vakantieparkje aan de Hollandse kust. Dus hadden ze het te koop gezet. En dat stond het nu al jaren, want dit speelt nog in de tijd van vóór de Grote Epidemie, toen dit soort huisjes gold als het summum van burgerlijke truttigheid en geen hond eraan dacht om daar zijn goeie geld in te steken.

Tot er op een zonnige septembernamiddag een vrouw uit de stad omheen liep. Ik dus. Ik probeerde door de spleten in de gordijnen te kijken en zag dode vliegen op het laminaat. Ik viste een tuinstoel uit de haag, veegde die een beetje schoon en zette hem op het overgroeide terras voor de schuifpui. Ik ging zitten en ik zag hoe de najaarszon begon te zakken boven de duinen, slechts een kleine honderd meter verderop. Ik hoorde de wind zachtjes ruisen in de toppen van de kromgebogen dennenbomen achter het huisje. Ik hoorde mussen, tevreden tsjilpend omdat het het einde van de zomer was en er even niets meer hoefde. Ik voelde een onverklaarbare tevredenheid over me komen.

En zo begon het.