David Markson

Wittgensteins minnares

Vertaald door Erik Bindervoet en Robbert-Jan Henkes,
met een nawoord van Lieke Marsman

==

==

==

Uitgeverij Van Oorschot

Amsterdam

Oorspronkelijke uitgave: Wittgenstein’s Mistress, Dalkey Archive Press, 1988

==

© Copyright 2020 Vertaling: ERIK BINDERVOET en ROBBERT-JAN HENKES, AMSTERDAM

© Copyright 2020 Nawoord: LIEKE MARSMAN, AMSTERDAM

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaargemaakt, op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

==

ISBN 978 90 282 5105 2

==

www.vanoorschot.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2020

Voor Joan Semmel

‘Wat een buitengewone verandering vindt er plaats (...) wanneer voor het eerst het feit dat alles afhangt van hoe een ding gedacht wordt het bewustzijn binnendringt, wanneer, dientengevolge, het denken in zijn absoluutheid in de plaats komt van een schijnbare werkelijkheid.’ – Kierkegaard

==

‘In de tijd dat ik nog twijfelde aan zijn talent, vroeg ik G.E. Moore naar zijn mening. Moore antwoordde: “Ik sla hem heel hoog aan.” Toen ik vroeg waarop hij zijn mening baseerde, zei hij dat Wittgenstein de enige was die verbaasd keek tijdens zijn colleges.’ – Bertrand Russell

==

‘Ik begrijp goed waarom kinderen van zand houden.’ – Wittgenstein

Wittgensteins minnares

In het begin liet ik soms boodschappen achter op straat.

Er woont iemand in het Louvre, stond er soms. Of in de National Gallery.

Dat stond er natuurlijk alleen maar als ik in Parijs of in Londen was. Er woont iemand in het Metropolitan Museum zou er staan als ik nog in New York was.

Natuurlijk kwam er niemand. Op het laatst hield ik op met boodschappen achterlaten.

Eerlijk gezegd heb ik alles bij elkaar misschien maar drie of vier boodschappen achtergelaten.

Ik heb geen idee hoelang geleden ik dat deed. Als ik moest gokken, zou ik zeggen tien jaar, denk ik.

Maar misschien was het nog wel een paar jaar langer geleden.

En natuurlijk was ik destijds gedurende een bepaalde tijd mijn verstand kwijt.

Ik weet niet hoelang precies, maar het was gedurende een bepaalde tijd.

Onheuglijke tijd. Wat een uitdrukking is die ik misschien nooit goed begrepen heb, nu ik hem toevallig bezig.

Betekent onheuglijke tijd zonder heugenis, dus niet goed bij je hoofd, gek dus, of gewoon vergeten?

In elk geval is er weinig twijfel over die gekte. Zoals die keer bijvoorbeeld dat ik naar een uithoek van Turkije reed om de plek van het oude Troje te bezoeken.

En om een of andere reden daar met name de rivier wilde zien waarover ik ook had gelezen, die langs de citadel naar de zee stroomt.

De naam van de rivier, die eigenlijk maar een modderstroompje was, ben ik vergeten.

En hoe dan ook bedoel ik niet naar de zee, maar naar de Dardanellen, die toen de Hellespont werd genoemd.

De naam van Troje was natuurlijk ook veranderd. Hisarlik heet het nu.

In veel opzichten viel mijn bezoek tegen, omdat de plek verbijsterend klein van afmetingen was. Niet veel meer dan een doorsnee stratenblok en praktisch maar een paar verdiepingen hoog.

Toch kon je vanaf de ruïnes de berg Ida zien, helemaal in de verte.

Zelfs aan het eind van het voorjaar lag er nog sneeuw op de berg.

In een van de antieke verhalen ging er, geloof ik, iemand naartoe om te sterven. Misschien Paris.

Ik bedoel natuurlijk de Paris die de minnaar van Helena was geweest. En die toen die oorlog bijna afgelopen was gewond raakte.

Het was trouwens hoofdzakelijk Helena aan wie ik dacht toen ik in Troje was.

Ik stond op het punt daaraan toe te voegen dat ik zelfs een tijdlang droomde dat de Griekse schepen er nog steeds op het strand lagen.

Nou ja, dat zou een weinig opzienbarende droom zijn geweest.

Het water ligt misschien op ongeveer een uur lopen van Hisarlik. Ik was daarna van plan om met een gewone roeiboot over te steken en dan via Joegoslavië verder Europa in te rijden.

Misschien bedoel ik Joegoslavië. In elk geval liggen er aan die kant van de zee-engte monumenten voor de soldaten die daar in de Eerste Wereldoorlog zijn gesneuveld.

Aan de kant van Troje kun je een monument aantreffen waar Achilles begraven is, heel veel langer geleden.

Nou ja, waar ze zeggen dat Achilles begraven ligt.

Toch vind ik het heel bijzonder dat jonge mensen daar in een oorlog zo lang geleden doodgingen, en vervolgens drieduizend jaar later op dezelfde plek opnieuw.

Maar hoe dan ook, ik veranderde van gedachten over het oversteken van de Hellespont. Waarmee ik de Dardanellen bedoel. In plaats daarvan nam ik een motorsloep en ging ik via de Griekse eilanden en via Athene.

Zelfs met een enkele bladzijde, gescheurd uit een atlas, zonder zeekaarten, deed ik er maar twee rustige dagen over om het Griekse vasteland te bereiken. Ongetwijfeld was een heleboel over die antieke oorlog sterk overdreven.

Toch raken sommige dingen een snaar.

Zoals bijvoorbeeld een dag of twee later, toen ik het Parthenon zag liggen in het middagzonnetje.

Diezelfde winter woonde ik volgens mij in het Louvre. En verbrandde in een slecht geventileerde ruimte kunstvoorwerpen en lijsten, voor de warmte.

Maar toen de eerste dooi intrad ging ik door Centraal-Rusland weer op weg naar huis, met steeds een nieuw voertuig wanneer de benzine van het oude opraakte.

Dit is allemaal onaanvechtbaar waar, al is het, zoals gezegd, lang geleden. En al was ik, zoals ook gezegd, waarschijnlijk gek.

Aan de andere kant betwijfel ik of ik gek was op het moment dat ik, daarvoor nog, naar Mexico ben gereden.

Mogelijk daarvoor nog. Om het graf te bezoeken van een kind dat ik was verloren, nog langer geleden dan dit allemaal gebeurde, genaamd Adam.

Waarom schrijf ik dat zijn naam Adam was?

Simon heette mijn kleine jongetje.

Onheuglijke tijd. Wil dat zeggen dat je zelfs de naam van je enige kind tijdelijk kan vergeten, die nu dertig zou zijn geweest?

Dertig vraag ik me af. Eerder zesentwintig of zevenentwintig.

Ben ik dan vijftig?

Er is maar één spiegel, hier in dit huis aan dit strand. Misschien zegt de spiegel vijftig.

Mijn handen zeggen dat. Het is zichtbaar geworden op de rug van mijn handen.

Daarentegen menstrueer ik nog steeds. Onregelmatig, zodat het vaak weken achter elkaar doorgaat, maar dan niet meer voorkomt tot ik het bijna ben vergeten.

Misschien ben ik niet ouder dan zevenenveertig of achtenveertig. Ik weet nog zeker dat ik het op een gegeven moment min of meer probeerde bij te houden, mogelijk de maanden maar in elk geval de seizoenen. Maar ik weet niet eens meer wanneer ik door kreeg dat ik al lang de tel was kwijtgeraakt.

Toch geloof ik dat het iets voor mijn veertigste was dat dit allemaal begon.

De boodschappen liet ik achter met witte verf. In enorme blokletters, op kruispunten waar iedereen ze van alle kanten kon zien.

Natuurlijk verbrandde ik ook kunstvoorwerpen en andere objecten toen ik in het Metropolitan Museum woonde.

Nou ja, ik had daar ’s winters een permanent vuur branden.

Dat vuur was anders dan het vuur dat ik in het Louvre had. In het Metropolitan stookte ik het vuur in de grote hal waardoor je naar binnen en naar buiten gaat.

En ik had er trouwens ook een grote blikken schoorsteen boven gebouwd. Zodat de rook kon opstijgen naar de dakramen hoog erboven.

Daarvoor moest ik gaten schieten in de dakramen, toen ik de schoorsteen eenmaal af had.

Dat deed ik met een pistool, heel precies, in een hoek vanaf een van de balkons, zodat de rook naar buiten kon maar de regen niet naar binnen.

Er kwam regen binnen. Niet veel, maar toch wel wat.

Nou ja, uiteindelijk regende het ook door andere ruiten naar binnen, toen die vanzelf braken. Of door het weer.

Ze breken nog steeds. In dit huis zijn er ook een paar gebroken.

Maar op dit moment is het zomer. Bovendien vind ik regen niet erg.

Boven kun je de oceaan zien. Hier beneden belemmeren de duinen je het zicht.

Feitelijk is dit mijn tweede huis hier op het strand. Het eerste heb ik afgebrand, hoewel ik nog steeds niet weet hoe het is gebeurd, misschien was ik aan het koken. Ik liep even de duinen in om te plassen en toen ik omkeek stond de hele boel in lichterlaaie.

De strandhuizen zijn helemaal van hout natuurlijk. Ik kon alleen maar toekijken vanaf het duin hoe het afbrandde. Het brandde de hele nacht.

Nog steeds zie ik het verbrande huis ’s ochtends als ik over het strand wandel.

Nou ja, ik zie natuurlijk het verbrande huis niet, ik zie wat ervan overgebleven is.

Toch blijf je geneigd over een huis te denken als een huis, zelfs als er niet opvallend veel meer van over is.

Maar dit huis heeft het goed doorstaan, nu ik erbij stilsta. Als ik het goed heb, zal de volgende sneeuwval mijn derde hier worden.

Waarschijnlijk zou ik een lijst moeten opstellen op welke plekken ik verder ben geweest, al was het alleen ter lering van mezelf. Ik bedoel allereerst mijn oude zolderkamer in SoHo, nog voor het Metropolitan. En vervolgens mijn reizen.

Hoewel ik ongetwijfeld ook een groot deel daarvan inmiddels niet meer zal kunnen achterhalen.

Ik herinner me wel dat ik op een morgen in een automobiel met het stuur aan de rechterkant zag hoe Stratford-upon-Avon ondersneeuwde, wat geen alledaags gebeuren moet zijn.

Nou ja, en een keer diezelfde winter toen ik bijna overreden werd door een auto met niemand achter het stuur, die een heuvel af kwam rollen bij Hampstead Heath.

Er was een verklaring voor die auto die de heuvel af kwam rollen met niemand achter het stuur.

De verklaring was natuurlijk de heuvel.

Ook die auto had het stuur aan de rechterkant. Hoewel dat misschien nergens iets mee te maken heeft.

En sowieso heb ik me misschien vergist, eerder, toen ik zei dat ik op straat de boodschap had achtergelaten dat er iemand in de National Gallery woonde.

Want in Londen woonde ik in de Tate Gallery, waar zoveel schilderijen van Joseph Mallord William Turner hangen.

Ik weet heel zeker dat ik in de Tate woonde.

Daar is ook een verklaring voor. De verklaring is namelijk dat je daarvandaan de rivier kan zien.

Als je alleen woont, ben je geneigd de voorkeur te geven aan uitzicht op water.

Maar ik heb Turner ook altijd bewonderd. Misschien zijn het in feite zijn schilderijen van water die een rol hebben gespeeld bij mijn beslissing.

Op een keer liet Turner zich tijdens een razende storm aan de mast vastbinden zodat hij later de storm kon schilderen.

Natuurlijk was het niet de storm zelf die Turner wilde schilderen. Hij wilde een voorstelling van de storm schilderen.

Je taal is vaak onnauwkeurig wat dat betreft, heb ik ontdekt.

Het verhaal van Turner die zich liet vastbinden aan de mast doet me eigenlijk aan iets denken, hoewel me niet te binnen wil schieten waaraan.

Ik lijk me ook niet meer te kunnen herinneren wat voor vuur ik in de Tate had.

In het Rijksmuseum in Amsterdam haalde ik trouwens De Nachtwacht uit zijn lijst toen ik me daar warm hield.

Ik weet vrij zeker dat ik rond die tijd ook naar Madrid wilde, omdat er in het Prado één schilderij van Rogier van der Weyden hangt, De kruisafneming, dat ik nog een keer wilde zien. Maar om een of andere reden stapte ik in Bordeaux over in een auto die met zijn neus de kant op stond waar ik vandaan kwam.

Maar aan de andere kant ben ik misschien in feite toch de Spaanse grens overgestoken tot aan Pamplona.

Nou ja, ik deed in die dagen zoals gezegd wel vaker dingen zonder voorbedachten rade. Op een keer liet ik bijvoorbeeld van bovenaan de Spaanse Trappen in Rome honderden tennisballen een voor een naar beneden stuiteren, in alle mogelijke richtingen, alleen maar omdat ik er een Volkswagen vol van had gevonden.

En keek toe hoe ze kleine onregelmatigheden of versleten plekken in de stenen raakten en van richting veranderden, of probeerde te raden hoe ver elke bal zou komen op de piazza beneden.

Sommige stuiterden schuin en botsten zo tegen het huis waar John Keats stierf.

Op het huis hangt een plaquette met daarop dat John Keats er is gestorven.

De plaquette is natuurlijk in het Italiaans. Giovanni Keats heet hij daar.

De naam van de rivier bij Hisarlik is de Scamander, herinner ik me nu.

In de Ilias van Homerus wordt het een machtige stroom genoemd.

Nou ja, misschien is het dat ooit geweest. Er kan veel veranderen in drieduizend jaar.

Maar toch, toen ik op een avond op de opgegraven muren zat en in de richting van de zee-engte keek, wist ik bijna zeker dat je nog steeds de Griekse wachtvuren kon zien die langs de kust werden aangestoken.

Nou ja, zoals ik heb gezegd, misschien heb ik mezelf dat niet echt wijsgemaakt.

Toch zijn er dingen onschuldig genoeg om jezelf wijs te maken.

De volgende ochtend, toen de dageraad aanbrak, wilde ik hem bijvoorbeeld graag zien als een rozevingerige dageraad. Ook al was de lucht donker.

In de tussentijd ben ik er even tussenuit geweest om mijn behoefte te doen. Daarvoor ga ik niet naar de duinen, maar naar de oceaan zelf, aan de vloedlijn.

Onderweg stopte ik eerst in het bos naast het huis voor wat bladeren.

En daarna ging ik water halen uit mijn bron, die zich op misschien honderd passen over het paadje in tegenovergestelde richting van het strand bevindt.

Ik heb ook een rivier. Al is het zeker geen Theems.

Maar in de Tate haalde ik mijn water uit de rivier. Je kan zoiets inmiddels al een hele tijd doen.

Nou ja, je kon in Florence al uit de Arno drinken toen ik in de Uffizi zat. Of uit de Seine, toen ik uit het Louvre met een kan de kade af kwam.

In het begin dronk ik natuurlijk alleen gebotteld water.

In het begin had ik ook een uitrusting. Zoals generatoren voor elektrische verwarmingsapparaten.

Water en warmte waren van primair belang natuurlijk.

Ik weet niet meer wat er het eerste was, mijn bedrevenheid in het brandend houden van vuur, waardoor ik dat soort apparaten niet meer nodig had, of mijn ontdekking dat je overal het water weer kon drinken.

Misschien eerst de bedrevenheid in het maken van vuur. Ook al heb ik in de loop der jaren twee huizen tot de grond toe afgebrand.

Zoals vermeld was het laatste een ongeluk.

Op de vraag waarom ik het eerste heb afgebrand ga ik liever niet al te diep in. Maar ik deed het wel degelijk met opzet.

Dat was in Mexico, op de ochtend dat ik het graf van de arme Simon had bezocht.

Nou ja, dat was het huis waar we met z’n allen hadden gewoond. Ik geloofde echt dat ik er een tijdje wilde blijven zitten.

Ik overgoot Simons oude kamer met benzine.

Een groot deel van de ochtend kon ik in mijn achteruitkijkspiegel nog steeds de rook zien opstijgen, steeds hoger.

Nu heb ik twee enorme open haarden. Hier in dit huis aan zee bedoel ik. En in de keuken een stokoude potkachel.

De potkachel is me heel dierbaar geworden.

Simon was trouwens zeven.

Er groeien verschillende soorten bessen in de buurt. En op minder dan een paar minuten voorbij mijn riviertje groeien verschillende soorten wilde groenten op akkers die ooit bebouwd waren maar nu natuurlijk wild zijn overwoekerd.

Buiten voor het raam waar ik zit is de bries aan het ravotten met tienduizend bladeren. Zonlicht breekt door het bos in een helder vlekkenpatroon.

Er groeien ook bloemen, in weelderige overvloed.

Eigenlijk is het een dag voor muziek, maar ik heb de middelen niet om mezelf ervan te voorzien.

Jarenlang lukte het me meestal wel wat af te spelen, waar ik ook zat. Maar toen ik me van apparaten begon te ontdoen, moest ik de muziek ook opgeven.

Ik ontdeed me in wezen van bagage. Dat wil zeggen, van dingen.

Maar je blijft af en toe bepaalde muziek horen in je hoofd.

Nou ja, in elk geval een fragment van het een of ander. Van Antonio Vivaldi bijvoorbeeld. Of van Joan Baez die zingt.

Niet eens zo lang geleden hoorde ik zelfs een deel uit Les Troyens, van Berlioz.

Als ik zeg hoorde zeg ik dat natuurlijk alleen bij wijze van spreken.

Toch zit er misschien nog steeds bagage, al dacht ik alle bagage te hebben achtergelaten.

Een soort bagage. De bagage die in je hoofd achterblijft, dat wil zeggen restanten van wat je ooit hebt geweten.

Zoals de verjaardag van mensen als Pablo Picasso of Jackson Pollock bijvoorbeeld, die ik vast zo zou kunnen opdreunen als ik daar zin in had.

Of telefoonnummers van lang geleden.

Er is hier een telefoon trouwens, een paar passen achter mij van waar ik zit.

Maar ik had het natuurlijk over telefoonnummers die nog werken.

Boven staat zelfs nog een tweede telefoon, bij de stoel met de kussens aan het raam waarin ik ’s avonds meestal naar de ondergaande zon kijk.

De kussens zijn muf, net zoals zoveel dingen hier aan het strand. Zelfs op de warmste dagen voel je de klamheid.

Het ruïneert de boeken.

Boeken zijn trouwens ook bagage waar ik me van ontdaan heb. In dit huis zijn er nog steeds veel, maar die waren er al toen ik kwam.

Misschien moet ik erbij zeggen dat het huis acht kamers telt, hoewel ik er maar twee à drie gebruik.

Ik heb trouwens wel gelezen, soms, in de loop der jaren. Vooral toen ik gek was las ik veel.

In één winter las ik bijna alle oude Griekse toneelstukken. Ik las ze zelfs luidop. En telkens als ik onderaan de achterkant van een bladzijde was gekomen scheurde ik die uit het boek en liet hem in het vuur vallen.

Aeschylus en Sophocles en Euripides heb ik in rook veranderd.

Zo zou je het bij wijze van spreken kunnen beschouwen.

Of je kan bij wijze van spreken ook zeggen dat ik Helena en Clytaemnestra en Electra in rook heb veranderd.

Waarom ik dat deed zou ik in de verste verte niet weten.

Als ik had begrepen waarom, was ik ongetwijfeld niet gek geweest.

En als ik niet gek was geweest, dan had ik het ongetwijfeld niet gedaan.

Ik betwijfel sterk of de vorige twee zinnen ook maar enigszins zinvol zijn.

Hoe dan ook weet ik ook niet meer precies waar ik de toneelstukken heb gelezen en de bladzijden heb verbrand.

Was het misschien na mijn bezoek aan het oude Troje, waardoor ik voor het eerst op het idee kwam om de toneelstukken te gaan lezen?

Of kwam ik door het lezen van de toneelstukken op het idee om het oude Troje te bezoeken?

Het duurde een tijd, die gekte.

Maar ik was niet per se gek toen ik naar Mexico ging. Je hoeft toch niet gek te zijn om het graf van je kleine jongetje te bezoeken?

Maar ik was zeker gek toen ik heel Alaska door reed, naar Nome, en toen een boot naar de andere kant van de Beringstraat stuurde.

Ook al gebruikte ik daar toen zeekaarten bij.

Nou ja, ooit was ik ook bekend met boten. Maar toch.

Maar daarna begaf ik me paradoxaal genoeg bijna zonder kaarten westwaarts door heel Rusland. Elke ochtend reed ik weg van de zon en dan wachtte ik tot hij voor me verscheen terwijl de dag voortschreed, gewoon de zon achterna.

Terwijl ik onderweg over Dostojevski peinsde.

Of liever gezegd met één oog uitkeek naar Rodion Romanovitsj Raskolnikov.

Ben ik bij de Hermitage gestopt? Waarom weet ik niet meer of ik zelfs maar gestopt ben in Moskou?

Nou ja, het zou best kunnen dat ik straal langs Moskou ben gereden zonder het te weten, omdat ik geen woord Russisch spreek.

Als ik zeg dat ik geen woord Russisch spreek, bedoel ik natuurlijk ook geen woord Russisch lees.

En waarom heb ik die pretentieuze regel over Dostojevski opgeschreven, terwijl ik nu niet meer zou weten of ik ook maar één gedachte aan de man heb gewijd?

Nog meer bagage dus. Althans hier en nu terwijl ik aan het typen ben, maar toen ook misschien.

Toen ik na het laatste eiland de motorsloep afmeerde en weer op jacht ging naar een automobiel vond ik het misschien zelfs wel vreemd dat ze Russische letters op hun kentekenplaat hadden. Alsof ik half gedacht had dat ik in China zou moeten zijn.

Hoewel ik pas op dit ogenblik bedenk dat je natuurlijk ook Chinese bagage hebt.

Niet veel. Dit feit hoef je niet met voorbeelden te illustreren.

Ook al drink ik nu toevallig souchong-thee terwijl ik dit zeg.

En hoe dan ook zou de Hermitage best in Leningrad kunnen zijn.

Waarmee het buiten kijf staat dat ik absoluut op zoek was naar Raskolnikov.

Als je Raskolnikov als symbool neemt, kan je absoluut zeggen dat ik naar Raskolnikov op zoek was.

Hoewel je aan de andere evengoed kan zeggen dat ik op zoek was naar Anna Karenina. Of naar Dmitri Sjostakovitsj.

Toen ik naar Mexico ging was ik natuurlijk ook op zoek.

Zeker niet naar Simon, aangezien ik maar al te goed wist dat Simon in zijn graf lag. Misschien naar Emiliano Zapata dan.

Symbolisch op zoek naar Zapata, alweer. Of naar Benito Juárez. Of naar Davis Alfaro Siqueiros.

Op zoek naar wie dan ook, waar dan ook.

Nou ja, zelfs gek op zoek naar was, want waarom anders zou ik in hemelsnaam op reis zijn gegaan naar al die verschillende plekken?

En was daarvoor natuurlijk op alle straathoeken van New York op zoek geweest. Was zelfs voor ik uit SoHo vertrok overal in New York op zoek geweest.

En was dus ook die winter toen ik in Madrid woonde nog steeds op zoek.

Ik weet niet zeker of ik mijn tijd in Madrid al genoemd heb.

In Madrid woonde ik uiteindelijk niet in het Prado. Misschien heb ik het idee gegeven dat ik dat van plan was, maar het was te slecht verlicht.

Dan heb ik het over natuurlijk licht, want ik was me toen al van de meeste apparaten aan het ontdoen.

Alleen met de zon op zijn felst begin je de Rogier van der Weyden te zien zoals hij gezien wil worden.

Daar kan ik categorisch voor instaan, aangezien ik zelfs de dichtstbijzijnde ramen heb gelapt.

In Madrid woonde ik in een hotel. Ik koos het hotel dat ze naar Velázquez hadden genoemd.

Waar ik op zoek ging naar Don Quichot. Of naar El Greco. Of naar Francisco de Goya.

De meeste Spaanse namen klinken meestal zo poëtisch. Je kan ze blijven zeggen.

Sor Juana Inés de la Cruz. Marco Antonio Montes de Oca.

Hoewel die twee namen in feite evengoed uit Mexico afkomstig kunnen zijn.

Op zoek. Goeie hemel, wat was ik panisch op zoek.

Ik weet niet meer wanneer ik ben opgehouden met zoeken.

Toen ik onderweg was van Troje naar Griekenland, in de Adriatische Zee, dook er ineens vliegensvlug een kits op me af, met zijn hoge spinnaker bol in de luidruchtige wind.

Moet je je voorstellen hoe ik daarvan schrok, en hoe ik me voelde.

Het ene ogenblik was ik aan het varen, eenzaam als altijd, en het volgende had je die kits.

Maar hij was stuurloos, losgeslagen. Al sinds die tijd waarschijnlijk.

Hoelang zou dat zijn geweest op dat moment, vier jaar, vijf jaar? Ik weet bijna zeker dat ik minstens twee winters in New York ben gebleven, voor ik ergens anders ging zoeken.

Bij Lesbos zag ik die kits. Of misschien Skyros.

Is Skyros een van de Griekse eilanden?

Je vergeet dingen. Je verliest ook weleens onbewust bagage.

Ik bedenk nu trouwens net dat ik waarschijnlijk Egeïsche Zee had moeten zeggen in plaats van Adriatische, een paar alinea’s terug. Tussen Troje en Griekenland ligt de Egeïsche Zee natuurlijk.

Deze thee zal ook wel een soort bagage zijn. Hoewel ik er in dit geval wel weer naar op zoek ging toen dat andere strandhuis was afgebrand. Met hoe weinig ik mij ook belastte, thee moest ik hebben.

En ook wat sigaretten, hoewel ik tegenwoordig heel weinig rook.

Nou ja, ook andere levensmiddelen natuurlijk.

De sigaretten die ik heb zijn sigaretten die in blik zitten. Die in papier zijn een tijd geleden muf gaan smaken.

De meeste dingen trouwens die zo waren verpakt. Niet dat ze per se rotten, maar ze worden droog.

Mijn sigaretten zijn trouwens Russisch. Maar dat is gewoon toeval.

In deze omgeving blijft alles vochtig.

Heb ik al gezegd.

Toch, als ik ’s ochtends kleren uit de la haal, voelen ze klam aan.

Meestal draag ik ’s zomers, net als nu, helemaal niets.

Ik heb wel onderbroeken en korte broeken, en een aantal omslagrokken van spijkerstof en een enkel paar katoenen truien. Ik was alles in het riviertje en spreid dan de kleren uit op de struiken om ze te drogen.

Nou ja, ik heb meer kleren. De winter wil ook wat.

Maar behalve dat ik van tevoren brandhout verzamel, maak ik me tegenwoordig pas zorgen over de winter als de winter komt.

Als die er is, zal hij er zijn.

Als de blaadjes vallen blijft het bos doorgaans een tijdlang kaal voordat het gaat sneeuwen en heb ik zicht helemaal tot aan de bron, en zelfs tot aan waar mijn pad doorloopt naar de snelweg verderop.

Het kost misschien veertig minuten om over de snelweg naar de stad te lopen.

Daar zijn winkels, een paar, en er is een benzinestation.

In laatstgenoemde is nog steeds kerosine te vinden.

Maar ik maak zelden gebruik van mijn lantaarns. Zelfs als schijnbaar de laatste glimp van de zonsondergang verdwenen is, bereiken restjes nog de kamer boven, waar ik slaap.

Door een ander raam aan de overkant word ik gewekt door de rozevingerige dageraad.

Overigens zijn er ochtenden waarvoor het wel een toepasselijke uitdrukking is.

Het lijkt trouwens of de huizen aan dit strand eindeloos doorgaan. In elk geval oneindig veel verder dan ik in beide richtingen heb willen lopen om nog steeds voor de avondval weer terug te kunnen zijn.

Ergens heb ik een zaklamp. Mogelijk in het handschoenenvakje van de pick-up.

De pick-up staat op de snelweg. Ik denk dat ik de accu nu al een hele tijd ben vergeten op te laden.

Ongetwijfeld zijn er in het benzinestation nog ongebruikte accu’s.

Zuster Juana Inés de la Cruz. Ik heb eerlijk gezegd geen flauw idee meer wie dat geweest kan zijn.

Eerlijk gezegd zou ik evenveel moeite hebben om te zeggen wie Marco Antonio Montes de Oca was.

In de National Portrait Gallery in Londen – waar ik trouwens niet heb gewoond – kon ik acht van de tien gezichten op de portretten niet thuisbrengen. En bijna evenveel namen die de portretten identificeerden ook niet.

Natuurlijk wel mensen als Winston Churchill of de gezusters Brontë of de koningin of Dylan Thomas.

Maar toch werd ik er treurig van.

En waarom denk ik eraan dat ik Dylan Thomas zou willen vertellen dat je tegenwoordig op je knieën met je handen uit de Loire, de Po en de Mississippi kan drinken?

Of zou Dylan Thomas al dood geweest zijn voordat het onmogelijk werd om zoiets te doen, zou hij me met andere woorden aankijken alsof ik weer compleet geschift was?

Achilles zeker. En Shakespeare. En Emiliano Zapata.

Ik weet de jaartallen van Dylan Thomas niet meer precies. En hoe dan ook was er ongetwijfeld niet één specifiek jaartal voor de vervuiling.

Eén één acht zes, kunnen de laatste vier cijfers van iemands telefoonnummer geweest zijn.

Ik ben trouwens ook nooit bij de Mississippi geweest. Maar op de heen- en de terugweg van Mexico heb ik wel uit de Rio Grande gedronken.

Waarom zeg ik zulke dingen? Natuurlijk heb ik op diezelfde tocht de Mississippi moeten oversteken, in beide richtingen.

Toch heb ik er schijnbaar geen herinneringen aan. Of was ik toen ook gek?

De bizarre verzameling boeken die ik in die tijd las, goeie hemel. Bijna allemaal over die ene oorlog.

Terwijl ik regelmatig zelf ook nieuwe versies bedacht van de verhalen, eigen fantasievolle privé-improvisaties.

Bijvoorbeeld Helena, die zich van de kantelen laat zakken voor een geheime afspraak met Achilles aan de Scamander.

Of Penelope, die in Odysseus’ afwezigheid naar bed gaat met de ene na de andere vrijer.

En waarom ook niet? En helemaal als er zoveel rondhingen? En als het echt de tien oorlogsjaren en nog eens tien jaar duurde voordat die man van haar weer eens opdook?

Om een of andere reden hield ik altijd van het stuk waarin Achilles zich als meisje verkleedde en zich verstopte zodat hij niet naar de oorlog hoefde.

Er hangt trouwens een schilderij van Penelope die aan het weven is in de National Gallery, van een zekere Pintoricchio.

Dat heb ik heel slecht gezegd, vrees ik.

Aangezien ik helemaal niet bedoel dat Penelope in de National Gallery aan het weven is. Want dat doet ze natuurlijk op het eiland Ithaka.

Ithaka dat trouwens niet in de Adriatische of de Egeïsche zee ligt, maar in de Ionische.

Wat er allemaal nog in je hoofd blijft hangen, na zoveel tijd.

Ik moet er misschien ook bij zeggen dat de National Gallery en de National Portrait Gallery niet hetzelfde museum zijn, al bevinden ze zich allebei in Londen.

Sterker nog, ze zijn niet hetzelfde museum, ook al bevinden ze zich allebei in hetzelfde gebouw.

Daarentegen weet ik vrijwel niets over Pintoricchio, hoewel ik vroeger over veel schilders een heleboel wist.

Nou ja, ik wist een heleboel over veel schilders om dezelfde reden dat Achilles vast een heleboel wist over Hector bijvoorbeeld.

Maar van het schilderij met Penelope herinner ik me alleen dat er een kat op staat die met een kluwen garen speelt.

Ongetwijfeld was Pintoricchio niet de eerste die er een kat bij verzon. Maar toch, misschien is het leuk om je Penelope met een huisdier voor te stellen, vooral als ik er helemaal naast zat over haar en haar vrijers.

Ik had misschien ook al veel eerder moeten zeggen dat ik oprecht betwijfel of de oorlog daadwerkelijk tien jaar duurde.

Of dat Helena er de oorzaak van was.

Eén enkel Spartaans meisje, zoals iemand haar ooit noemde. Dat was ze tenslotte.

Maar in dit verband denk ik er in de eerste plaats aan hoe teleurstellend klein de ruïnes van Troje waren.

Zo’n beetje een doorsnee stratenblok en praktisch niet meer dan een paar verdiepingen hoog.

Nou ja, je had ook nog mensen buiten de citadel wonen, op de vlakte.

Maar toch.

In de Odyssee straalt Helena, als ze ouder is, een schitterende waardigheid uit. Ik heb die bladzijden een stuk of drie keer gelezen, waar Odysseus’ zoon Telemachus op bezoek komt.

Wat betekent dat ik ze er waarschijnlijk niet heb uitgescheurd en in het vuur heb gegooid, zoals toen ik de toneelstukken las.

Ondertussen ben ik net weer naar de duinen geweest. Toen ik aan het plassen was dacht ik om een of andere reden na over Lawrence van Arabië.

Nou ja, ik kan nauwelijks over hem nagedacht hebben, aangezien ik over Lawrence van Arabië niet veel meer weet dan over Pintoricchio. Maar toch kwam Lawrence van Arabië in mijn hoofd op.

Ik zou niet weten wat het verband is tussen plassen en Lawrence van Arabië.

Er staat nog steeds dat vrolijke briesje. Het is begin augustus, misschien.

Eventjes dacht ik, toen ik terugslenterde, dat ik een stukje Brahms hoorde. Ik zou zeggen de Altrapsodie, hoewel ik betwijfel of ik me de Altrapsodie herinner.

Ongetwijfeld hing er in de National Portrait Gallery ook een portret van Lawrence van Arabië.

En nu heb ik plotseling de naam T.E. Shaw in mijn hoofd. Nog een van die vluchtige identiteiten waar ik de vinger niet op kan leggen.

Niet dat ik daar trouwens mee zit.

Er zijn heel weinig dingen waar ik mee zit, zoals ik al dan niet duidelijk mag hebben gemaakt.

Nou ja, het zou onder de gegeven omstandigheden idioot zijn als het anders was.

Ik pieker af en toe wel, als piekeren het juiste woord is, over artritis in mijn schouder. Mijn linker, waardoor ik soms enigszins onthand ben.

De zon helpt, moet ik zeggen.

Mijn tanden daarentegen zou je geen vijftig jaar geven. Afkloppen, dat van mijn tanden.

Ik herinner me niets over mijn moeders tanden, als ik eraan probeer te denken. Of die van mijn vader.

Ik ben in elk geval misschien niet ouder dan zevenveertig.

Ik kan me Helena niet voorstellen met gebitsproblemen. Of Clytaemnestra met artritis.

Je had Cézanne natuurlijk.

Hoewel het niet Cézanne was, maar Renoir.

Ik zou inmiddels trouwens niet meer weten waar mijn eigen schildersmaterialen zijn gebleven.

Ik heb in de afgelopen jaren maar één keer een doek opgespannen, eigenlijk. Een monsterlijk groot doek, zeker drie meter bij anderhalf. Ik heb het toen ook gegrond met maar liefst vier lagen gesso.

En ben er daarna naar gaan staren.

Maandenlang heb ik naar dat doek gestaard, vermoed ik. Misschien was ik zelfs zo stom tubes verf op mijn palet uit te knijpen.

In feite was dat toen ik terugging naar Mexico, geloof ik. In het huis waar ik ooit heb gewoond met Simon, en met Adam.

Ik weet vrijwel zeker dat mijn man Adam heette.

En toen heb ik op een ochtend na maanden staren het doek met benzine in brand gestoken en ben weggereden.

Naar de overkant van de brede Mississippi.

Maar heel soms kon ik bijna dingen zien in dat doek.

Bijna. Achilles bijvoorbeeld, in zijn verdriet om de dood van zijn vriend, toen hij zich met as overdekte. Of Clytaemnestra, toen Agamemnon hun dochter had geofferd om een gunstige wind te krijgen voor de Griekse schepen.

Ik heb geen flauw idee waarom ik zo hield van het stuk waarin Achilles zich als meisje verkleedde.

Het was trouwens een vrouw die de Odyssee heeft geschreven, heeft iemand ooit gezegd.

Toen ik weer terug was in Mexico, hield ik de hele winter vast aan de oude gewoonte om mijn schoenen om te keren, zodat eventuele schorpioenen eruit konden vallen.

Zo waren er heel veel gewoontes die ik maar moeilijk afleerde. Ik bleef bijvoorbeeld ook een paar jaar lang deuren op slot doen.

Nou ja, ook in Londen. Regelmatig nam ik zelfs de moeite op de Britse kant van de weg te gaan rijden.

Na zijn rouw vereffende Achilles de rekening door Hector te doden, hoe Hector ook bleef rennen.

Ik stond op het punt daaraan toe te voegen dat mannen vroeger zulke dingen deden. Maar na haar eigen verdriet heeft Clytaemnestra Agamemnon vermoord.

Met een beetje hulp. Maar evengoed.

Iets zegt me, zijdelings, dat dit misschien een van de ideeën was die ik had voor mijn doek. Agamemnon in zijn bad, gevangen in dat net en erdoorheen doodgestoken.

Maar God mag weten waarom iemand voor zo’n bloederig onderwerp zou kiezen.

Maar Helena had ik in feite misschien echt wel willen schilderen. Bij een van de uitgebrande boten op het strand, toen de belegering eindelijk was afgelopen, gevangengenomen.

Maar nog steeds met die schitterende waardigheid.

Feitelijk zette ik dat doek trouwens in het Metropolitan op, vlak onder de hoofdtrap. Onder die dakramen met mijn kogelgaten.

Ik had mijn bed op een van de balkons neergezet waarvandaan ik de ruimte kon overzien.

Het bed zelf had ik weggehaald uit een van de historische stijlkamers, geloof ik, misschien Amerikaans Koloniaal.

Die schoorsteen die ik had gebouwd, had ik met metaaldraad aan dezelfde balkons vastgemaakt, zodat hij geen slagzij zou maken.

Hoewel ik me in die dagen nog steeds bediende van allerlei apparaten. En dus ook elektrische verwarmingen had.

Nou ja, en ook talloze lampen, met name waar het doek stond.

Een drie meter hoge schitterend verlichte Electra had ik kunnen schilderen, als ik eraan had gedacht.

Ik heb er pas net aan gedacht.

Arme Electra. Je eigen moeder willen vermoorden.

Nou ja, al die mensen. Zaten er tot over hun oren in, allemaal, als puntje bij paaltje komt.

Maar Irene Papas zou een geslaagde Electra zijn geweest.

Ze was in elk geval een geslaagde Helena, in De Trojaanse vrouwen van Euripides.

Misschien heb ik nog niet vermeld dat ik ook een paar films heb bekeken toen ik nog apparaten had.

Irene Papas en Katharine Hepburn in De Trojaanse vrouwen was er een van. En Maria Callas in Medea.

Mijn moeder had een kunstgebit, herinner ik me nu.

Nou ja, ook in dat glas naast haar bed, die laatste weken in het ziekenhuis.

O jee.

Hoewel ik me vaag herinner dat de projector die ik naar het museum had meegenomen er na een keer of drie, vier mee ophield, en dat ik niet de moeite heb genomen hem te vervangen.

Toen ik nog op mijn zolderkamer woonde, in het begin, heb ik minstens dertig draagbare radio’s binnengehaald, en ze allemaal op een ander getal op de schijf afgesteld.

Die werkten trouwens op batterijen, niet op stroom.

Natuurlijk werkten ze zo, want ik vraag me af of ik zo vroeg al had uitgedokterd hoe een generator werkte.

Mijn tante Esther is ook aan kanker overleden. Al was Esther feitelijk de zus van mijn vader.

Hier heb je tenminste altijd het geluid van de zee.

En precies op dit ogenblik maakt in de kamer hiernaast een los eindje tape op een gebroken ruit krabbende geluiden, van mijn briesje.

’s Ochtends, als de bladeren bedauwd zijn, zijn sommige net juwelen waarin het eerste zonlicht glinstert.

Een krabbende kat zou het kunnen zijn, dat losse eindje tape.

Waar zou het geweest zijn dat ik al die bloederige verhalen luidop heb gelezen?

Ik weet vrij zeker dat ik nog niet naar Europa was gegaan toen ik mijn laatste polshorloges droeg, mocht dat er iets mee te maken hebben.

Ik betwijfel of het dragen van dertien à veertien polshorloges aan je hele onderarm sowieso ergens iets te maken mee heeft.

Nou ja, ook nog een aantal gouden zakhorloges, aan een koord om mijn hals.

In een boek dat ik heb gelezen, was er trouwens iemand die precies op die manier een wekker droeg.

In The Recognitions van William Gaddis, zou ik zeggen, alleen geloof ik niet dat ik The Recognitions ooit heb gelezen.

Hoe dan ook denk ik waarschijnlijk eerder aan Taddeo Gaddi, ook al was dat geen schrijver maar een schilder.

Ik vraag me af wat ik eigenlijk deed met die horloges.

Ze dragen.

Nou ja. Maar ze hadden allemaal ook hun eigen alarm.

Wat ik meestal deed was hun alarm zo afstellen dat ze allemaal op een verschillende tijd afgingen.

Dat heb ik een tijdje volgehouden. De hele dag ging er om het uur een ander horloge af.

’s Avonds zette ik ze dan alle veertien opnieuw. Alleen zette ik ze dan zo dat ze allemaal tegelijk afgingen.

Dat was ongetwijfeld voordat ik leerde vertrouwen op de zonsopgang.

Ze deden het in elk geval zelden. Tegelijk afgaan bedoel ik.

Als ik zeg afgaan, bedoel ik dat ze zoemden, liever gezegd.

In een stadje genaamd Corinth, in Mississippi, maar niet in de buurt van de rivier de Mississippi, parkeerde ik mijn auto op een bruggetje en ontdeed mezelf van de horloges.

Ik geloof in Corinth. Ik zou een atlas moeten hebben om het zeker te weten.

Er ligt trouwens een atlas in dit huis. Ergens. Misschien in een van de kamers waar ik niet meer kom.

Ik zat een hele dag in de auto te wachten tot elk horloge op zijn beurt afging.

En als het horloge was afgegaan, liet ik hem in het water vallen. Welk waterlichaam dat ook geweest mag zijn.

Een paar gingen er niet af. Die heb ik opnieuw gezet, waarna ik in de auto ging slapen om me ervan te ontdoen toen ze ’s ochtends afgingen.

Terwijl ze net als de andere nog afgingen toen ik ze weggooide.

Eerlijk gezegd deed ik dat in een stadje ergens in Pennsylvania. Het stadje heette Lititz, Pennsylvania.

Dit alles was trouwens nog een tijdje voordat ik tennisballen van de Spaanse Trappen liet stuiteren.

Ik leg het verband tussen het wegdoen van de horloges en het laten stuiteren van de tennisballen van de Spaanse Trappen omdat ik zeker weet dat het wegdoen van de horloges ook plaatsvond voordat ik de kat zag, eveneens in Rome.

Als ik zeg dat ik een kat zag bedoel ik natuurlijk dat ik dacht dat ik een kat zag.

En ik weet zeker dat het in Rome was omdat dit gebeurde in het Colosseum, dat ontegenzeggelijk in die stad ligt.

En ik dacht dat ik de kat zag in een van overdekte galerijen van het Colosseum, helemaal bovenin.

Hoe ik me voelde. Tijdens al dat zoeken.

En dus haastte ik me naar een supermarkt voor blikjes kattenvoer.

Vermoedelijk even vlug als ik besefte dat ik de kat toch niet zou kunnen vinden.

En vervolgens een week lang elke ochtend een hele doos met blikjes opende en ze overal op de stenen banken neerzette.

Praktisch net zoveel blikjes als er Romeinen moeten zijn geweest die naar de Christenen kwamen kijken.

Maar vervolgens bedacht dat de kat misschien alleen ’s nachts opnieuw zou verschijnen omdat hij geschrokken was, en daarom nog een generator installeerde, en schijnwerpers zelfs.

Hoewel ik natuurlijk onmogelijk kon uitmaken of de kat achter mijn rug iets van het eten had gegeten, aangezien de meeste blikjes om te beginnen al niet helemaal vol hadden geleken.

Toch vond ik het ongetwijfeld de moeite waard om te controleren, meerdere keren per dag.

Nero, noemde ik de kat.

Hier, Nero, riep ik dan.

Nou ja, ik vermoed dat ik het op z’n tijd ook geprobeerd zal hebben met Julius Caesar en Herodotus en Pontius Pilatus.

Herodotus was misschien tijdverspilling voor een kat in Rome, nu ik erbij stilsta.

Ongetwijfeld zullen die blikjes kattenvoer er in elk geval nog wel staan, naast elkaar op alle rijen banken.

De regen zal ze, neem ik aan, inmiddels wel helemaal leeggespoeld hebben.

Ongetwijfeld was er helemaal geen kat in het Colosseum.

Hoewel ik de kat na verloop van tijd ook Calpurnia noemde, toen ik bedacht dat ik met alle eventualiteiten rekening moest houden.

Ongetwijfeld was er ook helemaal geen meeuw.

Nu heb ik het over de meeuw die me naar dit strand heeft gebracht.

Hoog, hoog, tegen de wolken, niet meer dan een stipje, maar daarna in de richting van de zee zwenkend.

Ik zal eerlijk zijn. Toen ik de kat dacht te zien in Rome, was ik onmiskenbaar gek. En daarom dacht ik dat ik de kat gezien had.

Toen ik hier dacht dat ik de meeuw zag, was ik niet gek. Daarom wist ik dat ik de meeuw niet gezien had.

Dingen verbranden af en toe. Ik bedoel niet alleen als ik ze zelf in brand heb gestoken, maar ook door een natuurlijke samenloop van omstandigheden. En dan worden er soms restanten bij stukjes en beetjes over grote afstanden weggeblazen, of tot verbazingwekkende hoogten.

Ik was na lange tijd gewend geraakt aan die dingen.

Toch had ik veel liever geloofd dat ik de meeuw had gezien.

Het is trouwens veel waarschijnlijker dat het de gedachte aan zonsondergangen was die me naar dit strand heeft gebracht.

Nou ja, het geluid van de zee kan ook.

Nadat ik eindelijk had besloten dat ik net zo goed kon ophouden met zoeken, bedoel ik.

Heb ik al gezegd dat ik ook op zoek was in Damascus, Syrië, en in Bethlehem, en in Troy, New York?

Op een keer, in de buurt van het Comomeer, bij een stenen trap die me een beetje deed denken aan de Spaanse Trappen, stopte ik een paar losse muntjes die in mijn Jeep waren blijven liggen in een toestel in een telefooncel, om te vragen naar Giovanni Keats.

Ik had geen flauw idee trouwens of Keats ooit weleens aan het Comomeer was geweest.

In Mexico reed ik een paar weken lang ook in een Jeep. En dus kon ik rechtstreeks de heuvel op manoeuvreren zonder elke keer de weg te hoeven nemen als ik naar het kerkhof ging.

Hoeveel verschillende voertuigen heb ik gebruikt, vraag ik me plotseling af, sinds dit allemaal is begonnen?