Marjoleine de Vos

Je keek te ver

Een wandeling

==

==

==

Uitgeverij Van Oorschot

Amsterdam

© Copyright 2020 MARJOLEINE DE VOS

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

==

ISBN 978 90 282 5116 8

==

www.vanoorschot.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2020

Je keek te ver

RUIMTEVREES

==

Achter weilanden weiden, daar weer achter

dijken, zee en Zweden. Waar zou je heen?

De blik verliest je met zichzelf in ruimte

waar aankomst ver en ver te zoeken is.

Niet voor de woerd die plotseling en onbedaarlijk

groen het zonlicht en je oog in zwemt.

Kijk bij je voet, maant hij, waar speenkruid

bloeit, de lucht gespiegeld blauw is in het diep.

Voel warmte op je neus, zie ’t vroege blad

van vlier. Je keek te ver. Dat wat je zoekt is hier.

##

Lees maar. Wij hebben bestaan.

Het kan lang duren voor je weet wat je ziet. Het kan zelfs lang duren voor je weet dat er iets te zien ís. Het is mogelijk jarenlang door de stad te fietsen, over de Veluwe te lopen, langs stranden, weilanden of over de hei, en bij het zien van een vogel niet meer te denken dan: hé, vogel. Als het voorjaar aanbreekt zingen de vogels harder en vroeger. Een opwekkend geluid, je hoort dat graag.

De vogels. Wélke? Geen idee.

Wie van niets weet ziet nooit een tureluur of een winterkoninkje, nooit een scholekster of een kievit, alleen maar ‘vogels’ of, vooruit, meeuwen, eenden, mussen, zwanen. Als niemand je ooit geleerd heeft en je zelf nooit gevraagd hebt wat er voor vogels zijn, hoe ze eruitzien, waar ze wonen, dan hoef je ze amper te zien.

Zo gaat het met landschappen ook. Het duurt heel lang voor je er iets aan ziet. Mensen die klagen over hoe de historie van het landschap wordt uitgewist, klagen vaak aan dovemansoren, of aan blindemansogen: voor de niet-ingewijde, de niet-kenner is er aan een landschap sowieso heel weinig te zien.

Natuur is in Nederland gaan betekenen: een gebied met een hek erom en grote grazers erop. Natuurbeheer is dol op halfopen landschappen en ‘plas-drasgebieden’, op omgevallen bomen en hertenkadavers, op het uitgraven van watertjes en op stiltegebieden en bordjes met verboden toegang. Om buiten te recreëren zijn er fietsroutes en meertjes om in te plonzen in de zomer. Liefst met een barbecue op de kant. Dat is natuur, daar ga je heen als je naar buiten gaat.

Aan in cultuur gebracht landschap heeft niemand veel boodschap, tenzij er iets spectaculairs op te zien is. Forten. Kastelen. Een romantische ruïne, een mooie buitenplaats, een theetuin. Waar niets van dat alles te zien is, hoef je ook niet te gaan kijken, je zou ook niet weten waarnaar. Het is voor de meesten van ons onmogelijk geworden een landschap te lezen en dat ligt niet alleen aan onszelf maar ook aan de landschappen.

In het agrarische buitengebied is vaak niet zoveel te zien, rechtgetrokken percelen, grote stallen, maïsakkers en raaigras. De tureluurs en de grutto’s die ik ooit zo verrukt leerde herkennen kom je nu niet meer tegen. De veldleeuwerik stijgt niet langer jubelend op. Weilanden betoveren niet bepaald meer door hun bonte bloemenovervloed want in het raaigras groeit helemaal niets, langs de sloten handhaven zich hooguit een paar brandnetels en wat riet, op geen akker staat nog een boom, houtwallen zijn bijna overal al lang uit het landschap verwijderd.

==

Nou daar lopen we dan, door datzelfde agrarische buitengebied, in Groningen ergens tussen Leermens en Eenum. Ik kijk naar de enorme akker die in de winter één grote moddervlakte is, een moddervlakte met best veel verdoolde uien erin die de boer niet heeft kunnen redden. In de voren staat water dat blinkt in het bleke licht van de ochtend of de namiddag – prachtig, denk ik tevreden. Ik zou ook wel een briefje willen schrijven vol dankbaarheid aan degene die dat meidoornheggetje daar langs de weg geplaatst heeft – het maakt het kale minder kaal, het geeft beschutting tegen de nogal eens aanloeiende westenwind, er tjielpen wel eens mussen in. Tjielp tjielp tjielp. Hanlo citeren is heel makkelijk voor een mus.

In mijn sjaal is het behaaglijk, wat zijn we toch gelukkig dat er donsjassen bestaan, wat is het hier stil en straks staat op dat land toch weer iets nieuws. Ben benieuwd wat.

Soms denk je alleen maar eenvoudige onnozele gedachten als je wandelt en is dat precies wat het wandelen zo prettig maakt. Dat er nu eens niets bijzonders aan de hand is, dat er alleen is wat je ziet. Ook al is wat je ziet veelal kaarsrecht, en is dat nogal onlevendig. De slootkanten zijn bijna scherpgeslepen doordat iemand de sloot met een grote machine heeft uitgeschept. De muizen hebben zich daar niet veel van aangetrokken, overal in de wal zie ik kleine gaatjes. Zo’n muis betrap je niet snel.

Zie, daar gaan je gedachten alweer weg van het gemopper.

==

Al denken de meeste mensen niet meteen aan boerenland als ze het over ‘buiten’ hebben, toch voel ik me wel buiten in dit, helaas wel iets te grootschalig geworden landschap, dat tegelijkertijd op kleine schaal is bestrooid met kerken, dorpen, boomgroepen, waar grote wolkenluchten boven hangen of immens grijze hemels, en waar niet veel verkeer is.

Ook hier op het Hogeland, waar ik woon en dagelijks wandel, is van alles uitgewist met het grote radeergum van de tijd, daar zijn ook percelen vergroot en kronkelende waterlopen rechtgetrokken, maar op allerlei plaatsen is er toch nog iets gebleven. Enorm grote boerderijen met machtige dubbele schuren. Middeleeuwse kerken, soms zelfs twaalfde-eeuws, meer dan tweeduizend jaar oude wierden (een ander woord voor terpen, je hoort het terug in dorpsnamen die eindigen op ‘werd’). Sporen van oude wegen, van vroegere bewoning, van menselijk gedoe van eeuwen geleden. Heel Groningen, heel Noord-Nederland is natuurlijk in zekere zin een spoor van vroegere bedrijvigheid – als niet ooit dijken waren aangelegd en terpen en wierden waren opgeworpen dan was dit land helemaal niet zo lang al zo bloeiend bewoonbaar en dan zag het er ook heel anders uit. Wie niet weet dat het ooit zo gegaan is, dat er op de slibwallen vestigingen ontstonden, dat men gebruik maakte van de vruchtbare klei en het water zo goed mogelijk bedwong, die ziet daar ook niets van. Die vraagt zich hooguit af waarom de wegen zo merkwaardig kronkelen in zulk wijd land zonder zichtbare obstakels voor een rechte weg, niet wetend dat die wegen ooit langs kronkelende waterlopen liepen, dat allerlei plasjes restanten zijn van prielen, ontstaan door het binnenlopende water, dat de ijsbanen in de dorpen vaak het resultaat zijn van het afgraven van de dorpswierden.