Fjodor Dostojewski

Brieven

vertaald door Titia Bouma en Karel van het Reve

Colofon

ISBN 978 90 282 5507 4

Fjodor Dostojewski, Verzamelde werken. Brieven (vert. Titia Bouma en Karel van het Reve). Van Oorschot, Amsterdam 1990 

Brief
1834

1. Aan Maria Dostojewskaja

voorjaar 1834, Moskou.

Lieve mama!

Toen U was vertrokken lieve mama werd ik buitengewoon verdrietig en als ik nu aan U denk Lieve Mama dan overvalt mij zo'n droefheid dat ik die echt niet kan verdrijven o, als U wist hoe graag ik U zou zien, ik kan bijna niet wachten op dat blijde ogenblik. Iedere keer als ik aan U denk smeek ik dat God u gezondheid mag schenken. Bericht ons lieve mama of U veilig bent aangekomen geef Andrjoesjinka en Werotsjka een kus van mij ik kus Uw hand en verblijf Uw onderdanige zoon

F. Dostojewski.

Fjodor Dostojewski was twaalf jaar toen hij deze brief aan zijn moeder schreef. Hij zat met zijn broer Michail op een kostschool in Moskou. Moeder was met de andere kinderen op het familielandgoed Darowoje.

Brief
1835

2. Aan Maria Dostojewskaja

9 mei 1835, Moskou.

Lieve Mama!

Reeds voor de derde maal berichten wij U per brief dat wij God zij dank gezond zijn en in goede welstand verkeren. Vandaag, donderdag dus, heeft papa ons vanwege de feestdag mee naar huis genomen, en we zijn nu allen bijeen alleen zonder U lieve mama. Jammer dat wij nog zo lang van U gescheiden moeten zijn; God geve dat deze tijd maar snel voorbij mag gaan. Bij ons is het zeer slecht weer, ik denk dat het bij U net zo is en ik denk dat U niet van de lente geniet; wat is het vervelend op het land wanneer het slecht weer is. Ik denk dat het voor Werotsjka en Nikolinka nog saaier is en dat Nikolja geen paardje kan rijden zoals vroeger met mij. Wat zielig dat die arme Aljona Frolowna zo lijdt, weldra zal zij geheel verdwenen zijn door de tering die haar heeft aangetast. Tot ziens mama. In de verwachting U spoedig te zien verblijf ik, Uw onderdanige zoon Fjodor Dostojewski.

P.S. Vergeet niet Werotsjka en Nikolinka te kussen.

De ‘feestdag’ was de ‘naamdag’ van tsaar Nicolaas I, naamgenoot van broertje Nikolaj. Aljona Frolowna was het zeer dikke dienstmeisje van de familie. Als men haar vroeg hoe het met haar ging placht ze te antwoorden: ‘Wat zal ik zeggen, ik verdwijn helemaal.’ Moeder D doet in de brief waar deze brief een antwoord op is de groeten van Aljona Frolowna, die laat zeggen ‘dat ze verdwijnt. Ze hoest en denkt dat het tering is.’ Werotsjka is Fjodors zusje Vera.

Brieven
1837

3. Aan Michail Dostojewski

3 juli 1837, St. Petersburg.

Lieve Papa!

Uw brief hebben wij ontvangen. Hoe zeldzaam zijn deze brieven en hoe dierbaar zijn ze ons daarom. Weken lang zien we er naar uit, maar welk een vreugde wanneer wij ze ontvangen! Behalve van U krijg ik ook nog vrij dikwijls brieven van Koedrjawtsew. U bent gezond, God zij dank! Moge God U slechts voorspoed geven. Ja, dat zal Hij doen en Hij zal ook ons Zijn genade schenken. Tot nu toe heeft Hij ons kennelijk beschermd bij al wat wij ondernamen. Wij zullen vertrouwen op Zijn voorzienigheid, en alles zal in orde komen. Van onszelf kunnen we zeggen dat wij, God zij geloofd, gezond zijn, zoals gewoonlijk. Alles verloopt bij ons naar wens. Nu eens houden wij ons bezig met Geometrie en Algebra en tekenen we ontwerpen van veldversterkingen: redoutes, bastions enz., dan weer maken we pentekeningen van bergen. Koronad Filippowitsj is zeer tevreden over ons en is tegen ons bijzonder vriendelijk. Hij heeft uitstekende instrumenten voor ons meegebracht voor 30 zilveren roebels en ook nog voor 12 roebel verf. Wij kunnen daar absoluut niet buiten, omdat de ontwerpen altijd worden geschilderd en onze huidige klasgenoten zijn te gierig om ons iets te lenen. Verder hebben wij in het geheel geen uitgaven, behalve dan voor briefpapier en het papier voor de ontwerpen, want we maken die al klaar voor het examen, en daar wordt erg op gelet, het telt het zwaarst voor de toelating. Deze week zijn we ook met Artillerie begonnen; dat moet je ook gehad hebben voor de tweede klas. Oordeelt U zelf, lieve papa, of wij werkelijk zonder voorbereiding naar de Academie hadden gekund!

De boeken hebben wij pas vandaag met de post ontvangen, vandaar dat wij niet dadelijk Uw brief hebben beantwoord. Hoe zeer, zeer dankbaar zijn wij U ervoor! Wij hebben ze in goede staat ontvangen. Wij kussen hiervoor Uw handen vele malen!

Vorige week zagen wij Garner, onze vroegere klasgenoot en ook Wessel. Zij kwamen afscheid nemen van Koronad Fil.; want ze vertrokken naar het kamp in Peterhof. Vandaag is K.F. jarig. Het weer is prachtig. Morgen verandert dat hopelijk niet en, als het goed blijft, komt Sjidlowski en gaan we met hem Petersburg in en bezienswaardigheden bekijken. Trouwens, over hem gesproken, hij vroeg me U te schrijven of U zijn brief en De agrarische courant heeft ontvangen. Hij laat U eerbiedig groeten.

Nu over mijzelf. De uitslag wordt zichtbaar minder en zal tegen het examen waarschijnlijk geheel verdwenen zijn. Wat het andere betreft, daar merkt niemand iets van. Daar kunt U geheel gerust op zijn. Het is nog nooit voorgekomen dat iemand van K.F. niet werd toegelaten tot de Academie. Koronad Filippowitsj laat U eerbiedig groeten. Het is al elf uur. Bedtijd! Goede nacht! Tot ziens.

Met oprechte achting hebben wij de eer te zijn Uw toegenegen zonen

Michail en Feodor Dostojewski.

Geef Andrjoesja, Nikolja, Werotsjka, en vooral Sasjoerka een kus van ons. Met Koronad Fillipowitsj heb ik over het geld gesproken. Hij zei dat het hem niet uitmaakte; hij uitte enkele beleefdheden zoals dat gaat bij dergelijke gelegenheden. Wat had hij ook kunnen zeggen? Had hij werkelijk kunnen twijfelen? Ik weet niet waarom hij U daarmee heeft lastig gevallen. Wees zo goed ons te schrijven, lieve papa, of U lang in Moskou denkt te blijven. Ik denk dat U zich nu zorgen maakt en U allerlei moeite getroost en dat allemaal door ons!! Hoe kunnen wij U daarvoor danken! Tegelijk met deze brief aan U schrijven wij ook aan tante. Beleefd genoeg, denken we.

In mei 1837 waren D en zijn broer Michail op de kostschool geplaatst van kapitein Koronad Filippowitsj Kostomarow, waar zij onderwijs kregen ter voorbereiding op de Ingenieursschool. Iwan Sjidlowski, een jeugdvriend van D, had grote religieuze belangstelling en heeft D misschien op dit gebied beïnvloed. Andrjoesja is broer Andrej. Tante is Alexandra Koemanina, zuster van D's moeder. Ze was met een welvarende koopman getrouwd en hielp de D's met geld.

4. Aan Michail Dostojewski

23 juli 1837, St. Petersburg.

Liefste Papa!

Vandaag is het zaterdag en hebben wij, God zij dank, tijd U althans enkele regels te schrijven: we hadden het voortdurend zo druk. September komt al dichtbij en daarmee ook de examentijd, door de week hebben wij geen ogenblik te verliezen. Alleen zaterdag en zondag hebben we vrij; d.w.z. op die dagen geeft Koronad Fillipowitsj ons geen les; en daarom hebben wij pas nu tijd gevonden ons per brief met U te onderhouden.

Met Mathematica en de andere vakken loopt alles naar wens; ook met fortificatie en Artillerie. 's Zondags en 's zaterdags maken wij ontwerpen en tekeningen. Aan iedereen geeft Koronad Filipowitsj vrijwel dagelijks les, maar aan ons tweeën in het bijzonder omdat van iedereen die zich bij hem voorbereidt alleen wij naar de tweede klas willen en alle anderen naar de laagste. Koronad Fillipowitsj heeft vertrouwen in ons, meer dan in alle 8 anderen die zich bij hem voorbereiden. Binnenkort krijgen we van een Onderofficier die door Koronad Filippowitsj is uitgenodigd exercitie, daarin hebben we dan les tot aan de toelating, d.w.z. tot december. Exercitie telt buitengewoon zwaar en ook al ken je voor de rest alles uitstekend, dan nog kun je op exercitie in de laagste klas terechtkomen. En bovendien kunnen wij alleen hiermee Zijne Hoogheid Michail Pawlowitsj voor ons innemen. Hij is buitengewoon gesteld op orde. Dus u begrijpt wel hoe hard wij hierop moeten oefenen, ook al moeten we na het septemberexamen toch allemaal naar het Genieslot om daar te exerceren. Wat moet dat worden? Alle hoop is nu op God gevestigd. Wij zullen niet nalaten ons tot het uiterste in te spannen.

Nu is bij U op het landgoed de graanoogst aan de gang en dat is zoals wij weten Uw meest geliefde bezigheid; wij weten niet hoe thuis de oogst is en wat voor weer het bij U is. Wat Petersburg betreft, het is hier verrukkelijk weer, Italiaans. Sjidlowski hebben we nog niet gesproken en dus hebben wij hem Uw groeten niet over kunnen brengen.

Wat doen onze broertjes en zusjes zoal op het land? Ze hebben vast naar hartelust gewandeld, gerend, bessen gesnoept en zijn vast heel bruin. Sasjenka zal, denken we, wel ontzettend gegroeid zijn: buitenlucht is goed voor haar. Warinka is zeker aan het handwerken en vergeet vast niet te studeren en De geschiedenis van Rusland van Karamzin te lezen. Dat heeft ze ons beloofd.

Wat Andrjoesja betreft, hij zal bij alle geneugten van het buitenleven zijn Geschiedenis toch niet vergeten, die hij nogal slecht kende. Van de herfst brengt U hem dus naar Moskou omdat er een plaats vrij is bij Tsjermak. Ja! U zult nog lang moeten zorgen voor de opvoeding van Uw kinderen; wij zijn met zoveel. Oordeelt U zelf hoezeer wij verplicht zijn God te vragen om het behoud van Uw voor ons zo kostbare gezondheid.

Met diepe achting en toegenegenheid verblijven wij, Uw oprecht liefhebbende

Michail en Fjodor Dostojewski.

Geef alle broertjes en zusjes een kus van ons.

De Ingenieursschool, die genie-officieren opleidde, telde vier klassen, de vierde was de laagste. De broers D werden na hun jaar bij Kostomarov toegelaten tot de derde klas. Zijne Hoogheid is grootvorst Michail, broer van de tsaren Alexander I en Nicolaas I. Sasjenka en Warinka zijn D's zusjes Alexandra en Warwara. Karamzins ‘Geschiedenis van het Russische rijk’ was een van D's lievelingsboeken. Broer Andrej kwam inderdaad op de kostschool van Leopold Tsjermak - dezelfde kostschool waar Michail en Fjodor op hadden gezeten voor ze bij Kostomarow kwamen.

Brieven
1838

5. Aan Michail Dostojewski

9 augustus 1838, St. Petersburg.

Broer!

Wat was ik verbaasd over jouw brief, lieve broer: heb je werkelijk geen letter van mij ontvangen? Ik heb je sinds je vertrek 3 brieven gestuurd: 1 kort na je vertrek; op je 2e kon ik niet antwoorden omdat ik geen kopeke bezat (ik wilde niet lenen van de Merkoerows). Dat duurde tot 20 juli toen ik van Papa 40 r. ontving. En ten slotte onlangs de 3e. Dus je kunt er niet prat op gaan dat jij mij niet vergeten bent, en mij vaker hebt geschreven. Dus ook ik heb steeds woord gehouden. Het is waar, ik ben lui, heel lui. Maar wat moet ik dan, nu me op de wereld slechts een ding rest: ononderbroken zalig nietsdoen. Ik weet niet of mijn weemoedige gedachten ooit zullen verdwijnen. Slechts één toestand valt de mens ten deel: de atmosfeer van zijn ziel bestaat uit een samenvloeiing van hemel en aarde; wat een wetteloos kind is de mens; want de natuurwet van de geest is geschonden... Het schijnt me toe dat onze wereld het vagevuur is voor hemelse geesten, die beneveld zijn door een zondige gedachte. Het schijnt me toe dat de wereld een negatieve betekenis heeft aangenomen en dat wat hoogstaand en verfijnd van geest was satire is geworden. Wanneer in dit beeld iemand terechtkomt die noch effect noch gedachte deelt met het geheel, kortom een volslagen buitenstaander... wat is dan het resultaat? Het beeld is bedorven en onmogelijk geworden.

Maar alleen het taaie vlies te zien waaronder het heelal smacht, en te weten dat een enkele uitbarsting van de wil volstaat om dit vlies te doorbreken en dan op te gaan in de eeuwigheid; dit te weten en te leven als de laatste der schepselen... verschrikkelijk! Wat is de mens kleinmoedig! Hamlet! Hamlet! Wanneer ik me die heftige, wilde woorden herinner waarin het kermen van een verstijfde wereld weerklinkt, dan kan noch somber morren, noch verwijt mijn hart doen krimpen... Mijn ziel is verpletterd door verdriet en durft dit verdriet niet te begrijpen uit angst verscheurd te worden. Van Pascal is de uitspraak: wie protesteert tegen de filosofie, is zelf een filosoof. Een jammerlijke filosofie! Maar nu genoeg gekletst. Van jouw brieven heb ik er slechts 2 ontvangen (afgezien van de laatste). Nu broer, je beklaagt je over je armoede. Ook mij kun je niet rijk noemen. Wil je wel geloven dat ik toen ik uit het kamp kwam geen kopeke bezat; ik was onderweg van kou (het goot de hele dag en wij hadden geen beschutting) en honger ziek geworden en ik had geen cent om mijn keel te bevochtigen met een slok thee. Maar ik genas; in het kamp was mijn bestaan uiterst armoedig tot ik geld van Papa ontving. Toen heb ik mijn schulden betaald en de rest uitgegeven. Maar de beschrijving van jouw toestand overtreft alles. Hoe is het mogelijk dat je zelfs geen 5 kopeken hebt; dat je God mag weten wat moet eten en dat je watertandend de zoete zaligheid voor je ziet van die verrukkelijke bessen waar jij zo dol op bent! Wat heb ik een medelijden met je! Je vraagt wat er gebeurd is met de Merkoerows en met je geld. Dat zit zo: ik ben na je vertrek een paar keer bij hen geweest. Daarna kon ik er niet heen omdat ik hier vast zat. Uiteindelijk heb ik ze maar bericht gestuurd, maar ze zonden mij zo weinig dat ik me schaamde om hun verder nog iets te vragen. Toen ontving ik op mijn naam jouw brief aan hen. Ik had niets meer en besloot ze te vragen mijn brief bij die van hen te voegen. Maar blijkbaar heb je ze geen van beide ontvangen. Waarschijnlijk hebben ze je niet geschreven. Voor het kamp (ik had zelfs geen geld om de reeds lang tevoren opgestelde brief aan Papa te versturen) heb ik me tot hen gewend met het verzoek me toch iets te sturen; ze stuurden me al onze spullen, maar zonder een kopeke erbij en gaven geen antwoord; ik voelde me als een vis op het droge! Uit dit alles concludeerde ik dat zij van ons gezeur af wilden zijn. Ik wilde het met ze bespreken in een brief maar ik zit hier vast na het kamp en zij zijn verhuisd. Ik weet in welk huis ze nu wonen, maar ik weet het adres niet. Dat zal ik je later schrijven. Maar het is hoog tijd om over te gaan op een ander onderwerp. Je schept nu wel op dat je veel hebt gelezen... maar verbeeld je alsjeblieft niet dat ik je benijd. Ik heb zelf in Peterhof minstens zoveel gelezen als jij. De hele Hoffmann in het Russisch en het Duits (namelijk het nog niet vertaalde Kater Murr), bijna de hele Balzac (Balzac is groot! Zijn personages zijn het produkt van een universele geest! Niet de tijdgeest, maar duizenden jaren strijd hebben zo'n ontknoping voorbereid in de ziel van een mens). Goethe's Faust en zijn kleine gedichten, De geschiedenis van Polewoj, Ugolino, Undine (over Ugolino schrijf ik je later nog het een en ander). Ook Victor Hugo, behalve Cromwell en Hernani. Nu neem ik afscheid. Schrijf me, doe me dat genoegen, troost me en schrijf me zo vaak mogelijk. Antwoord direkt op deze brief. Ik reken erop binnen 12 dagen antwoord te hebben. Op z'n laatst! Schrijf, anders kwel je me.

Je broer F. Dostojewski.

Ik heb een plan: gek worden. Laat de mensen zich maar druk maken, laat ze me genezen en verstandig maken. Als je de hele Hoffmann hebt gelezen, herinner je je zeker de figuur van Alban. Wat vind je van hem? Vreselijk een mens te zien die het onbegrepene in zijn macht heeft, een mens die niet weet wat hij moet doen en die speelt met iets dat God heet!

Schrijf je de Koemanins vaak? En schrijf me of Koedrjawtsew je nog iets over Tsjermak heeft laten weten. Schrijf daar in godsnaam ook over; ik wil weten hoe het met Andrjoesja gaat.

Maar luister eens broer. Als het met onze briefwisseling zo blijft gaan als nu kunnen we beter niet schrijven. Laten we afspreken elkaar om de andere zaterdag te schrijven, dat is beter. Ik heb nog een brief van Schrenk gekregen en hem hem al 3 maanden niet teruggeschreven. Vreselijk! Zo gaat dat als je geen geld hebt!

Merkoerow is een onderofficier, van wie we alleen maar weten dat D hem en zijn vrouw kende. In deze brief treedt voor het eerst het thema geldgebrek op - een onderwerp dat in latere brieven zelden zal ontbreken. De uitspraak van Pascal die D denkelijk bedoelt staat in diens ‘Pensées’ en luidt: ‘Se moquer de la philosophie, c'est vraiment philosopher.’ Hoffmanns ‘Serapionsbrüder’ waren in 1836 in acht delen in Russische vertaling verschenen. Van zijn ‘Kater Murr’ zou in 1840 een Russische uitgave verschijnen. Van Nikolaj Polewoj las D ‘Geschiedenis van het Russische volk’ en het drama ‘Ugolino’. ‘Undine’ is Zjoekowski's in 1837 verschenen bewerking van het gelijknamige sprookje van Friedrich de la Motte-Fouqué. ‘Cromwell’ en ‘Hernani’ zijn drama's van Hugo. Alban is een figuur uit een verhaal van Hoffmann. Koedrjawtsew en Schrenk waren medeleerlingen van D op de kostschool van Tsjermak.

6. Aan Michail Dostojewski

30 oktober 1838, St. Petersburg.

Liefste Papa!

Wees om Gods wil niet boos omdat ik na ontvangst van Uw brief niets van mij liet horen, Liefste Papa! Ik heb alle reden om te zwijgen en om me te rechtvaardigen. Ik zeg U alleen dat Uw brief mij heeft bereikt aan het begin van het examen, dat nu is afgelopen. Ik haast me U van alles op de hoogte te stellen. Al voordat ons examen afgelopen was had ik een brief aan U opgesteld... ik had U, liefste Papa, willen verblijden met mijn brief, ik had Uw hart met vreugde willen vervullen, dat was alles waarvoor ik leefde, of ik nu waakte of sliep. Wat rest mij? Waarmee kan ik U nu nog verblijden, mijn Teerbeminde vader? Maar ik zal duidelijker zijn.

Ons examen liep tegen het einde, en ik was er trots op; ik had het uitmuntend gedaan, maar wat gebeurt? Men laat mij dezelfde klas nog een jaar overdoen. Mijn God! Waarmee heb ik U vertoornd? Waarom zendt Gij mij niet Uw zegen, waarmee ik de liefste aller ouders had kunnen verblijden? O, hoeveel tranen heeft me dit gekost. Ik bezwijmde bijna toen ik het hoorde. Jongens die het examen 100 maal slechter dan ik hadden gemaakt zijn wel overgegaan (door protectie). Wat doe je eraan, men kan zich blijkbaar niet alleen een weg banen. Laat ik een ding zeggen: enkele leraren waren mij niet welgezind en juist hun stem woog het zwaarst bij de bespreking. Met twee van hen heb ik persoonlijk moeilijkheden gehad. Een woord van hen en ik werd niet bevorderd. (Dit alles heb ik achteraf gehoord.) Oordeelt U zelf hoe mijn examen was, wanneer ik U mijn cijfers vertel; ik zal openhartig zijn en niets verbergen.

Van de 10 punten die je maximaal kon behalen (voor Algebra en Fortificatie was het maximum 15) kreeg ik:

Voor Algebra - 11 (De leraar wilde beslist dat ik bleef zitten, hij is degene die mij het minst mag)
Fortificatie - 12 | Russ. taal - 10
Artillerie - 8 | Frans - 10
Geometrie - 10 | Duits - 10
Geschiedenis - 10 | Godsdienst - 10
Geografie - 10 |

Oordeelt U zelf hoe ik me voelde toen ik hoorde dat ik met zulke cijfers was blijven zitten. Algebra en Fortificatie had ik nota bene uitmuntend gemaakt maar ze hebben me te lage cijfers gegeven.

Wat heb ik eraan dat ik straks de eerste van onze klas ben. Wat heb ik daaraan. Over een halfjaar zit ik in de 2e klas. Het examen is vastgesteld voor mei. Ik heb een heel jaar verloren! Wees niet bedroefd, Papa! Wat valt eraan te doen? Ontzie Uzelf. Kijk naar ons arme gezin; naar onze arme kleine broertjes en zusjes die slechts dank zij U leven, alleen bij U steun vinden. Waarom zou U bedroefd zijn en U, zonder Uzelf in acht te nemen, overgeven aan wanhoop? U houdt zo van ons dat U geen enkele tegenslag in ons leven wilt zien. Maar wie kent geen tegenslag? Nu pijnigt U zich met de ongegronde gedachte dat ik, als ik blijf zitten, van de Academie verwijderd word. Ben ik dan werkelijk zo onbegaafd dat men mij zo maar kan verwijderen? Of ken ik het reglement van de Academie niet? Ik ben blijven zitten! Een 2e jaar in dezelfde klas! De laagheid! Morgen zal ik de Generaal vragen waarom ik niet ben overgegaan. Ze moeten me toch iets zeggen. U schrijft, Lieve Papa, dat U nu moederziel alleen bent en dat zus en Warinka U ook verlaten hebben. O, mopper niet op ons, Liefste Papa. U moet geloven dat mijn hele leven alleen ten doel heeft U lief te hebben en U vreugde te schenken. Te handelen naar Gods wil. Ik verblijf Uw liefhebbende zoon, hoogachtend

Feodor Dostojewski.

P.S. Ik zal nu stipter zijn met mijn brieven. Kus Kolja en Sasja. O, wanneer komt de tijd dat ik U met liefde en vreugde kan omhelzen. Nog een overbodig jaar van akelige, onbeduidende Conducteursdienst.

U heeft me opgedragen, Liefste Papa, openhartig tegenover U te zijn, wat mijn noden betreft. Echt, ik ben nu behoorlijk arm. Ik heb moeten lenen om U te schrijven en kan het niet terugbetalen. Stuur me meteen iets. U haalt me uit de hel. O, het is vreselijk om in zo'n armoede te leven.

Iw. Nikolajewitsj in Petersburg laat U groeten en betuigt zijn hoogachting.

Binnenkort is het feest in ons gezin. De dag van Uw Beschermengel; ik vergiet vele tranen bij alle herinneringen. Al het mogelijke geluk van de wereld wens ik U, onze Engel. O, hoe blij zou ik zijn als mijn gelukwens U mocht bereiken in vreugde en blijdschap.

D bleef zitten in de tweede klas wegens onvoldoende vorderingen in het exerceren. Met ‘conducteur’ werd in die tijd een nog niet afgestudeerde ingenieur bedoeld.

7. Aan Michail Dostojewski

31 oktober 1838, St. Petersburg.

O, hoe lang, hoe lang heb ik je niet geschreven, lieve broer... Dat walgelijke examen! Het heeft me belet jou en Papa te schrijven en Iwan Nikolajew[itsj] op te zoeken en wat is het resultaat? Ik ben niet bevorderd!

O, afschuwelijk! Nog een jaar, een heel overbodig jaar! Ik zou niet zo razend zijn als ik niet wist dat laagheid en laagheid alleen mij ten val heeft gebracht; ik zou niet zo bedroefd zijn indien de tranen van mijn arme vader niet zouden branden op mijn ziel. Tot nu toe wist ik niet wat gekwetste eigenliefde betekende. Ik zou gebloosd hebben indien dat gevoel zich van mij meester had gemaakt... maar weet je? Ik zou de hele wereld wel in een keer willen vermorzelen... Ik heb zoveel dagen verloren, verpest voor het examen, ik ben ziek en mager geworden, ik heb het examen uitmuntend, in de volle betekenis van dat woord, afgelegd en ben blijven zitten... Eén leraar (algebra) tegen wie ik het afgelopen jaar brutaal ben geweest wilde dat en hij was nu zo gemeen mij als verklaring voor mijn blijven zitten daaraan te herinneren. Bij een maximum van 10 had ik gemiddeld een 9½ en ik ben blijven zitten... Naar de duivel met alles. Ik moet het maar verdragen... Laat ik geen papier verspillen, ik schrijf je toch al zo weinig.

Mijn vriend! Je filosofeert als een dichter. En net zo min als de ziel in balans blijft bij een hoge graad van opwinding is jouw filosofie evenwichtig en juist. Om meer te weten, moet men minder voelen en omgekeerd is die regel de ijlkoorts van een onbezonnen hart. Wat wil je zeggen met het woord weten? De natuur, de ziel, God, liefde leren kennen... Dat doet men met het hart en niet met het verstand. Indien wij geesten waren zouden we leven, zweven in de sfeer van de gedachte, waarboven onze ziel zweeft, wanneer zij die gedachte wil ontraadselen. Maar wij mensen zijn stof, wij moeten gissen en kunnen de gedachte niet ineens bevatten. De geleider van de gedachte, door het vergankelijke omhulsel tot in de eigenlijke ziel, is het verstand.

Het verstand is een stoffelijk vermogen... de ziel, of de geest, leeft bij de gedachte die het hart haar influistert. De gedachte ontstaat in de ziel. Het verstand is een werktuig, een machine, voortbewogen door het vuur van de ziel... Daarbij (dat is vers 2) handelt het menselijk verstand, meegesleept naar het gebied van de kennis onafhankelijk van het gevoel, van het hart dus. Indien echter het doel van kennis de liefde en de natuur is, wordt aan het hart een zuiver gebied ontsloten... Ik wil niet met je redetwisten, maar ik moet zeggen dat ik het niet eens ben met je mening over poëzie en filosofie. De filosofie moet men niet zien als een eenvoudige wiskundige vergelijking waarbij de natuur de onbekende is... Let erop dat de dichter in een opwelling van inspiratie God ontraadselt, dus aan de roeping voldoet van de filosofie. Dus poëtische verrukking is filosofische verrukking... Dus is ook filosofie poëzie, alleen in de hoogste graad!... Vreemd dat jij denkt in de geest van de huidige filosofie. Hoeveel stompzinnige systemen hebben postgevat in intelligente, vurige hoofden; om een betrouwbaar resultaat te halen uit dit ratjetoe moet men dit resultaat wiskundig formuleren. Dat zijn de regels van de huidige filosofie... Maar genoeg gemijmerd... Zonder je krachteloze filosofie goed te keuren kan ik echter wel het bestaan goedkeuren van de slappe uitdrukking ervan, waarmee ik je niet wil vermoeien...

Broer, het is droevig te leven zonder hoop... Ik kijk vooruit en de toekomst beangstigt mij... Ik ijl rond in een koude atmosfeer, als op de pool, waar geen zonnestraal doordringt... Lange tijd heb ik geen uitbarsting van inspiratie gekend... waardoor ik vaak in net zo'n toestand verkeer als De gevangene van Chillon, weet je nog, na de dood van zijn broers in de kerker... Naar mij komt niet de paradijsvogel van de poëzie vliegen om mijn verkilde ziel te verwarmen... Je zegt dat ik gesloten ben; maar nu hebben mijn vroegere dagdromen mij verlaten en de wonderschone arabesken die ik ooit schiep hebben hun verguldsel afgeworpen. De gedachten die met hun stralen mijn hart en ziel in vlam zetten hebben hun vuur en warmte verloren; of mijn hart is ongevoelig geworden, of... Verder spreken jaagt me angst aan... Ik vind het vreselijk te zeggen dat heel het verleden slechts een gouden droom zou zijn geweest, een weelderige fantasie...

Broer, ik heb je gedicht gelezen. Het heeft mijn ziel enige tranen ontwrongen en heel even mijn ziel in slaap gewiegd met het vriendelijk gefluister van herinneringen. Je zegt dat je een idee hebt voor een drama... Dat verheugt me... Schrijf het... O, als jij ook van de laatste kruimels van het paradijsmaal verstoken was gebleven, wat zou je dan nog resten... Jammer dat ik vorige week Iw[an] Nikolajew[itsj] niet kon opzoeken, ik was ziek! Luister! Ik denk dat ook roem bijdraagt tot de inspiratie van een dichter. Byron was een egoïst: zijn opvatting van roem was nietig, ijdelheid. Maar alleen de overweging dat ooit in het voetspoor van jouw vroegere verrukking zich uit het stof een zuivere ziel zal losmaken, verheven en schitterend, de gedachte dat inspiratie als een hemels geheim de bladzijden zal wijden waarboven jij hebt gehuild en waarboven het nageslacht zal huilen, ik denk dat deze gedachte de ziel van een dichter binnensluipt, juist op het ogenblik dat hij schept. Het holle geschreeuw van de massa is onbeduidend. Ach, mij schoten 2 verzen van Poesjkin te binnen, waarin hij de massa en de dichter beschrijft:

En (laat de massa) spuwen op het altaar, waar jouw vuur brandt en kinderlijk baldadig schudden aan jouw drievoet.

Is het niet werkelijk verrukkelijk! Tot ziens. Je vriend en broer F. Dostojewski.

Ja! Schrijf me wat de hoofdgedachte is van Chateaubriands Génie du Christianisme. Onlangs las ik in De zoon des vaderlands een artikel van de criticus Nisard over Victor Hugo. O, wat staat hij laag aangeschreven bij de Fransen. Wat doet Nisard het voorkomen alsof zijn drama's en romans onbeduidend zijn. Ze zijn onrechtvaardig jegens hem, en Nisard (hoewel een intelligent man) kletst. En nog iets: schrijf me de hoofdgedachte van je drama; ik ben ervan overtuigd dat het prachtig is; hoewel voor het uitdenken van karakters 10 jaar nog te weinig is. Tenminste zo denk ik erover. Ach, broer, wat spijt het me dat je zo arm bent. De tranen springen me in de ogen. Wanneer hadden we het ooit zo slecht? Voor ik het vergeet, gefeliciteerd, mijn beste, met je naamdag en ook nog met je verjaardag.

In je gedicht: Visioen van een moeder begrijp ik de vreemde contouren waarin je de ziel van de overledene hebt gehuld niet. Het karakter van de dode vrouw is niet uitgediept. Desondanks is het gedicht goed geschreven, hoewel je je op een plaats hebt vergist. Wees niet boos omdat ik zo kritisch ben. Schrijf vaker, ik zal ook accurater zijn.

Ach, spoedig zal ik weer de nieuwe gedichten van Iwan Nikolajewitsj lezen. Wat een rijke poëzie! Wat een Geniale ideeën! Wat ik nog vergeten was te zeggen. Je weet, denk ik, dat Smirdin een Pantheon van onze letterkunde samenstelt: een boek met portretten van 100 literatoren met bij elk portret een stuk dat representatief is voor het werk van die literator. En verbeeld je: Zotow(?!) en Orlow (Alexander Anfimowitsj) zijn er ook bij. Om je dood te lachen! De Merkoerows gaan binnenkort naar Penza of schijnen zelfs al weg te zijn.

Ik heb medelijden met onze arme vader! Een vreemd karakter! Ach, hoeveel leed heeft hij niet doorstaan! Ik kan wel huilen omdat we hem nergens mee kunnen troosten. Maar weet je, Papa kent de wereld absoluut niet. Hij heeft er 50 jaar in doorgebracht maar denkt nog net zo over de mensen als 30 jaar geleden. Gelukkige onwetendheid. Maar hij is erg teleurgesteld in de wereld. Dat schijnt ons gemeenschappelijk lot te zijn. Nogmaals tot ziens.

De jouwe

Iwan Nikolajewitsj is Sjidlowski. ‘De gevangene van Chillon’ is Zjoekowski's bewerking van Byrons ‘Prisoner of Chillon’. ‘Zoon des vaderlands’ heette een door Gretsj en Boelgarin in 1825-1839 uitgegeven maandblad. De twee regels van Poesjkin zijn uit diens sonnet ‘Aan een dichter’, waarin betoogd wordt dat een dichter zich niets behoort aan te trekken van het oordeel der menigte.

Brieven
1839

8. Aan Michail Dostojewski

10 mei 1839, St. Petersburg.

Vreemd: door die domme omstandigheden in mijn huidige leven wordt mij veel ontzegd. Ik heb de verzending van mijn brief 5 dagen moeten uitstellen. De parade was verschoven naar 10 mei. Dat had ik nog aan mijn brief aan U willen toevoegen, maar wilt U wel geloven, liefste Papa, dat mij dat niet is gelukt vanwege het exerceren (waarmee ze ons kwellen) en de examens. Nu schrijf ik U per paardenpost.

Mijn lieve goede Vader! U denkt toch niet werkelijk dat Uw zoon, wanneer hij U om geldelijke steun vraagt, iets onnodigs vraagt. God is mijn getuige: zou ik willen dat U zich wat dan ook moest ontzeggen om mijzelf voordeel te verschaffen? Ik zou zelfs niet het hoogst noodzakelijke willen. Hoe bitter is de hulp waaronder mijn bloedverwanten gebukt gaan. Ik heb een hoofd en handen. Was ik vrij en ongebonden, op mijzelf aangewezen, ik zou van U geen kopeke vragen; ik zou me schikken in de bitterste armoede. Ik zou me schamen het woord hulp in de mond te nemen. Nu kan ik U slechts beloften doen voor de toekomst; maar die toekomst is nabij en U zult dan zien hoe ik ben.

Maar realiseert U zich nu toch, lieve Papa, dat ik dien in de volle zin van het woord. Of ik nu wil of niet, ik moet mij geheel richten naar de maatstaven van mijn huidige omgeving. Waarom moet ik mijzelf tot een uitzondering maken? Dergelijke uitzonderingen staan soms bloot aan verschrikkelijke onaangenaamheden. U begrijpt het zelf, lieve Papa. U heeft onder de mensen geleefd. Welnu: het kampleven kost iedere leerling van een Militaire Academie tenminste 40 r. (Ik schrijf U dit alles omdat ik met mijn vader spreek). Bij dit bedrag zijn niet inbegrepen behoeften als bijv.: thee, suiker enz. Dat is zonder meer onontbeerlijk, niet alleen fatsoenshalve, maar uit noodzaak. Wanneer men bij regenachtig weer doorweekt raakt in een linnen tent, of wanneer men in dergelijk weer moe en verkleumd terugkomt van een oefening, kan men zonder thee ziek worden, wat mij vorig jaar tijdens een bivak overkwam. Maar niettemin zal ik, omdat ik Uw nood eerbiedig, geen thee drinken. Ik verlang slechts het hoognodige voor 2 paar eenvoudige laarzen: 16 r. Nu mijn spullen - boeken, laarzen, pen en papier enz. enz., - die moeten ergens liggen. Daarvoor moet ik een kist hebben; want in een kamp zijn geen andere gebouwen dan tenten. Onze slaapplaatsen zijn een hoop stro, met een laken bedekt. Ik vraag me af waar ik zonder kist alles neer moet leggen. U moet weten dat de staat er zich niet om bekommert of ik plaats nodig heb of niet; zich niet bekommert of ik een kist heb. De examens zijn binnenkort afgelopen, dus boeken zijn niet nodig; de staat kleedt mij, dus laarzen zijn niet nodig enz. Maar hoe kom ik de tijd door zonder boeken? Met de 3 paar laarzen die we verstrekt krijgen doe je zelfs in de stad nog geen halfjaar! Dus ik heb officieel geen plaats om de kist die ik beslist nodig heb neer te zetten. In de gemeenschappelijke tent hinder ik mijn kameraden, bezorg ik anderen dus overlast en men zal mij eenvoudigweg niet toestaan een kist in de tent te hebben want niemand heeft er een in de tent; dus moet ik een plaats hebben voor mijn spullen. Ik kan aan een plaats komen door (net als iedereen) met een van onze oppassers af te spreken dat hij mijn kist ergens neerzet. Daar moet je voor betalen. Dus een kist kost zeker een roebel zilver.

Voor vervoer heen en terug | 5 r.
Voor een plaats | 2 r. zilver
Voor het poetsen van de laarzen | 5 r.

Dat is het vastgestelde tarief van een oppasser. In de stad is het anders maar in het kamp moet men hun voor iedere stap betalen. De leiding bemoeit zich er niet mee.

Dus:... | 16
| 3,75
| 5
| 7 (2 zilver)
| 5
| _____
| 36, of ongeveer 40

(voor het versturen van brieven voor pen en papier enz.). Ik heb van wat U stuurde 15 r. bewaard. U ziet lieve Papa dat ik in ieder geval nog 25 r. nodig heb. Begin juni gaan we op kamp. Stuur mij dus het geld voor de 1e juni, als U Uw zoon wilt helpen in zijn vreselijke nood. Ik durf niets te eisen. Ik vraag niets overbodigs; maar mijn dankbaarheid zal grenzeloos zijn. Adresseer Uw brief weer op naam van Sjidlowski. Tot ziens mijn lieve Papa.

Geheel en al de Uwe, F. Dostojewski.

Uit Darowoje schreef vader D op 27 mei terug dat hetfamiliebankroet voor de deur stond. ‘Sinds het begin van de lente tot nu toe geen druppel regen,geen enkele dauw. Hitte, vreselijke winden hebben alles verwoest [-] daardoor dreigt niet alleen bankroet, maar complete honger! En dan ga jij klagen dat je vader je weinig stuurt.’ Hij stuurde overigens wel de gevraagde 25 roebel.

9. Aan Alexander en Alexandra Koemanin

25 december 1839, St. Petersburg.

Weledele Heer, Liefste Oom, Weledele Mevrouw, Liefste Tante!

Mijn langdurig, door niets te rechtvaardigen en te verontschuldigen stilzwijgen zou U, liefste Oom en Tante, vreemd, onbegrijpelijk, onvergeeflijk toe kunnen schijnen, een onbeleefdheid jegens U en, ten slotte, een grove ondankbaarheid. Ik neem mijn pen op, maar niet om me te rechtvaardigen: nee! ik weet dat mijn verzuim, door welke omstandigheden dan ook, bij lange na niet gerechtvaardigd kan worden. Zou ik dan nog kunnen hopen dat wat ik ter rechtvaardiging aanvoer geaccepteerd zou worden? Ik zeg alleen: als U mijn oprechte, openhartige bekentenis, mijn poging om mijn misstap jegens U te verklaren, ook maar enige aandacht waardig keurt, dan prijs ik mijzelf gelukkig; want dan krijg ik terug waarop ik zelfs niet durfde hopen - iets van Uw aandacht en sympathie voor mij, hoe weinig ook.

Nadat ik aan de H[oofd] Ac[ademie] v.d. G[enie] was gaan studeren namen de lessen, het nieuwe en het afwisselende van mijn nieuwe levenswijze mij enige tijd in beslag - en dit is de enige periode waarin mijn geweten mij ernstig verwijt dat ik mijn plichten vergeet, dat ik zo'n zware misstap jegens U bega, dat ik zwijg; dat is niet te verklaren! niet te rechtvaardigen! is het misschien mijn vreemde verstrooidheid?...

Ik weet dat het toegeven van mijn verstrooidheid mij zeer verlaagt in Uw ogen; maar ik moet mijn schande dragen en zal die dragen; want ik heb deze verdiend. De aanmaningen en aansporingen van wijlen mijn vader om mijn vreemde stilzwijgen te verbreken tegenover die verwanten die ons zo dikwijls overstelpten met weldaden dwongen me mij in mijn misstap te verdiepen. Ik zag mijzelf in een uiterst ongunstig licht met betrekking tot U, liefste Oom en Tante. Behalve mijn zware schuld - verstrooidheid - zag ik in dat mijn misstap ernstiger opgevat zou kunnen worden, namelijk als grove ondankbaarheid... Dit bracht mij in verwarring, in verlegenheid...

Natuurlijk mocht deze verwarring niet lang voortduren; mijn fout herstellen was het eerste wat me te doen stond; het eerste dat bij me opkwam; maar alleen de gedachte dat ik mijn belangrijkste verplichtingen niet was nagekomen, dat ik mijn plicht, mij opgelegd door de natuur zelf, niet had vervuld, deze gedachte verpletterde mij. Ik hield mij niet, zoals veel mensen, aan de regel dat papier niet bloost en dat twee, drie banale verontschuldigingen (geen tijd e.d.) voldoende zijn om de fout te herstellen, ik bloosde al schrijvend, ergerde me aan mijzelf en wist niet hoe en wat ik U zou schrijven; ik nam mijn pen op en gooide deze weer neer zonder mijn brief te voltooien; ik smeek U, ik bezweer U, liefste Oom en Tante, dit te geloven; het zijn de zuivere ontboezemingen van een berouwvol hart; deze verwarring en mijn moeilijke positie ten opzichte van U waren de oorzaak van mijn zo langdurig stilzwijgen.

De droevige dood van mijn vader en de weldaden die U aan ons gezin bewees, de weldaden waarvoor ik nooit zal leren dankbaar genoeg te zijn, dit alles heeft in mij gevoelens gewekt die al het voorafgaande, èn de schaamtegevoelens èn het knagende berouw in mij in sterke mate opwekten. Ik besef mijn schuld; ik durf niet te hopen op vergiffenis; maar de grootste gunst aan mij zou zijn dat U mij zou toestaan U te schrijven, of anders mijn zuster van wie ik alles zou kunnen vernemen wat mijn hart dierbaar is; met het komende nieuwe jaar wens ik U, liefste Oom en Tante, veel heil en geluk toe; het nieuwe jaar zal er getuige van zijn dat ik mij beter.

Ik zal in dat jaar proberen me Uw aandacht waardig te tonen door uitdrukking te geven aan mijn oprechte aanhankelijkheid jegens U, aan mijn dankbaarheid voor Uw weldaden aan ons gezin en door het voortdurend bewaren van dat heilige gevoel van liefde, achting en toewijding waarmee ik de eer heb te zijn Uw onderdanige en toegenegen neef,

Fjodor Dostojewski.

Moeder D was in 1837 aan de tering gestorven. Vader D nam in dat jaar zijn ontslag als armendokter en vestigde zich op het kleine landgoed Darowoje, dat hij in 1831 gekocht had in het gouvernement Toela. Op dat landgoed kwam hij 8 juni 1838 onder geheimzinnige omstandigheden om het leven. Het is niet onmogelijk dat hij door zijn eigen lijfeigenen vermoord is. Na zijn dood namen de Koemanins - Alexandra Koemanina was een zuster van D's moeder - de zorg voor de kinderen D op zich.

Brief
1840

10. Aan Michail Dostojewski

1 januari 1840, St. Petersburg.

Ik dank je van harte, mijn beste broer, voor je lieve brief. Nee! ik ben niet als jij; je zult niet geloven wat voor zoete trilling ik in mijn hart voel wanneer men mij een brief van jou bezorgt; en ik heb voor mezelf een nieuw soort genot uitgevonden, een allervreemdst genot: zelfkwelling. Ik pakje brief, draai hem een poosje om en om, voel of hij zwaar is en als ik de verzegelde enveloppe lang genoeg bekeken en bewonderd heb stop ik hem in mijn zak... Je zult niet geloven wat een wellustig gevoel dat is voor hart en ziel! En zo wacht ik soms wel een kwartier; ten slotte val ik begerig op het couvert aan, verbreek het zegel en verslind je regels, je lieve regels. O, wat voor gevoelens ondergaat mijn hart niet onder het lezen! Hoeveel gewaarwordingen verdringen zich in mijn ziel, lieve en onaangename, zoete en bittere; ja! lieve broer, ook onaangename en bittere; je zult niet geloven hoe bitter het is wanneer je niet begrepen, niet verstaan wordt, wanneer alles in een volslagen ander licht gesteld wordt, een ander, lelijk licht, helemaal niet zoals ik het had willen zeggen... Toen ik je laatste brief had gelezen was ik un enragé omdat ik niet bij je was: de beste van mijn diepgekoesterde dromen, de heiligste regels, gegeven door ervaring, moeizaam door mij opgedane ervaring, zijn verwrongen, verminkt, in een erbarmelijk licht gesteld. Zelf schrijf je mij: ‘schrijf, spreek me tegen, redetwist met mij’, en daar zie je enig voordeel in. Maar het levert beslist geen voordeel op, lieve broer, geen enkel, behalve dan dat jij in jouw egoïsme (waar geen van ons zondaren vrij van is) een allervoordeligste conclusie kan trekken over iemand anders, over diens meningen, regels, diens karakter en bekrompenheid... Dat is toch allerbeledigendst broer! Nee! Polemiek in een briefwisseling tussen vrienden is gezoet gif. Hoe moet dat gaan als wij elkaar zien? Het zou wellicht altijd een voorwendsel voor onenigheid tussen ons zijn... Maar genoeg hierover! daar kan ik op de laatste bladzijden nog op terugkomen.

De militaire academie - c'est du sublime! Weet je dat dat een allerschitterendst plan is (?!) Ik denk er veel over na hoe ik jouw lot in overeenstemming kan brengen met onze omstandigheden en ik had zelf ook al de keuze laten vallen op de Militaire Academie; maar je bent me voor; het trekt jou dus ook aan... Maar weet je: je moet immers minstens een jaar in dienst zijn voordat je naar de Militaire acad. kunt, blijf dus dit jaar achter de tekentafel.

Wat bazelje toch over cahiers, terwijl ik je programma niet eens ken; wat moet ik je dan sturen? Trouwens, Artillerie, de cursus voor de conducteursklassen (precies wat jullie nodig hebben, lijkt me) zal ik beslist sturen, het zijn de aantekeningen van generaal-majoor Djadin die, in hoogst eigen persoon, jou zal examineren. Maar ik stuur je die cahiers voor een maand en niet langer. Ze zijn niet van mij. Ik heb ze met moeite kunnen krijgen. Een maand en geen dag langer. Schrijf ze over of laat ze overschrijven. (Djadin heeft zijn eigenaardigheden, je moet van hem alles uit je hoofd leren of zelf boekentaal spreken). Veldfortificatie is zoiets doms, dat ken je in 3 dagen uit je hoofd. Dat stuur ik je trouwens ook in mei. Permanente fortificatie is een andere zaak: ik zal m'n best doen. We hebben ook nog gelithograf. cahiers van algebra; maar dat is woord voor woord uit Brasjman overgenomen, verkort natuurlijk. Zo doen wij Brasjman en jij moet hem uit je hoofd leren. Koop hem zelf.

Weet je iets van Geodesie? Wij doen de cursus van Bolotow. En Fysica (de cursus van Ozjomow). Ik zal mijn best doen voor de gelithograf. Differentiaalrekening. Onze cursus Geschiedenis is reusachtig dik (gelithografeerd) - die kan ik niet krijgen. Russische taal - en letterkunde van Plaksin, die zelf bij ons les geeft. Ik kan je zeggen dat jullie examen veldgenie doodgemakkelijk is. Ze zien van alles door de vingers en hanteren allemaal de logica dat je het een lotgenoot bij de Genie niet te lastig moet maken. Daar heb ik al heel wat voorbeelden van gezien.

Aan de Koemanins heb ik een allerfatsoenlijkste brief gestuurd. Maak je niet ongerust. Ik verwacht gunstige gevolgen.

Ik heb de voogd nog niet geschreven: ik heb er echt geen tijd voor!

Ik wens je een gelukkig nieuwjaar, lieve broer. Iets zal het ons brengen! Je kunt zeggen wat je wilt, maar de laatste 5 jaar zijn voor ons gezin verschrikkelijk geweest. Ik las je nieuwjaarswens van vorig jaar. De gedachte is goed; de geest en het taalgebruik van het gedicht staan sterk onder invloed van Barbier; zijn woorden over Napoleon lagen je trouwens nog vers in het geheugen.

Nu over je verzen: Luister lieve broer! Ik geloof het volgende: in het leven van de mens is heel veel leed en droefenis, maar ook vreugde. In het leven van een dichter zijn dat doornen en rozen. De lyriek is de eeuwige metgezel van de dichter, want hij is een wezen van het woord. Je lyrische gedichten waren verrukkelijk: Een wandeling, Ochtend, Visioen van een moeder, De roos (geloof ik), de paarden van Phoebus, en vele andere zijn verrukkelijk. Wat een levendig beeld geven ze van jou, lieve broer! En hoe na stond het mij. Toen kon ik je begrijpen; omdat die maanden zo gedenkwaardig voor mij waren, zo gedenkwaardig. O, wat gebeurde er toen veel in mijn leven dat vreemd en schitterend was. Dat is een zeer lang verhaal en ik zal het niemand vertellen. Sjidlowski liet me toen jouw gedichten zien... O, wat ben je onrechtvaardig tegenover Sjidlowski. Ik wil datgene niet verdedigen wat iemand die hem niet kent en die nogal star bij zijn mening blijft misschien niet ziet: zijn kennis en zijn principes. Maar als je hem vorig jaar had gezien. Hij heeft het hele jaar in Petersburg gewoond zonder betrekking of bezigheid. God weet waarom hij hier woonde; hij was bepaald niet zo rijk dat hij voor zijn genoegen in Petersburg kon wonen. Maar het was duidelijk dat hij juist naar Petersburg was gekomen om ergens naar toe te vluchten. Als je hem zag wist je: dit is een martelaar! Hij was uitgeteerd; zijn wangen waren ingevallen; zijn vochtige ogen waren droog en schitterden; de geestelijke schoonheid van zijn gezicht was groter geworden met het fysieke verval. Hij leed! hij leed zwaar! Mijn God, wat houdt hij van een zeker meisje (Marie, geloof ik). Zij is echter met een ander getrouwd. Zonder deze liefde zou hij geen zuivere, verheven, onbaatzuchtige priester van de poëzie zijn... Wanneer ik hem opzocht in zijn armelijke woning, soms op een winteravond (b.v. precies een jaar geleden) dan moest ik onwillekeurig aan de trieste winter van Onegin in Petersburg denken (hoofdstuk 8). Alleen bevond zich voor mij geen koud schepsel, geen vurige dromer zijns ondanks, maar een prachtig, verheven schepsel, waarlijk een mens zoals Shakespeare en Schiller ons geschetst hebben; maar hij stond toen al op het punt in de sombere manie van de Byroniaanse helden te vervallen. Dikwijls zat ik avonden lang bij hem en dan praatten we over God weet wat niet al. O, wat een openhartige, zuivere ziel! De tranen stromen me over de wangen nu ik aan vroeger denk! Hij verborg niets voor mij, maar wat betekende ik voor hem? Hij moest zich tegen iemand kunnen uitspreken; ach, waarom was jij niet bij ons! Wat had hij jou graag gezien en persoonlijk zijn vriend genoemd, een naam waar hij trots op was! Ik herinner me zijn tranen bij het lezen van jouw gedichten, hij kende ze van buiten! En van hem durfde je te beweren dat hij je uitlachte! O, wat was hij een arm, meelijwekkend schepsel! Een engelreine ziel! Ook in die zware winter vergat hij zijn liefde niet. Deze vlamde steeds heftiger en heftiger op. De lente brak aan en dat deed hem opleven. Zijn fantasie begon drama's te scheppen, en wat voor drama's, mijn broer. Je zou, als je zijn herschreven ‘Maria Simonowa’ had gelezen, je mening erover wijzigen. Hij is er de hele winter mee bezig geweest, in zijn oorspronkelijke vorm noemde hij het zelf ook monsterlijk. En dan zijn lyrische gedichten! O, als je de gedichten zou kennen die hij het afgelopen voorjaar heeft geschreven. Bijv. het gedicht waarin hij spreekt over de roem. Als je dat had gelezen, broer! Na mijn terugkeer uit het kamp zijn we weinig samen geweest. Tijdens onze laatste ontmoeting hebben we in Jekaterinahof gewandeld. Hoe we die avond hebben doorgebracht! We haalden herinneringen op aan ons leven van de afgelopen winter, toen we praatten over Homerus, Shakespeare, Schiller en Hoffmann over wie we zoveel hadden gesproken - en van wie we zoveel hadden gelezen. We spraken over onszelf, over ons vroegere leven, over de toekomst en over jou, lieve broer. Nu is hij al lang vertrokken en heb ik taal noch teken van hem vernomen. Leeft hij nog? Zijn gezondheid heeft zwaar te lijden gehad; o, schrijf hem!

De afgelopen winter verkeerde ik in een geestdriftige toestand. Mijn omgang met Sjidlowski schonk mij de beste uren van mijn leven; maar dat was niet de oorzaak. Misschien verweet je me en zul je me nog steeds verwijten dat ik je niet schreef. Domme compagnie-beslommeringen waren daarvan de oorzaak. Maar moet ik je nog zeggen, lieve broer, dat ik nooit onverschillig tegenover je gestaan heb; ik hield van je om je gedichten, om de poëzie van je leven, om je tegenslagen, dat was alles; broederlijke liefde, vriendschappelijke liefde was er niet... Ik had hier een vriend, een schepsel, dat ik zo liefhad! Je schreef me broer, dat ik Schiller niet heb gelezen. Je vergist je, broer! Ik heb Schiller van buiten geleerd, sprak en droomde als hij en ik geloof dat het lot me de grootste dienst in mijn leven heeft bewezen door mij juist in die periode van mijn leven de grote dichter te leren kennen; ik zou hem nooit zo hebben leren kennen als toen. Als ik met hem Schiller las, zag ik in hem de edelmoedige, vurige Don Carlos, en de Markies van Posa en Mortimer. Deze vriendschap heeft me zoveel verdriet en plezier gebracht! Nu zal ik er voor altijd over zwijgen; maar de naam Schiller is me vertrouwd geworden, een soort toverklank die zoveel mijmeringen oproept; ze zijn bitter, broer, daarom heb ik nooit met jou over Schiller gesproken, over de indrukken die hij heeft achtergelaten: het doet me pijn de naam Schiller zelfs maar te horen.

Ik had je veel willen schrijven als antwoord op je aanvallen op mij en op het feit dat je mijn woorden niet hebt begrepen. En ik had nog gewoon wat willen praten; maar deze brief aan jou heeft me vandaag zoveel zoete ogenblikken, mijmeringen, herinneringen bezorgd, dat ik beslist niet in staat ben over iets anders te spreken. Ik wil alleen een ding rechtzetten: ik heb geen grote dichters gesorteerd, die ik niet eens kende. Ik heb nooit parallellen getrokken als b.v. tussen Poesjkin en Schiller. Ik weet niet waar je dat vandaan haalt, schrijf me alsjeblieft wat letterlijk mijn woorden waren; maar ik wijs een dergelijk sorteren af; misschien heb ik in een bepaald verband Poesjkin naast Schiller geplaatst, maar ik denk dat tussen die twee namen een komma stond. Ze lijken niet in het minst op elkaar. Als het nu Poesjkin en Byron waren. Wat Homerus en Victor Hugo betreft, lijkt het wel of je me met opzet niet wilde begrijpen. Wat ik wil zeggen is dit: alleen tussen Homerus (een fabelachtig mens kan als Christus zijn, door God belichaamd en tot ons gezonden) en Christus is een parallel te trekken, niet tussen hem en Goethe. Verdiep je in hem broer, begrijp de Ilias, lees die eens goed; (want je hebt haar toch niet gelezen? beken het maar). Want in de Ilias gaf Homerus de hele antieke wereld structuur, zowel het geestelijke als het aardse leven, in precies dezelfde zin als Christus dat met de nieuwe wereld deed. Begrijp je me nu? Victor Hugo heeft als lyricus waarlijk het karakter van een Engel, zijn poëzie heeft een kinderlijke, christelijke gerichtheid en daarin kun je niemand met hem vergelijken, noch Schiller (hoe zeer Schiller ook een christ. dichter is), noch de lyricus Shakespeare - ik heb zijn sonnetten in het Frans gelezen - noch Byron, noch Poesjkin. Alleen Homerus lijkt met zijn ongeschokte vertrouwen in zijn roeping, met zijn kinderlijk geloof in de god van de poëzie, die hij dient, op Victor Hugo wat de gerichtheid van de bron van zijn poëzie betreft, maar alleen in de gerichtheid, en niet in de gedachte, die hem door de natuur is geschonken en waar hij uitdrukking aan heeft gegeven; maar daar spreek ik niet over. Derzjawin, lijkt me, staat in zijn lyriek mogelijk hoger dan zij beiden. Tot ziens lieve broer!

Je vriend en broer F. Dostojewski.

Deze brief heeft me enige tranen doen vergieten bij alle oude herinneringen.

Het onderwerp van je drama is verrukkelijk, er is een juiste gedachte zichtbaar en in het bijzonder bevalt het me dat jouw held, net als Faust, op zoek naar het grenzeloze, het onomvatbare, juist dan waanzinnig wordt wanneer hij dat grenzeloze en onomvatbare gevonden heeft - wanneer hij bemind wordt. Dat is prachtig! Ik ben blij dat Shakespeare je iets geleerd heeft.

Je bent boos dat ik niet op al je vragen antwoord. Ik zou het graag doen, maar het gaat niet! papier en tijd ontbreken! Als je trouwens op alles antwoord moet geven, b.v. op vragen als: ‘heb jij een snor?’, dan houd je toch geen plaats over om wat beters te schrijven. Tot ziens mijn lieve, goede broer. Nogmaals tot ziens. Schrijf.

En nu nog een uitbrander: wat je over vorm zei, grensde aan waanzin; ik vermoedde al lang dat je niet helemaal normaal was, en dat meen ik. Pas zei je ook zoiets over Poesjkin! Ik heb dat laten passeren, en niet zonder reden. Over de vorm bij jou zal ik het hebben in mijn volgende brief, nu heb ik plaats noch tijd. Maar zeg me alsjeblieft: over vorm gesproken, waar haal jij het vandaan om te zeggen dat noch Racine noch Corneille (?!?) ons kunnen bevallen omdat hun vorm slecht is. Stakker die je bent! Je merkt nog wel zo schrander op: denk jij echt dat zij geen poëzie hebben? Racine geen poëzie? Racine, de vurige, hartstochtelijke, op zijn idealen verliefde Racine, heeft die geen poëzie? En dat durf je zo maar te vragen. Heb je Andromaque wel gelezen? Nou? Broer! Heb je Iphigenie gelezen; kun je werkelijk beweren dat dat niet verrukkelijk is? Is de Achilles van Racine dan niet Homerisch? Laat Racine van Homerus gestolen hebben, maar op wat voor een wijze! En dan zijn vrouwen! Begrijp hem. Racine was geen Genie; maar hij kon een drama scheppen! Hij hoefde alleen Corneille na te bootsen. En de Phèdre? Broer! God weet wat er van je moet worden wanneer je niet inziet dat dat de hoogste zuivere natuur en poëzie is. Dit heeft toch de allure van een Shakespeare, al is het beeld van gips en niet van marmer.

Nu nog over Corneille? Luister, broer. Ik weet niet hoe ik met je moet praten; misschien à la Iwan Nikiforytsj ‘met een buik vol erwten’. Nee, ik geloof je niet broer! Je hebt hem niet gelezen en daarom heb je het zo mis. Maar weet je dat hij, met zijn gigantische karakters, die de geest ademen van de romantiek, bijna een Shakespeare is? Stakker! Je hebt op alles maar één verweer: ‘de klassieke vorm’. Weet je dan niet, stakker, dat Corneille maar 50 jaar later komt dan de armzalige, talentloze stumper Jodelle, met z'n bespottelijke Cleopatra, na Tredjakowski's Ronsard en na de koude Rijmelaar Malherbe, bijna zijn tijdgenoot? Waar had hij een vorm voor zijn intrige moeten vinden? Het is goed dat hij die aan Seneca ontleende. En heb je zijn ‘Cinna’ gelezen? Voor deze goddelijke figuur van Octavius, voor wie

[een hoekje van de bladzijde is hier afgescheurd]

Karl Moor, Fiesco, Tell, Don Carlos - Het zou Shakespeare waardig zijn geweest. Stakker. Als je dit nog niet hebt gelezen doe het dan nu, vooral het gesprek tussen Augustus en Cinna, waarin hij hem zijn verraad vergeeft (maar hoe vergeeft (?)). Je zult zien dat alleen gekwetste Engelen zo spreken. Vooral daar, waar Augustus zegt: ‘Soyons amis Cinna’. En heb je ‘Horace’ gelezen? Dat zijn karakters zoals je hoogstens bij Homerus vindt. De oude Horace is Diomedes. De jonge Horace is Ajax Telamonides, maar met de geest van Achilles, en Curiace is Patrocles, is Achilles, is alles wat slechts uitgedrukt kan worden door de droefheid van liefde en plicht. Hoe groot is dit alles. Heb je ‘Le Cid’ gelezen? Lees het, beklagenswaardige, lees het en val in het stof voor Corneille. Je hebt hem beledigd. Lees het, lees! Welke eisen kan de romantiek stellen wanneer haar hoogste ideeën al zijn ontwikkeld in de Cid. Wat een karakter is Don Rodrigue, zijn jonge zoon en zijn minnares! En wat een slot! Je moet trouwens niet boos worden, lieve broer, omdat ik mij beledigend heb uitgedrukt, wees geen Iwan Iwanowitsj Pererepenko.

Broer Michail was niet tot de Ingenieursschool toegelaten en was toen een andere opleiding tot genie-officier gaan volgen. Blijkbaar had hij plannen om na die opleiding naar de Militaire Academie te gaan. Nikolaj Jelagin was voogd over de jongere kinderen D. In het achtste hoofdstuk van Poesjkins ‘Jewgeni Onegin’ zit de hoofdpersoon een winter lang thuis te treuren om Tatjana, die met een ander getrouwd is. De markies van Posa en Mortimer zijn figuren respectievelijk uit Schillers ‘Don Carlos’ en ‘Maria Stuart’. Iwan Nikiforowitsj is een van de twee hoofdpersonen uit Gogols ‘Verhaal, hoe Iwan Iwanowitsj overhoop kwam te liggen met Iwan Nikiforowitsj’. (zie N.W. Gogol: ‘Verzamelde Werken 1’, Amsterdam, 1959). De andere Iwan heet Pererepenko. Met‘Tredjakowski-Ronsard’ bedoelt D dat Ronsard een even onbeholpen dichter was als de achttiende-eeuwse Russische dichter Tredjakowski.

Brief
1842

11. Aan Andrej Dostojewski

december 1842, St. Petersburg.

Broer! Als je het geld hebt ontvangen, stuur me dan om Gods wil een roebel of vijf, of desnoods één zilveren. Ik heb al 3 dagen geen brandhout en ik zit zonder een kopeke. Van de week krijg ik zeker 200 roeb. (die leen ik). Dan geef ik je alles terug. Als je het nog niet hebt gekregen, schrijf me dan een briefje via Kriwopisjin; Jegor zal het brengen. En ik stuur het je dadelijk.

Dostojewski.

Dit is de enige bewaard gebleven brief van D uit 1842. Jegor is de knecht van broer Andrej.

Brieven
1844

12. Aan Michail Dostojewski

2e helft januari 1844, St. Petersburg.

Lieve broer!

Ik had het genoegen je antwoord te ontvangen en haast me je zelf enkele regels te schrijven. Je schrijft dat je mijn adres niet wist. Maar, lieve broer, je wist immers dat ik dien op de Tekenkamer van het Departement voor de Genie. Je kunt je toch niet vergissen als je naar een dienstadres schrijft? Het adres klopt precies. Maar ik ben blij met je excuus en aanvaard het. In ieder geval ben je me niet helemaal vergeten, lieve broer. Ik ben zeer blij met jullie geluk, ik wens jullie een dochtertje toe en hoop dat Fedasjka een flinke jongen wordt. Als het mij beschoren is peter te zijn, dan is dat de wil van de Heer. Als God maar geluk schenkt aan mijn petekinderen. Ik kus Emilia Fjodorowna de hand en dank haar dat ze aan me heeft gedacht. Wat Reval betreft, daar zullen we nog over denken, nous verrons cela (een uitdrukking van Papa Grandet).

Nu ter zake; dit is een zakelijke brief. Onze zaken lopen goed, tot nec plus ultra. Mij is de redactie toevertrouwd en de vertaling wordt goed. Patton is een waardevol man als het erom gaat winst te maken. Je weet toch dat zulke kameraden in zaken beter zijn dan de onbaatzuchtigste vrienden. Je moet ons beslist helpen, probeer er een piekfijne vertaling van te maken. Het boek had ik je met deze post willen sturen, maar Patton heeft het en hij is nergens te vinden. Ik stuur het met de volgende. Maar vertel in godsnaam niemand iets, m'n beste! Maak ook een kopie. Het zou niet slecht zijn als je ons de vertaling uiterlijk tegen 1 maart toezendt. Dan hebben we zelf ieder ons aandeel af en kan de vertaling naar de censuur. Nikitenko, de censor, is een kennis van Patton en hij heeft beloofd het in 2 weken te censureren. 15 maart laten we alles in een keer drukken en dan geven we het niet later dan tegen half april uit. Je vraagt hoe we aan geld denken te komen; ik zal 500 bij elkaar sparen. Patton 700; dat heeft hij al; en Pattons mama 2000. Zij leent haar zoon het geld tegen een rente van 40 procent. Dit geld is ruim voldoende voor het drukken. De rest op krediet.

We zijn alle boekhandelaren en uitgevers afgeweest en zijn het volgende te weten gekomen.

Tsjernoglazow, de vertaler van Mathilde, un homme qui ne pense a rien, heeft geld noch verstand. Maar een vertaling heeft hij wel. Wij kondigen de vertaling aan als de helft gedrukt is en Tsjernoglazow is verloren. Zijn eigen schuld; waarom is er tussen het 1e en het 2e deel 3 jaar verstreken? Iedereen heeft het recht 2 of 3 vertalingen van een en hetzelfde werk uit te geven. De boekhandelaren staan garant voor 1000 exemp. in de provincie, bovendien ontvang je je geld dadelijk; alleen houden ze 40 k. per roeb. in. De boekhandelaren zeiden ons dat het onverstandig was het boek uit te brengen voor minder dan 5 roeb. zilv. (de prijs van het Franse boek in de Brus[selse] Uitg[ave]). Dus ontvangen we in mei in een keer 3500 roeb. zilv. Nu zullen er volgens de verzekering van diezelfde boekhandelaren in Petersburg beslist 350 exemplaren afgezet worden, 20 proc. gaat naar de winkeliers; uitgaande van 1500 exemplaren moeten we minstens 5000 roeb. zilver ontvangen. We moeten 1000 roeb.z. schuld aflossen, dat is 4000 zilv. winst. We hebben besloten met z'n drieën broederlijk te delen en jij zult beslist je deel krijgen van 4000 in ass[ignaties]. Maar ga wel meteen vertalen.

Laat in de kopie de eigennamen in potlood staan, maar daar schrijven we nog wel over.

Geliefde broeder, ik heb nog een subtiel verzoekje. Ik zit momenteel zonder geld. Je moet weten dat ik op mijn vrije dagen Eugénie Grandet van Balzac heb vertaald (een wonder! een wonder!). Een weergaloze vertaling. Ik krijg er minstens 350 roeb. assig. voor. Ik brand van verlangen het te verkopen, maar deze toekomstige rijkaard heeft geen geld om het te laten kopiëren; ook geen tijd. Om wille van de hemelse engelen stuur me 35 roeb. assig. (de kosten van het kopiëren). Ik zweer bij de Olympus en mijn Jankel de Jood (bij mijn voltooide drama, en bij wat nog meer? misschien bij de snor die ik ooit hoop te laten staan), dat de helft van wat ik voor Eugénie krijg voor jou is. Dixi. - Tot ziens.

Dostojewski.

Je begrijpt, met de eerste post.

Broer Michail diende als genie-officier in Reval, en was getrouwd met Emilia von Ditmar. Hun zoon Fjodor was geboren in 1842. Hun tweede kind, geboren in 1843, was inderdaad een meisje, Maria. Papa Grandet komt voor in Balzacs ‘Eugénie Grandet’, dat in de vertaling van D in 1844 zou verschijnen in een tijdschrift dat ‘Repertoire van het Russische en Pantheon van alle Europese theaters’ heette. Oskar Patton was een klasgenoot van D. Samen hadden zij het plan opgevat een Russische vertaling van ‘Mathilde’ van Eugène Sue uit te geven, en Michail mee te laten doen. Van dat plan is niets gekomen. ‘Jankel de jood’ is een niet bewaard gebleven en misschien nooit voltooid drama van D.

13. Aan Michail Dostojewski

30 september 1844, St. Petersburg.

Lieve broer.

Ik heb Don Carlos ontvangen en haast me je zo snel mogelijk te antwoorden (geen tijd). De vertaling is zeer goed, op sommige plaatsen verbazingwekkend goed, een paar regels zijn slecht; maar dat komt doordat je het haastig hebt vertaald. Maar in totaal zijn er misschien vijf, zes slechte regels. Ik ben zo vrij geweest het een en ander te verbeteren, en ook hier en daar een vers wat welluidender te maken. Vooral jammer dat je op sommige plaatsen vreemde woorden hebt gebruikt, b.v. complot. Dat is ontoelaatbaar. Ook (maar ik weet niet wat er in het origineel staat) gebruik je het woord Sire. Voor zover mij bekend bestond dat woord niet in Spanje, maar werd het alleen in West-Europa gebruikt in van oorsprong Normandische koninkrijken. Maar dat zijn allemaal kleinigheden. De vertaling is verbazingwekkend goed. Beter dan ik had verwacht. Ik zal ermee naar die domkoppen van het Repertoire gaan. Laat hun mond maar openvallen. Als ze (waar ik bang voor ben) Obodowski's vertaling al hebben ga ik naar de V[aderlandse] annalen. Voor een schijntje verkoop ik het niet, wees gerust! Zodra ik het verkocht heb stuur ik je het geld. Wat de uitgave van Schiller betreft ben ik het natuurlijk met je eens, ik had je zelfs al willen voorstellen het in 3 delen uit te brengen. We beginnen met: De rov[ers], Fiesco, Don Carlos, List, de Brieven over Carlos en Naïv[eteit]. Dat zal heel goed zijn. Wat uitgevers betreft zien we nog wel. Maar het punt is dat we het veel beter zelf kunnen doen, anders zit er geen winst in. Vertaal jij alleen maar en maak je geen zorgen over het geld; op de een of andere manier vinden we dat wel, het kan niet schelen hoe. Alleen dit broer, de zaak moet over een maand rond zijn, d.w.z. beslist zijn, want de aankondiging kan niet later verschijnen en zonder aankondiging zijn we verloren. Daarom laat ik een paar woorden hierover in Repertoire zetten.

De vertaling zal een sensatie veroorzaken. (Het kleinste beetje succes geeft al een verbazingwekkende winst).

Wel broer, ik weet zelf ook dat ik in helse omstandigheden verkeer; ik zal het je uitleggen:

Ik heb mijn ontslag ingediend omdat ik wel moest, d.w.z. ik zweer je dat ik niet langer in dienst kon blijven. Je hebt niets aan je leven wanneer ze je de beste tijd ervan zo maar ontnemen. In feite wilde ik per slot van rekening nooit lang dienen, dus waarom zou ik goede jaren verliezen? Maar het belangrijkste: Ze wilden mij detacheren - zeg me alsjeblieft, wat zou ik moeten beginnen zonder Petersburg? Wat moet ik ergens anders? Begrijp je me goed?

Wat mijn leven betreft hoef je je geen zorgen te maken. Een stuk brood vind ik al gauw. Ik zal verduiveld hard werken. Nu ben ik vrij. Maar wat moet ik nu doen, op dit ogenblik? Dat is de vraag. Bedenk broer, dat ik 800 roeb. schuld heb, waarvan 525 roeb. ass. aan mijn huisbaas (ik heb naar huis geschreven dat ik 1500 roeb. schuld heb, hun gewoonte kennende 1/3 te sturen van wat je vraagt).

Niemand weet dat ik ontslag neem. Als ik mijn ontslag heb, wat moet ik dan doen? Ik heb geen kopeke voor kleren. Mijn ontslag gaat omstreeks 14 oktober in. Als die varkens in Moskou treuzelen ben ik verloren. En ze zullen mij in alle ernst naar de gevangenis slepen (dat is duidelijk). Een uiterst komische omstandigheid. Je spreekt van het verdelen van het familiebezit. Maar weet je wat ik vraag? Voor het feit dat ik nu afzie van ieder aandeel in het landgoed, en voor een volledige onteigening later wanneer de omstandigheden dat toelaten, d.w.z. voor het op dit moment afstand doen van mijn bezit aan hen, eis ik 500 roeb. zilv. ineens en nog 500 te betalen in maandelijkse termijnen van 10 roeb. zilv. (dat is alles wat ik eis). Je moet toegeven dat dat niet veel is en dat ik niemand tekort doe. Zij willen er niets van weten. Je moet ook toegeven dat het nu niet aan mij is hun dit nu voor te stellen. Ze vertrouwen me niet. Ze denken dat ik hen bedrieg. Sta alsjeblieft voor mij in, mijn lieve broer. Zeg hun letterlijk: dat jij bereid bent er geheel voor in te staan dat ik geen verdere aanspraken zal maken. Wanneer ze niet zoveel geld hebben, aanvaard ik met vreugde 700 of zelfs 600 roeb.; daarmee kan ik me nog redden; sta er daarom voor in dat dat wordt geaccepteerd als betaling van de gehele som van 500 roeb. zilv. en 500 roeb. zilv. in termijnen.

Je zegt dat het drama mijn redding is. Maar de enscenering vergt immers tijd. De betaling ook. En mijn ontslag staat voor de deur (overigens, mijn beste, zou ik als ik mijn ontslag nog niet ingediend had dat alsnog direct doen. Ik heb geen berouw).

Een ding geeft mij hoop. Ik ben een roman aan het voltooien van de omvang van Eugénie Grandet. Een behoorlijk originele roman. Ik ben hem al aan het overschrijven, tegen de 14e zal ik waarschijnlijk al antwoord hebben. Ik zal hem aanbieden aan de V[aderlandse] A[nnalen]. (Ik ben tevreden over mijn werk). Ik zal misschien zo'n 400 roebel krijgen en daar ligt al mijn hoop. Ik had meer willen uitweiden over mijn roman, maar ik heb geen tijd (het drama breng ik beslist op de planken. Daar zal ik van leven). Dat zwijn van een Karepin is zo stom als een os. Die Moskovieten zijn raisonneurs en onbeschrijfelijk eerzuchtig en dom. In zijn laatste brief raadde Karepin me zomaar opeens aan niet al te enthousiast over Shakespeare te zijn! Hij zegt dat Shakespeare net een zeepbel is. Ik wou dat je begreep hoe komiek hij is met zijn wrok tegen Shakespeare. Waarom uitgerekend Shakespeare? Ik heb hem toch een brief geschreven! In één woord een voorbeeld van polemiek. Wat heb ik hem ervan langsgegeven. Mijn brieven zijn een chef d'oeuvre van lettristiek.

Broer, schrijf alsjeblieft zo snel mogelijk naar huis, omwille van de Schepper zelf. Ik verkeer in een vreselijke positie; immers de 14e is de uiterste datum. Ik heb al 1½ maand geleden mijn ontslag ingediend. In 's hemelsnaam! Vraag of ze mij wat sturen. Het voornaamste is dat ik geen kleren zal hebben.

Chlestakow stemt erin toe naar de gevangenis te gaan, maar alleen op een nette manier. Maar als ik geen broek heb, is dat dan op een nette manier?

...Karepin drinkt, n..., schijt, drinkt wodka, heeft een rang en gelooft in God. Zoveel verstand heeft hij nog wel.

Mijn adres: Bij de Wladimirkerk, in het huis van Prjanisjnikow in de Gravensteeg. Vragen naar Dostojewski.

Ik ben buitengewoon tevreden met mijn roman. Ik kan er niet genoeg van krijgen. Ik krijg er zeker geld voor, maar dat komt later.

Neem me deze onsamenhangende brief niet kwalijk.

Michails vertaling van Schillers drama in verzen ‘Don Carlos’ verscheen pas in 1848. Bij Schiller wordt Philips II met ‘sire’ aangesproken, en Michail had dat woord overgenomen. De door D opgesomde werken van Schiller zijn ‘Die Räuber’, ‘Die Verschwörung des Fiesco zu Genua’, ‘Don Carlos’, ‘Kabale und Liebe’, ‘Briefe über “Don Carlos”’ en ‘Ueber naive und sentimentale Dichtung’. In oktober werd D ontslag uit de militaire dienst verleend met de rang van luitenant. Het ‘familiebezit’ zijn de landgoederen Darowoje en Tsjeremosjna. De ‘roman’ is D's debuut ‘Arme mensen’ (zie ‘Verzamelde Werken 1’, Amsterdam 1958). Van D's ‘drama’ is niets bewaard gebleven.

Brieven
1845

14. Aan Michail Dostojewski

24 maart 1845, St. Petersburg.

Lieve broer.

Je hebt zeker lang op mijn brief gewacht, lieve broer. Maar de onbestendigheid van mijn situatie heeft me opgehouden. Ik kan me volstrekt niet volledig wijden aan wat dan ook, wanneer alles wat ik voor mij zie onbekend en onbeslist is. Maar aangezien ik tot nu toe niets goeds heb gedaan waar het mijn eigen omstandigheden aangaat, schrijf ik toch; want ik had al lang moeten schrijven.

Ik heb van de Moskovieten 500 roeb. zilv. ontvangen. Maar ik had zoveel schulden, oude en nieuwe, dat het niet genoeg was voor het drukken. Dat zou nog niet zo erg zijn geweest. Ik had krediet kunnen krijgen van de drukkerij of ik had niet alle huiselijke schulden kunnen betalen. Maar de roman was nog niet klaar. In november had ik hem zo goed als helemaal af, maar in december vond ik opeens dat ik hem in z'n geheel moest herschrijven: ik herschreef en kopieerde hem, maar in februari begon ik opnieuw met bijwerken, bijschaven, toevoegen en schrappen. Omstreeks half maart was ik klaar en tevreden. Maar toen was er weer wat anders: de censoren nemen er niet minder dan een maand voor. Eerder kunnen ze hem niet gecensureerd hebben. Ze zijn bedolven onder het werk, zeggen ze. Ik heb het manuscript mee teruggenomen, niet wetend wat te besluiten. Want behalve dat het censureren 4 weken duurt, vergt het drukken ook nog een week of drie. Het wordt dan mei voor hij uitkomt. Dat is te laat! Toen begon men mij van links en rechts aan te sporen mijn werk aan de Vaderl. annalen aan te bieden. Maar dat is onzin! Als je het daar aanbiedt, krijg je er spijt van. Ten eerste lezen ze het niet, en als ze het lezen, is het over een halfjaar. Daar hebben ze zonder dat van mij al manuscripten genoeg. Dan drukken ze het en geven je geen geld. Het is een soort oligarchie. En wat heb ik aan Roem, als ik schrijf voor mijn brood? Ik besloot tot een noodsprong: wachten, desnoods weer schulden maken en tegen 1 september, als ze allemaal weer naar Petersburg zijn verhuisd en als jachthonden snuffelend op zoek zijn naar iets nieuws, dan laat ik van mijn laatste stuivers, waaraan ik misschien niet eens genoeg heb, mijn roman drukken. Je werk aan een tijdschrift aanbieden betekent dat je niet alleen buigt onder het juk van de belangrijkste Maître d'hôtel maar zelfs van alle snotneuzen en koksmaatjes die het zich behaaglijk maken in de nesten van waaruit de beschaving zich verspreidt. Er is niet één dictator, er zijn er een stuk of 20. Zelf drukken betekent jezelf een weg banen, en als het werk goed is dan gaat het niet alleen niet verloren, maar zal het me vrijkopen uit de slavernij van schulden en me te eten geven.

Wat het eten betreft! Je weet broer, dat ik in dit opzicht op mijn eigen krachten ben aangewezen. Maar hoe het ook zij, ik heb gezworen om, hoe hoog de nood ook stijgt, sterk te zijn en niet in opdracht te schrijven. Een opdracht verstikt, ruïneert alles. Ik wil dat elk werk van mij onmiskenbaar goed is. Kijk naar Poesjkin, naar Gogol; veel hebben ze niet geschreven, maar beiden wacht een monument. En nu krijgt Gogol voor een vel druks 1000 roeb. zilv. en Poesjkin verkocht zoals je zelf weet 1 vers voor 1 gouden roebel. Maar hun roem, vooral die van Gogol, werd gekocht met jaren armoede en honger. De oude scholen verdwijnen. De nieuwe kladderen, maar schrijven niet. Hun hele talent slingeren ze in een zwaai weg en je ziet een monsterachtig, onuitgewerkt idee en de kracht van hun zwaai; maar hun werk is armzalig. Béranger heeft van de hedendaagse Franse feuilletonisten gezegd dat het ‘een fles Chambertin in een emmer water’ is. Bij ons worden ze ook geïmiteerd. Rafael schilderde jaren, bewerkte, verfijnde en er ontstond een wonder, goden werden geschapen onder zijn hand. Vernet maakt in een maand een schilderij waarvoor men zalen van bijzondere afmetingen reserveert, een rijk perspectief, schetsen, fors, maar het geheel is geen cent waard. Decorateurs zijn het!

Over mijn roman ben ik oprecht tevreden. Het is een strak en harmonieus werk. Overigens heeft het verschrikkelijke tekortkomingen. Het drukken zal mijn beloning zijn. Nu ben ik voorlopig uitgeblust. Ik denk erover iets als debuut of voor geld te schrijven; maar ik heb geen zin onbenulligheden te schrijven, en voor iets serieus is veel tijd nodig.

De tijd nadert waarop ik beloofd had bij jullie te zijn, lieve vrienden. Maar ik zal geen middelen, d.w.z. geld hebben. Ik heb besloten in mijn oude woning te blijven. Hier heb ik tenminste een contract afgesloten en heb ik een maand of zes geen omkijken meer. De kwestie is dat ik straks alles wil aflossen met mijn roman. Als dit werk mislukt verhang ik me misschien.

Ik zou graag tenminste 300 roeb. willen sparen voor augustus. Voor 300 kun je al laten drukken. Maar het geld glipt me door de vingers. Ik heb ongeveer 400 roeb. zilv. schuld gemaakt (met onkosten en extra kleren), maar ik ben in ieder geval twee jaar fatsoenlijk gekleed. Ik kom trouwens beslist naar jullie toe. Schrijf me zo snel mogelijk wat je van mijn woning denkt. Het is een beslissende stap. Maar wat moet ik doen!

Je schrijft dat je bang bent voor een toekomst zonder geld. Maar Schiller zal alles afbetalen en bovendien, wie weet hoeveel exemplaren er verkocht zullen worden van mijn roman. Tot ziens. Antwoord me zo snel mogelijk. Ik zal met de volgende post al mijn beslissingen laten weten.

Je broer Dostojewski.

Kus de kinderen en groet Emilia Fjodorowna. Ik denk vaak aan jullie. Je wilt misschien weten wat ik doe als ik niet schrijf: ik lees. Ik lees hartstochtelijk en het lezen heeft een vreemde uitwerking op mij. Iets dat ik lang geleden gelezen heb, lees ik opnieuw en alsof ik opnieuw mijn krachten inspan, verdiep ik me in alles, begrijp ik het precies, en ontleen er het vermogen aan om zelf te scheppen.

Drama's schrijven. Nou broer, daarvoor zijn jaren van inspanning en rust nodig, tenminste voor mij. Men schrijft tegenwoordig graag drama's. Drama is nu geworden tot melodrama. Shakespeare vervaagt in de schemering, en door de nevel van de hedendaagse dramaturgen schijnt hij een god, als een geestesverschijning in de Brocken of de Harz. Van de zomer zal ik overigens misschien wat schrijven. 2, 3 jaar, we zullen wel zien, maar nu even geduld!

Broer, wat de Literatuur betreft, ben ik niet dezelfde als twee jaar geleden. Dat was toen kinderspel, nonsens. Twee jaren studie hebben veel gebracht en veel genomen.

In de Invalide, in het feuilleton, heb ik pas over Duitse dichters gelezen die zijn gestorven van honger, kou of in het gekkenhuis. Het waren er een stuk of 20 en wat een namen! Het beangstigt me nog steeds. Je moet een charlatan zijn...

D had de vijfhonderd roebel waar hij Karepin om gevraagd had gekregen. De ‘Russische invalide’ was een sinds 1813 bestaande krant.

15. Aan Michail Dostojewski

16 november 1845, St. Petersburg.

Lieve broer.

Ik schrijf je nu inderhaast, vooral omdat ik nu wel erg weinig tijd heb. Goljadkin is nog steeds niet af; en hij moet onherroepelijk af voor de 25ste. Je hebt me zeer lang niet geschreven en ik begon al uiterst ongerust over je te worden. Schrijf wat vaker; dat je je verontschuldigt met tijdgebrek is eenvoudig onzin. Zoveel tijd heb je er niet voor nodig. De provinciale luiheid richt je in de bloei van je leven te gronde, mijn beste, en verder niets.

Nu, broer, ik denk dat mijn roem nooit meer zo'n apogeum zal bereiken als thans. Alom ongelofelijk veel achting, iedereen is vreselijk nieuwsgierig naar mij. Ik heb kennisgemaakt met een massa zeer fatsoenlijke mensen. Vorst Odojewski vraagt me hem met een bezoek te verblijden en graaf Sollogoeb trekt zich de haren uit het hoofd van wanhoop. Panajew heeft hem verklaard dat er een talent is dat hen allen de grond in zal boren. Sollogoeb is bij iedereen langs gerend en toen hij bij Krajewski was, vroeg hij plotseling: Wie is die Dostojewski? Waar kan ik Dostojewski te pakken krijgen? Krajewski die zich van niemand wat aantrekt en iedereen de waarheid zegt, antwoordt hem dat ‘Dostojewski geen zin heeft u te vereren met het genoegen van zijn bezoek.’ Het is echt waar: dat miezerige aristocraatje voelt zich nu heel wat en denkt mij te verpletteren met zijn hoogedele minzaamheid. Iedereen beschouwt mij als een wonder. Ik kan zelfs mijn mond niet opendoen of overal herhalen ze dat Dostojew. zus of zo heeft gezegd, dat Dostojew. zus of zo wil doen. Belinski houdt ongelofelijk veel van mij. Onlangs keerde de dichter Toergenjew terug uit Parijs (je hebt zeker van hem gehoord) en van meet af aan heeft hij zich aan mij gehecht met zo'n genegenheid, met zo'n vriendschap dat Belinski als verklaring geeft dat Toergenjew verliefd op mij is. Maar broer, wat is dat toch voor een man. Ik ben bijna verliefd op hem. Een dichter, een talent, een aristocraat, een schoonheid, rijk, intelligent, ontwikkeld, 25 jaar, ik weet niet wat de natuur hem heeft ontzegd. Ten slotte: een onuitputtelijk rechtschapen karakter, prachtig gevormd in een goede school. Lees zijn verhaal in de Vad. annal. Andrej Kolosow. Dat is hij zelf, al had hij niet gedacht zichzelf hier uit te beelden.

Geld heb ik tot nu toe niet veel, maar ik lijd geen gebrek. Onlangs had ik geen cent meer. Nekrasow had ondertussen de Spotvogel op touw gezet, een verrukkelijke humoristische almanak, waarvoor ik de aankondiging heb geschreven. De aankondiging heeft rumoer veroorzaakt; want het is de eerste keer dat men in dit genre komt met iets dat zo lichtvoetig en humoristisch is. Het deed mij denken aan het eerste feuilleton van Lucien de Rubempré. Mijn aankondiging is reeds in de Vaderl. annalen afgedrukt, bij ‘Gemengde berichten’. Daarvoor heb ik 20 roeb. zilv. gekregen. Dus toen ik onlangs geen geld had, ging ik bij Nekrasow langs. Terwijl ik bij hem zat kreeg ik een idee voor een roman in 9 brieven. Thuisgekomen schreef ik deze roman in een nacht; hij is ½ vel druks groot. 's Morgens bracht ik hem naar Nekrasow en ontving er 125 roeb. assig. voor, d.w.z. dat een vel van mij in de Spotvogel 250 roeb. ass. waard is. 's Avonds bij Toergenjew werd mijn roman voorgelezen aan onze hele kring, d.w.z. aan tenminste 20 man en hij maakte furore. Hij zal worden afgedrukt in het 1e nummer van de Spotvogel. Ik zal je het boek tegen 1 december sturen en dan kun je zelf zien of het slechter is dan b.v. Het geding van Gogol. Belinski heeft gezegd dat hij nu volledig van mij overtuigd is, omdat ik geheel verschillende elementen aandurf. Onlangs vroeg Krajewski toen hij hoorde dat ik zonder geld zat mij alleronderdanigst of ik 500 roeb. van hem wilde lenen. Ik denk dat ik hem een vel verkoop voor 200 roeb. ass.

Ik heb een massa ideeën; en ik hoef er maar iets van aan b.v. Toergenjew te vertellen of de volgende dag weet vrijwel heel Petersburg dat Dostojew. zus of zo aan het schrijven is. Nu broer, als ik je al mijn successen zou opsommen, kwam ik papier tekort. Ik denk dat ik geld ga verdienen. Goljadkin lukt voortreffelijk; dat wordt mijn chef d'oeuvre. Gisteren was ik voor het eerst bij Panajew en ben, geloof ik, verliefd op zijn vrouw geworden. Ze is intelligent en mooi, bovendien vriendelijk en zo oprecht als maar kan. Ik heb veel plezier. Onze kring is heel groot. Maar ik schrijf steeds over mijzelf; neem me niet kwalijk liefste broer; ik zeg je openhartig dat ik nu bijna bedwelmd ben door mijn eigen roem. Met de volgende brief zal ik de Spotvogel meesturen. Belinski zegt dat ik me profaneer door mijn artikelen in de Spotvogel te plaatsen.

Tot ziens, lieve broer. Ik wens je geluk. Gefeliciteerd met je bevordering. Ik kus Emilia Fjodorowna de hand en je kinderen. Hoe is het met ze?

Je Dostojewski.

Belinski beschermt me tegen entrepreneurs. Ik heb mijn brief overgelezen en vond mezelf ten 1e ongeletterd en ten 2e een ijdeltuit.

Tot ziens. Schrijf in godsnaam.

Onze Schiller komt beslist in orde. Belinski prijst het plan voor een volledige uitgave. Ik denk dat we die mettertijd voordelig kunnen verkopen, misschien aan Nekrasow b.v.

Tot ziens.

De Minoesjka's, Klaroesjka's, Marianna's enz. zijn buitengewoon mooi geworden, maar kosten vreselijk veel geld. Onlangs hebben Toergenjew en Belinski me stevig de mantel uitgeveegd om mijn onordentelijk leven. De heren weten gewoon niet hoe ze van mij moeten houden. Werkelijk iedereen is verliefd op mij. Met mijn schulden is het nog hetzelfde.

‘Arme mensen’ werd door Nekrasow in januari 1846 gepubliceerd in zijn ‘Petersburgse bundel’. Het handschrift had in beperkte kring (Nekrasow, Belinski, Grigorowitsj) zoveel indruk gemaakt dat D, zoals uit deze brief blijkt, al beroemd was voor zijn eerste werk verscheen. Goljadkin is de held van D's verhaal ‘De dubbelganger’ (zie ‘Verzamelde Werken 1’, Amsterdam 1958). De humoristische almanak ‘De spotvogel’ was door D in een wijdlopig ‘feuilleton’ aangekondigd in de ‘Vaderlandse annalen’, maar de uitgave werd verboden door de censuur. De feuilletonist Lucien de Rubempré is een figuur uit Balzacs romans ‘Les illusions perdues’ en ‘Grandeur et misère des courtisanes’. D's ‘Roman in negen brieven’ werd gepubliceerd in het januarinummer 1847 van de ‘Tijdgenoot’.

Brieven
1846

16. Aan Michail Dostojewski

1 februari 1846, St. Petersburg.

Lieve broer.

Ten eerste, wees niet boos dat ik zo lang niet geschreven heb. Heus, ik had geen tijd en dat zal ik dadelijk bewijzen. Wat me vooral tegenhield was dat ik tot op het laatst, d.w.z. tot de 28e, bezig was mijn schurk Goljadkin te voltooien. Een verschrikking! Zo gaat het nu met plannen: ik had hem af willen hebben voor augustus maar het is uitgelopen tot februari. Ik zend je nu de Almanak. Arme mensen is de 15e al uitgekomen. Ach broer, met wat een meedogenloos geschimp werd het overal ontvangen! Wat ik in de Illustratie las was geen kritiek meer, maar een scheldpartij. In de Noordelijke bij stond de duivel mag weten wat. Maar ik herinner me hoe Gogol werd ontvangen en wij weten allen hoe Poesjkin werd ontvangen. Zelfs het publiek is razend: ¾ van de lezers scheldt, slechts ¼ (en misschien dat nog niet eens) is wild enthousiast. De verschrikkelijkste débats zijn opgelaaid. Men scheldt, scheldt, scheldt, maar toch leest men. (De Almanak verkoopt buitengewoon, ontzettend. De hoop bestaat dat er over 2 weken geen enkel exemplaar over is). Zo ging het ook met Gogol. Men schold, schold op hem, schold en schold, maar las hem toch en nu heeft men zich met hem verzoend en prijst men hem. Ik heb ze allemaal een kluif toegestopt. Laat ze knagen en zo bouwen aan mijn roem, de stomkoppen. Mij op zo'n wijze beschimpen als de Noordelijke bij deed in haar kritiek is het toppunt van schandelijkheid. De stupiditeit! Wat hoor ik daarentegen een loftuitingen, broer! Stel je voor, ieder van ons, zelfs Belinski vond dat ik zelfs Gogol ver heb overtroffen. In de Leesbibliotheek, waar Nikitenko de recensies schrijft, komt een reusachtige beschouwing over Arme mensen die gunstig voor mij uitvalt. Belinski zal in maart de klok luiden. Odojewski schrijft een afzonderlijk artikel over Arme mensen. Mijn vriend Sollogoeb ook. Broer, ik ben in de hoogste kringen terechtgekomen en over een maand of drie zal ik je persoonlijk mijn wederwaardigheden vertellen.

Ons publiek heeft een instinct, zoals iedere massa, maar geen ontwikkeling. Ze begrijpen niet hoe men in zo'n stijl kan schrijven. Ze zijn gewend in alles het bakkes van de schrijver te zien, maar ik toonde het mijne niet. Zij hebben niet in de gaten dat Dewoesjkin aan het woord is en niet ik en dat Dewoesjkin ook niet anders kan spreken. Ze vinden de roman lang, maar er staat geen overtollig woord in. Ze zien in mij een nieuwe, originele stroming (Belinski en anderen), die hierin bestaat dat ik de methode volg van de Analyse en niet van de Synthese, d.w.z. ik graaf diep, atoom voor atoom ontledend ga ik op zoek naar het geheel, terwijl Gogol meteen het geheel neemt en daardoor niet zo diep graaft als ik. Lees, dan zul je het zelf zien. En mij wacht een allerschitterendste toekomst, broer!

Vandaag komt Goljadkin uit. 4 dagen geleden schreef ik er nog aan. In de Vaderland, annalen beslaat hij 11 vel. Goljadkin is 10 keer beter dan Arme mensen. Ze zeggen hier dat er na Dode zielen in Rusland iets dergelijks niet meer is geweest, dat het een geniaal werk is en wat al niet meer! Met hoeveel verwachting wordt er naar me gekeken! Goljadkin is me werkelijk uitstekend gelukt. Hij zal je bevallen, het kan niet anders. Hij zal je zelfs beter bevallen dan Dode zielen, dat weet ik. Ontvangen jullie de Vaderl. annalen? Ik weet niet of Krajewski me een exemplaar zal geven.

Nu broer, ik heb je zo lang niet geschreven dat ik me niet herinner waar ik destijds was gebleven. Er is zoveel gebeurd! We zullen elkaar spoedig zien. Van de zomer kom ik beslist naar jullie toe, mijn vrienden, en ik zal de hele zomer vreselijk hard schrijven. Voor Goljadkin heb ik precies 600 roeb. zilver gekregen. Bovendien heb ik nog een hoop geld ontvangen zodat ik 3 duizend heb uitgegeven sinds ons afscheid. Ik leid een wanordelijk leven, dat is de hele kwestie! Ik ben verhuisd en huur nu twee voortreffelijk gemeubileerde kamers, van de hoofdbewoners. Ik heb een heel goed leven.

Mijn adres: bij de Wladimirkerk, op de hoek van de Grebetskajastraat en de Koeznetsjnysteeg, in het huis van koopman Koetsjin, op No. 9. Schrijf alsjeblieft, in godsnaam. Schrijf of Arme mensen je beviel. Groet Emilia Fjodorowna! Kus de kinderen. Ik was smoorverliefd op Panajewa, het gaat nu over, geloof ik. Mijn gezondheid is vreselijk geschokt; ik heb last van mijn zenuwen en ben bang voor koortsaanvallen of zenuwkoorts. Ik ben zo losbandig, ordelijk leven kan ik niet. Als het me niet lukt van de zomer in zee te baden is dat gewoon een ramp. Tot ziens, schrijf in godsnaam. Neem me niet kwalijk dat ik zo beroerd geschreven heb. Ik heb haast. Ik kus je. Tot ziens.

Je Dostojewski.

Nu broer, vergeef me in godsnaam dat ik je tot nu toe niets gestuurd heb. Deze zomer breng ik alles mee. Nu tot ziens, het is al twee uur geweest.

Voor jullie allemaal breng ik cadeaus mee.

Wij zullen van de zomer, beste vriend, een leukere tijd hebben dan nu. Geld zal ik niet veel hebben, maar op 800 r. of 1000 hoop ik toch wel. Genoeg voor de zomer.

Werotsjka gaat trouwen. Wist je dat?

In de ‘Illustratie’ had een recensent ‘Arme mensen’ een vormeloze roman genoemd, vol vermoeiende en eentonige details. Hij vergeleek het boek met een diner dat uitsluitend uit peultjes bestaat. De ‘Noordelijke bij’ schreef dat D ten onrechte door zijn bewonderaars tot een genie was verklaard. Nikitenko had in een overigens welwillende recensie geklaagd over langdradigheid en te veel vulgaire details. De door D hier aangekondigde recensies van Odojewski en Sollogoeb zijn nooit verschenen. D's zusje Vera was op 7 januari 1846 getrouwd met de Moskouse arts en natuurkundeleraar Alexander Iwanow.

17. Aan Michail Dostojewski

26 april 1846, St. Petersburg.

Lieve broer.

Ik heb je niet geschreven omdat ik tot vandaag geen pen kon vasthouden. De reden daarvan was dat ik doodziek ben geweest, in de volle betekenis van het woord. Ik leed in hevige mate aan een overprikkeling van het gehele zenuwstelsel, de ziekte concentreerde zich op het hart, bracht een stuwing van bloed teweeg en een ontsteking van het hart die nauwelijks onderdrukt kon worden met bloedzuigers en twee aderlatingen. Bovendien ging ik failliet aan allerlei tonicums, druppels, poeders, mixturen en derg. viezigheid. Ik ben nu buiten gevaar. Ik kan alleen, omdat ik aangetast ben door de ziekte die ik volgens de verklaring van mijn dokter al zo'n drie of vier jaar onder de leden had, niet binnen korte tijd genezen. Mijn genezing moet èn fysiek èn geestelijk zijn, het 1e door een dieet en door voortdurende fysieke onthouding volgens voorschrift. Het 2e) door verandering van omgeving, het vermijden van alle sterke emoties en schokken, een gelijkmatig en rustig leven en ten slotte regelmaat in alles. Te dien einde is mij voor verandering van omgeving, zowel als levenswijze, als radicaal middel een reis naar Reval voorgeschreven (maar niet om te baden, want baden wordt als schadelijk voor me beschouwd). Maar omdat ik geen cent heb en voor deze reis enorm veel geld nodig heb, niet zozeer voor Reval als wel voor uitgaven en de afbetaling van schulden in Petersburg, hangt in dit geval alles, nagenoeg mijn leven en gezondheid, af van Krajewski. Betaalt hij mij vooruit dan kom ik, zo niet dan kom ik helemaal niet. Zodoende zal ik na deze brief ongeveer drie weken niet schrijven, waarna ik in eigen persoon bij jullie verschijn of de hele zomer helemaal niet.

Ik schrijf je haastig en kom meteen ter zake. Ik heb een verzoek aan je, dat je uit moet voeren en waar je je volledig voor moet inzetten. Het gaat hierom: Belinski gaat deze zomer (hij is vandaag vertrokken) naar Moskou en daarna maakt hij samen met zijn vriend, de acteur Stsjepkin, en nog een paar mensen een reis naar het zuiden van Rusland, Klein-Rusland, Odessa en de Krim. Hij komt in september terug en gaat dan aan de gang met zijn almanak. Zijn vrouw vertrekt met haar zuster en haar een jaar oude kind naar Haapsalu. Misschien ga ik met hen mee, misschien ook niet. Het schip blijft enkele uren in Reval liggen. Nu is het zo dat hun bedienden weigeren met hen naar het buitenland te gaan, al is het maar voor een zomer. Zij zitten dan zonder kindermeisje. Er hier een in dienst nemen kan ook niet; want die willen alleen mee voor een enorme som geld en ze zijn niet in staat zoveel te betalen. En daarom vragen ze mij zeer beleefd je het volgende te verzoeken: Of je vanaf de dag dat je deze brief ontvangt je uiterste best wilt doen (ik verzoek het je eveneens) in Reval een kindermeisje te vinden, een Duitse, maar geen Finse (dat beslist niet), indien mogelijk een wat oudere, die bereid zou zijn met hen tot september naar Haapsalu te gaan. Ze betalen 15 roeb. assig. per maand en als ze ermee instemt daarna met hen naar Petersburg te gaan dan 25 roeb. assig., meer kunnen ze niet geven. Uiteraard is het zeer wenselijk een vrouw te zoeken met een goede reputatie, kortom een fatsoenlijk kindermeisje. Als je haar gevonden hebt, moet je zorgen dat ze zich vanaf 5 mei gereed houdt, d.w.z. gereed om ieder moment te vertrekken, opdat, als het schip vier uur in Reval blijft liggen, Mme. Belinskaja je in die vier uur kan bezoeken en jij het kindermeisje kunt laten halen, en daarmee is de hele zaak geregeld. Zo hadden zij het gedacht. Alles draait erom of jij ermee instemt, en ik smeek je op mijn knieën. Ik smeek je voor mijzelf. Ik houd van deze mensen, acht ze hoog. Ik vraag je alleronderdanigst, jou en Emilia Fjodorowna, je best te doen. Mme. Belinskaja is een zeer zwakke, oudere en ziekelijke vrouw die genoodzaakt is alleen te reizen en dat met een kind. Er is niemand bij wie men beter kan dienen. Het zijn brave mensen, ze hebben het goed en ze gaan voorbeeldig met hun bedienden om. Een kindermeisje bij hen is alleen kindermeisje en houdt zich verder nergens mee bezig. In godsnaam broer, doe je best. Antwoord bovendien zo snel mogelijk. De Belinski's kunnen tegen de 10e in Reval zijn. Schrijf vlug en laat me weten of er nog passagiers worden opgenomen op het schip dat uit Petersburg via Reval naar Haapsalu vaart. Anders nemen ze het kindermeisje niet aan boord.

Ik moet voor mijn vertrek een klein verhaal afmaken, voor geld dat ik van Krajewski heb gekregen en dan opnieuw geld vooruit zien te krijgen.

Het bruist van de activiteiten in onze literatuur. Je kunt het niet bijhouden. Er zijn grote verwachtingen. Als we elkaar zien vertel ik meer, maar nu tot ziens. Geheel je F. Dostojewski.

Ik wacht met ongeduld op je brief. Ik betuig mijn liefde en achting aan Emilia Fjodorowna, mijn nederigste achting aan Fedja en eerbied vermengd met achting aan Masja.

Het is niet duidelijk van welke aard D's ziekte was. Andrej Krajewski was uitgever en redacteur van de ‘Vaderlandse annalen’ en kon D dus voorschotten geven. D's reis naar Reval ging door, net als de reis van Belinski's vrouw en dochter. Of Michail en zijn Emilia voor een kindermeisje hebben gezorgd is niet bekend. Haapsalu (D gebruikt de Russische naam Gapsal) is een badplaats aan de Oostzee. Het ‘kleine verhaal’ is ‘Mijnheer Prochartsjin’ (zie ‘Verzamelde Werken 1’, Amsterdam 1958).

18. Aan Michail Dostojewski

eind oktober 1846, St. Petersburg.

Lieve broer!

Ik wil je een paar woorden schrijven, meer niet, want ik heb het druk en ik voel me als een vis op het droge. De kwestie is dat al mijn plannen in duigen zijn gevallen en zichzelf hebben vernietigd. De uitgave gaat niet door, want niet een van de verhalen waarover ik je vertelde is tot stand gekomen. Ik werk ook niet meer aan De afgeschoren bakkebaarden. Ik ben met alles gestopt: want het is allemaal niets anders dan een herhaling van oude dingen die ik allang heb gezegd. Nu zijn het originelere, levendiger en stralender gedachten die erom vragen door mij op papier gezet te worden. Toen ik De afg. bakk. af had werd mij dit als vanzelf duidelijk. In mijn situatie is eenvormigheid fataal.

Ik ben nu een ander verhaal aan het schrijven. Ik werk opgewekt en het gaat even gemakkelijk en voorspoedig als eertijds met Arme mensen. Het is bestemd voor Krajewski. Laat de heren van de Tijdgenoot zich maar kwaad maken, dat maakt niet uit. Intussen zal ik, als tegen januari het verhaal af is, een heel jaar stoppen met publiceren en de roman schrijven die mij nu al niet met rust laat.

Maar om te kunnen leven heb ik besloten Arme mensen en de bewerkte Dubbelganger als afzonderlijke boekjes uit te geven. Ik zet er bijvoorbeeld niet op 1e deel en 2e deel, het wordt gewoon Arme mensen afzonderlijk en De dubbelganger ook, dat is mijn activiteit voor een heel jaar. Ik hoop het precies zo te doen met mijn toekomstige roman.

En tot slot kom ik misschien over een jaar of 2 toe aan een volledige uitgave en daar zal ik buitengewoon veel winst op maken, want ik krijg er twee maal geld voor en ik maak naam.

Arme mensen begin ik morgen of overmorgen te drukken. Ik regel dat via Ratkow, hij heeft dat toegezegd. En nu vervloek ik alleen nog het lot dat ik geen 700 roeb. assignat. heb om voor eigen rekening te kunnen publiceren. Voor eigen rekening uitgeven is ideaal. Voor andermans rekening is riskant, het kan je ondergang worden. Boekhandelaren zijn schurken. Ze kennen een massa trucs die ik niet ken, en waarmee ze je kunnen beduvelen. De meest barbaarse truc is deze: hij laat een uitgave drukken voor zijn rekening en ontvangt daarvoor van mij 350 of 400 exemplaren (het bedrag dat zijn kosten dekt; hij krijgt 40 percent dat wil zeggen 40 k. zilver per exemplaar (ik verkoop ze voor een roebel). Dat is voor het rouleren van zijn kapitaal en het risico. Hij heeft, laten we zeggen, 300 exemp. in handen en verkoopt die. Maar ik heb niet het recht ook maar één exemplaar te verkopen voordat hij de zijne heeft verkocht, anders bederf ik zijn markt. Hij zal ze allemaal verkopen en tegen mij zeggen dat het publiek er niet meer naar vraagt en dat het niet loopt. Hem controleren is onmogelijk. Dat betekent ruzie met hem. Dat gebeurt alleen in het uiterste geval. Ik heb nog exemplaren liggen en heb geld nodig. Als hij me bijna heeft laten dood hongeren, koopt hij uiteindelijk zo'n tweehonderd ex. van me, voor de helft van de prijs. En dan heb je ook nog van dat canaille dat voldoet aan de vraag uit andere steden maar niet aan dat van het (eigen) Petersburgse publiek. Als ik daarentegen zelf uitgeef, verkoop ik alles in één keer aan alle boekhandelaren in Petersburg, à contant. Tegen het wettelijke percentage. Ze willen allemaal meer betalen, bieden tegen elkaar op als het boek goed loopt en het resultaat is dat in het kantoor van Jazykow het voornaamste depot wordt ingericht.

Luister broer: ik stel dit voor en vraag je onverwijld te antwoorden. Als je nu eens 200 roeb. zilv. hebt (er is meer nodig, maar ik kan een kleine lening aangaan), wil je dan niet speculeren? Als je het oppot ligt het geld er voor niets. Nu stel ik je voor me het geld te geven voor de uitgave. Tegen 15 november kan ik al gaan drukken. Voor 1 januari heeft de uitgave zichzelf terugbetaald. Ik stuur je dan direct je geld, 200 roeb. zilv., terug. Daarna is van alle verdere winst ¼ deel voor jou. De kosten van de uitgave zijn met 350 exemplaren gedekt. Dan blijven er nog 850 over à 75 k. zilv. = 635 r. assign. Ik kan de boekhandelaar die winst geven, maar ik zou liever met jou delen. Dan ging mijn geld niet verloren. Als we dan succes ruiken, zouden we daarna De dubbelganger kunnen uitgeven. Ten slotte heb je je geld in ieder geval voor januari terug. Ik beloof op mijn erewoord dat ik je niet in een netelige situatie zal brengen. Ten slotte verwacht ik succes. Al komt het langzaam. De hele oplage zal misschien binnen een jaar verkocht zijn. Neem bijvoorbeeld Pan Choljawski van Osnowjanenko. Dat werd 3 jaar geleden in de Vaderl. annalen gedrukt. Daarna is het afzonderlijk uitgegeven en nu willen ze het voor de derde maal uitbrengen.

Als je wilt broer, stuur me dan onmiddellijk antwoord en geld. Ik zal ondertussen het een en ander regelen, ik ga naar de censuur en maak afspraken met de drukkerij. Als je het wilt sturen maar niet zoveel hebt, stuur dan desnoods de 1e keer 120 r. zilv., niet minder, voor de aanbetaling en daarna, beslist voor 15 november, de overige 80 r. zilv.

En als dit alles je niet lukt, dan breng je me, althans voorlopig, niet in tijdnood. Ik zal me tot de boekhandelaren wenden en dan geven we De dubbelganger later uit. Laat in dit geval je broederliefde, tact en derg. voor wat het is. Beschouw het als speculatie. Doe jezelf niet tekort uit verlangen mij goed te doen, ook al is het maar voor even. Jullie krijgen er een kleine bij. Tot ziens, ik kus allen. Doe de groeten aan wie in aanmerking komt. Ik voel me nog steeds niet goed. Maar je kent me immers.

Je Dostojewski.

Tot ziens lieve broer. Ik verwacht onmiddellijk antwoord.

Breng jezelf in godsnaam niet in een moeilijke situatie door b.v. je laatste geld te geven! Dan liever niet. Ik stel het immers alleen maar voor. Maar als je rijk bent en ermee instemt, stuur het geld dan met de 1e post, b.v. de 2e of 3e nov.

Maar luister. Ik heb je nu alles geschreven en zeg het voor het laatst: als je geld hebt, wees dan niet bang en stem toe. Heb je niets of te weinig, doe dan in godsnaam niet mee. Antwoord dadelijk.

Groet Emilia Fjodorowna. Mijn vrienden, ik wens jullie allen geluk. Gogol is 2 maanden geleden in Florence gestorven.

De uitgave die niet door gaat is het plan van D om voor eigen rekening zijn werken in twee delen uit te geven. Het ‘andere verhaal’ is waarschijnlijk ‘De hospita’, de nieuwe roman misschien ‘Netotsjka Nezwanowa’. Als je in die tijd als schrijver voor eigen rekening wilde uitgeven en je had geen geld om de drukker te betalen, dan bestond de volgende mogelijkheid: je bracht je boek naar een uitgever. Die liet 1200 exemplaren drukken. 300 daarvan werden eigendom van de uitgever, de rest was eigendom van de auteur. Als de uitgever zijn 300 exemplaren verkocht had, kon hij nieuwe exemplaren bij de auteur kopen, met een bepaalde korting. Het nieuwe kind van Michail werd een zoon, Michail, geboren in 1846. Blijkbaar ging in Petersburg het valse gerucht dat Gogol dood was.

Brieven
1847

19. Aan Michail Dostojewski

april 1847, St. Petersburg.

Lieve broer,

Ik schrijf je maar een paar regeltjes want ik heb het druk.

Ik weet niet waar mijn briefje zal bereiken. Ik doe mijn uiterste best mijn zaken snel genoeg af te handelen om althans in september een week naar je toe te kunnen komen. Wat het geld betreft heb ik me een beetje vergist in mijn berekening. Ik kan met moeite twee afleveringen van mijn feuilleton per week schrijven, d.w.z. ik verdien zeker niet meer dan 250-300 roeb. assignat. En omdat ik de Majkows, bij wie ik erg veel schuld heb, moet terugbetalen (hoewel ze er niet om vragen) en mijn huur moet betalen, weet ik echt niet hoeveel ik je zal sturen, maar sturen doe ik het zeker. Ik verkeer in een situatie broer, dat ik mezelf al gelukkig prijs als ik je voor 1 oktober 100 roeb. zilv. kan teruggeven. Maar na 1 oktober, of september1 verandert de zaak. Ik neem een voorschot van 1000 roeb. zilv. bij Krajewski als mijn roman klaar is, en dat alleen maar voor onbepaalde termijn. Omdat de Tijdgenoot