Aleksander Poesjkin

Brieven

vertaald door Sjifra Herschberg

Colofon

ISBN 978 90 282 5514 2

Aleksander Poesjkin, Verzamelde werken. Deel III. Brieven (vert. Sjifra Herschberg). Van Oorschot, Amsterdam 1988 

Brieven
1815-1820

1. Aan Iwan Martynow

28 november 1815, Tsarskoje Selo.

Edele heer, Iwan Iwanowitsj,

Het behaagde Uwe excellentie dat ik een stuk zou schrijven over de Aankomst van zijne majesteit de keizer; ik geef aan Uw opdracht gehoor. Indien de gevoelens van liefde en dankbaarheid jegens onze grote monarch, zoals door mij uitgedrukt, mijn verheven onderwerp niet volstrekt onwaardig zijn, hoe gelukkig zal ik dan zijn indien zijne doorluchtigheid graaf Aleksej Kirillowitsj zo goed is het zwakke werk van een onervaren verzenmaker aan zijne majesteit aan te bieden!

Hopend op Uw uiterste clementie, heb ik de eer te zijn, edele heer, van Uwe excellentie de zeer nederige dienaar

Alexander Poesjkin.

Iwan Iwanowitsj Martynow was classicus en directeur van het ministerie van onderwijs. Hij kwam vaak op het door Alexander I gestichte lyceum van Tsarskoje Selo en gaf de leerlingen dan literaire taken op. Het ‘zwakke werk’ was het gedicht ‘Op de terugkeer van zijne majesteit de keizer uit Parijs in 1815’. De auteur was zestien jaar. Graaf Alexej Kirillowitsj is Razoemowski, minister van onderwijs en nauw betrokken bij alles wat het lyceum betrof.

2. Aan Pjotr Wjazemski

27 maart 1816, Tsarskoje Selo.

Vorst Pjotr Andrejewitsj,

Ik geef toe dat slechts de hoop de Russische gedichten van Chapelle en Boileau uit Moskou te ontvangen mijn gezegende luiheid heeft kunnen overwinnen. Het zij zo; maar klaag niet als mijn brief Uwe poëtische doorluchtigheid doet gapen; dat is Uw eigen schuld: dan had U de ongelukkige kluizenaar van Tsarskoje Selo, die toch al door de razende demon van de papierkladderij geplaagd wordt, maar niet moeten plagen. Van mijn kant verklaar ik U zonder omwegen dat ik niet van plan ben U met rust te laten totdat de manke postbode van Sofia mij Uw proza en verzen komt brengen. Denk daar maar eens goed over na, doe wat U wilt, - maar ik ben vast besloten en ik blijf daarbij.

Wat moet ik U zeggen over onze eenzaamheid? Nooit scheen het Lyceum (of Lykeum, alleen in Godsnaam niet Lycea) mij zo ondragelijk toe als op dit moment. Ik verzeker U dat eenzaamheid in feite een heel dom ding is, alle filosofen en dichters die het voor doen komen alsof zij op het land geleefd hebben en verliefd zijn op de zwijgzaamheid en stilte ten spijt:

Welzalig, wie in 't stadsgewoel

Droomt van een hutje op de heide,

Een boomgaard en een beekje koel,

Waar rust en stilte hem verblijden,

Een herder met zijn trouwe hond

In morgen- en in avondstond...

Welzalig hij, die volle glazen

En goede vrienden voor zich ziet,

Als hij met slavofiele dwazen

De spot drijft in een vrolijk lied.

Welzalig hij, die nimmer uit

Het drukke Moskou weg kon komen

En die zijn lief niet in zijn dromen,

Maar wakend in zijn armen sluit.

Inderdaad de tijd van ons eindexamen nadert; nog maar één jaar. Maar nog een heel jaar van plussen en minnen, van wetten en belastingen, van het hogere en het schone!... Nog een heel jaar voor de katheder zitten dromen... dat is verschrikkelijk. Werkelijk, met vreugde zou ik erin toestemmen twaalf maal alle 12 zangen van de beruchte Rossiada te lezen, zelfs met de zeer wijze kritiek van Merzljakow op de koop toe, als graaf Razoemowski de tijd van mijn opsluiting maar zou verkorten, - het is goddeloos een jonge man opgesloten te houden en hem zelfs niet toe te staan deel te nemen aan een onschuldig genoegen als het begraven van wijlen de Academie en de Kring van verdervers van het Russische woord. Maar wat doe je eraan,

Het gaat niet in gelijke delen,

Het ene lot is 't andre niet.

Uit verveling schrijf ik vaak tamelijk vervelende (en soms ook heel vervelende) verzen, vaak lees ik gedichten die niet beter zijn, onlangs heb ik gevast en gebiecht - dit alles is in het geheel niet grappig. Beste Arzamasiaan! troost ons met Uw brieven - en ik beloof U zo geen eeuwige zaligheid, dan toch in ieder geval de oprechte dankbaarheid van het hele Lyceum.

Vaarwel, vorst - de schrik van alle dichter-vorsten Sj. - Omhels Batjoesjkow namens de zieke op wie hij een paar jaar geleden Bowa-Korolewitsj veroverde. Ik weet niet of het me lukt Wasili Lwowitsj te schrijven. Omhels voor alle zekerheid ook hem namens zijn frivole neef. Valeas.

Alexander Poesjkin.

Lomonosow groet U.

Lomonosow, een medeleerling, schreef onderaan deze brief: ‘Je remets à la poste prochaine le plaisir de vous entretenir, mon cher prince. Votre dévoué S. Lomonossof’ Vorst Wjazemski, zeven jaar ouder dan P, zou later zijn beste vriend worden. Met ‘Russische gedichten van Chapelle en Boileau’ zijn de gedichten van Wjazemski zelf bedoeld. Sofia was een wijk van Tsarskoje Selo. De ‘Rossiade’ is een onleesbaar epos van Cheraskow, voor het eerst gepubliceerd in 1779. De ‘Russische Academie’ en de ‘Kring van minnaars van het Russische woord’ waren twee door Wjazemski en P verachte organisaties. P en Wjazemski waren lid van het gezelschap ‘Arzamas’, waarvan ieder nieuw lid bij zijn intrede een lijkrede moest houden op een lid van de Academie of de Kring. Met ‘de dichtervorsten Sj.’ bedoelt P de dichters vorst Sjachowskoj, vorst Sjirinski-Sjichmatow en vorst Sjalikow, alle drie nu vergeten. P was begonnen aan een gedicht over de Russische sprookjesheld Bowa-korolewitsj, maar had dit werk gestaakt toen hij hoorde dat Batjoesjkow aan hetzelfde onderwerp werkte. Wasili Lwowitsj is P's oom, de dichter W.L. Poesjkin. ‘Het gaat niet etc.’ zijn twee regels van Wjazemski.

3. Aan Wasili Poesjkin

22 december 1816, Tsarskoje Selo.

Gij Nestor van de Arzamanen,

Gestaald in edel dichtervuur,

Gevaarlijke (voor zangers) buur

In dit zo lage dal der tranen,

O onverbiddellijke Daar!

Vergun uw neef in 't nieuwe jaar

Zich met een groet tot u te wenden

En u dit vriendelijk gebaar

In dicht en proza toe te zenden.

In Uw brief hebt U mij Uw broer genoemd, maar ik heb het niet gewaagd U bij deze naam, die voor mij al te vleiend is, te noemen.

Nog ben ik niet van mijn verstand verstoken!

Zelfs als ik machtig was en rijk als Crassus:

Ik ken mijzelf. Ik ken mijn lied.

O neen, ik ben uw broeder niet,

Ik blijf uw neefje, ook op de Parnassus.

Mag ik aldus, vriendelijkste van alle dichter-ooms van deze wereld, erop hopen dat U de negen maanden zwangerschap van de pen van de allerluiste der dichter-neven kunt vergeven?

Gij wacht allang, o oompje, ongeduldig

Op verzen van uw neef. Ja, het is waar:

De keren dat hij zweeg zijn menigvuldig.

Hij is u verzen, is u proza schuldig...

Vergeef hem 't oude in het nieuwe jaar!

Het lijkt alsof mij door het lot vergund is slechts twee soorten brieven te schrijven - belovende en verontschuldigende: de eerste soort aan het begin van een correspondentiejaar en de laatste bij zijn laatste ademtocht. Bovendien heb ik gemerkt dat de correspondentie in haar geheel uit slechts twee brieven bestaat; dat lijkt mij onvergeeflijk.

Maar gij, die met uw virginaal

De lof der schonen hebt gezongen

En met de pen van Juvenaal

Zo menig booswicht hebt bedwongen,

Gij die met bittere satire

Een Sjachowskoj hebt neergeveld,

Om dan uw spotlust bot te vieren

Op, ach, Sjisjkow, die arme held;

O gij, die zulk een meester zijt

In 't minnen, dichten en dineren,

O zeg mij, zijt gij ook bereid

Uw arme neef te excuseren?

P.S. Gedenk mij bij mijn onvergetelijken. Ik heb geen tijd meer om te schrijven, maar - moet ik alweer beloven? Vaarwel, gij allen die mijn hart liefheeft en die mij nog liefhebben.

Ach, hij wil niets meer van mij weten,

Chapelle Andreïtsj - welk een pijn!

Toch zal ik nooit zijn lach vergeten,

Als hij, aan rijke dis gezeten,

Onder het drinken van veel wijn

Op 's werelds grootste stommelingen

Een uitgelaten lied ging zingen.

Kon er ooit meer te lachen zijn?

De woorden ‘gevaarlijke...buur’ zijn een toespeling op ooms beroemde onfatsoenlijke gedicht ‘De gevaarlijke buurman’. Ieder lid van ‘Arzamas’ had een bijnaam. Die van oom was ‘Daar!’, die van P ‘Krekel’. Admiraal Sjisjkow, die een boek tegen de ‘modernisten’ had geschreven, was af en toe het voorwerp van ooms dichterlijke spot, net als vorst Sjachowskoj. Met Chapelle Andreïtsj is Pjotr Andrejewitsj Wjazemski bedoeld.

4. Aan Alexander Toergenjew

9 juli 1819, Petersburg.

Het spijt mij zeer dat ik van U noch van de beide Mirabeau's afscheid heb genomen. Als aandenken hier een zendbrief aan Orlow; stop hem in Uw vaderlijke zak, druk hem in Uw eigendrukkerij en geeft één exemplaar cadeau aan de vlammende pupil van Bellona, de trouwe burger bij de troon. Apropos Bellona: als U de witogige Kawelin ziet, spreek dan met hem in Uw Christus naam over Sobolewski, student aan het Universiteitspensionaat. Kawelin vervolgt hem vanwege bepaalde theologische opvattingen en dwingt een in ieder opzicht waardige jonsgeman het pensionaat te verlaten door hem in de lagere klas te laten blijven, en dit ondanks zijn vorderingen en grote begaafdheid. U bent Sobolewski's beschermer geweest, vergeet hem niet en snoert U als neef-kardinaal de doctor in de theologie Kawelin, die hard zijn best doet om bij de inquisitie te komen, de mond. Ik beveel mij in Uw gebeden aan en vraag kamerheer Don Basile mij tenminste voor drie maanden te vergeten.

Poesjkin.

Alexander Iwanowitsj Toergenjew was directeur van het ‘Departement voor de andersdenkenden’, dat zich bezighield met de niet-orthodoxe godsdiensten in het Russische rijk. Daarom wellicht noemt P hem ‘kardinaal’. Met ‘beide Mirabeau's’ (Russisch: oba Mirabo) bedoelt P denkelijk Toergenjews broer Nikolaj, die op Mirabeau Sr leek omdat hij een boek over belastingen had geschreven, en op Mirabeau Jr omdat hij radikale denkbeelden verkondigde en mank liep. De ‘zendbrief aan Orlow’ is een gedicht van P, gericht aan generaal-majoor Alexej Orlow, held van de oorlog van 1812-1815. Bellona is de godin van de oorlog. Dmitri Kawelin was directeur van het universiteitspensionaat, dat jongelieden opleidde voor de universiteit. De latere bibliofiel en bibliograaf en vriend van Lermontow Sergej Sobolewski was leerling van dat pensionaat. Met ‘Don Basile’ (de huichelaar en intrigant uit Beaumarchais' ‘Barbier’) is misschien Toergenjews chef, de minister van onderwijs Golitsyn bedoeld, of misschien Alexander I.

5. Aan Pawel Mansoerow

27 oktober 1819, Petersburg.

Met moeite heb ik Wsewolozjski overgehaald mij toe te staan je enkele regels te schrijven, beste Mansoerow, jij pracht-Tsjerkes! Ben je gezond, mijn beste jongen, ben je vrolijk, beste kerel? herinner je je ons, je vrienden (van het mannelijke geslacht)?... Wij zijn je niet vergeten, en iedere avond om 7½ uur gedenken we je in het theater met applaus en gezucht - en zeggen: wat een kerel die Pawel van ons! wat zou hij nu doen in het grote Nowgorod? jaloers zijn op ons - en wenen om Kr..... (vanzelfsprekend in de lagere regionen). Iedere morgen vliegt het gevleugelde meisje langs de ramen van onze Nikita naar de repetitie, en als altijd worden telescopen en lullen naar haar geheven - maar helaas... jij ziet haar niet, zij ziet jou niet. We zullen de elegie verder maar laten rusten mijn vriend. Ik zal je historisch over de onzen vertellen - alles is als vanouds; de champagne is, godlof, fantastisch, de actrices eveneens - het ene drinken we, de anderen neuken we - amen, amen, en zo hoort het ook. Joerjews tripper is goddank weer gezond - ik heb een kleintje opgelopen; en ook dat is goed. Wsewolozjski N. gokt; wolken krijt! geld slingert overal! Sosnitskaja en vorst Sjachowskoj worden dikker en dommer, ik ben niet gek op ze - ik heb ze echter wel met applaus teruggeroepen, hem voor zijn slechte komedie, haar voor haar middelmatige spel. Tolstoj is ziek, ik zeg niet waaraan - ook zonder dat heb ik al genoeg trippers in mijn brief. De Groene Lamp moet gesnoten worden - zij lijkt uit te doven, en dat is jammer - olie genoeg (dwz. de champagne van onze vriend). Ben je aan het schrijven, kunstbroeder - schrijf je mij eens, mijn beste brave? Vertel me over jezelf en de militaire kolonies. Dat wil ik allemaal weten omdat ik je liefheb en despotisme haat. Vaarwel, lieverd.

Krekel A. Poesjkin.

Op 9 juni 1817 kwam P uit het lyceum in Petersburg aan. Hij kreeg een sinecure - 700 roebel per jaar - aan het ministerie van buitenlandse zaken. Hij was al sinds 1814 bekend als dichter en bevriend met Batjoesjkow, Karamzin, Zjoekowski, de gebroeders Toergenjew, Tsjaadajew, Pletnjow, Wjazemski. Deze brief getuigt van het ‘losbandig leven’ dat hij in de hoofdstad leidde. Nikita Wsewolozjki (‘Nikita’, ‘onze vriend’) en Pawel Mansoerow waren Petersburgse fuifnummers en vrienden van P. Met ‘Kr...’ is de vijftienjarige danseres en geliefde van Mansoerow, Maria Krylowa bedoeld (krylo betekent ‘vleugel’). Fjodor Joerjew was een officier en lid van het - volgens sommige geleerden met de dekabristenbeweging verbonden - genootschap ‘De groene lamp’, dat ten huize van ‘onze vriend’ bijeenkwam. Jelena Sosnitskaja trad op in een blijspel van Sjachowskoj. Jakob Tolstoj was voorzitter van ‘De groene lamp’ en dekabrist. Militaire kolonies waren een idee van Alexander I: enige honderdduizenden soldaten kregen land toegewezen en moesten zich zowel op militaire oefening als op landbouw toeleggen. De oorspronkelijke bewoners van dat land werden ruw verwijderd of ingelijfd. Alexander zag in die nederzettingen twee voordelen: model-landbouwbedrijven, en soldaten die hun eigen kost opbrachten. Het werd een mislukking, die veel geld kostte en veel ontevredenheid opriep. P noemt Mansoerow misschien ‘Tsjerkes’ omdat hij dacht aan een Tsjerkessenaanvoerder Mansoer, die tegen de Russen vocht in de 18e eeuw.

6. Aan Pjotr Wjazemski

(niet later dan) 21 april 1820, Petersburg.

Ik heb mijn Preobrazjenski-vriend enkele regels die je mij in je brief aan Toergenjew schreef voorgelezen en hem gefeliciteerd met de gelukkige ontlasting van de Homerus-feesten. Hij antwoordde dat de stront van jou is en niet van hem. Het lijkt wenselijk dat het hierbij blijft - hij lijkt bang voor jouw satirische hekel; je eerste vier verzen naar aanleiding van hem in je brief aan Dmitriëw zijn prachtig; de overige, die je nodig had om de persoon te verduidelijken, zijn zwak en koud, en - vriendschap daargelaten - Katenin verdient iets beters en kwaadaardigers. Hij is te laat geboren - zowel zijn karakter als denkwijze horen geheel in de 18e eeuw thuis. Bij hem tref je dezelfde verwaandheid van de auteur, dezelfde literaire achterklap en intriges aan als in de veel geroemde eeuw van de filosofie. Toen was Europa in de ban van de twist tussen Fréron en Voltaire, maar nu zou niemand daar meer van opkijken; je kunt zeggen wat je wilt, onze eeuw is geen eeuw van dichters - erg te betreuren valt dat niet, maar toch is het jammer. De dichterschaar wordt met het uur kleiner - spoedig zullen we bij gebrek aan toehoorders genoodzaakt zijn elkaar onze gedichten voor te lezen. - Mij best. Stuur ons ondertussen je verzen, ze zijn boeiend en opbeurend. Eerste sneeuw is een schoonheid; Neerslachtigheid - nog mooier. Heb je de laatste werken van Zjoekowski, hij ruste zacht, gelezen? heb je zijn stem van gene zijde gehoord, en wat vind je ervan? Petersburg is verstikkend voor een dichter. Ik dorst naar vreemde streken; misschien dat de zuidelijke lucht mijn ziel tot leven kan wekken. Mijn poëem is af. En alleen het laatste vers, dwz. het slotvers bevredigt mij werkelijk. Fragmenten ervan zul je in de tijdschriften lezen, je ontvangt het pas als het al gedrukt is, ik heb er zo schoon genoeg van dat ik mij er niet toe kan zetten stukken ervan voor je over te schrijven. Mijn brief is vervelend omdat ik sinds ik voor de St. Peterburgse roddelaarsters een historische persoon geworden ben niet met de week maar met het uur dommer en ouder word. Vaarwel. Antwoord me - alsjeblieft - ik ben heel blij dat ik aan het corresponderen geslagen ben.

Poesjkin.

De Preobrazjenski-vriend is de schrijver Pawel Katenin, officier in het Preobrazjenski-regiment. De Griekse dichter Aeschylus placht volgens de overlevering te zeggen dat zijn werken niet meer dan ‘kruimels van de tafel van Homerus’ waren. Wjazemski had daarover iets gelezen bij een Frans auteur (‘reliefs des festins de l'Iliade et de l'Odyssée’) en abusievelijk ‘reliefs’ vertaald met ‘bas-reliefs’ in plaats van met ‘restanten’. Katenin had in een tijdschrift op die vertaalfout gewezen. In de brief waarop deze brief het antwoord is had Wjazemski P opdracht gegeven Katenin geluk te wensen met het uitspuwen van die bas-reliefs, die hem blijkbaar zwaar op de maag lagen. Dmitriëw is de dichter Iwan Dmitriëw. ‘Eerste sneeuw’ en ‘Neerslachtigheid’ zijn gedichten van Wjazemski. P was bijna altijd zeer welwillend over het vaak nogal middelmatige werk van zijn vrienden. ‘Stem van gene zijde’ is een gedicht van Zjoekowski. Het poëem is ‘Roeslan en Ljoedmila’, dat kort daarna zou verschijnen en P beroemd zou maken. P noemt zichzelf een ‘historisch persoon’ omdat Petersburg gonsde van de geruchten over zijn dreigende arrestatie of verbanning wegens het schrijven van opruiende gedichten.

7. Aan Lew Poesjkin

24 september 1820, Kisjinjow.

Lieve broer, ik heb jouw vriendschap slecht beloond, ik zal proberen mijn schuld te vereffenen met een lange brief en gedetailleerde verhalen. Ik begin bij de eieren van Leda. In Jekaterinoslaw aangekomen verveelde ik mij al snel, ging op de Dnepr varen, zwom daar en kreeg geheel volgens mijn gewoonte koorts. Generaal Rajewski die met zijn zoon en twee dochters op weg was naar de Kaukasus vond mij in een joodse boerenhut, ijlend, zonder dokter, achter een kroes ijslimonade. Zijn zoon (je kent onze nauwe band en zijn grote diensten die ik nooit zal vergeten), zijn zoon bood mij een reis naar de Kaukasische wateren aan, de dokter die met hem meereisde beloofde mij onderweg niet te laten kreperen. Inzow gaf me zijn zegen voor een voorspoedige reis - ziek ging ik in het rijtuig liggen; een week later was ik beter. 2 maanden was ik in de Kaukasus; de baden had ik hard nodig en ze hielpen me geweldig, vooral de hete zwavelbaden. Verder nam ik warme zure zwavel-, ijzer-, en zure koude baden. Al deze geneeskrachtige bronnen liggen niet ver uit elkaar, in de laatste uitlopers van de Kaukasische bergen. Ik betreur het, mijn vriend, dat wij niet samen deze geweldige bergketen hebben gezien; hun beijsde toppen die uit de verte in de heldere schemering op wolken lijken, verschillend van kleur en onbewegelijk. Ik vind het jammer dat we niet samen de steile top van de vijfkammige Besjtoe, van de Masjoek, van de IJzeren, de Stenen en de Slangenberg beklommen hebben. De Kaukasus, de verzengende grens van Azië, is in ieder opzicht interessant. Jermolow heeft het gebied vervuld van zijn naam en weldadige genie. De wilde Tsjerkessen zijn afgeschrikt; hun oude onbeschaamdheid is aan het verdwijnen. De wegen worden met het uur veiliger, de talrijke convooien worden overbodig. Het is te hopen dat dit veroverde gebied, dat tot nog toe Rusland geen enkel wezenlijk voordeel opgeleverd heeft, snel een veilige handel tussen ons en de Perzen mogelijk zal maken en geen struikelblok gaat vormen in toekomstige oorlogen - en misschien zal voor ons het hersenschimmige plan van Napoleon om Indië te veroveren werkelijkheid worden. Ik heb de oevers van de Koeban gezien en de wachtposten - ik heb onze kozakken bewonderd. Eeuwig te paard; eeuwig bereid tot vechten; eeuwig op hun hoede! Ik heb gereisd met de vijandige velden van de vrije bergvolkeren in zicht. Om ons heen reden 60 kozakken, een geladen kanon met aangestoken lont werd achter ons aan getrokken. Hoewel de Tsjerkessen op het moment tamelijk vredig zijn kun je ze niet vertrouwen: met een groot losgeld in het vooruitzicht zijn ze bereid een Russische generaal aan te vallen. En waar een arme officier veilig met postpaarden rijdt kan zijne hoge excellentie makkelijk in de lasso van een Tsjetsjeen terechtkomen. Je begrijpt hoe aantrekkelijk zo'n zweem van gevaar is voor een dromerige fantasie. Bij gelegenheid zal ik je mijn notities over de kozakken van de Zwarte Zee en de Don voorlezen - nu vertel ik je er geen woord over. Vanaf het schiereiland Taman openden zich de oevers van de Krim voor mij. Over zee bereikten we Kertsj. Hier zal ik de ruïnes van Mithridates’ graf zien, hier ga ik de sporen van Panticapeum zien, dacht ik - midden op het kerkhof op de dichtstbijzijnde berg zag ik een hoop stenen, rotsen, grof uitgehakt, ik ontwaarde enige treden, het werk van mensenhanden. Of het nu een graf was of het oude fundament van een toren - ik weet het niet. Een paar werst verder stopten wij op de Gouden Heuvel. Rijen stenen, een greppel, nauwelijks dieper dan de aarde zelf - dat is alles wat er over is van de stad Panticapeum. Ongetwijfeld ligt er veel waardevols in de grond verscholen, door de eeuwen bedolven; vanuit Petersburg heeft men een of andere Fransman gestuurd om onderzoek te doen, maar het ontbreekt hem aan geld en informatie, zoals dat bij ons meestal gaat. Vanuit Kertsj reisden wij naar Kefa, logeerden bij Bronewski, een man die aanzien geniet vanwege zijn smetteloze staat van dienst en zijn armoede. Nu loopt er een proces tegen hem - en net als de Oude Man bij Vergilius bebouwt hij een tuin niet ver van de stad. Met druiven en amandelen voorziet hij in zijn onderhoud. Hij is niet slim, maar weet veel van de Krim, een belangrijk en veronachtzaamd gebied. Vandaar vertrokken we over zee langs de zuidelijke oevers van Tauris richting Goerzoef, waar de familie Rajewski verbleef. 's Nachts op het schip heb ik een elegie geschreven die ik je nu stuur, stuur hem naar Gretsj zonder ondertekening. Het schip voer langs bergen, bedekt met populieren, druiven, laurier en cypressen; overal zag je Tataarse nederzettingen; het schip stopte in het zicht van Goerzoef. Daar ben ik drie weken gebleven. Mijn vriend, de gelukkigste minuten van mijn leven heb ik te midden van de familie van de achtenswaarde Rajewski doorgebracht. Niet de held zag ik in hem, de glorie van het Russische leger, maar in hem beminde ik de man met het heldere verstand, met een eenvoudige en goede inborst; een minzame, zorgzame vriend, een altijd aardige, goedmoedige gastheer. Een getuige van de tijd van Catherina, een monument van 1812, een man zonder vooroordelen, met een standvastig karakter en toch gevoelig, een man die onwillekeurig iedereen die maar in staat is zijn hoogstaande kwaliteiten te begrijpen en te waarderen voor zich inneemt. Zijn oudste zoon zal meer dan alleen maar bekend worden. Al zijn dochters zijn een bekoring, de oudste is een heel bijzondere vrouw. Oordeel of ik gelukkig was: een vrij, zorgeloos leven in de schoot van een vriendelijke familie; een leven waar ik zo van houd en dat ik nooit genoten heb; de gelukkige zuidelijke hemel; een schitterend land; natuur die de verbeelding streelt, - bergen, tuinen, zee; mijn vriend, mijn liefste hoop is het de zuidelijke kust en de familie Rajewski weer te zien. Kom je nog bij me? Zullen we spoedig weer verenigd zijn? Nu zit ik alleen in het voor mij zo lege Moldavië. Schrijf me tenminste. Ik dank je voor je verzen, ik zou je nog meer danken voor proza. Bij God, eer de poëzie - die goede slimme oude vrouw bij wie je zo af en toe langs kunt gaan om een ogenblik de roddels, de kranten en de zorgen van het leven te vergeten, om je te amuseren met haar vriendelijke praatjes en haar sprookjes; maar verliefd op haar worden is onverstandig. Michajlo Orlow herhaalt vol vervoering (.....) die de Russen niet kennen!... Ik ook. Vaarwel, mijn vriend! Ik omhels je. Bericht me over de onzen. Is iedereen nog buiten? Ik heb geld nodig, en hard! Vaarwel. Omhels namens mij Küchelbecker en Delwig. Zie je de jonge Moltsjanow wel eens? Schrijf me over alle broeders.

Poesjkin.

Die verbanning kwam inderdaad. P werd als ambtenaar overgeplaatst naar Jekaterinoslaw, waar hij de brave generaal Inzow als chef kreeg. Zijn salaris bleef 700 roebel per jaar. In Jekaterinoslaw begon de beroemde reis met de familie Rajewski, waar deze brief het verslag van is. Leda, echtgenote van de Spartaanse koning Tyndareus, werd door Zeus, in de gestalte van een zwaan, bevrucht en legde een ei. Uit dat ei kroop Helena, om wie de Trojaanse oorlog begonnen is. Had Homerus de hele geschiedenis van die oorlog willen beschrijven, dan had hij volgens Horatius ‘ab ovo’ moeten beginnen: bij dat ei. ‘Ab ovo’ beginnen betekent: een zaak van het eerste begin af vertellen. Semjon Bronewski was stadscommandant van Feodosia. De oude man die van de opbrengst van zijn tuin leeft komt voor in het vierde boek van Vergilius' ‘Georgica’. De dekabrist generaal-majoor Michail Orlow commandeerde een infanterie-divisie in Kisjinjow. P kende hem uit Petersburg. De kreet die hij vol vervoering herhaalt is onduidelijk. (...) geeft een door P weggelaten woord aan. Küchelbecker en Delwig zijn dichters, lyceum-klasgenoten en vrienden van P. Moltsjanow is een kennis uit Petersburg.

8. Aan Nikolaj Gneditsj

4 december 1820, Kamenka.

Nu al acht maanden leid ik een zwervend bestaan, geachte Nikolaj Iwanowitsj. Ik was in de Kaukasus, op de Krim, in Moldavië en ben nu in het gouvernement Kiëw in het dorp van de Dawydows, vriendelijke en verstandige kluizenaars, broers van generaal Rajewski. Mijn tijd passeer ik temidden van aristocratische diners en demagogische twistgesprekken. Ons gezelschap, nu verspreid, was niet lang geleden een veelzijdige en vrolijke mengelmoes van originele geesten, mensen die in ons Rusland bekend zijn en voor een onbekende waarnemer interessant. - Weinig vrouwen, veel champagne, veel rake woorden, veel boeken, niet veel verzen. U zult wel willen aannemen dat ik, mij wijdend aan het moment, mij weinig zorgen maakte over de Petersburgse praatjes. Mijn poëem, onder Uw vaderlijk toeziende oog en poëtische bescherming gedrukt, heb ik niet ontvangen, maar ik dank U hartelijk voor Uw vriendelijke zorg. Enkele No's van de Zoon hebben mij bereikt. Ik heb de schitterende vertaling van Andromaque gezien die U mij in Uw epicurische werkkamer hebt voorgelezen, en de geïnspireerde strofen:

Ach voor de laatste keer dacht ik te groeten

enz. Zij brachten de herinnering aan U weer tot leven en het gevoel voor het schone dat mij altijd na aan het hart ligt, maar verzoenen mij niet met de critici die ik in dezelfde Zoon des Vaderlands aantrof. Wie is die W. die mijn kuisheid prijst, mij van schaamteloosheid beticht, mij zegt: bloos, jij ongelukkige, (hetgeen overigens zeer onbeleefd is), die zegt dat de personages in mijn poëem getekend zijn met de sombere kleuren van die tedere, fijngevoelige Correggio en met de forse penseel van Orlowski, die nooit een penseel ter hand neemt, maar slechts post-trojka's en Kirgizische paarden tekent? Ik ben het eens met de anonieme puntdichter - zijn kritiek is wel erg moeizaam. De ondervrager is slimmer, maar degene die het op zich genomen heeft hem te antwoorden (dankbaarheid en eigenliefde opzij zettend) is het slimst van iedereen. In de kranten las ik dat Roeslan, gepubliceerd om een vervelend moment aangenaam mee te passeren, verkocht wordt met een voortreffelijk prentje - wie moet ik daarvoor bedanken? Mijn vrienden! ik hoop jullie voor mijn dood te zien. Ondertussen heb ik nog een poëem af, of bijna af. Vaarwel - snuif Spaanse tabak en nies harder, nog harder.

Poesjkin.

Waar is Zjoekowski, is hij met Hare H[oogheid] vertrokken? Ik omhels met een broederlijke kus Delwig en Küchelbecker. Van hen taal noch teken - zijn tijdschrift heb ik niet gezien; brieven ook niet.

Mijn adres: Kisjinjow - Zijne Exc. Iwan Nikititsj Inzow.

De brief is gericht aan de dichter en Homerusvertaler Gneditsj, die samen met Zjoekowski de uitgave van P's ‘Roeslan en Ljoedmila’ (‘mijn poëem’) had verzorgd. Het was in de zomer van 1820 verschenen, 142 p., prijs 10 roebel. De auteur zou pas in maart 1821 een exemplaar in handen krijgen. Het boek bracht hem 1500 roebel op; de hele oplage, ongeveer duizend exemplaren, werd aan een boekhandelaar, P. Sljonin, verkocht. De gebroeders Alexander en Wasili Dawydow waren halfbroers van generaal Rajewski en eigenaars van het landgoed Kamenka, waar P verschillende dekabristen ontmoette. De ‘Zoon des vaderlands’ is een tijdschrift waarin fragmenten gestaan hadden van Racine's ‘Andromaque’, vertaald door Gneditsj. W. is de criticus Alexander Wojejkow, die in een artikel P's poëem getoetst had aan 18e-eeuwse normen, wat P niet aanstond. Op die kritiek had de fabeldichter Iwan Krylow gereageerd met een anoniem epigram, waarin stond dat men wel zegt dat kritiek gemakkelijk is, maar dat Wojejkows kritiek hem toch wel erg moeizaam leek. Alexander Orlowski was een bekende tekenaar. De ‘ondervrager’ is Dmitri Zykow, officier en dekabrist, die een stuk over ‘Roeslan en Ljoedmila’ geschreven had, waarop weer gereageerd werd door de schrijver Alexej Perowski, een bastaard van de in brief 1 genoemde graaf Razoemowski. Het plaatje bij het boek was een gravure met enige schetsen uit het poëem. De Spaanse snuiftabak is denkelijk een toespeling op de revolutionaire woelingen in Spanje, waarvan P hoopte dat ze naar Rusland zouden overslaan. De ‘hoogheid’ is Frederika Louise Charlotte, dochter van de koning van Pruisen, sinds 1817 getrouwd met de latere Nicolaas I. Zjoekowski gaf haar Russische les.

Brieven
1821

9. Aan Anton Delwig

23 maart 1821, Kisjinjow.

Broeder op de Parnas! Baron!

Delwig! Uw proza zij geprezen.

Maar liever had ik, als dat kon,

Van uwe verzen iets gelezen.

Ik schreef in vroeger jaren oden

Aan d'oever der Kastaalse vliet.

In het theater van de mode

Vernam het volk mijn vrolijk lied.

Als kampioen van de verdrukten

Begaf ik mij op avontuur.

Maar wat ik ondernam mislukte:

Wat ik ook vraag aan de censuur -

Timkowski weigert kort en bondig,

En ik verdorst. Mijn muze kwijnt,

Omdat ik zelden met haar zondig

En menig vers in rook verdwijnt.

De roem kan mij niet meer vermaken.

Slechts uit beleefdheid tracht ik trouw

Haar af en toe het hof te maken,

Zoals een luie man zijn vrouw.

In dienst der Muzen moegestreden,

Verkoos ik mij een nieuw begin:

Ik ben in Vriendschaps dienst getreden -

Een stille, betere godin.

Maar niettemin blijf ik beminnen

De wonderen der fantasie,

En, door uw lied verwarmd van binnen,

Beluister ik uw elegie.

Zo kijkt bijwijlen, zonder twijfel,

Denkend: wat was het vroeger leuk!

Van uit haar stoel een hoerenwijfel

Naar jonkheids vrolijke geneuk.

Ik betreur het, Delwig, dat slechts één van jouw brieven mij bereikt heeft, namelijk die mij door het goede Gneditsj samen met de maagdelijke Ljoedmila gebracht werd. - Je hebt het niet genoeg over jezelf en onze vrienden. Over de reizen van Küchelbekker had ik al in Kiëw gehoord. Ik wens hem in Parijs een kuise geest toe; in de kanselarij van Narysjkin een geest van nederigheid en geduld, over de geest van de liefde maak ik me niet ongerust, daar zal hij geen gebrek aan hebben, over zijn holle woorden zwijg ik - een verre vriend kan niet al te spraakzaam zijn. In je afwezigheid ben je niet uit mijn hart geweest; aan je Muze herinnerden de tijdschriften. Je bent nog steeds dezelfde - een groots en lui talent. Blijf je nog lang rondscharrelen, blijf je nog lang je genie voor een stuiver verkwanselen? Schrijf eens een prachtig poëem, alleen niet over de vier delen van de dag of de vier jaargetijden, schrijf je Monnik. Sombere, heroïsche, krachtige, Byroniaanse poëzie is je ware roeping - dood de oude mens in je, maar vermoord de bezielde dichter niet. Wat mijzelf betreft, mijn dierbare, kan ik je zeggen dat ik een nieuw poëem voltooid heb - De gevangene van de Kaukasus, dat ik jullie spoedig hoop te sturen. Je zult er niet helemaal tevreden over zijn en terecht. Ik kan je nog wel zeggen dat er nog meer poëmen in mijn hoofd gisten, maar dat ik op het moment niets schrijf. Ik overdenk mijn herinneringen en hoop spoedig nieuwe op te doen; waarop zouden we anders moeten leven, mijn beste, tegen de oude dag van onze jeugd, dan op herinneringen?

Niet lang geleden ben ik in Kisjinjow aangekomen en het gezegende Bessarabië zal ik spoedig verlaten - er zijn gezegender landen. IJdele vrede is niet de beste levenstoestand. Zelfs Scar mentado lijkt ongelijk te hebben - er bestaat geen beste toestand op aarde; variatie daarentegen is heilzaam voor de ziel.

Mijn vriend, ik heb een verzoek aan je - informeer en schrijf me dan hoe het met mijn broer staat - je houdt van hem omdat je van mij houdt; hij is een in alle betekenissen van het woord verstandig mens - en hij heeft een goede inborst. Ik vrees voor zijn jeugd en ik vrees de opvoeding die hem door zijn levensomstandigheden en hem zelf gegeven zal worden, - een andere opvoeding bestaat er niet voor een wezen begiftigd met een ziel. Heb hem lief; ik weet dat men zal proberen mij uit zijn hart te bannen, - dat acht men gunstig. Maar ik voel dat wij niet alleen krachtens ons Afrikaanse bloed vrienden en broers zullen zijn.

Vaarwel.

A. Poesjkin.

Timkowski was de censor in Petersburg, die ‘Roeslan en Ljoedmila’ voor de druk had vrijgegeven. Küchelbecker was in Frankrijk als secretaris van A.L. Narysjkin. Scarmentado is de hoofdpersoon van Voltaires ‘Histoire des voyages de Scarmentado’. Het ‘Afrikaanse bloed’ is een toespeling op P's Abessijnse overgrootvader Hannibal.

10. Aan Nikolaj Gneditsj

24 maart 1821, Kisjinjow.

Waar de met Julia verbonden

En door Augustus weggezonden

Ovidius zijn dagen sleet,

Waar hij, door wankelmoed gedwongen

Een dove afgod heeft bezongen

- Ik weet niet wat ik liever deed -,

Ver van de noordelijke stranden

En onze nevelen vandaan

Verstoort mijn lied de dromen van de

In slaap verzonken Moldavaan.

Ik ben dezelfde als tevoren,

Geen zotten tracht ik te bekoren.

'k Voer twistgesprekken met Orlow.

Ik slaap en eet en drink met mate,

En opgeblazen potentaten

Zing ik in ijdle hoop geen lof.

Een enkle vriend blijf ik met brieven

In zorgenloze stijl gerieven.

O gij, dien een goedgunstig lot

Steeds naar het hogere deed streven,

Wiens dichtwerk is geworden tot

Vertroosting van een eenzaam leven;

Die aan de schim van den Atried

Uw dagen en uw nachten wijdde;

Ons opende een nieuw verschiet,

En uit haar ketenen bevrijdde

De muze van het heldenlied.

Uw stem bereikte de gehuchten,

Waarheen de arme dichter vluchtte

Voor den bigot en trotse dwaas.

Uw zendbrief bracht uw vriend soelaas

In d'eenzaamheid waarin hij zuchtte.

Telg van Apollo! Kostbre gaven

Zijn mij uw groeten en uw lied.

De dichter leeft van vriendschaps have,

Hij acht de boze vijand niet.

Voor grove twist moet hij zich hoeden.

Hij vangt als adelaar geen mus,

Maar snel en leerzaam treft zijn roede

In het voorbijgaan Zoilus.

Uw bezielde brief, geachte Nikolaj Iwanowitsj, heeft mij in de woestenijen van Moldavië gevonden, hij verheugde en ontroerde mij tot in het diepst van mij hart - ik dank U dat U aan mij gedacht hebt, voor Uw vriendschap, lof, verwijten en de omvang van die brief - alles getuigt van de belangstelling die Uw levendige ziel heeft voor alles wat met mij te maken heeft. Het kostuum dat in Uw opdracht voor Roeslan en Ljoedmila gemaakt werd is prachtig; al vier dagen lang bezorgen de gedrukte verzen, het vignet en de omslag mij een kinderlijk genoegen. Ik dank de geachte

oprecht; deze pennestreken vormen voor mij een zoet bewijs van zijn vriendelijke welwillendheid. Ik zal U niet gauw zien; de plaatselijke omstandigheden ruiken naar een lange, lange scheiding! Ik bid tot Phoebus en de Heilige maagd van Kazan dat ik naar jullie mag terugkeren in het bezit van mijn jeugd, memoires en nog een nieuw poëem; dat wat ik onlangs voltooide heb ik De gevangene van de Kaukasus gedoopt. U verwacht veel, zoals uit Uw brief blijkt, - maar zult weinig vinden, zeer weinig. Van de toppen van de sneeuwloze Besjtoe zag ik boven de wolken de ijzige pieken van Kazbek en Elbroes slechts in de verte. Het decor van mijn poëem had gevormd moeten worden door de oevers van de luide Terek, op de grens van Georgië, in de verlaten ravijnen van de Kaukasus - maar ik plaatste mijn held in de eentonige vlakten waar ik zelf twee maanden verbleef, waar 4 bergen zich op grote afstand van elkaar verheffen, de laatste uitloper van de Kaukasus; het hele poëem bestaat uit niet meer dan 700 verzen, ik zal het U toesturen, dan kunt U ermee doen wat U wilt.

Ik groet alle bekenden voorzover die mij nog niet vergeten zijn, ik omhels mijn vrienden, met ongeduld wacht ik op het 9e deel van de Russische Geschiedenis. Wat doet Nikolaj Michajlowitsj? Zijn hij, zijn vrouw en kinderen gezond? Mijn hart mist deze geachte familie verschrikkelijk. Delwig schrijf ik in Uw brief. Vale.

Poesjkin.

Volgens de overlevering zou de dichter Ovidius door keizer Augustus naar Tomi, aan de Zwarte Zee, zijn verbannen wegens zijn betrekkingen met Augustus’ kleindochter Julia. P vergeleek graag zijn eigen verbanning met die van Ovidius. Verder maakt P toespelingen op Gneditsj’ Homerusvertaling. Orlow is de al eerder genoemde generaal. Phoebus Apollo is de god van de dichtkunst. Zoilus was een Griekse criticus die treurige bekendheid kreeg omdat hij het beter meende te weten dan Homerus. illustratie is Alexej Olenin, die een vignet gemaakt had bij ‘Roeslan en Ljoedmila’. Nikolaj Michajlowitsj is de historicus Karamzin. Het negende deel van diens ‘Geschiedenis van de Russische staat’ stond te verschijnen. De ‘Moeder Gods van Kazan’ was een beroemd heiligenbeeld in de Kazan-kathedraal in Petersburg.

11. Aan Alexander Toergenjew

7 mei 1821, Kisjinjow.

U bent mij toch niet vergeten is het wel, al heb ik niets geschreven en al lange tijd geen enkel nieuws van U ontvangen? Zo verschrikkelijk graag, geachte Alexander Iwanowitsj, zou ik een week of twee in dat weerzinwekkende Petersburg doorbrengen: zonder de Karamzins, zonder U beiden en nog een paar uitgelezen mensen zou je je zelfs in een andere stad dan Kisjinjow vervelen, en weg van de haard van vorstin Golitsyna zou een mens zelfs onder de Italiaanse hemel bevriezen. In Uw handen beveel ik mij, vader! U die zulke goede vrienden bent met de inwoners van het Stenen Eiland, kunt U mij niet een paar dagen (maar niet meer) van mijn Patmos vandaan halen? In ruil daarvoor breng ik U een werk in de geest van de Apocalyps en draag het aan U op, godvruchtige herder van onze poëtische kudde; maar laat eerst de kortstondige vrienden van mijn kortstondige jeugd weten dat zij mij geld moeten sturen, daarmede zouden zij de zoeker van nieuwe indrukken buitengewoon aan zich verplichten. In ons Bessarabië is er aan indrukken geen gebrek. Het is hier een troep waar de honden geen brood van lusten. Orlow is getrouwd. U vraagt hoe? Dat begrijp ik niet. Dacht U soms dat hij zich in zijn eikel vergist heeft en zijn vrouw met zijn hoofd geramd heeft? Hij heeft een stevig hoofd; een schone ziel, maar wat koop je daarvoor? Hij is getrouwd, trekt zijn kamerjas aan en zegt:

Beatus qui procul.....

Geloof me, waar ik ook ben, mijn ziel voor wat ze waard is behoort U en degenen die ik vermocht lief te hebben toe.

Poesjkin.

Als ik toestemming krijg om terug te keren, zegt U dat dan tegen niemand; dan kom ik plotsklaps uit de lucht vallen.

Met ‘u beiden’ zijn de geadresseerde en zijn broer Nikolaj bedoeld. Vorstin Golitsyna, bijgenaamd ‘la princesse nocturne’, hield 's avonds laat in Petersburg een salon, waar ook P had verkeerd. Alexander I bracht gewoonlijk de zomer door in zijn paleis op het ‘Stenen Eiland’, een van de eilanden in de Newa. Veel hoogwaardigheidsbekleders hadden daar hun zomerverblijven. Van P's idee dat de tsaar hem een paar weken verlof zou geven om naar Petersburg te komen is nooit meer iets gehoord. Patmos is het eiland in de Egeïsche zee, waarheen de apostel Johannes werd verbannen. Het werk in de geest van de Apocalyps is denkelijk de ‘Gawriliade’, een godslasterlijk en onzedelijk gedicht dat pas in de twintigste eeuw gedrukt zou worden. ‘Kortstondige vrienden’, ‘kortstondige jeugd’ en ‘zoeker van nieuwe indrukken’ zijn citaten uit een gedicht van P. ‘Beatus ille qui procul negotiis’ (welzalig hij die ver van zorgen) is het begin van de 2e epode van Horatius. P maakt hier een Franse scabreuze toespeling.

12. Aan Deguilly

6 juni 1821, Kisjinjow.

Avis à M-r Deguilly, ex-officier français.

Il ne suffit pas d'être un J[ean] F[outre]; il faut encore l'être franchement.

A la veille d'un foutu duel au sabre, on n'écrit pas sous les yeux de sa femme des jérémiades et son testament. On ne fabrique pas des contes à dormir debout avec les autorités de la ville, afin d'empêcher une égratignure. On ne compromet pas deux fois son second.1

Tout ce qui est arrivé, je l'ai prévu, je suis faché de n'avoir pas parié.

Maintenant tout est fini, mais prenez garde à vous.

Agréez l'assurance des sentiments que vous méritez.

Pouchkine.

Notez encore que maintenant en cas de besoin je saurai faire agir mes droits de gentilhomme russe, puisque vous n'entendez rien au droit des armes.

[Ter attentie van de heer Deguilly, gewezen Frans officier.

Het is niet genoeg een Jan Lui te zijn; men moet er ook voor uitkomen.

Aan de vooravond van een rotduel op de sabel schrijft men onder de ogen van zijn vrouw geen jeremidades en zijn testament. Men fabriceert geen bakerspraatjes met de autoriteiten van de stad om een schram te vermijden. Men compromitteert niet twee keer zijn secondant.2

Alles wat gebeurd is heb ik voorzien, het spijt me dat ik niet gewed heb.

Nu is alles afgedaan, maar pas op.

Wees verzekerd van de gevoelens die ge verdient.

Poesjkin.

Merk op dat ik nu zo nodig gebruik zal maken van mijn rechten als Russisch edelman, omdat gij geen notie hebt van het recht der wapenen.]

P wist zich nogal eens in beledigingen en duels te manoeuvreren. Van de man aan wie dit briefje gericht is, is verder niets bekend, noch van de omstandigheden die tot P's uitdaging en tot het blijkbaar niet doorgaan van het duel hebben geleid.

13. Aan Lew en Olga Poesjkin

27 juli 1821, Kisjinjow.

Dag Lew, ik bedank je niet voor je brief omdat je me niets zinnigs te vertellen hebt - zinnig noem ik alles wat met jou te maken heeft. Schrijf me zolang ik nog in Kisjinjow ben. Ik zal je antwoorden met alle mogelijke kletspraat, en schrijf me in het Russisch want, God dank, met mijn constitutionele vrienden zal ik het Russische alfabet spoedig vergeten. Als je tot de familie behoort dan ben je literator (alsjeblieft geen dichter): schrijf me dan de nieuwtjes in onze literatuur: wat is de Schepping van de wereld van Milonow voor boek? Waar is Katenin mee bezig? Was hij het die vorig jaar vragen stelde aan Wojejkow in de Z[oon] des Vaderlands]? Wie is er tegen ons? Je vindt De zwarte sjaal mooi - je hebt gelijk, maar God mag weten hoe ze het zo hebben kunnen drukken. Wie heeft dat zo gedrukt? Het ruikt naar Glinka. Als je hem ziet omhels hem dan broederlijk, zeg hem dat hij een prachtkerel is en dat ik van hem houd zoals het ook hoort. Nog belangrijken probeer Wsewolozjski te pakken te krijgen en haal bij hem op mijn rekening het aantal exemplaren van mijn boek (zodra ze gedrukt zijn) dat bestemd is voor mijn vrienden, - iets van 30 exemplaren. Zeg hem dat ik van hem houd, dat hij me vergeten is, dat ik me de avonden bij hem herinner, zijn vriendelijkheid, zijn V.C.P., zijn L.D., zijn Owosjnikowa, zijn Lamp - en alles wat mijns vriends is. Kus Joerjew en Mansoerow als je hen ziet, wens de Kalmuk gezondheid en schrijf me over alles.

Stuur me Tawrida - van Bobrow. Vale.

Je broer A.

Etes-vous de retour de votre voyage? Avez-vous visité de nouveau les souterrains, les chateaux, les cascades de Narva? cela vous a-t-il amusé? aimez-vous toujours vos promenades solitaires? quels sont vos chiens favoris? avez-vous oublié la mort tragique d'Omphale et de Bizarre? qu'est-ce qui vous amuse? que lisez-vous? avez-vous revue la voisine Annette Voulf? montez-vous à cheval? quand revenez-vous a Pétersbourg? que font les Korf? êtes-vous mariée, êtes-vous prête à l'être? doutez-vous de mon amitié? Bonjour, ma bonne amie.

[Bent u teruggekeerd van uw reis? Hebt u de onderaardse gewelven, de kastelen en de watervallen van Narva nogmaals bezocht? En vond u dat leuk? Houdt u er nog steeds van om in uw eentje wandelingen te maken? Van welke honden houdt u het meest? Bent u de tragische dood van Omphale en Bizarre vergeten? Waarmee houdt u zich bezig? Wat leest u? Hebt u buurvrouw Annette Wulf nog gezien? Rijdt u paard? Wanneer keert u naar Petersburg terug? Hoe is het met de Korfs? Bent u getrouwd, of gaat dat gauw gebeuren? Twijfelt u aan mijn vriendschap? Vaarwel, mijn goede vriendin.]

Met ‘constitutionele vrienden’ zijn de dekabristen bedoeld, met wie P verkeerde. De ‘Schepping’ was een poëem van Michail Milonow. De ‘vragen aan Wojejkow’ waren niet van Katenin, zie brief 8. De ‘Zwarte sjaal’ is een gedicht van P, afgedrukt, met nogal wat wijzigingen, in de ‘Zoon des vaderlands’. P meende ten onrechte dat Fjodor Glinka iets met die publicatie te maken had. In het voorjaar van 1820 had P aan Nikita Wsewolozjki met kaarten een onuitgegeven dichtbundel verspeeld. P veronderstelt hier ten onrechte dat Nikita die bundel ondertussen heeft gepubliceerd. In 1825 kocht P het copyright terug. V.C.P. (Veuve Cliquot Ponsardin?) en L.D. (Latour Domaine?) zijn wijnmerken (champagne en Chateau Yquem). Owosjnikowa was een danseres. De ‘lamp’ is het gezelschap ‘De groene lamp’. Joerjew en Mansoerow zijn Petersburgse kennissen. Wsewolozjki had een knecht, een Kalmuk, die iedere keer als er een scabreuze grap gedebiteerd werd ‘gezondheid’ zei. Omphale en Bizarre waren honden van P's zuster. Annette Wulf woonde in de buurt van Michajlowskoje, het landgoed van de familie P in het gouvernement Pskow. ‘Les Korf’ zijn de ouders van P's klasgenoot Modest Korf, die later een boek over de dekabristenopstand zou schrijven.

14. Aan Sergej Toergenjew

21 augustus 1821, Kisjinjow.

Ik feliciteer U, geachte Sergej Iwanowitsj, met Uw veilige aankomst uit het vreemde Turkije in ons eigen Turkije. Met vreugde zou ik naar Odessa komen om wat met U te praten en de zuivere Europese lucht te ademen, maar ik bevind mij in quarantaine en mijn toezichthouder Inzow laat mij als iemand die besmet is met liberale pest niet gaan. Zult U het noordelijke Istanboel spoedig zien? Omhels daar namens mij onze dierbare moefti Alexander Iwanowitsj en de rebelse dragomaan, zijn broer; Zijne Hoogwaardigheid schreef ik een brief waarop ik nog geen antwoord heb gekregen. Het ging over mijn verbanning - maar als er hoop op oorlog is laat me dan in Christusnaam in Bessarabië. Ik ben U een excuus verschuldigd, de brief die ik van U ontving herlees ik om de andere dag, maar heb ik tot op heden niet beantwoord - ik hoop op grootmoedige vergeving en een spoedig weerzien.

Ik groet Ssst als Ssst zich mij herinnert - Dolgoroeki is me vergeten.

Poesjkin.

Sergej Toergenjew was verbonden aan de Russische vertegenwoordiging in Turkije. Door Rusland een soort Turkije te noemen in brieven waarvan hij kon vermoeden dat de inhoud - door perlustratie of door circulatie onder Petersburgse kennissen - bekend zou worden aan de overheid, maakte P zijn begeerde terugkeer naar Petersburg niet gemakkelijker. Sergejs broer Alexander Toergenjew wordt hier ‘moefti’ genoemd omdat hij op een departement werkte dat zich met religieuze zaken bezighield. Zijn andere broer Nikolaj is ‘rebels’ omdat hij dekabrist is en ‘dragomaan’ (= tolk bij Russische vertegenwoordigingen in Azië) om dat hij op het departement van Aziatische zaken werkte. De hier bedoelde brief is brief 11. Ssst! was de Arzamas-bijnaam van vorst Dmitri Dasjkow. Dolgoroeki is vorst Dmitri Iwanowitsj Dolgoroeki.

15. Aan Nikolaj Gretsj

21 september 1821, Kisjinjow.

Vergeef me, mijn dierbare Aristarchus, dat ik U weer lastig val met brieven en verzoeken: doe mij een genoegen - overhandig bijgesloten brief aan mijn broer; de jongeman is mij vergeten en heeft mij zelfs zijn adres niet gestuurd.

Gisteren zag ik in de Z. des V. mijn Zendbrief aan Tsj[aadajew]; is me dat een censuur! Ik vind het jammer dat het woord vrijheidslievend haar niet zint; het geeft zo goed het huidige libéral weer, het is zuiver Russisch en de brave Sjisjkow zou het woord zeker staatsburgerschap verlenen in zijn woordenboek, samen met woorden als ‘sjarotyk’ [ballestoot] en ‘toptalisjtsje’ [trappelier]. Net zo hebben ze de dwaas-filosoof gedrukt. Waarom dwaas? De verzen slaan op Tolstoj de Amerikaan, die helemaal geen dwaas is; maar wat extra schelden kan geen kwaad. En mijn bescheiden brief naar aanleiding van mijn brief - die zal zeker niet door de censuur komen? Dat is slecht.

Delwig en Gneditsj heb ik geprobeerd te schrijven, maar het kan ze geen moer schelen. Wat moet dat betekenen: als het gewoon vergetelheid is dan verwijt ik hun niets; vergetelheid is het natuurlijke lot van iedere afwezige - ik zou ze zelf vergeten als ik met epicuristen in een epicurische studeerkamer zou leven en als ik Homerus zou kunnen lezen; maar als zij boos op mij zijn of de mening zijn toegedaan dat ik hun brieven niet nodig heb, dan deugt het niet.

Ik had U een fragment van mijn Gevangene van de Kaukasus willen sturen, maar ben te lui om het over te schrijven. Wilt U een heel stuk van het poëem van mij kopen? het is 800 verzen lang; de versbreedte is 4 voet; en in 2 zangen gehakt. Ik verkoop het goedkoop, de waar moet niet te lang blijven liggen. Vale.

Poesjkin.

P noemt Gretsj Aristarchus omdat hij net als Aristarchus een grammatica heeft geschreven. P's gedicht ‘Aan Tsjaadajew’ was geplaatst in de ‘Zoon des vaderlands’. De regel waarin ‘vrijheidslievende dromen’ voorkwamen was weggelaten. Van ‘filosoof’ was ‘dwaas-filosoof’ gemaakt. Admiraal Sjisjkow wilde het Russisch zuiveren van vreemde woorden en ‘ballestoot’ (šarotyk) invoeren voor biljartkeu (kij) en ‘trappelier’ (toptališče) voor trottoir (trotuar). Tolstoj de Amerikaan was graaf Fjodor Tolstoj, een schilderachtige figuur, duellant en valsspeler. ‘Bescheiden brief’ is een verloren gegaan ingezonden stuk, waarin P protesteert tegen het publiceren van brief 3. P wilde met Tolstoj duelleren, maar raakte later met hem bevriend. De verkoop van de ‘Gevangene in de Kaukasus’ aan Gretsj is niet doorgegaan.

Brieven
1822

16. Aan Pjotr Wjazemski

2 januari 1822, Kisjinjow.

Popandopulo zal je mijn verzen brengen, Liprandi neemt het op zich mijn proza bij je te bezorgen - je hebt hem, geloof ik, in Warschau gezien. Hij is een goede vriend van me en (echte waarborg voor eer en verstand) niet geliefd bij onze regering, hij op zijn beurt houdt niet van haar. Tijdens onze scheiding brachten slechts stompzinnige tijdschriften ons zo af en toe nader tot elkaar. Ik dank je voor al je satirische, profetische en bezielde scheppingen, ze zijn schitterend - ik dank je in het algemeen voor alles, ik ben alleen boos op je vanwege die zendbrief aan Katsjenowski, hoe kon je de arena betreden tegen die slappe vuistvechter - je hebt hem onderuit gehaald, maar hij besmeurde jouw ontluisterde lauwerkrans met bloed, gal en slechte wodka..... Hoe kon je je met hem inlaten? Een klein paardezweepje was voor hem genoeg geweest in plaats van jouw satirische hekel. Als ik hem geraakt heb in de zendbrief aan Tsjaadajew, dan is dat niet uit haat tegen hem, maar om hem op één lijn te stellen met Tolstoj de Amerikaan die moeilijker te minachten valt. Zjoekowski maakt me razend. Wat bevalt hem zo aan die Moore, die stijve imitator van de warrige oosterse fantasie? De hele Lalla - Rookh is nog geen tien regeltjes Tristram Shandy waard; het wordt tijd dat hij eigen fantasie krijgt en standvastige ideeën. Maar wat zeg je van Baratynski? Geef toe dat hij zowel Parny als Batjoesjkow voorbij zal streven als hij in de toekomst met dezelfde rasse schreden vooruit blijft gaan - 23 is de gelukkige pas! We moeten hem het hele erotische gebied maar laten en zelf ieder onze eigen weg gaan, anders redden we het niet. Mijn Gevangene van de Kaukasus is af - ik wil hem publiceren maar ik ben erg lui, heb weinig geld en het mercantiele succes van mijn schone Ljoedmila beneemt mij de lust tot uitgeven. Ik wens mijn oom geluk - ik schrijf hem niet omdat ik tijdschrift-complimenten vrees. Komen zijn scheppingen gauw uit? Bij elkaar zijn ze minder waard dan Boejanow; en wat zal daar in de komende generaties van worden? Ik ben bang dat mijn neef voor mijn zoon aangezien zal worden - een ongeluk zit immers in een klein hoekje? Schrijf me, via wie je wilt en wat je wilt - in verzen of in proza - en bij God ik zal antwoorden.

Poesjkin.

Ik schrijf je bij Rijn - hij is nog steeds dezelfde al is hij getrouwd. Hij was begonnen met het dicteren van een brief aan jou in zijn stijl maar achtte het verstandiger hem te verscheuren. Hij laat je groeten en is verschrikkelijk druk in de weer met zegellak.

toevoeging

Orlow laat je zeggen dat hij stokken uit zegellak maakt, maar de stokken in zijn divisie heeft uitgebannen.

Popandopulo was een kennis. Luitenant-kolonel Iwan Petrowitsj Liprandi was met P bevriend. Hij heeft enigszins model gestaan voor Silvio in P's verhaal ‘Het schot’. De historicus en hoogleraar aan de Moskouse universiteit Michail Katsjenowski had zich negatief over ‘Roeslan en Ljoedmila’ uitgelaten in het tijdschrift ‘Bode van Europa’. Het epigram ‘Zijn talent is niet zo groot'in brief 17 is tegen hem gericht. Zjoekowski had Thomas Moorés ‘Lallah Rookh’ bewerkt. Oom Wasili had brief 3 gepubliceerd, en P deed net of hij dat niet leuk vond. Met ‘Boejanow’ bedoelt P het beroemde, pas veel later gedrukte gedicht ‘De gevaarlijke buurman’ van oom Wasili.

17. Aan Lew Poesjkin

24 januari 1822, Kisjinjow.

Eerst wil ik wat op je mopperen: schaam je je niet, mijn beste, een half Russische, half Franse brief te schrijven, je bent geen Moskous nichtje, ten tweede, je brieven zijn te kort - je wilt niet of je kunt niet alles openhartig aan mij vertellen - dat vind ik jammer; de kout van een broederlijke vriendschap zou een grote troost voor mij zijn. Stel je voor, er is geen enkele vriendenstem die mij in mijn woestenij bereikt - het lijkt of mijn vrienden met opzet besloten hebben mijn elegische misantropie te rechtvaardigen - dat is een ondragelijke toestand. De brief waarin ik je over Tauris vertelde heeft je niet bereikt - dat maakt mij razend. Ik gaf je een paar opdrachten die voor mij uiterst belangrijk waren - ze kunnen me wat; ik zal proberen zelf een paar dagen naar Petersburg te komen - dan zullen de zaken een andere wending nemen. Je zegt dat Gneditsj boos op mij is, hij heeft gelijk - ik had me tot hem moeten wenden met mijn nieuwe poëem, maar het hoofd liep me om - van hem had ik al lang geen nieuws meer ontvangen; Gretsj moest ik toch schrijven en bij deze betrouwbare gelegenheid heb ik hem de Gevangene aangeboden... Bovendien zal Gneditsj niet met mij en ik niet met Gneditsj marchanderen en we zullen niet ieder al te zeer op eigen voordeel uit zijn, terwijl ik met Gretsj even gewetenloos kan marchanderen als met iedere willekeurige bebaarde taxateur van literaire geest. Vraag Delwig of hij gezond is, of hij nog alles, godlof, drinkt en eet, wat hij van mijn verzen aan hem vond enz. Over de anderen hebben mij slechts vage berichten bereikt. Ik stuur je mijn verzen, publiceer ze in de Zoon (zonder ondertekening en zonder fouten). Als je wilt heb ik hier nog een epigram voor je dat je in Jezusnaam niet moet verspreiden - ieder vers er in is waar.

Aglaja is een vrouwtje loos:

Eén heeft zij om zijn snor genomen.

Haar tweede is met geld gekomen.

De derde minnaar was Fransoos.

Cléon liet zijn verstand zwaar wegen.

Damis die zong een teder lied.

Nog steeds, Aglaja, weet ik niet,

Waarmee je man je heeft gekregen.

Nog eentje? op Katsjenowski -

Zijn talent is niet zo groot,

Maar de honger geeft hem vleugels:

Hij verdient zijn daaglijks brood

Met zijn maandelijkse leugens.

eet smakelijk. Vaarwel, Foka, ik omhels je,

je vriend Demjan.

De brief over Tauris (d.i. de Krim) is brief 7. P, als ‘aristokraat’, beschouwde Gretsj als een ‘koopman’. Een ‘gelegenheid’ is de mogelijkheid om een brief niet met de - door de regering gecontroleerde - post te sturen, maar met iemand mee te geven. De ‘Aglaja’ in het gedicht is Aglaja Dawydowa, vrouw van Alexander Dawydow, een française (geboren duchesse de Grammont). Na Dawydows dood in 1833 ging ze naar Frankrijk terug, waar ze trouwde met maarschalk Sebastiani. P was in 1820-1821 een van haar minnaars. ‘Smakelijk eten’ en de namen Foka en Demjan zijn toespelingen op Krylows fabel ‘De vissoep van Demjan’, waarin Demjan zijn vriend Foka met vissoep overvoert.

18. Aan Nikolaj Gneditsj

29 april 1822, Kisjinjow.

Parve (nee invideo) sine me, liber, ibis in urbem,

Heu mihi! quo domino non licet ire tuo.

Niet uit ingebeelde bescheidenheid voeg ik daaraan toe: vade sed incultus, qualem decet exulis esse! De tekortkomingen van dit verhaal, dit poëem of wat U maar wilt zijn zo duidelijk dat ik lang niet kon besluiten het te publiceren. Aan een verheven dichter, aan een verlicht man die dichters weet te waarderen, aan U overhandig ik mijn Gevangene van de Kaukasus als beloning voor het sturen van Uw prachtige Idylle (waarover we nog eens op een rustiger moment zullen spreken), aan U laat ik de vervelende beslommeringen van het uitgeven over; maar Uw vriendschap heeft mij volledig bedorven. Of U dit gedicht een sprookje, een verhaal of een poëem noemt, of het helemaal geen naam geeft, of U het in twee zangen of in één uitgeeft, met een voorwoord of zonder, ik stel het volledig te Uwer beschikking. Vale.

Poesjkin.

‘Zonder mij, klein boek, en ik benijd u niet, gaat gij naar de stad (d.i. naar Rome), waarheen het helaas uw meester niet vergund is te gaan. Ga, maar onversierd, zoals het ballingen betaamt’ - zo begint het boek ‘Tristia’ van Ovidius, met wie balling P zich graag vergeleek: ook hij was door een keizer naar de Zwarte Zee verbannen. Ook hij stuurde zijn boeken naar de hoofdstad waar hij zelf niet komen mocht. Gneditsj' Idylle is diens juist verschenen gedicht ‘Vissers’.

19. Aan Alexander Bestoezjew

21 juni 1822, Kisjinjow.

Edele heer Alexander Alexandrowitsj,

Ik was al lang van plan U aan mijn bestaan te herinneren. Omdat ik Uw bekoorlijk talent bewonder en, moet ik bekennen, onwillekeurig houd van Uw bijtende scherpzinnigheid wilde ik per brief met U in contact treden, niet alleen uit eigenliefde, maar ook uit liefde voor de waarheid. U was mij voor. Uw brief was zo aardig dat het onmogelijk is al te bescheiden tegen U te zijn. Ik weet dat ik Uw brief niet helemaal zou moeten geloven maar doe dat desondanks toch en dank U als vertegenwoordiger van de goede smaak en als oprechte bewaker en beschermheer van onze letterkunde.

Ik zend U mijn Bessarabische beuzelarijen en hoop dat zij U van pas komen. Doe de censuur, mijn oude vriendin, mijn groeten; het schijnt dat de schat nog slimmer is geworden. Ik begrijp niet waardoor mijn elegische fragmenten haar kuisheid hebben verontrust - we moeten echter volharden al was het maar uit eerzucht - ik stel ze volledig te Uwer beschikking. Ik voorzie moeilijkheden bij het publiceren van mijn gedicht aan Ovidius maar het oudje mag en moet bedrogen worden, want zij is zeer dom - klaarblijkelijk heeft men haar bang gemaakt voor mijn naam; noem mij dus niet, maar breng haar mijn gedichten onder de naam van wie U maar wilt (bijvoorbeeld onder die van de bereidwillige Pletnjow of onder die van een fijnbesnaarde reiziger die door Tauris rondtrekt), ik zeg U nogmaals - zij is een vreselijk warhoofd maar verder heel inschikkelijk. Het belangrijkste is dat mijn naam haar niet ter ore komt - dan komt alles wel in orde.

Tot mijn buitengewone genoegen zag ik in Uw brief een paar regels van Rylejew, voor mij blijkt daaruit zijn vriendschap en dat hij zich nog herinnert wie ik ben. Omhels hem namens mij, beste Alexander Alexandrowitsj, net als ik U zal omhelzen wanneer wij elkaar ontmoeten.

Poesjkin.

Alexander Bestoezjew gaf samen met Rylejew de jaarlijkse ‘almanak’ De Poolster uit en had P blijkbaar een vleiende brief geschreven. Het gedicht ‘Aan Ovidius’ werd anoniem in de Poolster geplaatst, zonder moeilijkheden met de censuur.

20. Aan Nikolaj Gneditsj

27 juni 1822, Kisjinjow.

Uw brief is zo substantief dat hij geen adjectief nodig heeft om mij oprecht te verheugen. Ik dank U met heel mijn hart voor Uw vriendelijke zorg. U hebt mij vele beslommeringen bespaard door het lot van de Gevangene van de Kaukasus volledig veilig te stellen. Uw opmerkingen over zijn tekortkomingen zijn volledig terecht en nog te clement; maar gedane zaken nemen geen keer. Heb medelijden met mij: ik leef temidden van de Geten en Sarmaten; niemand begrijpt mij. Ik heb geen verlichte Aristarchus aan mijn zijde, ik schrijf, maar vraag niet hoe, zonder opwekkende raad, lof of blaam te horen. Maar wat zeg je me van onze censuur? Ik moet bekennen dat ik van haar zulke successen op esthetisch gebied niet verwacht had - haar kritiek getuigt van smaak. Ik ben genoodzaakt in alles met haar in te stemmen. Hemelse vlam is te gewoon; lange kus is te gewaagd (trop hasardé). Waarvan het smachtende genot zij deze keer ten volle smaakte is slecht, zeer slecht - en daarom verstout ik mij die Kirgiez-Kajsatse regels te vervangen door de volgende: een willekeurige kus van scheiding.

Bezegelde de liefdesband

En hand in hand, vol droeve maren,

Betreden zij de waterkant.

Reeds klieft de Rus met vaste hand

De schuimende en woeste baren.

De andre oever is nabij.

Reeds is hij aan de overzij.

Plots etc.

Met onderdanigheid bied ik deze verzen de censuur ter bestudering aan - feliciteer haar ondertussen namens mij - natuurlijk zullen sommigen beweren dat esthetica haar niet aangaat en dat zij den Keizer wat des Keizers is en Gneditsj wat des Gneditsj' is moet geven, maar men zegt zoveel.

Ik heb Bestoezjew geantwoord en hem het een en ander gestuurd. Kan hij niet weer eens tegen Katenin opgehitst worden? Dat zou boeiend zijn. Gretsj heeft me aan het huilen van het lachen gemaakt met zijn relatieve bescheidenheid. Zjoekowski heb ik ook geschreven, maar het kan hem geen donder schelen. Kan hij op geen enkele manier opgepord worden? En kan Sljonin niet ook ingeschakeld worden nu hij de overgebleven exemplaren van Roeslan gekocht heeft? Ik wacht met ongeduld op de Gevangene van Chillon: dat werk is niet te vergelijken met de Peri en verdient een vertaler à la de bezinger van Donderslag en het Oudje. Overigens doet het me verdriet dat hij vertaalt, en dan nog fragmenten vertaalt - Tasso, Ariosto en Homerus zijn één ding, de liederen van Matthison en de monsterlijke verhalen van Moore iets heel anders. Laatst had hij het tegen mij over Southey's poëem Roderick, verzoek hem namens mij het met rust te laten, het verzoek van een zekere charmante dame ten spijt. De Engelse literatuur begint invloed te krijgen op de Russische. Ik denk dat dat een gezondere invloed is dan die van de Franse poëzie, die schuchter en aanstellerig is. Een aantal mensen zal dan van een voetstuk gestoten worden en dan zullen we zien waar Iw. Iw. Dmitriëw blijft - met zijn gevoelens en gedachten, ontleend aan Florian en Legouvé. Zo profeteer ik niet in mijn eigen land, maar ondertussen zie ik nog geen einde komen aan onze scheiding. Hier bij ons is het Moldaverig en kots: ach, mijn God, er is iets met hem aan de hand - ik maak me zeer veel zorgen over zijn lot - schrijf mij over hem als U antwoordt.

A. Poesjkin.

Met ‘adjectief’ bedoelt P de door Gretsj gestuurde 500 roebel honorarium voor ‘De gevangene van de Kaukasus’, een verhalend gedicht over een Russische officier die door Tsjerkessen gevangen genomen wordt en ontsnapt met hulp van een Tsjerkessenmeisje dat op hem verliefd is. Het gedicht was bij de censuur, die bezwaren maakte tegen ‘hemelse vlam’ als het over aardse liefde ging, en tegen een ‘lange’ afscheidskus, ‘Waarvan het smachtende genot / Zij deze keer ten volle smaakte.’ Gneditsj maakte er een bittere kus van. Peri, Donderslag en het Oudje zijn figuren uit gedichten van Zjoekowski. ‘Moldaverig’: toespeling op een epigram van P, waarin de regel voorkomt: ‘Ik voel me Küchelbeckerig en kots.’

21. Aan Pawel Katenin

19 juli 1822, Kisjinjow.

Je verwijt mij vergeetachtigheid, mijn beste: zoals je wilt! Voor een klein aantal uitverkorenen wil ik Petersburg nog weerzien. Jij hoort bij dat aantal, maar met vriendschap is het als met het Italiaanse werkwoord piombare, je begrijpt er niets van. Ik kan niet bedenken hoe je het volgende vers op jezelf hebt kunnen betrekken:

Het sluwe spel der achterklap ontwarren.

Ieder ander zou ik dat kunnen vergeven, maar jou niet. Alsof je de ongelukkige achterklap waar ik het slachtoffer van was niet kent en alsof ik het eerste nieuws erover (tenminste dat heb ik van je begrepen) niet aan jouw vriendschap te danken heb. Je blijspel heb ik niet gelezen, niemand heeft me er over geschreven; ik weet niet of Zelski mij geraakt heeft. Misschien wel - waarschijnlijker niet. In ieder geval kan ik er niet boos om worden. Als ik iets op mijn lever had zou ik dan over jou spreken in een adem met degenen die ik daar noem? De personen en de verhoudingen zijn te verschillend. En als ik daartoe al besloten had, zou ik daar dan zulke slappe en onduidelijke verzen over schrijven, zou ik dan de schitterende vertaling van een blijspel dat ik voor onvertaalbaar hield tot het onderwerp van een epigram maken? Hoe je de zaak ook wendt of keert, je beledigt me. Ik hoop, mijn dierbare, dat dit een overtrekkend donderwolkje was en dat je van me houdt. We zullen de achterklap dus maar laten rusten en het over iets anders hebben. Jij hebt de Cid vertaald: daarmee feliciteer ik jou en mijn oude Corneille. De Cid is volgens mij zijn beste tragedie. Zeg eens: heb je het prijzenswaardige lef gehad om de oorvijg uit de riddertijd op het aanstellerige toneel van de 19e eeuw te laten staan? Ik heb gehoord dat die oorvijg onfatsoenlijk, lachwekkend en ridicule is. Ridicule! Een oorvijg door de hand van een Spaanse ridder uitgedeeld aan een soldaat die onder zijn helm vergrijsd is. Ridicule! Mijn God, die oorvijg zou meer ontzetting teweeg moeten brengen dan Atreus' beker. Hoe dan ook, ik hoop van de winter dit treurspel te gaan zien, dat zal ik in ieder geval proberen. Ik verheug me nu al als ik er aan denk hoe de oorvijg met veel gewicht op de wang van Toltsjonow of Brjanski zal neerkomen. Ik dank je voor je nauwkeurige verslag, ik weet voor wat hoort wat, maar non erat his locus... Vaarwel Aeschylus, ik omhels je als dichter en als vriend...

In een - niet bewaard gebleven - brief had Katenin blijkbaar het Italiaanse woord ‘piombare’ (naar beneden hangen of vallen) volgens P onjuist gebruikt. Ook verweet Katenin P dat deze hem had aangevallen in zijn gedicht aan Tsjaadajew. Dat was niet zo. De geciteerde regel had betrekking op Tolstoj de Amerikaan, die het gerucht had verspreid dat P in Petersburg door de politie afgeranseld was - welk gerucht Katenin aan P had overgebracht. Katenins blijspel ‘Achterklap’ (Spletni) was een bewerking van Gressets ‘Le méchant’. Zelski is een personage uit die komedie. In de 18e en 19e eeuw werd het geven van een oorvijg onder edellieden als onwelvoeglijk beschouwd. Het gaat hier om de klap die graaf Gomes aan Don Diego geeft. De ‘beker van Atreus’: volgens de Griekse mythe was Atreus een koning van Argos die de kinderen van zijn broer doodde en ze bij een feestmaal aan die broer opdiende. Toltsjonow en Brjanski waren acteurs. ‘Non erat his locus’ (dit was niet de plaats hiervoor) is een regel van Horatius. P noemt Katenin Aeschylus omdat hij net als Aeschylus tragedies schreef.

22. Aan Lew en Olga Poesjkin

21 juli 1822, Kisjinjow.

Je bent boos op me, mijn lieve; dat is niet goed. Schrijf me alsjeblieft zoals je wilt, desnoods in zes talen; ik zal er niets van zeggen - ik verveel me zonder jou. Wat doe je? Ben je in dienst? Dat wordt tijd, bij God, de hoogste tijd. Neem geen voorbeeld aan mij - als je het juiste moment voorbij laat gaan moet je dat later bezuren - in de Russische dienst moet je beslist met 26 kolonel zijn wil je ooit iets worden; reken dus maar uit; men zal tegen je zeggen: leer, de dienst loopt niet weg. Maar ik zeg je: ga in dienst, de studie loopt niet weg. Natuurlijk wil ik niet dat je zo'n stuk onbenul wordt als W.I. Kozlow, maar dat zul je zelf ook niet willen. Lezen is de beste manier om iets te leren - ik weet dat je nu wel iets anders aan je hoofd hebt, maar alles voor je eigen bestwil.

Zeg eens: ben je volwassen geworden? Ik liet je achter toen je nog een kind was en vind een jonge man terug; vertel eens, met wie van mijn vrienden ga je het meeste om? Wat doe je? Wat schrijf je? Als je Katenin ziet, overtuig hem er dan in Christusnaam van dat er in mijn zendbrief aan Tsjadajew geen woord over hem staat, stel je eens voor, hij dacht dat het vers Het sluwe spel der achterklap ontwarren op hem sloeg; ik ontvang een nogal zure brief van hem, hij klaagt dat hij van mij geen brieven ontvangen heeft, maar dat is niet mijn schuld. Schrijf me de literaire nieuwtjes; hoe is het met mijn Roeslan? is hij nog niet verkocht? Heeft de censuur hem nog niet verboden? laat het me weten... Als Sljonin hem gekocht heeft, waar blijft dan het geld? ik heb het nodig. Hoe gaat het met Bestoezjews uitgave? Heb je de verzen gelezen die ik hem gestuurd heb? Hoe gaat het met de Gevangene? Mijn dierbare, ik zou jullie graag zien; ik heb wat dingen in pb te doen. Ik weet niet of ik naar jullie toe kan komen, maar ik zal mijn best doen. Men schrijft mij dat Batjoesjkow gek geworden is; dat kan niet waar zijn; help die kolder uit de wereld. Hoe is het met Zjoekowski en waarom schrijft hij me niet? Kom je bij Karamzin? Geef me antwoord op alle vragen als je kunt - en zo snel mogelijk. Nodig ook Delwig en Baratynski uit om me te schrijven. Hoe is het met Wilhelm? is er nieuws van hem?

Vaarwel.

Vader schrijf ik naar het dorp.

Ma bonne et chère amie, je n'ai pas besoin de vos lettres pour me rassurer sur votre amitié mais elles me sont uniquement nécessaires comme quelque chose qui vient de vous. - Je vous embrasse et je vous aime - amusez vous et mariez vous.

[Mijn goede en lieve vriendin, ik heb uw brieven niet nodig om me gerust te stellen over uw vriendschap maar ik kan er alleen niet buiten als iets dat van u afkomstig is. - Ik omhels en bemin u - amuseer u en trouw.]

Deze brief is een antwoord op een antwoord op brief 17. Batjoesjkow was inderdaad gek geworden. Wilhelm is Küchelbecker.

23. Aan Pjotr Wjazemski

1 september 1822, Kisjinjow.

Je mag zelf beoordelen hoezeer de vertrouwde krabbels van jouw pen mij verheugd hebben. Bijna drie jaar hebben mij over jou alleen maar zijdelings berichten bereikt - en hier hoor ik geen enkel levend Europees woord. Vergeef me dat ik het met jou over Tolstoj wil hebben: je mening is mij veel waard. Jij zegt dat mijn verzen niet deugen. Ik weet het, maar het lag niet in mijn bedoeling een scherpzinnige literaire oorlog te ontketenen, maar om met een fikse belediging een man van wie ik als vriend gescheiden ben en die ik met vuur verdedigd heb iedere keer als daar aanleiding toe was, zijn bedekte beledigingen betaald te zetten. Het leek hem aardig mij tot zijn vijand te maken en in brieven ten koste van mij de zolder van vorst Sjachowskoj te vermaken, ik kwam dit alles te weten toen ik al verbannen was, en aangezien ik wraak voor een van de eerste christelijke deugden houd, heb ik in de krachteloosheid van mijn razernij Tolstoj vanuit de verte met tijdschrift-modder bestookt. De beschuldiging van misdaad overschrijdt, zeg je, de grenzen der poëzie: dat ben ik niet met je eens. Waar het zwaard der wet tekortschiet reikt de gesel der satire. Horatius’ satire, subtiel, lichtvoetig en vrolijk is niet opgewassen tegen de gemelijke kwaadaardigheid van een zwaarwichtige paskwil. Voltaire begreep dat. Je verwijt me dat ik vanuit Kisjinjow, vanonder de aegis der verbanning scheldkannonades publiceer tegen een man die in Moskou woont, maar op dat moment twijfelde ik niet aan mijn terugkeer. Het lag in mijn bedoeling naar Moskou te reizen, de enige plaats waar ik mij volledig van alle blaam kan zuiveren. Een zo duidelijke aanval op graaf Tolstoj is geen lafhartigheid. Men zegt dat hij iets verschrikkelijks over mij geschreven heeft. De journalisten waren verplicht de reactie te accepteren van iemand die in hun tijdschrift was uitgescholden. Men zou kunnen denken dat ik met hen onder een hoedje speel en dat maakt mij razend. Overigens is de zaak gesloten en ik wil verder ook op papier niets meer met Tolstoj te maken hebben. Ik zou me tegenover jou krachtiger en duidelijker kunnen rechtvaardigen, maar respecteer jouw banden met een man die zo weinig met je gemeen heeft.

Katsjenowski vertegenwoordiger van een mening! Voilà des mots qui hurlent de se trouver ensemble. Ik vind het jammer dat je het schitterende talent van Baratynski niet helemaal kunt waarderen. Hij is meer dan een imitator van imitators, hij is vol van waarachtig elegische poëzie. De Gevangene van Chillon heb ik nog niet gelezen. Wat ik ervan in de Z. des V. heb gelezen is prachtig...

Hij hing als dode lentebloesem

Aan de pilaar met hangend hoofd

Je hebt me zeer veel verdriet gedaan met je vermoeden dat jouw levendige poëzie de pijp uit is. Als dat waar is dan heeft zij lang genoeg geleefd om roem te vergaren, maar voor het vaderland te kort. Gelukkig geloof ik je niet helemaal, maar begrijp je wel - de jaren doen je naar proza neigen en als je je serieus daaraan verbindt, dan moet ik Europees Rusland daarmee feliciteren. Waar wacht je trouwens op? je bent toch niet in de ban van de maandelijkse roem van Pradt? Onderwerp je aan vaste arbeid, schep in de stilte van je despotisme een metafysische taal voor ons, een taal die in je brieven tot ontwikkeling is gekomen en laat Gods wil verder geschieden. Spoedig zal Rusland mensen nodig hebben die kunnen lezen en schrijven; tegen die tijd hoop ik dichter bij je te staan; ondertussen omhels ik je van ganser harte.

P.

Ik stuur je een poëem in mystieke stijl - ik ben hoveling geworden.

In zijn gedicht ‘Aan Tsjaadajew’ had P van Tolstoj de Amerikaan zonder hem te noemen gezegd dat hij vals speelde bij het kaarten. Vorst Sjachowskoj had ergens boven in zijn huis een literaire salon. Als antwoord op P's aantijging had Tolstoj een epigram geschreven tegen P, dat Gretsj geweigerd had in zijn ‘Zoon des vaderlands’ op te nemen, wat P zeer mishaagde. ‘Ziehier woorden die met elkaar vloeken’ is een citaat uit Voltaire. De Franse bisschop, diplomaat en politiek publicist Pradt werd in die jaren ook in Rusland veel gelezen. Zjoekowski's ‘Gevangene’ was een bewerking van Byrons ‘Prisoner of Chillon’. Onder ‘metafysisch’ verstond men in P's tijd ook ‘abstract’: het Russisch had gebrek aan abstracte woorden. Het ‘mystieke’ gedicht zal wel de Gawriliade’ geweest zijn. Aan het hof was toen mystiek in de mode.

24. Aan Lew Poesjkin

4 september 1822, Kisjinjow.

Met de laatste post - (neem me niet kwalijk: met Dolgoroeki) - heb ik vader geschreven, maar voor een brief aan jou had ik geen tijd meer, terwijl ik het met jou eens over het een en ander moet hebben. Ten eerste over de dienst. Als je de militaire kant op gaat - zie hier dan mijn plan dat ik je ter bestudering voorleg. Aan de garde heb je niets; 4 jaar als kadet dienen is geen grapje. Bovendien zou het niet gek zijn als ze je een beetje vergaten. Je zou dienst moeten nemen in een regiment uit het corps van Rajewski, je zou al gauw officier zijn, en daarna overgeplaatst worden naar de garde - door Rajewski of Kiseljow - geen van beiden zal weigeren. Denk daar over na en alsjeblieft niet terloops: het gaat om je leven. Nu, mijn dierbare, zal ik het over mezelf hebben. Maak je opwachting namens mij bij Nikita Wsewolozjki en zeg hem dat hij in Christusnaam het verkopen van mijn gedichten tot volgend jaar uitstelt, mochten ze al verkocht zijn, maak dan met hetzelfde verzoek je opwachting bij de koper. Mijn lichtzinnigheid en de lichtzinnigheid van mijn vrienden heeft me een hoop ongeluk gebracht. Er zijn ongeveer 40 biljetten uitgedeeld en het spreekt vanzelf dat ik daarvoor zal moeten betalen. De zendbrief aan Ovidius moet je als volgt veranderen:

Verbaas u, Naso! Zie: volgend der goden raad,

Hebt gij van jongsafaan het krijgsrumoer versmaad.

Gij waart gewoon etc.

Over verzen gesproken: wat ik van de Gevangene van Chillon gelezen heb is schitterend. Met spanning wacht ik op het succes van de Hoer van Orleans. Maar de toneelspelers, de toneelspelers! 5-Voetige verzen zonder rijm vragen om een heel nieuwe manier van declameren. Van hieruit kan ik het plechtige gebrul van Gloecho-rjow al horen. De tragedie wordt natuurlijk op de toon van de Dood van Rolla gespeeld. Wat kan de geweldige Semjonowa doen, als je ziet door wie ze omringd wordt. God bescherm haar en heb erbarmen - maar ik vrees het ergste. Vergeet niet me hiervan op de hoogte te houden en haal bij Zjoekowski op mijn naam een kaartje voor de eerste voorstelling. Ik heb Küchelbekkers verzen en proza gelezen - wat een wonderlijke kerel! Alleen in zijn hoofd kon het joodse idee opkomen om Griekenland, het grandioze, klassieke, poëtische Griekenland, het Griekenland waar alles mythologie en heroïek ademt, in Slavisch-Russische verzen te bezingen die in hun geheel aan Jeremia ontleend zijn. Wat zouden Homerus en Pindarus daarvan gezegd hebben? En wat zeggen Delwig en Baratynski ervan? Ode aan Jermolow is beter, maar het vers: Zo zong op Soeworow de verliefde Derzjawin is te Grieks. De verzen aan Gribojedow zijn een dichter waardig die eens schreef: Angst dwingt het verschrikte volk om bij het geluid van brons in massa's zich een weg te banen naar de heilige tempel. Ziet, O God het aantal onmachtigen dat verzoekt om gespaard te worden - heel is het werk dat vele mensen toebehoort enz. Vraag baron Delwig naar deze verzen. Batjoesjkow heeft gelijk als hij boos is op Pletnjow; in zijn plaats zou ik uit mijn vel gesprongen zijn van woede. B. uit Rome heeft geen menselijke betekenis, al is iets nieuws op de Olympus altijd aardig. Ik ben trouwens van mening dat Pletnjows proza beter te pruimen is dan zijn verzen - hij heeft geen enkel gevoel, niets levendigs in zijn verzen - zijn stijl is lijkbleek. Doe hem (dwz. Pletnjow en niet zijn stijl) mijn groeten en verzeker hem dat hij onze Goethe is.

A.P.

Mon père a eu une idée lumineuse - c'est celle de m'envoyer des habits - rappelez là lui de ma part.

[Mijn vader had een briljant idee - namelijk om mij kleren te sturen - help hem daar namens mij aan herinneren.]

Nog iets - zeg Sljonin dat hij me de Hoerenzoon des Vaderlands ook voor de tweede helft van het jaar stuurt. Het geld kan hij van zijn schuld aftrekken.

Mijn beste, er is bij jullie iemand die schrijft dat een straal van de dageraad op het middaguur de cel van Chmelnitski placht binnen te dringen. En het was niet Chwostow die dat schreef - dat stemde mij erg bedroefd. Wat doet Delwig? Waarom kijkt hij niet beter uit?

Dolgoroeki is vorst Pawel Dolgoroeki, die blijkbaar een - verloren gegane - brief uit Kisjinjow had meegenomen. P had eerder ‘biljetten’ verkocht die recht gaven op een exemplaar van een eerlang te verschijnen bundel van zijn gedichten. In het gedicht ‘Aan Ovidius’ was bij publicatie in de Poolster het woord ‘versmaad’ in ‘vergeten’ veranderd, misschien omdat Bestoezjew bang was dat het versmaden van krijgsrumoer niet door de censuur zou komen. Met ‘hoer van Orleans’ bedoelt P Schillers ‘Jungfrau von Orleans’ in Zjoekowski's bewerking. Hij zette een streepje in de naam Gloechorjow omdat gloecho ‘dof’ en rjow ‘gebrul’ betekent. ‘De dood van Rolla’ was een tragedie van Kotzebue. De slechte verzen van Küchelbecker die P citeert waren in 1811 door Delwig opgenomen in de schoolkrant van het lyceum. Pletnjow had in zijn gedicht ‘Batjoesjkow uit Rome’ Batjoesjkow sprekend ingevoerd, zodat de lezers konden denken dat het gedicht niet van Pletnjow, maar van Batjoesjkow was. Het gedicht met dageraad in het middaguur was van Rylejew.

25. Aan Nikolaj Gneditsj

27 september 1822, Kisjinjow.

De gevangenen zijn aangekomen - en ik dank U hartelijk, beste Nikolaj Iwanowitsj. De veranderingen die door de censuur verlangd werden hebben in mijn voordeel gewerkt: ik moet toegeven dat ik verwachtte de sporen van haar noodlottige klauwen ook in andere passages te zullen aantreffen en maakte mij ongerust. Als zij bijvoorbeeld het vers vaarwel vrije kozakkendorpen veranderd had dan had ik dat jammer gevonden. Maar goddank. Bittere kus is prachtig; haar dagen klinkt echt niet beter dan nachten; bedelvende dromen: bedwelmende. Op de daken regen en hagel; in de dalen - dat zijn de enige fouten die ik opgemerkt heb. Alexander Poesjkin is meesterlijk gelithografeerd, maar ik weet niet of het lijkt; de opmerking van de uitgevers is zeer vleiend, maar ik weet niet of het terecht is. De vertaling van Zjoekowski est un tour de force. De schurk! Met ongewone kracht bekampt hij moeilijkheden! Je moet een Byron zijn om de eerste tekenen van krankzinnigheid met zulke angstaanjagende echtheid uit te drukken, en een Zjoekowski om dat in een vertaling opnieuw uit te drukken. Ik heb de indruk dat Zjoekowski's stijl de laatste tijd verschrikkelijk veel volwassener is geworden, al heeft hij wat van zijn eerste charme verloren. Hij zal nooit meer een Swetlana of een Ljoedmila schrijven of van die prachtige elegieën als in het eerste deel van de Slapende Maagden. God geve dat hij snel begint met scheppend werk.

Vorst Alexander Lobanow biedt aan mijn bagatellen in Parijs uit te geven. Om Christus' wille red mij; weerhoud hem daar in ieder geval van tot mijn terugkeer - ik zal weer boven water komen en bij jullie verschijnen. Katenin schreef mij, ik weet niet of hij mijn antwoord ontvangen heeft. Wat is jullie Petersburg dom geworden! Toch zou ik er graag eens komen. Ik heb ontzettend veel zin in theater en zo nog het een en ander. Ik zal Delwig en Baratynski schrijven. Ik omhels jullie van harte.

A. Poesjkin.

Ik heb mijn broer geschreven om Sljonin te vragen mijn portret niet te publiceren - als ik mijn toestemming daarvoor moet geven, dan doe ik dat niet.

De gevangenen zijn de exemplaren van de zo juist verschenen ‘Gevangene van de Kaukasus’ en van Zjoekowski's bewerking van Byrons ‘Prisoner of Chillon’. De censuur had bezwaar gemaakt tegen de ‘nachten’ die het Tsjerkessenmeisje met de gevangene had doorgebracht en daarom had Gneditsj daar ‘dagen’ van gemaakt. Vanwege de maat had hij ‘nachten’ (nočej) in ‘haar dagen’ (ej dnej) veranderd, wat niet fraai was. Het portret was een gravure die P als knaap voorstelde, ‘wiens eerste pennevruchten een buitengewone begaving toonden’, zoals Gneditsj er bij had gezet. ‘Met ongemene kracht bekampt hij moeilijkheden’ is een regel van Wjazemski. Met ‘scheppen’ bedoelt P: niet langer vertalen, maar geheel eigen werk maken. Van het voorstel van vorst Alexander Lobanow-Rostowski om een bundel van P's gedichten in Parijs te laten drukken is niets gekomen. Sljonin was blijkbaar van plan P's portret afzonderlijk te drukken en te verkopen.

26. Aan Lew Poesjkin

September-oktober 1822, Kisjinjow.

Vous êtes dans l'âge où l'on doit songer à la carrière que l'on doit parcourir; je vous ai dit les raisons pourquoi l'état militaire me parait préférable à tous les autres. En tout cas votre conduite va décider pour longtemps de votre réputation et peut-être de votre bonheur.

Vous aurez affaire aux hommes que vous ne connaissez pas encore. Commencez toujours par en penser tout le mal imaginable: vous n'en rabattrez pas de beaucoup. Ne les jugez pas par votre coeur, que je crois noble et bon et qui de plus est encore jeune; méprisez les le plus poliment qu'il vous sera possible: s'est le moyen de se tenir en garde contre les petits préjugés et les petites passions qui vont vous froisser à votre entrée dans le monde.

Soyez froid avec tout le monde: la familiarité nuit toujours, mais surtout gardez vous de vous y abandonner avec vos supérieurs, quelques soient leurs avances. Ceux-ci vous dépassent bien vite et sont bien aises de vous avilir au moment ou l'on s'y attend le moins.

Point de petits soins, défiez vous de la bienveillance dont vous pouvez être susceptible: les hommes ne la comprennent pas et la prennent volontiers pour de la bassesse, toujours charmés de juger des autres par eux-mêmes.

N'acceptez jamais de bienfaits. Un bienfait pour la plupart du temps est une perfidie. - Point de protection, car elle asservit et dégrade.

J'aurais voulu vous prémunir contre les séductions de l'amitié, mais je n'ai pas le courage de vous endurcir l'âme dans l'âge de ses plus douces illusions. Ce que j'ai à vous dire à l'égard des femmes serait parfaitement inutile. Je vous observerai seulement, que moins on aime une femme et plus on est sûr de l'avoir. Mais cette jouissance est digne d'un vieux sapajou du 18 siècle. A l'égard de celle que vous aimerez, je souhaite de tout mon coeur que vous l'ayez.

N'oubliez jamais l'offense volontaire; peu ou point de paroles et ne vengez jamais l'injure par l'injure.

Si l'état de votre fortune ou bien les circonstances ne vous permettent pas de briller, ne tâchez pas de pailler vos privations, affectez plutôt l'excès contraire: le cynisme dans son âpreté en impose à la frivolité de l'opinion, au lieu que les petites friponneries de la vanité nous rendent ridicules et méprisables.

N'empruntez jamais, souffrez plutôt la misère; croyez, qu'elle n'est pas aussi terrible qu'on se la peint et surtout que la certi tude où l'on peut se voir d'être malhonnête ou d'être pris pour tel.

Les principes que je vous propose, je les dois à une douloureuse expérience. Puissiez vous les adopter sans jamais y être contreint. Ils peuvent vous sauver des jours d'angoisse et de rage. Un jour vous entendrez ma confession; elle pourra coûter à ma vanité; mais ce n'est pas ce qui m'arréterait lorsqu'il s'agit de l'intérêt de votre vie.

[U bent op een leeftijd waarop je na moet gaan denken over de carrière die je wilt gaan maken; ik heb U uitgelegd waarom een militaire loopbaan mij boven alle andere te verkiezen lijkt. In ieder geval zal Uw gedrag voor lange tijd Uw reputatie, en misschien ook Uw geluk bepalen.

U zult om moeten gaan met mensen, die U nog niet kent. Begin altijd met het allerslechtste van hen te denken: dan hoeft U Uw mening niet erg te corrigeren. Beoordeel hen niet met Uw hart, dat, geloof ik, nobel en goed is, en bovendien nog jong; minacht hen zo beleefd als U maar kunt: dat is de manier om op Uw hoede te zijn voor de kleine vooroordelen en de kleine hartstochten, die U zullen kwetsen als U Uw entrée maakt in de wereld.

Wees koel tegen iedereen: familiariteit schaadt altijd, maar waak er in het bijzonder voor om U tegenover Uw meerderen te laten gaan, hoe zeer ze U ook daartoe mogen aanmoedigen. Ze wandelen over U heen, en scheppen er genoegen in iemand te vernederen op het moment dat hij dat het minst verwacht.

Geen kleine attenties, hoed U voor de vriendelijkheid waartoe U bereid zou kunnen zijn: de mensen begrijpen haar niet, en zien haar gauw voor onderdanigheid aan, altijd blij als zij zijn om anderen naar zichzelf te beoordelen.

Accepteer nooit gunsten. Een gunst is in bijna alle gevallen een gemeenheid. - Geen protectie, want dat maakt een slaaf van je en verlaagt je.

Ik had U willen waarschuwen voor de verleidingen der vriendschap, maar ik heb niet de moed om uw ziel te verharden terwijl u de leeftijd voor de schoonste illusies hebt. Wat ik u over vrouwen te zeggen heb, zou volstrekt nutteloos zijn. Ik wil alleen opmerken dat, hoe minder men een vrouw liefheeft, des te zekerder men er van is haar te bezitten. Maar dat is eerder het genoegen van een oude 18e eeuwse aap. Ik wens U van ganser harte toe dat U haar die U liefhebt zult bezitten.

Vergeet nooit een opzettelijke belediging; maak er weinig of geen woorden aan vuil, en vergeld nooit een belediging met een andere belediging.

Als de staat van Uw fortuin of Uw omstandigheden U niet in staat stellen te schitteren, tracht Uw ontberingen dan niet te verbergen, maar kies eerder het andere uiterste: de ruwheid van het cynisme maakt indruk op de frivoliteit van de algemene opinie, terwijl de kleine streken van de ijdelheid ons belachelijk en verachtelijk maken.

Leen nooit, leef liever in armoede; wees ervan overtuigd dat armoede minder erg is dan men zich voorstelt, en zeker in verhouding tot de zekerheid anders oneerlijk te zijn, of daarvoor te worden aangezien.

De principes die ik u hierbij aanbied dank ik aan bittere ervaring. Ik zou willen dat U ze kunt aanvaarden zonder daartoe gedwongen te zijn. Zij kunnen U dagen van angst en woede besparen. Eens zult U mijn bekentenis horen; mijn ijdelheid zal daar misschien onder lijden, maar dat zou mij er niet van weerhouden, wanneer het om Uw levensbelang gaat.]

P beoefent hier het literaire genre van de wijze levenslessen, gegeven aan een jonge man. Men denke aan de levenswijsheid die Polonius aan Laertes meegeeft in het eerste bedrijf van Hamlet, en aan Tsjechows brief aan zijn broer Nikolaj van maart 1886 (A.P. Tsjechow: ‘Verzamelde Werken 7’, Amsterdam, 1955).

Brieven
1823

27. Aan Karl Nesselrode

13 januari 1823, Kisjinjow.

Monsieur le comte,

Attaché par ordre de sa majesté auprès de Monsieur le général-gouverneur de la Bessarabie, je ne puis sans une permission expresse venir à Pétersbourg, où m'appellent les affaires d'une famille que je n'ai pas vue depuis trois ans. Je prends la liberté de m'adresser à votre excellence pour la supplier de m'accorder un semestre de deux ou trois mois.

J'ai l'honneur d'être avec le respect le plus profond et la considération la plus haute, Monsieur le comte, de Votre excellence le très humble et très obéissant serviteur

Alexandre Pouchkine.

[Graaf,

Aangezien ik op bevel van zijne majesteit bij Mijnheer de gouverneur-generaal van Bessarabië gedetacheerd ben, kan ik niet zonder speciale toestemming naar Petersburg reizen, waar mijn aanwezigheid verlangd wordt in verband met aangelegenheden van mijn familie, die ik drie jaar lang niet gezien heb. Ik neem de vrijheid mij tot Uwe excellentie te wenden met het verzoek mij twee of drie maanden verlof te verlenen.

Met het diepste respect en met de meeste hoogachting heb ik de eer te zijn, graaf, van Uwe excellentie de zeer nederige en zeer onderdanige dienaar Alexander Poesjkin.]

Officiëel was P nog steeds ambtenaar bij buitenlandse zaken, en was minister Nesselrode zijn chef. Dat verlof kreeg hij niet.

28. Aan Lew Poesjkin

30 januari 1823, Kisjinjow.

Verstandige Ljowinka!

Ik dank je voor je brief - ik vind het jammer dat de andere niet zijn aangekomen, ik schrijf je, omringd door geld, affiches, verzen, proza, tijdschriften, brieven - en dat alles is goed, alles is wel. Schrijf me over Didelot, over het Tserkessenmeisje Istomina, waar ik net als de gevangene van de Kaukasus nog eens achteraan gezeten heb. Bestoezjew heeft me de Ster gestuurd. Dat boek verdient alle aandacht; het is jammer dat Baratynski zo zuinig geweest is - ik had mijn hoop op hem gevestigd. Wat vind je van de verzen aan Ovidius? Mijn beste, zowel Roeslan, als de Gevangene, als Noël zijn rotzooi vergeleken bij deze verzen. Heb in Godsnaam de twee sterretjes lief, zij beloven een geduchte concurrent te worden van de beroemde Panajew, de beroemde Rylejew en onze andere beroemde dichters. De droom van een krijger deed mij denken aan een krijger die bij de Buitenlandse dienst werkt en zich op het moment op de Bessarabische kanselarij bevindt. Die droom is gedrukt van een copie met fouten - roeping in plaats van beroep, gealarmeerde gedachten, een woord dat door de beroemde Rylejew gebruikt werd, maar dat in het Russisch niets betekent. Herinnering aan broeder en aan vrienden is een roerend vers, maar in de Ster is het niet meer dan vlak. Maar dat is allemaal geen ramp; was er maar geld. Ik ben blij dat mijn verzen bij Glinka in de smaak vielen - dat was mijn bedoeling. Ik ben voor hem geen Themistocles; wij zijn vrienden en hebben nog geen ruzie gemaakt over een jongetje. Gneditsj maait het gras voor mijn voeten weg.

De droeve bruidegom heeft te vergeefs gewacht enz. - onvergetelijk prachtig. Kende ik mijn Homerus, er zou voor ons beiden niet genoeg plaats zijn op de Parnassus. Delwig, Delwig! Schrijf me, in proza en in verzen; ik zegen en feliciteer je - je hebt eindelijk bereikt dat je taal nauwkeurig is - dat was het enige waar het je nog aan ontbrak. En avant! Marche!

Is de tsaar aangekomen? dat zal ik overigens eerder horen dan jij me antwoordt. Je bent van plan naar Moskou te gaan - je zult daar mijn vrienden zien. - breng mij bij hen in herinnering; evenals bij mijn familie, die zich overigens ook weinig aantrekt van het lot van een neef die in ongenade is gevallen: misschien hebben ze gelijk - maar mijn schuld is het ook niet...

Vaarwel, mijn beste! Als we elkaar zien zal ik je eindeloos omhelzen, met je praten en je voorlezen. Ik heb je immers al geschreven dat ik me Küchelbeckerig voel in den vreemde. Maar waar is Küchel?

Je schrijft me over nn; en voilà assez. Assez is assez, maar ik blijf bij mijn mening.

Je zegt dat ik niet over het weer mag klagen - en dat in de maand augustus - dat kan zijn, maar het blijft onaangenaam opgesloten te zitten als je uit zou willen gaan. Nogmaals vaarwel.

De Petersburgse choreograaf Didelot had van P's ‘Gevangene’ een ballet gemaakt met de beroemde danseres Istomina als Tsjerkessenmeisje. Bestoezjew had P's gedicht ‘Aan Ovidius’ afgedrukt met ** in plaats van de auteursnaam. ‘Noël’ was een tegen Alexander I gericht vers van P dat in afschriften circuleerde en mede tot zijn verbanning had geleid. P's ‘Droom van een krijger’ was door Bestoezjew in de Poolster geplaatst met enkele fouten. De passage over Themistocles is onduidelijk. De regel van Gneditsj is uit diens vertaling van Chéniers ‘La jeune Tarentine’. De tsaar was net in Petersburg terug van het congres van Verona. Wie nn was is niet bekend. De passage over het weer in augustus betekent waarschijnlijk: ‘je zegt dat ik me niet over mijn verbanning (slecht weer) door de tsaar (Augustus) moet beklagen, maar ik wil hier weg.’

29. Aan Pjotr Wjazemski

6 februari 1823, Kisjinjow.

Schaam je je niet je adres niet te sturen; ik zou je allang geschreven hebben. Ik dank je, mijn beste Wjazemski! Moge God je troosten dat je mij hebt getroost. Je kunt je niet voorstellen hoe aangenaam het is een oordeel van een verstandig mens over jezelf te horen. Tot nu toe, bij het lezen van de recensies van Wojejkow en Katsjenowski scheen het me toe alsof ik bij het tuinhekje de literaire praatjes van de vriendinnen van Warjoesjka en Boejanow stond af te luisteren. Wat jij over romantische poëzie zegt is schitterend, je hebt er goed aan gedaan om als eerste daarover je stem te verheffen - de Franse ziekte zou anders onze hele opgroeiende letterkunde om zeep helpen. Wij hebben geen toneel, de proeven van Ozerow hebben weliswaar een poëtische stijl, maar wel een onzorgvuldige en roestige; overigens waar heeft hij de gekunstelde regels van het Franse toneel niet gevolgd? Ik begrijp waarom jij hem als romantisch dichter ziet: op grond van de dromerige monoloog van Fingal - Neen, neen, ik luister naar geen dodenlied, maar bij het schrijven van die hele tragedie werden alle regels van de Parnassische orthodoxie gevolgd; en een romantisch tragicus aanvaardt inspiratie als enige regel - geef toe: het is allemaal niets dan koppigheid. Dank voor de uithaal naar de censuur, maar zelfs dat is zij niet waard: het is beschamend dat de nobelste klasse van een volk, de klasse die nog een beetje denken kan onderworpen is aan de willekeur van een laffe idioot. We lachen, maar het zou beter zijn om op een zakelijke manier de Biroekows aan te pakken; het wordt tijd enig gewicht aan onze mening te geven en de regering te dwingen onze stem te respecteren - de verachting voor Russische schrijvers is onverteerbaar; denk daar eens op je gemak over na, en laten we ons aaneensluiten. Geef ons een strenge censuur, accoord, maar geen onzinnige. Heb je mijn zendbrief aan Biroekow gelezen? Zo niet, vraag hem dan aan mijn broer of aan Gneditsj; ik heb je verzen in de Poolster gelezen: het is allemaal prachtig - maar vergeet in Christusnaam het proza niet; jij en Karamzin kunnen dat als enigen schrijven. Glinka beheerst de taal der gevoelens... wat krijgen we nu! Bestoezjews artikel over ons volkje is verschrikkelijk onvolwassen - maar bij ons heeft alles wat gepubliceerd wordt effect op het heilige Rusland: daarom juist zouden we niets moeten veronachtzamen, en over ieder artikel - politiek of literair - dat ook maar iets zinnigs bevat goedwillende opmerkingen moeten publiceren. Als jij het niet doet wie moet er dan de vervelende, maar nuttige taak van toezichthouder over onze schrijvers op zich nemen? Mijn verzen zijn door heel Rusland naar jou op zoek - ik verwachtte je in het najaar in Odessa, en zou je zijn komen opzoeken, maar alles zit tegen. Ik weet niet of we elkaar dit jaar zullen zien. Schrijf me in de tussentijd, indien per post, dan zeer voorzichtig, bij gelegenheid wat je maar wilt - en kan ik je verzen niet krijgen? Ik trappel van ongeduld; mijn oom heeft me zijn gedichten gestuurd - ik zou er wel iets over willen schrijven, maar meer om Dmitriëw te plagen dan om onze dorpsoudste een plezier te doen; maar het kan niet, hij is zo ontzettend dom dat ik het niet over mijn lippen kan krijgen om hem te prijzen zelfs niet door hem met ex-minister Dorat te vergelijken. Zie je Tsjadajew wel eens? Hij heeft me de oren gewassen vanwege de Gevangene, hij vindt hem niet blasé genoeg; Tsjadajew is helaas een specialist op dat gebied; fleur de goede man wat op, dichter! Je houdt oprecht van hem - ik kan me niet voorstellen dat hij anders is dan vroeger. Nog iets over de Gev. van de Kau. Jij stelt dat hij een hondsvot is omdat hij niet om het Tsjerkessenmeisje rouwt - maar wat zou hij moeten zeggen - hij begreep alles drukt alles uit; de gedachte aan haar moest zijn hele ziel beheersen, en onderdeel worden van al zijn gedachten - dat spreekt vanzelf, dat kan niet anders: het is niet nodig alles tot het eind toe uit te spreken - dat is het geheim van de leesbaarheid. Anderen vinden het jammer dat de Gev. zich niet in de rivier stort om mijn Tsjerkessenmeisje te redden - ga er maar aan staan; ik heb in de Kaukasische rivieren gezwommen - je verdrinkt er zelf in en krijgt er niets voor terug; mijn gevangene is een verstandig man, bedachtzaam, hij is niet verliefd op het Tsjerkessenmeisje - hij heeft groot gelijk dat hij zich niet verdrinkt. Vaarwel mijn dierbare.

Poesjkin.

Overmorgen hebben we een bal - kom dansen - de Poltoratski's inviteren.

Echtelijk geluk

Nimmer zal ik je bedriegen,

Steeds bewaar ik mijn fatsoen,

En als jij er een laat vliegen

Zal ik 't venster opendoen.

Deze verzen zijn in Kisjinjow in de mode - ze zijn niet van mij maar van Poltoratski - ter ere van mijn toekomstig huwelijk.

Wjazemski had in de ‘Zoon des vaderlands’ een stuk over P's ‘Gevangene’ geschreven, en Bestoezjew een stuk over oude en nieuwe Russische literatuur. Warjoesjka is een hoer en Boejanow de hoofdpersoon in oom Wasili's ‘Gevaarlijke buurman’. De neven Poltoratski waren officieren en vrienden van P in Kisjinjow.

30. Aan Pjotr Wjazemski

5 april 1823, Kisjinjow.

Mijn hoop is niet in vervulling gegaan: dit jaar zal ik naar Moskou noch Petersburg kunnen komen. Als je van de zomer naar Odessa gaat kan je dan geen omweg maken over Kisjinjow? Dan stel ik je voor aan de helden van Skoeljany en Sekoe, Jordaki's medestrijders, en aan een Griekse die Byron gezoend heeft.

Is het waar wat ze over Katenin zeggen? Niemand schrijft mij iets - Moskou, Petersburg en Arzamas zijn me helemaal vergeten.

Men zegt dat Tsjadajew naar het buitenland gaat - het werd tijd; maar ik vind het jammer uit egoïsme - mijn liefste hoop was samen met hem op reis te gaan - God mag weten wanneer we elkaar nu weerzien.

Een belangrijke vraag en wees zo goed hem te beantwoorden: waar is Maria Iwanowna Korsakowa, die tegenover een klooster (was het niet het Strastny?) woont of woonde, leeft zij nog, waar is ze, als ze gestorven is, wat God verhoede, waar zijn dan haar dochters gebleven, zijn ze getrouwd en met wie, zijn ze ongetrouwd of weduwe enz. - zelf heb ik ze nergens voor nodig maar ik heb beloofd alles nauwkeurig uit te zoeken.

Trouwens weet jij of de 15 jaar voor generaal Orlow al voorbij zijn, of nog niet?

Verzen, in Godsnaam verzen en nieuwe.

Bij Skoeljany en Sekoe hadden de opstandige Grieken slag geleverd tegen de Turken. Jordaki was een van hun aanvoerders. De Griekse is Calypso Polychroni, met wie P een verhouding had en die beweerde de geliefde van Byron te zijn geweest. Katenin was door Miloradowitsj uit Petersburg naar zijn landgoed verbannen omdat hij de actrice Semjonowa had uitgefloten. De [Rimski-]Korsakows waren Moskouse kennissen van P. Wat die vijftien jaar betekenen is niet duidelijk.

31. Aan Nikolaj Gneditsj

13 mei 1823, Kisjinjow.

Ik dank U, beste en geachte, dat U aan de Bessarabische kluizenaar gedacht hebt. Hij zwijgt, uit vrees te vervelen wie hij lief heeft, maar is zeer blij met de gelegenheid om met U over van alles en nog wat te praten.