Anton Tsjechov

Verzamelde werken. Notities en brieven

vertaald door Tom Eekman

Colofon

ISBN 978 90 282 5601 9

Anton Tsjechov, Verzamelde werken. Notities en brieven (vert. Tom Eekman). Van Oorschot, Amsterdam 1956 

Notities en brieven

I

Dit boekje behoort aan A.P. Tsjechow.

S. Petersburg, Kleine Italiaanse straat 18, p.a. Soeworin.

De mensheid heeft de geschiedenis altijd opgevat als een aaneenschakeling van veldslagen, omdat zij totnutoe strijd het voornaamste in het leven achtte.

[Iwan respecteert de vrouwen niet, want hij is een primaire natuur en aanvaardt hen zoals ze zijn.] Als je over vrouwen schrijft, moet je vanzelf over de liefde schrijven.

Notitie voor het verhaal ‘Drie jaren’.

[Het verlangen om het algemeen welzijn te dienen moet beslist een zielsbehoefte zijn, een voorwaarde voor persoonlijk geluk - als het niet daaruit, maar uit theoretische of andere overwegingen voortkomt, is het niet veel waard.]

Notitie voor het verhaal ‘Drie jaren’.

Gewone huichelaars [zien er uit] doen zich voor als duifjes, politieke en literaire als adelaars. Maar laat u door de adelaarsgestalte niet van de wijs brengen. Het zijn geen adelaars, maar ratten of honden.

[Tengevolge van het verschil in klimaat, intellect, energie, smaak, leeftijd, levenskijk is gelijkheid van alle mensen nooit mogelijk. Ongelijkheid moet daarom als een onwrikbare natuurwet beschouwd worden. Wij kunnen die ongelijkheid echter zo maken dat zij ons niet hindert, zoals wij dat doen met de regen of met beren. In dat opzicht kunnen opvoeding en cultuur veel bereiken. Denk eens aan die geleerde die het zo ver kreeg dat een kat, een muis, een valk en een mus van één bord aten.]

Voor ‘Drie jaren’ bestemd.

Wie dommer en vuiler is dan wij is het volk, [en wij zijn niet het volk]. De overheid verdeelt de mensen in belastingplichtigen en vrijgestelden. Maar geen enkele verdeling deugt, want wij zijn allen het volk, en al het beste wat wij presteren is volkszaak.

Als de prins van Monaco een roulette houdt, mogen dwangarbeiders toch wel kaartspelen.

[In Russische herbergen stinkt het naar schone tafellakens.]

Iw. kan filosoferen over de liefde, maar liefhebben kan hij niet.

Aljosja: Mijn geest is door mijn ziekte verzwakt, mama, en ik ben nu als toen ik een kind was: ik ga nu eens bidden, dan weer huilen, dan weer ben ik opgetogen.

Waarom moest Hamlet zich zorgen maken over geestverschijningen na de dood, wanneer men in het leven zelf door veel verschrikkelijker verschijningen bezocht wordt?

[Een zoon van een diaken had een hond die Syntaxis heette.]

[Men vleit die men vreest.]

[In plaats van beddelakens geeft men hier vuile tafellakens.]

[Broers en vaders vinden altijd dat hun broer, resp. hun zoon niet met de goede vrouw getrouwd is. Schoonzusters en -dochters vallen nooit in de smaak.]

Notitie voor het verhaal ‘Drie jaren’.

's Ochtends vroeg; N. heeft zijn snor in papiertjes gewikkeld.

[De vader is schoolopziener. De broer slaat in het gesprek met de onderwijzer een gebiedende toon aan. In het algemeen houden kooplieden ervan zich als superieuren te gedragen. De vader is voorzitter van het kerkbestuur; en de koorzangers zijn bang voor hem.]

Eveneens voor ‘Drie jaren’.

[In October kwamen er 400 boeren om hulp bij Jegorow. Man, vrouw, een oude moeder en vijf kinderen aten vijf dagen lang niets anders dan soep van melde. Het is een heel gewoon verschijnsel dat mensen twee tot vijf dagen lang niet eten. Toen ik er was kwamen een boer en boerin van acht werst ver door de sneeuwstorm om hulp te vragen.]

Van de 20.000 boeren worden de meesten geholpen. Alleen welgestelde boeren, die veel geld hebben en kunnen leven van ingekocht graan, krijgen geen ondersteuning. Dit zijn er niet meer dan 200. Men ontvangt 30 p. meel per persoon. Vóór 1 Januari werd er maar 20 p. uitgereikt, voor ieder boven de 2 jaar. Kinderen onder de 2 krijgen niets. 30 pond is te weinig, en zal in April, als de melde, aardappelen en andere kruiden opraken, helemaal onvoldoende zijn.]

Notities in verband met Tsjechows werk tijdens de hongersnood 1892.

[De broer droomde ervan burgemeester te worden, dan vice-gouverneur, of chef van een departement, en daarna onderminister. Zijn droom: ik zal een patriottisch artikel schrijven, het laten plaatsen in de ‘Moskouse Berichten’, dat zal in regeringskringen gelezen worden en men zal mij roepen om een departement te beheren.]

Notitie voor ‘Drie jaren’.

Dochter: Met vilten laarzen aan, dat staat niet netjes.

Vader: Inderdaad zijn ze wat log. Ze moeten nieuwe neuzen hebben.

De vader is ziek geworden, daarom is hij niet naar Siberië gestuurd.

Dochter: Je bent helemaal niet ziek, vader. Kijk maar, je loopt in je goede pak, met laarzen aan....

Vader: Ik wil ook best naar Siberië. Ik zie me al zitten, ergens aan de Jenisej of de Ob, met een hengel, en daarginds op de veerpont staan arrestanten, landverhuizers. Terwijl hier - hier haat ik alles: die sering voor het raam, die zandpaadjes....

[Datgene wat wij ondergaan wanneer we verliefd zijn is misschien onze normale toestand. Verliefdheid doet de mens inzien hoe hij eigenlijk behoort te zijn.]

Gedachte van de hoofdpersoon in ‘Drie jaren’.

[Als u voor het heden werkt zal uw werk waardeloos zijn: men moet bij zijn werk uitsluitend de toekomst op het oog hebben. Voor het heden leeft de mensheid hoogstens in het paradijs, - zij heeft altijd geleefd voor de toekomst.]

[Het ruwe Russische klimaat brengt de mens ertoe op de kachel te gaan liggen, nonchalant te zijn in zijn toilet.]

Bedoeld voor ‘Drie jaren’.

De artist: De vrouwen van tegenwoordig deugen alleen voor dienstbode. De besten van hen worden toneelspeelster.]

Notitie hij ‘Ariadna’, waarin Tsjechow over het vrouwenprobleem laat spreken.

[Men moet nooit de scholen, ziekenhuizen en gevangenissen vergeten. Deze zijn het enige middel om de natuur te bedwingen. Hij merkte tot zijn genoegen dat de doktoren die natuur al onder de duim kregen, dat zij klinieken konden laten zien die een zeer goede indruk maakten.]

[Liefde is een zegen. Niet voor niets heten in alle tijden bij bijna alle cultuurvolken de liefde in de ruime zin van het woord en die van man en vrouw beide ‘liefde’. Als de liefde vaak wreed en destructief blijkt te zijn ligt de oorzaak niet in haarzelf, maar in de ongelijkheid der mensen.

Notities voor het verhaal ‘Drie jaren’.

[Als sommigen verzadigd, verstandig en goed zijn, anderen hongerig, dom en boosaardig, leidt elke zegen slechts tot onenigheid en vergroot hij de ongelijkheid der mensen.]

Notities bestemd voor ‘Drie jaren’.

Een goed mens schaamt zich zelfs voor een hond.

Toen ik trouwde werd ik een oud wijf.

[Een arm meisje, gymnasiaste, met 5 jonge broertjes, trouwt met een rijk ambtenaar, die haar bij elke hap brood verwijten maakt, gehoorzaamheid en dankbaarheid van haar eist (hij heeft haar immers gelukkig gemaakt), spot met haar familie. ‘Ieder mens behoort zijn plichten te hebben’. Zij doorstaat alles geduldig, is te bedeesd om tegen te spreken, uit vrees weer terug te vallen in de vroegere armoede. Een invitatie voor een bal bij zijn chef. Op het bal maakt zij furore. Een voornaam persoon wordt verliefd op haar, maakt haar tot zijn minnares. (Haar positie is ook nu verzekerd). Toen zij zag dat haar mans superieuren haar gunsten zochten, dat haar man haar nodig had, zei zij thuis minachtend tot haar man: ‘Ga weg jij, pummel’.]

Korte inhoud van het verhaal ‘Anna om de hals’.

[Zij was vrouw van een kunstenaar - hield van het toneel, van literatoren, het leek of zij geheel en al opging in het werk van haar man, en iedereen was verrast dat hij zo'n geslaagd huwelijk had gesloten; maar hij stierf, zij trouwde met een banketbakker, en weldra bleek zij van niets zo te houden als van jam koken, - het toneel verachtte zij nu, want zij volgde haar man na met religieuze overgave.]

Kiem van het verhaal ‘Hartje’.

Uit de notities van een oude hond: ‘De mensen eten de afval en botten niet op die de keukenmeid weggooit. Stommerds!’

Hij had niets in zijn mars dan de herinneringen aan zijn leven in het cadettencorps.

[De boeren, die het hardst arbeiden van allemaal, gebruiken nooit het woord ‘arbeid’.]

Notitie in verband met de novelle ‘Mijn leven’.

Ariadna spreekt vloeiend drie talen. De vrouw leert gemakkelijk talen, omdat zij veel lege ruimte in het hoofd heeft.

[De vrouw moet zo worden opgevoed dat zij haar fouten weet in te zien, anders meent zij dat zij altijd gelijk heeft.]

Ook dit betreft ‘Ariadna’.

[Ga voort, ga voort op de ladder die beschaving, vooruitgang, cultuur heet - ga voort, dat raad ik u oprecht aan; maar waarheen? Dat weet ik werkelijk niet. Alleen terwille van die ladder is het leven de moeite waard.]

Zie de novelle ‘Mijn leven’.

[T. achtte het een beleefdheidsplicht iets in geleende boeken te schrijven.]

Voor het verhaal ‘De moord’.

Toen de brug in aanbouw was huurde de ingenieur een landgoedje en woonde daar met zijn gezin als in een buitenhuis. Hij en zijn vrouw hielpen de boeren, maar dezen stalen, lieten hun vee op zijn grond grazen.... Hij verscheen op een dorpsvergadering. ‘Ik heb dat en dat voor jullie gedaan, en jullie betalen mij met kwaad voor goed. Als jullie rechtvaardig waren zouden jullie goed met goed betalen.’ Hij draaide zich om en ging heen. De vergaderden krabden zich achter het oor en zeiden: ‘We moeten hem betalen. Maar hoeveel weet niemand.’ ‘We zullen het de commissaris vragen.’ Vandaar het gerucht dat de ingenieur chantage pleegt.

Deze notitie werd uitgewerkt tot het verhaal ‘De nieuwe villa’.

[Het nieuwe en kunstzinnige te voorspellen is eigen aan naieve en zuivere naturen; gij routineurs echter hebt de macht in de kunst in uw handen genomen en beschouwt slechts datgene als wettig wat u zelf doet, al het andere drukt u dood.]

Bestemd om uitgesproken te worden door Trepljow in ‘De meeuw’.

[Voor toneelstuk: Als een samenleving haar kunstenaars op handen draagt en in hen bijzondere mensen ziet, is zij klaarblijkelijk doordrongen van de meest verheven strevingen.]

Woorden van Dorn in ‘De meeuw’.

[Titel: Kruisbessen. X werkt op een departement, is vreselijk gierig, pot geld op. Z'n droom: Hij trouwt, koopt een landgoed, zal in het zonnetje liggen slapen, zitten drinken op een groen grasveldje, eigen koolsoep eten. Er gaan 25, 40, 45 jaar voorbij. Van het huwelijk heeft hij afgezien, hij droomt over een landgoed.

Eindelijk is hij 60. Hij leest veelbelovende, verleidelijke advertenties over honderden hectaren, bosschages, rivieren, vijvers, molens. Met pensioen. Koopt via een makelaar een landgoedje aan een plas. Hij loopt zijn tuin rond en voelt dat er nog iets ontbreekt. De gedachte zet zich bij hem vast dat hem kruisbessenstruiken ontbreken, en hij laat ze van een kwekerij komen. Een jaar of twee-drie later, als hij maagkanker heeft en de dood nadert, zet men hem een bordje kruisbessen uit eigen tuin voor. Hij kijkt er onverschillig naar.... En in de aangrenzende kamer is al een nicht met zware boezem in de weer, een schreeuwerig persoon. (Hij plantte de kruisbessen in de herfst, en 's winters moest hij het bed houden, waarvan hij niet meer opstond. Kijkend naar het bordje met kruisbessen: dat is nu alles wat het leven mij tenslotte gegeven heeft.)

Hij is zoon van verarmde grondbezetters en denkt vaak terug aan zijn jeugd, die hij buiten doorbracht.]

Kern van het verhaal ‘Kruisbessen’.

Ze trouwen niet en blijven oude vrijsters, omdat ze geen enkele interesse voor elkaar opwekken, zelfs geen fysieke.

Grote kinderen spreken aan de maaltijd over godsdienst, critiseren het vasten, monniken enz. De oude moeder windt zich daar eerst erg over op, dan went ze er blijkbaar aan, glimlacht slechts, en tenslotte verklaart zij tegenover de kinderen onverwachts dat zij haar overtuigd hebben, dat zij hun geloof heeft aanvaard. De kinderen voelen zich helemaal niet op hun gemak en vragen zich af wat de oude vrouw nu zal gaan doen.

Nationale wetenschap bestaat niet, zomin als er een nationale tafel van vermenigvuldiging bestaat; wat nationaal is, is geen wetenschap meer.

Over de straat liep een taxhond, die zich schaamde voor zijn kromme poten.

[Leraar: waaruit bestaat het hart?

Meisje (denkt even na): Uit kraakbeen.]

Verwerft u vrienden door onrechtmatige rijkdom. Aldus wordt gezegd, want rechtmatige rijkdom is er niet en kan niet bestaan.

Bestemd voor ‘Mijn leven’, hoofdstuk VII.

[Doden hebben geen schaamte, maar stinken afschuwelijk.]

[Voor toneelstuk: een actrice ziet een vijver en begint te wenen, zij denkt terug aan haar jeugd.]

Bestemd voor ‘De meeuw’, maar niet gebruikt. Vgl. Ranewskaja in ‘De kersentuin’, die weent bij het zien van voorwerpen uit haar jeugd.

[Voor toneelstuk: men moet het leven niet uitbeelden zoals het is, en niet zoals het moet zijn, maar zoals het zich voordoet in onze dromen.]

Dorn in het eerste bedrijf van ‘De meeuw’.

[Het kwade weerstaan is niet mogelijk, maar het goede kan men weerstaan.]

[Kon ik mijn hart maar uit mijn boezem rukken, het is me zo zwaar geworden.]

Voor: ‘Het huis met het bordes’.

Een onbegaafd geleerde, een botterik, is 24 jaar in functie geweest zonder ook maar iets goeds te presteren, hij heeft de wereld alleen enkele tientallen even onbegaafde, bekrompen geleerden gegeven als hij zelf is. 's Nachts, in het geheim, bindt hij boeken in - dat is zijn eigenlijke roeping; dan is hij kunstenaar en geniet hij. Bij hem komt vaak een boekbinder, die van geleerdheid houdt. Hij houdt zich 's nachts in het geheim met wetenschap bezig.

[Honderden wersten kale, eentonige afgebrande steppe kunnen niet zo'n verveling opwekken als één mens.]

Gebruikt voor ‘Het huis met het bordes’.

Ons heelal bevindt zich misschien in de kies van een of ander monster.

‘Wilt u iets eten?’

‘Nee, integendeel.’

Een zwangere vrouw met korte armen en een lange hals, - zij lijkt op een kangoeroe.

Welk een genot de mensen te respecteren! Als ik boeken zie, gaat het mij niet aan hoe de auteurs hebben liefgehad of kaartspeelden, ik zie slechts hun verbazingwekkende voortbrengselen.

Wie beslist alleen zuivere naturen wil liefhebben is een egoïst; wie in een vrouw dat zoekt wat hemzelf ontbreekt, heeft niet lief, maar verafgoodt; want liefhebben kan men slechts zijnsgelijken.

[Onbemiddelde artsen en ziekenbroeders worden zelfs niet getroost door de gedachte dat zij een idee dienen, want zij worden voortdurend beziggehouden door de gedachte aan hun salaris, aan een stuk brood.]

[Hij heeft gelijk die oprecht is.]

Zie ‘Mijn leven’, hoofdstuk XV.

[Caligula zette een paard in de Senaat neer; welnu, ik stam van dat paard af.]

Simeonow-Pisjtsjik in het derde bedrijf van ‘De kersentuin’.

[Het gemak waarmee Joden van geloof veranderen verklaren velen uit hun onverschilligheid. Maar dat is geen rechtvaardiging. Onverschilligheid dient men in zichzelf te respecteren en niet voor iets anders prijs te geven, want onverschilligheid is bij een goed mens ook een vorm van religie.]

Iemand die, naar zijn uiterlijk te oordelen, van niets houdt dan van worstjes met kool.

Elk werk wordt beoordeeld naar zijn doel; dàt werk heet groot dat tot een groot doel moet leiden.

Vreselijke armoede. Wanhopige toestand. Een weduwe met een ongetrouwde dochter, erg lelijk. De moeder neemt tenslotte een besluit en raadt haar dochter aan, de boulevard op te gaan. Eens in haar jonge jaren heeft ook zij dat gedaan, zonder dat haar man het wist, om wat geld te verdienen voor sieraden; ze heeft enige ervaring. Zij licht haar dochter in. Deze gaat op stap, loopt tot de ochtend over straat, maar geen man wil haar hebben: ze is te afzichtelijk. Een paar dagen later loopt een drietal louche kerels over de boulevard en neemt haar mee. Ze komt thuis met een biljet, dat een loterijbriefje blijkt te zijn dat allang verlopen is.

Een man met twee vrouwen: één in St. Petersburg, de ander in Kertsj. Onophoudelijk schandalen, dreigementen, telegrammen. Het kwam haast tot zelfmoord. Tenslotte vond hij een oplossing: hij bracht beide vrouwen tezamen in één huis. Zij waren perplex, verstarden als het ware; en ze zwegen en werden gedwee.

De hoofdpersoon is zo onontwikkeld dat men niet kan geloven dat hij op de universiteit is geweest.

[Een mollig meisje lijkt op een kadetje.]

Voor het verhaal ‘Bij kennissen’.

Voor het gevoel van geluk is gewoonlijk evenveel tijd nodig als voor het opwinden van een horloge.

Een vieze kroeg bij het station. En in elke dergelijke kroeg vind je beslist gezouten steur met ramenas. Wat een steur wordt er in Rusland gezouten!

[Een zemstwo-dokter is meestal een achterbakse seminarist, een Byzantijn, die een steen onder zijn boezem draagt.]

Men behoort helder van geest, rein van zeden en proper van lichaam te zijn.

Een officier en zijn vrouw plachten samen naar het badhuis te gaan, ze werden beiden gewassen door een oppasser, die zij blijkbaar niet als mens beschouwden.

Hij was een erg goed mens met een gezicht waardoor men hem aanzag voor een politiespion; men dacht dat hij manchetknopen had gestolen.

[Er zal een tijd komen dat de intelligent ook jou, boer, zal opvoeden en koesteren als zijn eigen zoon en dochter en je wetenschap en kunst zal geven, en niet slechts kruimels, zoals nu; maar tot die tijd ben je slaaf, en kanonnenvlees.]

Een mussenwijfje meent dat haar mus niet tsjilpt, maar heel mooi zingt.

Wanneer je thuis zit, in rust, lijkt het leven je heel bizonder; maar nauwelijks ga je de straat op en geef je je ogen de kost, ondervraag je bv. de vrouwen, of het leven blijkt ontzettend. De omgeving van de Patriarchenvijvers is op het eerste gezicht zo stil en vredig, maar in werkelijkheid is het leven er een hel, [het is zo vreselijk dat het zelfs niet meer protesteert].

Hij keek op de wereld neer vanuit de hoogte van zijn platvloersheid.

Die roodwangige dames en oudjes zijn zo gezond dat er zelfs damp van hen komt.

[Als een vrouw liefheeft, komt het haar voor dat het object harer liefde moe is geworden en verwend door vrouwen - en dat vindt zij prettig.]

Voor het verhaal ‘Bij kennissen’.

Een landgoedje komt binnenkort onder de hamer, armoede rondom, maar de bedienden gaan nog als paljassen gekleed.

Het aantal zenuwziekten en zenuwlijders is niet toegenomen, maar het aantal artsen dat in staat is hen te behandelen.

Hoe cultureler, hoe ongelukkiger.

Het leven wijkt af van de filosofie: er is geen geluk zonder ledigheid, slechts dat wat niet noodzakelijk is verschaft genoegen.

Men geeft grootvader vis te eten, en als hij blijft leven en niet wordt vergiftigd, eet het hele gezin ervan.

Briefwisseling. Een jongeman droomt ervan, zich aan de literatuur te gaan wijden, hij schrijft daarover telkens aan zijn vader, tenslotte neemt hij ontslag, gaat naar St. Petersburg en wijdt zich aan de literatuur: hij wordt censor.

[Een oude rijkaard voelde de dood naderen, liet zich een bord honing brengen en at mét de honing zijn geld op.]

[Iemand was door een trein overreden en moest zijn been missen; hij maakte zich er bezorgd over dat in de laars aan het afgereden been 21 roebel zat.]

Een dikke, mollige waardin - een kruising van een varken en een steur.

Twee jonge officieren in corsetten.

[X. komt bij zijn vriend Z. overnachten, de laatste is vegetariër. Ze souperen. Z. legt uit waarom hij geen vlees eet. X. begrijpt alles, maar vraagt zich af: ‘Waarvoor zijn er dan varkens?’ Hij begrijpt dat er dieren zijn die in vrijheid rondlopen, maar varkens in vrijheid, dat vindt hij dwaasheid. 's Nachts kan hij er niet van slapen, hij ligt zich af te pijnigen met de vraag: ‘Waarom zijn er dan varkens?’]

Korte, gedeeltelijke inhoud van ‘De Petsjeneg’.

[Zoals het wat pijnlijk is om een arrestant te vragen waarom hij veroordeeld is, zo is het pijnlijk om een erg rijk iemand te vragen waarvoor hij zoveel geld heeft en waarom hij zijn rijkdom zo slecht beheert. Een gesprek daarover wordt meestal netelig en pijnlijk, en erna treedt wederzijdse verkoeling in.]

Deze notitie heeft betrekking op het verhaal ‘Geval uit de praktijk’.

Nieuwe vormen in de literatuur worden altijd gevolgd door nieuwe levensvormen (voorboden), en daarom heeft de conservatieve menselijke geest zo'n hekel aan hen.

Een ambtenaar, die het portret van de vrouw van de gouverneur 14 jaar bij zich gedragen heeft, leent geld uit tegen rente en is, zonder dat men het weet, vermogend. De gouverneursvrouw woont buiten, is weduwe, ziek; haar zoon is komen opdagen, er is 4000 roebel nodig. Zij gaat naar de ambtenaar, hij luistert verveeld naar haar en zegt: ‘Ik kan niets voor u doen, dame.’

Vrouwen zonder mannengezelschap verleppen, en mannen zonder vrouwengezelschap versuffen.

Een zieke herbergier vraagt de dokter: ‘Als ik ziek word, komt u dan in Godsnaam zodra u ervan hoort en wacht u niet tot u geroepen wordt. Mijn zuster laat u voor niets ter wereld roepen: zij is gierig - u vraagt immers drie roebel voor een visitie.’ Eén of twee maanden later verneemt de dokter dat de herbergier zwaar ziek is, en juist staat hij op het punt naar hem toe te gaan, of hij ontvangt van de zuster een brief: ‘Mijn broer is overleden’. Vijf dagen later komt de dokter toevallig door het dorp en hij hoort dat de herbergier pas die ochtend gestorven is. Verontwaardigd gaat hij naar de herberg. De zuster staat in het zwart in een hoek en leest psalmen. De dokter begint haar haar gierigheid en wreedheid te verwijten. De zuster gaat voort met lezen en onderbreekt dit elke 2-3 zinnen met gesnauw (‘Jullie stelletje afzetters - Wat mot jullie hier, zwervers?’). Zij is oudgelovige, is vol van felle haat en vloekt verwoed.

Gegeven, verwant met dat van het verhaal ‘De moord’.

De nieuwbenoemde gouverneur richtte zich tot zijn ambtenaren met een redevoering. Hij riep de kooplieden van het gouvernement bijeen en hield ook voor hen een rede. Op de diës in het meisjes-gymnasium - een rede over de ware Verlichting. Tot de persvertegenwoordigers - een redevoering. Hij liet de Joden bij zich komen. ‘Joden! Ik heb u bijeengeroepen -’ Zo kreeg iedereen het land aan hem. Tenslotte zei hij tot de bureauchef: ‘Nee, dit gaat mijn kracht te boven, m'n beste. Ik dien m'n ontslag in!’

Een seminarist zit bij zijn ouders, die buiten wonen, op zijn Latijn te blokken. Elk halfuur loopt hij naar de dienstbodenkamer en betast en knijpt hij de meisjes - zij gillen en schaterlachen - dan gaat hij weer aan zijn boek zitten. Dat noemt hij ‘zich wat opfrissen’.

De vrouw van de gouverneur nodigde een ambtenaar, man met een hoog stemmetje, haar bewonderaar (hij droeg haar portret op zijn borst) op een kopje chocola; daarna was hij een week lang in de zevende hemel. Hij potte geld op en leende dit uit zonder rente - Ik kan u niets geven, uw schoonzoon speelt en maakt schulden. Nee, ik kan het echt niet doen. - De man van haar dochter - dezelfde die indertijd in de loge zat, met boa om, had speelschulden. De ambtenaar, die gewend was haring en wodka te gebruiken en nooit chocola had gedronken, werd er misselijk van. De gouverneursvrouw trok een gezicht van ‘ik ben een lief vrouwtje’. Ze had een massa geld uitgegeven voor toiletten en gehunkerd naar een gelegenheid om daarmee te pronken - ze organiseerde avondpartijtjes.

Met je vrouw naar Parijs gaan is hetzelfde als je samowar meenemen naar Toela.

De jongeren voelen zich niet aangetrokken tot de literatuur, omdat het beste gedeelte van hen tegenwoordig op locomotieven, fabrieken, industriële bedrijven werkt, de hele jeugd is door de industrie opgeslokt, die op het ogenblik kolossale successen behaalt.

[Wat verlangt u dat men doet met iemand die alle mogelijke zwijnerij heeft uitgehaald en dan in snikken uitbarst...]

Voor het verhaal ‘Bij kennissen’.

In een gezin waar de vrouw kleinburgerlijk is worden gemakkelijk oplichters, bekrompen varkens gecultiveerd.

De opvatting van een professor: niet Shakespeare is het voornaamste, maar het commentaar op hem.

Laten komende generaties het geluk vinden; maar zij zullen zich toch moeten afvragen in naam waarvan hun voorouders geleefd en gezwoegd hebben.

Liefde, vriendschap, verering binden mensen niet zozeer tezamen als gemeenschappelijke haat jegens het een of ander.

[Je kijkt naar een fabriek, ergens in een negorij. Het is er stil en vredig, maar als je alles beter bekijkt, welk een ondoordringbare onwetendheid ontwaar je dan bij de eigenaren, welk een bot egoisme, in welk een wanhopige toestand leven de arbeiders, en al die ruzie, die wodka, die luizen...]

Voor ‘Geval uit de praktijk’.

13 Dec. Ik sprak een fabriekseigenares, een echtgenote en moeder, een rijke Russin, die in Rusland nog nooit seringen had gezien.

Uit een brief: ‘Een Rus in het buitenland is een spion of anders een gek.’

Mijn buurman vertrekt naar Florence om van de liefde te genezen, maar op een afstand wordt hij nog zwaarder verliefd.

Jalta. Een jonge man, interessant, valt in de smaak bij een 40-jarige dame. Hij is onverschillig jegens haar, vermijdt haar. Zij wordt daardoor gekweld en bereidt hem tenslotte uit ergernis een schandaal.

[Een blinde bedelares zong over liefde.]

Bestemd voor ‘De bisschop’, hoofdstuk II.

Boborykin heeft in ernst gezegd dat hij de Russische Maupassant is. En Sloetsjewski ook.

P. Boborykin was een contemporain Russisch romanschrijver, K. Sloetsjetwski een dichter.

Achternaam van een Jood: Mutsje.

Een juffrouw die lijkt op een vis met de staart omhoog: een mond als een holle boomstam, je zou er een kopeke in willen leggen.

Russen in het buitenland: de mannen houden hartstochtelijk van Rusland, maar de vrouwen vergeten het spoedig en houden er niet van.

Je kunt makkelijker van arme dan van rijke mensen vragen.

En zij ging prostitutie uitoefenen en sliep in een bed, terwijl een aan lager wal geraakte tante op het matje bij haar bed lag en opsprong als er gasten belden; en wanneer zij weer vertrokken sprak zij gemaakt, met een coquette grimas:

‘Wilt u het kamermeisje niet vergeten?’

En men gaf dan soms 15 kopeken voor tante.

Cocottes in Monte Carlo, een cocotte-toon; het lijkt of ook die palm een cocotte is, en die braadkip ook...

De verpleegster N., van de St. Petersburgse vroedvrouwencursus, een vrouw met overtuigingen, werd verliefd op de onderwijzer X., menend dat ook hij een man van overtuiging was, een noest werker in de geest van de romans en novellen die zij zo graag las. Maar allengs bleek dat hij een drinkebroer was, een luiaard, goedmoedig en niet al te snugger. Hij werd ontslagen, en hij ging op haar kosten leven, haar het vel over de oren halen. Het was een parasiet, een soort insect, dat haar volledig uitzoog. Zij moest soms ontwikkelde grondbezitters behandelen, bezocht hen elke dag; zij vonden het wat genant om haar geld te geven, en gaven dan een costuum voor haar man, tot haar grote ergernis. Hij zat altijd lang thee te drinken, en dat werkte op haar zenuwen. In de loop van haar huwelijksleven werd zij mager, lelijk, boosaardig; zij stampvoette en schreeuwde hem toe: ‘Laat me met rust, laag individu!’ Zij haatte hem. Zij werkte, en hij kreeg ervoor betaald, aangezien zij in dienst van de zemstwo was en geen geld aannam; het ergerde haar dat kennissen hem niet door hadden en hem ook voor een man van overtuiging hielden.

Zemstwo is het plaatselijk bestuur op het platteland.

[Een man in een foedraal, met overschoenen aan, een paraplu in een hoes, horloge in étui, mes in schede. Toen hij in zijn doodkist lag scheen hij te glimlachen: hij had zijn ideaal gevonden.]

Het gegeven voor het verhaal ‘De man in een foedraal’.

Een jongeman verzamelde een millioen postzegels, ging er op liggen en schoot zich dood.

‘Die vrouw’ - ‘Ik trouwde toen ik 20 was, dronk mijn hele leven niet één glaasje wodka, rookte geen enkele cigaret’. Maar toen hij de zonde begaan had ging men meer sympathie voor hem voelen en meer vertrouwen in hem stellen; als hij op straat liep te wandelen merkte hij dat iedereen vriendelijker en aardiger was geworden - omdat hij zondig was.

Zij trouwen omdat zij beiden niet weten waar zij heen moeten.

De kracht en de redding van het volk ligt in zijn intelligentsia - die intelligentsia die eerlijk denkt, voelt en weet te werken.

[Je brood is grauw, de dagen zijn grauw.]

Voor het verhaal ‘In het ravijn’.

[Titel voor een boekje: Oude zonden.]

Een man zonder snor is net als een vrouw met een snor.

Wie iets niet gedaan kan krijgen met vriendelijkheid, kan dat ook niet met strengheid.

[‘Die mens heeft slechts drie el grond nodig’.

‘Niet de mens, maar een lijk. De mens heeft de hele aardbol nodig’.]

Voor het verhaal ‘Kruisbessen’.

[Op de begrafenis van de fabrikant at de koster alle korrelige kaviaar op. De pope stootte hem aan, maar hij was helemaal wèg van genot, merkte niets en at slechts. Op de terugweg was de pope boos en antwoordde niet op zijn vragen. 's Avonds viel de koster hem aan de voeten: ‘Vergeef me, om Christus' wil!’ Maar de geschiedenis met de kaviaar werd niet vergeten. Als men vroeg: ‘Welke koster?’, kreeg men te horen: ‘Nu, die zelfde die bij de begrafenis van Chrymow alle kaviaar opat’. ‘Welk dorp is dat?’ ‘Je weet wel, dat dorp waar de koster woont die eens alle kaviaar opat.’]

Vgl. hoofdstuk I van het verhaal ‘In het ravijn’.

Op één verstandige komen duizend domoren, tegenover één verstandig woord staan duizend zinloze, en die duizend verstikken de rest - vandaar dat steden en dorpen zich zo traag ontwikkelen. De meerderheid, de massa blijft altijd dom, zij zal altijd verstikkend werken; laat de verstandige de hoop maar opgeven haar op te voeden en tot zijn eigen niveau te verheffen, - laat hij liever spoorwegen, telegraaf en telefoon aanleggen, daarmee zal hij overwinnen en het leven vooruitbrengen.

Behoorlijke mensen in de ware zin des woords kan men alleen aantreffen onder diegenen die bepaalde conservatieve of liberale overtuigingen hebben; de zogenaamde gematigden echter zijn uitermate gesteld op beloningen, tegemoetkomingen, lintjes, toeslagen.

[Als je liefhebt ontdek je zulk een rijkdom in jezelf, zoveel tederheid, goedheid, en je kunt haast niet geloven dat je zó kunt liefhebben....

Voor het verhaal ‘Over de liefde’.

[Waarom moet ik wachten tot de sloot dichtgroeit of uitdroogt? Ik kan er beter overspringen of een brug leggen.]

Voor het verhaal ‘Kruisbessen’.

‘Waaraan is uw oom gestorven?’

‘Inplaats van 15 druppels Botkin, zoals de dokter had voorgeschreven, heeft hij er 16 ingenomen.’

Een jong filoloog, pas van de universiteit, keert terug in zijn geboortestad. Hij wordt tot ouderling van de kerk gekozen. Hij is niet gelovig, maar woont geregeld de dienst bij, slaat een kruis bij het passeren van kerken en kapellen, denkende dat dit wenselijk is terwille van het volk, dat daarin Ruslands redding ligt. Men kiest hem tot voorzitter van het zemstwo-bestuur, tot het ereambt van vrederechter - er komen lintjes, een reeks medailles - en hij bespeurt niet hoe hij 45 jaar oud wordt, tot hij zich er opeens van bewust wordt dat hij zich al die tijd heeft aangesteld, de dwaas heeft uitgehangen, - het is echter al te laat om zijn leven nog te veranderen. Eens is het of er in zijn slaap plotseling een schot afgaat: ‘Wat doe je eigenlijk?’ - en hij springt overeind, geheel bezweet.

De rijkaard is meestal onbeschoft, zijn inbeelding is enorm, maar zijn rijkdom draagt hij als een zonde. Als er geen dames en generaals waren, die liefdadigheid bedreven op zijn kosten, geen arme studenten, geen bedelaars, zou hij zich zwaarmoedig en eenzaam voelen. Wanneer de armen een complot zouden smeden en zouden afspreken, niets van hem te vragen, zou hij zelf naar hen toekomen.

Hij nodigt vrienden uit op zijn buitenhuis op de Krim, en zijn vrouw biedt hun bij het weggaan, buiten weten van haar man, de rekening aan en wordt betaald voor de kost en het onderdak.

Ik kom bij een kennis, juist tijdens een souper, er is een groot aantal gasten. Het gaat er zeer vrolijk toe. Ik amuseer me best, al babbelend met mijn tafeldames en wijn drinkend. Puike stemming. Opeens verheft zich N. met een gewichtig gezicht, alsof hij rechter van instructie is, en brengt een toast uit ter mijner ere. ‘Tovenaar van het woord’, ‘Idealen, in onze tijd, nu alle idealen zo verbleekt zijn...’, ‘Zaait het redelijke, eeuwige...’. Ik heb het gevoel alsof ik eerst met een kapje bedekt was geweest, dat men nu heeft afgenomen om op mij te schieten. Na de toast wordt geklonken, daarna treedt een zwijgen in. Weg is de vrolijkheid. - ‘Nu moet ú iets zeggen’, merkt mijn buurvrouw op. Maar wat zou ik zeggen? Ik zou graag een fles naar zijn hoofd gooien. En als ik naar bed ga voel ik droesem in mijn binnenste. ‘Kijk eens, kijk eens, dames en heren, wat een zot er in uw midden zit!’

Een kamermeisje gooit telkens als ze het bed opmaakt de pantoffels onder het bed, tot helemaal tegen de muur. De heer de huizes, een lijvig persoon, raakt eindelijk buiten zichzelve en wil het meisje wegjagen. Maar nu blijkt dat de dokter haar bevolen heeft de pantoffels ver weg te gooien, om de dikkerd van zijn vet af te helpen.

Een grote fabriek. De jonge eigenaar tutoyeert iedereen en blaft zijn universitair opgeleide ondergeschikten af. Alleen een tuinman, een Duitser, waagt het zich beledigd te tonen: ‘Hoe durf je, goudzak?’

Hij leest in de krant over de dood van grote mensen en draagt voor ieder van hen rouw.

In de schouwburg. Een heer verzoekt een dame haar hoed af te zetten, omdat hij niet kan zien. Gemompel, ergernis, geroep om stilte. Eindelijk bekent de heer: ‘Mevrouw, ik ben de auteur van het stuk!’ Antwoord: ‘Daar heb ik lak aan.’

A. en B. wedden. A. wint en eet van de winst 12 coteletten, maar B. betaalt zijn verlies niet en weigert zelfs de coteletten te betalen.

Je zou denken (te oordelen naar haar gezicht) dat zij onder haar corsage kieuwen heeft.

Toen ze 20 was hield ze van Z., toen ze 24 was trouwde ze N., niet uit liefde, maar in de mening dat dit een goed, intelligent man, een man met overtuigingen was. Het echtpaar leefde in harmonie, iedereen benijdde hen, en inderdaad verliep hun leven glad, als op rolletjes, zij was tevreden, en als zij over liefde sprak uitte zij de mening dat voor het gezinsleven geen liefde, geen hartstocht vereist is, maar wederzijdse genegenheid. En toch - op een keer zette plotseling de muziek in, in haar binnenste kwam eensklaps alles in beweging, als ijs bij het intreden van de dooi; zij herinnerde zich Z., haar liefde voor hem, en met wanhoop bedacht zij dat haar leven verloren was, voorgoed bedorven, en zij besefte dat zij ongelukkig was; - toen ging het weer over. Een jaar later kwam er weer zo'n aanval, toen zij Oud en Nieuw vierden en haar veel geluk gewenst werd - en zij voelde dat zij inderdaad naar echt geluk verlangde.

Z. gaat naar de dokter, die onderzoekt hem en constateert een hartkwaal. Z. richt zijn leven radicaal anders in, gaat strofant innemen, en spreekt over niets anders dan over zijn kwaal - zodat de hele stad weet dat hij een hartkwaal heeft; de doktoren, die hij elk ogenblik consulteert, bevestigen dat zijn hart inderdaad zwak is. Hij trouwt niet, bezoekt geen amateurvoorstellingen, drinkt niet, loopt voorzichtig, nauwelijks ademhalend. Elf jaar later gaat hij naar Moskou en begeeft zich naar een professor. Deze constateert dat zijn hart volkomen gezond is. Z. is blij, maar kan niet tot een normaal leven terugkeren, want hij is er geheel aan gewend met de kippen op stok te gaan en zachtjes te lopen, en hij weet niet waarover hij praten moet als het niet over zijn ziekte is. Hij is alleen de doktoren gaan haten, verder niets.

De vrouw is onder de bekoring niet van de kunst, maar van de schittering die uitgaat van degenen die met de kunst te maken hebben.

De recensent N. leeft met de actrice X. Een benefice-voorstelling. Een stuk om te spuwen, slecht gespeeld, maar N. moet het wel prijzen. Hij schrijft kortweg: ‘Zowel het stuk als de beneficiante hadden veel succes. Bizonderheden volgen morgen’. Als hij die woorden opgeschreven heeft zucht hij opgelucht. De volgende dag bezoekt hij X., zij doet de deur open, laat zich kussen en omhelzen en zegt dan met een venijnig gezicht: ‘Bizonderheden volgen morgen.’

Z. kreeg in Kislowodsk of een andere badplaats een verhouding met een 22-jarig meisje, arm, maar met zuivere bedoelingen; hij had medelijden met haar en legde, behalve het gewone bedrag, nog 25 roebel op de commode, waarna hij haar verliet met het gevoel van iemand die een goede daad verricht heeft. Toen hij de volgende keer bij haar kwam zag hij een dure asbak en een hoge pelsmuts, gekocht voor zijn 25 roebel - het meisje was nog even hongerig, haar wangen waren ingevallen.

Aristocraten? Hetzelfde gebrek aan vormen, aan fysieke reinheid, dezelfde natte boel, tandeloze ouderdom en afzichtelijke dood als bij kleinburgervrouwen.

Z. kreeg genoeg van al die visites, toen huurde hij een Française, die tegen een vast loon bij hem inwoonde en voor zijn maîtresse moest doorgaan; dit choqueerde de dames en de visites hielden op.

N. en Z. zijn innig, op tedere wijze bevriend met elkaar, maar zodra zij tezamen in een gezelschap komen beginnen zij geestigheden ten koste van elkaar te verkopen - uit gêne.

Mitja en Katja hoorden hoe hun vader rotsen in de lucht liet springen in de steengroeve. Zij kwamen op het idee hun brommige opa op te blazen, haalden een pond kruit uit vaders werkkamer, vulden er een fles mee, legden een lont aan en plaatsten dit onder opa's leuningstoel toen deze zijn slaapje na het eten deed; maar er kwamen soldaten voorbij met muziek - en slechts dat voorkwam dat zij hun plan ten uitvoer brachten.

[Op het bureau van het districtsbestuur werd telefoon aangelegd, maar het apparaat werkte al spoedig niet meer, want er gingen kakkerlakken en wandluizen in huizen. En de juffrouw maar steeds: ‘Hoe is het mogelijk!’]

Bestemd voor ‘In het ravijn’, hoofdstuk I.

[Een kantoorklerk stuurt zijn vrouw op het land een pond kaviaar met een briefje: ‘Ik stuur je een pond kaviaar ter bevrediging van je fysieke behoeften’.]

Ook voor ‘In het ravijn’ bestemd, hoofdstuk II.

Een dame gelooft dat zij een speciaal, uitzonderlijk organisme bezit, dat op geheel eigen wijze ziek is - het verdraagt geen gewone geneesmiddelen. Zij meent dat haar zoon geen gewone zoon is, dat hij een heel speciale opvoeding moet hebben. Zij gelooft in principes, maar denkt dat die voor iedereen gelden behalve voor haarzelf, aangezien zij in bizondere omstandigheden verkeert. De zoon wordt volwassen, en zij zoekt een heel buitengewone vrouw voor hem. Haar omgeving lijdt onder dit alles. De zoon is opgegroeid voor galg en rad.

Een man die in de waan verkeert dat hij een spook is: hij waart 's nachts rond.

In een schuur stinkt het: tien jaar geleden overnachtten er maaiers, en sindsdien hangt die lucht er.

X., gewezen aannemer, beziet alles van het standpunt van de reparatie en zoekt zich een gezonde vrouw, die niet gauw in de reparatie hoeft. Hij wordt verleid door N. omdat zij, ondanks haar kolossale omvang, zacht en gelijkmatig loopt, zonder gedreun; bij haar zit dus alles op z'n plaats, het hele mechanisme is in orde.

Gebruikt voor ‘In het ravijn’, hoofdstuk III.

Een officier komt bij de dokter. Er ligt geld op een schaal. De dokter ziet in de spiegel dat de patiënt een 25 roebelbiljet van de schaal neemt, waarmee hij later betaalt.

In de provincie wordt hardnekkig geredetwist over dingen waarvan men geen verstand heeft.

‘In Moskou zijn twee universiteiten’.

‘Wel nee, één’.

‘Twee!’

‘Maar ik heb er toch gestudeerd, ik weet het zeker’.

‘Dat kan wel wezen, maar ik zeg u: er zijn er twee’.

Gesprek, gebruikt in ‘De drie zusters’, 2e bedrijf.

Een vrouw met radicale opvattingen slaat 's nachts kruisen en is heimelijk vol vooroordelen, ze is bijgelovig zonder het te erkennen; eens hoort zij dat men, om gelukkig te worden, 's nachts een zwarte kat moet koken. Zij steelt een kat en probeert hem 's nachts te koken.

[Een jongen, zoon van een wasvrouw, vraagt op het postkantoor aan een beambte: ‘Wordt u per dag of per maand betaald?’]

Er zijn schrijvers van wie elk afzonderlijk werk briljant is, maar over het geheel zijn die schrijvers kleurloos; van anderen is geen enkel werk iets bizonders, maar alles tezamen genomen zijn zij briljant en dragen zij een bepaald stempel.

[Een employé op een recherchebureau komt thuis bij zijn ouders in het dorp, gekleed in modieuze broek en overschoenen - zijn familie is in haar schik dat hij zo goed terechtgekomen is. Hij ontwaart een boer en is in ineens gealarmeerd: ‘Die man draagt een gestolen hemd’. Het blijkt waar te zijn ook.]

Bestemd voor ‘In het ravijn’, hoofdstuk II.

N. belt aan bij een toneelspeelster; hij is wat van streek, zijn hart bonst, ten slotte ontvalt de moed hem en holt hij weg; het dienstmeisje doet open en ziet niemand. Hij komt weer terug, belt weer - en durft opnieuw niet blijven staan. Het eind van het lied is dat de concierge naar buiten komt en hem om zijn oren slaat.

Een zachtaardige, stille onderwijzeres geeft haar leerlingen in het geheim slaag, omdat zij in het nut van lijfstraffen gelooft.

N.: ‘Niet alleen de honden jankten, maar zelfs de paarden’.

[Uw gelaat vráágt om op het doek gezet te worden.]

N. trouwt. Zijn moeder en zuster zien in zijn vrouw een menigte gebreken, kwetsen hen daarmee, en pas na 3 tot 5 jaar komen zij tot het inzicht dat zij er net zo een is als zij zijn.

Nadat hij getrouwd was kwam de politiek, de literatuur, de maatschappij, niets hem meer interessant voor, zoals vroeger; daar stond tegenover dat elke futiliteit die zijn vrouw en kind betrof in zijn ogen uitdijde tot een zaak van groot gewicht.

Motief uit ‘De letterkunde-leraar’.

Een hond heeft een hekel aan een leraar; men verbiedt hem tegen hem te blaffen, - hij kijkt naar hem, blaft niet, maar huilt van woede.

Gebruikt in ‘De letterkunde-leraar’.

Geloof is een vermogen des geestes. Dieren bezitten het niet, wilden en onontwikkelden kennen slechts angst en twijfel. Geloof is slechts toegankelijk voor hogere naturen.

De dood is verschrikkelijk, maar nog verschrikkelijker zou het besef zijn, eeuwig te zullen leven en nooit te sterven.

Het publiek waardeert in de kunst vooral datgene wat banaal is en wat het al lang kent, waaraan het gewend is.

Een liberaal, ontwikkeld, jong, maar gierig schoolcurator bezoekt dagelijks de school, praat veel, maar geeft geen sou - de school raakt in verval, maar hij acht zichzelf oprecht onmisbaar en nuttig. De onderwijzer haat hem, maar dat merkt hij niet. Een massa narigheid. Eens houdt de onderwijzer het niet meer uit en barst in gescheld uit, zijn blik vol boosheid en afkeer.

Een leraar: Poesjkins honderdjarige geboortedag dient niet gevierd te worden, want hij heeft niets voor de kerk gedaan.

Wil je optimist worden en het leven begrijpen, geloof dan niet langer in wat men zegt en wat men schrijft, maar observeer en onderzoek zelf.

Man en vrouw waren heel hun leven ijverige aanhangers van de denkbeelden van X. en gebruikten deze als formule om hun leven op te bouwen. Pas kort voor hun dood vroegen zij zich af: misschien zijn deze denkbeelden wel onjuist? Misschien ligt er geen waarheid besloten in het spreekwoord ‘mens sana in corpore sano’.

Ik heb een hekel aan: een speelzieke Jood, een radicale Kleinrus en een dronken Duitser.

De universiteit brengt alle bekwaamheden tot ontplooiing, waaronder ook de domheid.

De onuitstaanbaarste mensen zijn provinciale beroemdheden.

Ondanks ons gebrek aan ernst, ondanks het onvermogen en de onwennigheid van de meesten van ons, de levensverschijnselen nader te onderzoeken en te overdenken, wordt er nergens zo dikwijls als bij ons gezegd: ‘Wat een banaliteit!’, nergens staat men zo lichtzinnig en vaak spottend tegenover verdiensten van anderen, tegenover ernstige kwesties. En, aan de andere kant: nergens oefent de Autoriteit zo'n druk uit als bij ons, Russen, onderdanig gemaakt door eeuwenlange slavernij, bevreesd voor de vrijheid.

De kloosterbroeder Epaminondus gaat vissen en steekt de gevangen vis in zijn zak; daarna, thuis, haalt hij als hij trek heeft, af en toe een visje uit zijn zak en bakt het.

De adellijke grondbezitter X. verkocht zijn landgoed aan N. ‘met de gehele inventaris’, maar hij nam alles mee, tot de ventilatie-raampjes toe; sindsdien haatte N. alle personen van adel.

De rijke, ontwikkelde X., van boerenafkomst, smeekt zijn zoon: ‘Misja, verander niet van stand. Wees boer tot je dood, probeer niet tot de adelstand op te klimmen, word geen koopman, geen kleinburger. Als de veldwachter-commissarissen, naar men zegt, tegenwoordig het recht hebben de boeren te straffen, laat het dan zo zijn dat zij het recht hebben ook jou te straffen’. Hij is er erg trots op tot de boerenstand te behoren, en zet daar zelfs een hoge borst van op.

Het jubileum van een bescheiden man werd gevierd. Men nam de gelegenheid te baat om zichzelf naar voren te schuiven en om elkaar lof toe te zwaaien. En pas aan het eind van het diner merkte men plotseling dat de jubilaris niet was uitgenodigd - dat had men vergeten.

De muzelman graaft een put om zijn ziel te redden. Het zou goed zijn als ieder van ons een school, een put of iets dergelijks zou nalaten, opdat het leven niet voorbij zou gaan en spoorloos in het niet zou verdwijnen.

Wij zijn oververmoeid van slaafsheid en huichelarij.

In Juli zingt de wielewaal de gehele ochtend.

[‘Hij vroeg: “Een aalmoes alstublieft, om Christus' wil”. Ik gaf hem wat. Het was een engel.’

‘Waarom denkt u dat het een engel was?’

‘Hij keek zo naar mij. En toen ik op die plek terugkeerde was hij er niet meer’.]

Een fooi aan een ingenieur: een dynamietpatroon, gevuld met 100 roebelbriefjes.

Ik heb Spencer niet gelezen. Vertelt u me eens de inhoud van zijn werk. Waarover schrijft hij?

Ik wil een panneau schilderen voor de tentoonstelling in Parijs. Geeft u mij eens een thema. (Vervelende dame).

Het zijn niet de arbeiders, maar de zogenaamde heersende klassen die nooit lang zonder oorlog kunnen. Als er geen oorlog is vervelen zij zich, de ledigheid staat hun tegen, irriteert hen, zij weten niet waarvoor zij leven, gaan elkaar bestoken, trachten elkaar zoveel mogelijk onaangenaams toe te voegen en doen hun uiterste. best elkaar en zichzelf niet te vervelen. Dan komt er oorlog: hij overweldigt iedereen, sleept allen mee, en gemeenschappelijke ellende verbindt alle mensen.

Een vrouw die ontrouw is geweest is een grote koude cotelet, die men niet wil aanraken omdat iemand anders hem al in zijn handen heeft gehad.

[‘Katja, wie doet daar beneden telkens de deur open en dicht? Het piept en kraakt!’

‘Ik hoor niets, grootvader’.

‘Hoor nu weer, er liep iemand door het huis, hoor je wel?’

‘Dat is uw buik, grootvadertje!’]

Bestemd voor ‘De bisschop’.

Een oude jongejuffrouw schrijft een tractaat: ‘De tram der deugdzaamheid’.

[De Rus is in hoge mate een verheven wijze van denken eigen; maar waarom blijft hij in het leven zo laag bij de grond?]

Voor ‘De drie zusters’, zie 2e bedrijf.

[Als men naar een Rus luisterst krijgt men te horen dat hij beu is van zijn vrouw, beu van zijn huis, zijn landgoed, zijn paarden.]

Ook bestemd voor ‘De drie zusters’.

Op zijn gezicht zat te weinig huid: om de ogen te openen moest hij de mond sluiten en omgekeerd.

Wanneer zij haar japon wat opneemt en haar elegante rok laat zien, blijkt dat zij zich kleedt als een vrouw die gewend is om vaak door mannen gezien te worden.

Een jonge vrouw babbelt coquet: ‘Iedereen is bang voor mij - de mannen, en de wind - Ach, laat u mij toch met rust! Ik ga nooit trouwen!’ Maar bij haar thuis heerst armoede, haar vader is aan de drank verslaafd. En als men zou zien hoe zij samen met haar moeder werkt, hoe zij haar vader voor de buitenwereld tracht te verbergen, zou men diep ontzag voor haar krijgen en zich verbaasd afvragen waarom zij zich zo schaamt voor haar armoede, zich schaamt om uit werken te gaan, en zich niet schaamt voor dit gebabbel!

Een restaurant. Er wordt een liberaal gesprek gevoerd. Andrej Andreitsj, een goedmoedig bourgeois, verklaart opeens: ‘Weten jullie dat ook ik eens anarchist geweest ben?’ Algemene verbazing. Hij vertelt: hij had een strenge vader, volgde de ambachtsschool die in de districtsstad geopend werd, aangetrokken door de gesprekken over vakopleiding; maar men doceerde er niets en wist niet wat men er onderwijzen moest (immers als men alle burgers tot schoenmaker opleidt, wie zal er dan nog schoenen bestellen?). Hij werd er afgestuurd, zijn vader joeg hem ook weg; hij moest toen een baan aannemen als hulp van de opzichter bij een grondbezitter. Hij kreeg daar een hekel aan rijke, verzadigde en dikke mensen. De landheer plantte eens kersenbomen, A.A. hielp hem, en plots bekroop hem de sterke lust, hem met zijn spade zijn witte, dikke vingers af te hakken, als het ware per ongeluk: hij sloot zijn ogen en sloeg uit volle kracht met de spa, maar miste. Toen trok hij weg, leefde in het bos, onderging de stilte der velden, de regen, hij ging verlangen naar warmte, en begaf zich naar zijn tante. Deze zette hem thee met krakelingen voor, en zijn anarchisme ging over.

[Het is daar goed waar wij niet zijn: in het verleden zijn wij niet meer, en het komt ons heerlijk voor.]

Bestemd voor ‘De bisschop’.

[Ach, kon men aan arbeidzaamheid ontwikkeling, en aan ontwikkeling arbeidzaamheid paren!]

Woorden van Wersjinin in ‘De drie zusters’, 4e bedrijf.

[Een onderwijzer, uit een seminarium afkomstig, een dronkelap, die de jongens slaat; aan de muur heeft hij een bosje berkenroeden hangen, er onder heeft hij geschreven: Betula kinderbalsamica secuta.]

Bestemd voor ‘De bisschop’.

Oudemannen-gewichtigheid, oudemannen-haatdragendheid. En hoeveel verachtelijke oude mannen heb ik niet gekend!

De tranen druppelden op je handen, die ik kuste.

X. kreeg een functie in N. en liet zich kennen als een despoot: hij houdt er niet van dat iemand anders dan hijzelf succes heeft, hij doet zich anders voor in het bijzijn van derden; zodra hij een vrouw ziet verandert hij van toon; schenkt hij wijn, dan giet hij eerst een beetje uit de hals in zijn glas, dan schenkt hij zijn tafelgenoten in; wandelt hij met een dame, dan biedt hij haar een arm aan; überhaupt doet hij z'n best zijn beschaving te tonen. Om grapjes van anderen lacht hij niet: ‘U herhaalt uzelf’, ‘Dat is al oud’. Hij hangt iedereen de keel uit en valt iedereen lastig met zijn aanmerkingen.

X. sprak en schreef zijn hele leven over de verdorvenheid van het huispersoneel en over de middelen om het te verbeteren en te beteugelen; hij stierf door iedereen verlaten, behalve door zijn bediende en zijn keukenmeid.

[De popenzoon noemde in zijn boosheid zijn werkster: ‘O jij ezelin van Jegudiël!’ En de pope zei geen woord en schaamde zich, want hij kon zich niet herinneren waar in de Heil. Schrift deze ezelin voorkomt.]

Voor ‘De bisschop’, hoofdstuk I.

In een liefdesbrief: ‘Ik sluit een postzegel voor antwoord in’.

[Een boom is dood en verdord, maar toch wiegt hij nog samen met de andere in de wind.]

Tusenbach in het 4e bedrijf van ‘De drie zusters’.

[Alle personen van het stuk vragen waarom N. zo naar hond stinkt.]

Iets dergelijks komt voor in ‘De kersentuin’ waar van Jasja gezegd wordt dat hij naar kip, en elders dat hij naar slechte sigaren ruikt.

Pawel was 40 jaar kok en had zelf een afkeer van wat hij kookte, hij at er nooit van.

Conservatieve lieden doen daarom zo weinig kwaad omdat ze schuchter en niet zeker van zichzelf zijn; niet de conservatieven doen kwaad, maar de kwaden.

Voor een stuk: een liberaal oud dametje, kleedt zich als een jonge vrouw, rookt, kan niet buiten gezelschap, is sympathiek.

Ranewskaja in ‘De kersentuin’ was aanvankelijk bedoeld als oude dame.

In een luxe-trein zit het uitschot der maatschappij.

Het lijk werd ontkleed, maar men slaagde er niet in de handschoenen uit te trekken; een lijk met handschoenen aan.

O platvloerse vrouwen, wat haat ik u!

Een douanebeambte fouilleert de passagiers uit liefde voor de zaak, hij zoekt politiek verdachte documenten en wekt zelfs bij de gendarmes verontwaardiging op.

De heer reist eerste klas, zijn bediende zit met mij in de tweede, wij raken in gesprek.

Opvoeding: ‘Kauw netjes!’, placht de vader te zeggen. En zij kauwden netjes, en gingen twee uur per dag wandelen, en wasten zich altijd met koud water, en toch werden het ongelukkige, onbegaafde mensen.

Liefde. Òf het is een overblijfsel van iets dat ontaardt en eens iets kolossaals geweest is, òf wel het is een deel van datgene wat zich in de toekomst tot iets kolossaals zal ontwikkelen, maar in het heden bevredigt het niet, geeft het veel minder dan je ervan verwacht.

Een oude moeder heeft zes zoons en drie dochters, en het meest houdt zij van één van hen, een mislukkeling die aan de drank is en in de gevangenis gezeten heeft.

N., een fabrieksdierecteur, jong, bemiddeld, huisvader, gelukkig, schreef een ‘Onderzoek naar de samenstelling van het water der bron te X.’, werd hoog geprezen, uitgenodigd medewerker aan een tijdschrift te worden, gaf zijn werkkring op, vertrok naar St. Petersburg, raakte verwijderd van zijn vrouw, werd geruïneerd en ging te gronde.

Repetitie. Zij:

‘Hoe is die melodie uit de “Paljas” ook weer? Fluit eens, Misja.’

‘Op het toneel kun je niet fluiten. Het toneel is een tempel.’

Hij stierf aan angst voor de cholera.

Een vrouw met geld, overal heeft ze het verstopt: in haar hals, en tussen haar benen.

(Tot iemand die uit zijn betrekking is weggejaagd): ‘Beschouw dit alles als een atmosferisch verschijnsel’.

Een moeder met overtuigingen, de vader ook: zij houden lezingen; scholen, musea enz. Zij verdienen geld. En hun kinderen zijn de meest middelmatige mensen: zij vegeteren voort, speculeren op de beurs...

Man en vrouw ontvingen graag gasten, want zonder gasten maakten zij ruzie.

Diner bij graaf Orlow-Dawydow. Dikke, luie lakeien, onsmakelijke coteletten, je voelt dat er hier geld te over is, dat de toestand hopeloos is en dat de orde van zaken niet veranderd kan worden.

Graaf Orlow-Dawydow was grondbezitter niet ver van Tsjechows buiten Melichowo.

N. is de vrouw van een adjunct-officier van justitie, die vervolgens lid van de Rechtbank, dan lid van het Hof van Appèl wordt, een middelmatig, oninteressant man. Zij houdt veel van haar man, heeft hem lief tot aan het graf, schrijft hem roerende, tedere brieven als zij van zijn misslagen hoort, en sterft met een aandoenlijke uitdrukking van liefde op het gelaat. Klaarblijkelijk beminde zij niet haar man, maar iemand anders, een hoger, schoon, niet bestaand wezen, en schonk zij die liefde aan deze man. Na haar dood hoorde men haar voetstappen in huis.

Men zegt: Uiteindelijk zegeviert de waarheid, maar dat is niet waar.

De verstandige zegt: ‘Het is een leugen, maar aangezien het volk zonder deze leugen niet kan leven, aangezien zij historisch geheiligd is, is het gevaarlijk haar ineens uit te bannen; laat haar voorlopig nog bestaan, hoogstens in enigszins gewijzigde vorm’. Maar het genie zegt: ‘Het is een leugen, dus mag zij niet blijven bestaan.’

Het is nog nooit voorgekomen dat ze mij niet te veel toeslag lieten betalen, zowel voor de trein als de boot.

Een gymnasiast met een snorretje; uit coquetterie loopt hij een beetje mank.

Meneer N. en mevrouw Z., uit de stad X., zijn beiden intelligent, ontwikkeld, liberaal, beiden zijn actief in de weer ten bate van hun naaste, maar zij kennen elkaar nauwelijks en doen in gesprekken altijd ietwat spottend over elkaar, ten vermake van de domme en grove massa.

Een intelligente, of liever tot intellectuele kring behorende vrouw onderscheidt zich door leugenachtigheid.

N. vocht zijn gehele leven met de achterlijkheid, bestudeerde een bepaalde ziekte en de bacillen, die haar veroorzaken; hij wijdde zijn leven aan deze strijd, gaf er al zijn krachten aan, tot plotseling, kort voor zijn dood, kwam vast te staan dat deze ziekte geenszins besmettelijk en absoluut ongevaarlijk is.

N., een nors, brommig, moeilijk mens, beweert: ‘Ik houd ervan te gekscheren, ik maak altijd grappen’.

Een vrouw schrijft belletrie, haar man houdt daar niet van, maar uit fijngevoeligheid zwijgt hij - zo lijdt hij zijn gehele leven.

Het lot van een toneelspeelster: het begin - een welgesteld, sympathiek gezin in Kertsj; afkeer van de saaiheid des levens, gebrek aan frisse indrukken; het toneel, een zegen; een vurige liefde, later aimants; het slot - een mislukte poging zich te vergiftigen, dan Kertsj, leeft bij een dikke oom, geniet van de eenzaamheid. De ervaring heeft geleerd dat een kunstenaar het moet stellen zonder wijn, zonder huwelijk, zonder een grote maag. Het toneel zal pas in de toekomst echte kunst worden, nu is het nog slechts een strijd om de toekomst.

Hij lijdt aan hersenverweking, zijn hersens zijn door zijn oren weggelopen.

Wablief? Schrijvers? Phoe! Zal ik je voor een halve roebel tot schrijver maken?

N.N., literair criticus, een bedachtzaam, zelfverzekerd, zeer liberaal man, spreekt over poëzie; hij erkent, hij geeft toe - en ik zie dat hij een uiterst onbegaafd man is (gelezen heb ik hem niet). Men stelt voor naar Ai-Petri te gaan; ik zeg: ‘er komt regen’. Toch gaan we. Onderweg modder, regen, naast mij zit de criticus, ik voel zijn onbegaafdheid. En toch wordt hij gevierd, op handen gedragen als een bisschop. Terug, als het is opgeklaard, ga ik alleen te voet. Wat laten de mensen zich graag bedotten, wat houden ze van profeten, waarzeggers, wat is het een kudde! Er is nog iemand met ons mee: een staatsraad eerste klas, nog jong, die voortdurend zwijgt omdat hij meent dat alleen hijzelf gelijk heeft, omdat hij de criticus veracht en omdat hij eveneens onbegaafd is. En dan nog een jonge vrouw, die niet durft glimlachen omdat ze in gezelschap van grote geesten is.

De droom van een oppasser van de dierentuin. Hij droomt dat de dierentuin eerst een mormeldier cadeau krijgt, dan een imoerang, dan een havik, een geit, dan nog een imoerang; er worden schenkingen gedaan zonder eind, de tuin raakt overvol, - en de oppasser ontwaakt ontzet, met zweet bedekt.

[12 September 1901 was ik bij Leo Tolstoj.]

Bij de insecten wordt de rups tot vlinder, maar bij de mensen is het omgekeerd: de vlinder wordt tot rups.

De honden in dat huis hechtten zich niet aan hun meesters, die hun te eten gaven en liefkoosden, maar aan de keukenmeid, die hen sloeg.

Zulke vruchtbare grond dat, wanneer je er een disselboom in plant, er na een jaar een reiskoets uit groeit.

Het dienstmeisje Nadja werdverliefd op een kakkerlakkenverdelger.

X. en Z., erg liberaal en ontwikkeld, trouwden. 's Avonds voerden ze aangename gesprekken, maar weldra werden ze boos op elkaar, en tenslotte raakten ze handgemeen. 's Morgens schaamden ze zich daar dan voor, beiden waren eigenlijk verbaasd dat dit gebeurd was en meenden dat het te wijten was aan een bizonder nerveuze stemming. Maar de volgende nacht kwam het opnieuw tot ruzie en handgemeen. En zo elke nacht - en tenslotte zagen zij in dat zij helemaal niet ontwikkeld waren, maar barbaren, zoals de meesten.

Als er bij ons kinderen verschijnen, plegen wij al onze zwakheden - zoals de neiging tot compromissen, kleinburgerlijke opvattingen - te rechtvaardigen door te zeggen: ‘Dat is om de kinderen’.

De ingenieur of arts Z. bezocht zijn oom, een redacteur, en raakte onder de bekoring van diens werk; hij kwam steeds vaker bij hem, liet zijn vak langzamerhand in de steek. Eens kwam hij 's nachts uit de redactie, dacht aan het verleden en greep zich bij het hoofd: alles was verloren! Hij kreeg grijze haren. Tenslotte raakte hij eraan gewend, hij werd helemaal grijs, pafferig, werd uitgever - eerzaam, maar onbekend.

Ik zag een slecht portret van mezelf in een smakeloze lijst.

Waarom worden er (in onze huidige literatuur) alleen maar zwakke, verzuurde en zondige types uitgebeeld? Ieder die adviseert slechts krachtige, gezonde, interessante persoonlijkheden tot voorbeeld te nemen, bedoelt daar eigenlijk zichzelf mee.

Een 40-jarige, talentloze, lelijke actrice at aan het diner patrijs, ik had medelijden met de patrijs en bedacht dat hij in zijn leven met meer talent en verstand begaafd was geweest dan die actrice.

't Is beter door de schuld van idioten te gronde te gaan, dan door hen geprezen te worden.

De lerares N. hoort, wanneer zij 's avonds naar huis gaat, van een kennis dat X. verliefd op haar zou zijn en een aanzoek wil doen. N. is niet mooi, heeft nooit eerder over trouwen gedacht; thuisgekomen trilt zij lange tijd van angst, ze kan niet slapen, huilt, wordt tegen de ochtend verliefd op X.; maar 's middags hoort zij dat het maar een veronderstelling was, en dat X. niet met haar wil trouwen, maar met Y.

Hij kreeg een verhouding met een 45-jarige vrouw, en ging sindsdien gruwelverhalen schrijven.

[In de mens sterft slechts datgene wat onze vijf zintuigen kunnen waarnemen; wat daarbuiten valt - en dat is waarschijnlijk kolossaal, onvoorstelbaar, boven alles verheven - blijft leven.]

Vrees je eenzaamheid, trouw dan niet.

Ze geloven je wel, lieg maar raak, als je het maar met autoriteit doet.

Zoals ik in mijn graf alleen zal liggen, zo leef ik in wezen ook eenzaam.

Een actrice die alle rollen bedierf en belabberd speelde, haar hele leven lang, tot haar dood. Zij was niet geliefd, men huiverde ervoor haar te zien spelen, zij verloor alle beste rollen, en toch was zij tot haar 70e jaar toneelspeelster.

De kakkerlakken zijn weggelopen: het huis zal afbranden.

Ik ben je wettig geboren man.

Zijn baard leek op een visstaart.

Door het raam kijkend naar een lijkstoet: ‘Jij bent dood, jou dragen ze naar het kerkhof, en ik ga ontbijten’.

Een juffrouw die als ze hard lacht klanken uitstoot alsof ze in koud water gedompeld wordt.

Op het landgoed heerst een kwalijke lucht, een kwalijke sfeer; de bomen zijn kris-kras, op onzinnige wijze geplant; en ergens ver weg in een hoekje staat de vrouw van de waker de hele dag goed van de gasten te strijken - en niemand ziet haar. En die heren wordt toegestaan dat ze dagenlang over hun rechten, over adel en adeldom spreken.

Wij bezitten een Europese eigenliefde en inbeelding, maar een Aziatisch ontwikkelingspeil en gedrag.

De Rus heeft slechts één hoop - tweehonderdduizend roebel te winnen.

Van oude mannen hoor ik òf dom geklets, òf laster, meer niet.

Hij meende dat alleen doktoren kunnen vaststellen of het een man of een vrouw is.

Dokter N., een buitenechtelijk kind, heeft nooit bij zijn vader gewoond en kent hem slecht; zijn jeugdvriend Z. zegt, enigszins verlegen, tot hem: ‘Je vader is aan het tobben, zie je, hij is niet goed en zou jou graag bij zich willen zien, al is het maar heel kort’.

De vader is eigenaar van een restaurant ‘Zwitserland’. Gebakken vis, die hij eerst met de hand aanpakt, pas daarna met de vork. Wodka die als slechte brandewijn smaakt. N. gaat er heen, kijkt er rond, eet er - voelt niets anders dan ergernis dat die dikke kerel met zijn peper-en-zoutkleurig haar zulke bocht verkoopt. Maar eens komt hij om 12 uur 's nachts langs en kijkt door het raam: zijn vader zit met gebogen rug te lezen. En nu herkent hij zichzelf, zijn houding...

N. schreef zijn leven lang aan bekende zangers, toneelspelers, schrijvers scheldbrieven: ‘Jij denkt zeker, schoft’ - enz. - zonder ondertekening.

Een stralende, levensblije natuur, die als het ware leeft als protest tegen de kniesoren; dik en rond, kerngezond, eet veel, ieder mag hem graag, maar eigenlijk alleen omdat men de kniesoren vreest: hij is in wezen een nietigheid, een ploert, hij doet niets dan eten en luid lachen, en pas wanneer hij sterft bemerkt iedereen dat hij niets gepresteerd heeft, dat men een ander in hem gezien heeft.

Als ik rijk word begin ik een harem, waarin ik dikke, naakte vrouwen opneem met groen beschilderde billen.

Er worden herinneringen opgehaald aan debatten over de broederschap der mensen, over het nuttig zijn voor het volk, over arbeid - evenwel, deze debatten zijn in werkelijkheid nooit gehouden, hij heeft alleen maar gezopen toen hij student was. Men schrijft: ‘Zij moesten zich schamen, deze mensen met universitaire diploma's, die eens gevochten hebben voor de mensenrechten en de vrijheid van godsdienst en geweten’ - maar zij hebben nooit gevochten.

Een beheerder van een landgoed, het type van Bouquichon, heeft nog nooit de eigenaar van dit goed gezien. Hij leeft van een illusie: hij stelt zich de eigenaar voor als een zeer intelligent, correct, flinkgebouwd man en voedt ook zijn kinderen met dit beeld op. Maar eens komt de eigenaar op zijn landgoed. Het is een nietig, onbeduidend mens, en de ontgoocheling is groot.

K. Bouquichon was werkzaam op het naburige landgoed van graaf Orlow-Dawydow. Het gegeven doet denken aan oom Wanja in het gelijknamige toneelstuk.

N. dronk elke dag melk en gooide telkens een vlieg in zijn glas; daarna vroeg hij streng aan de bediende: ‘Wat moet dat betekenen?’. Met het gezicht van een slachtoffer. Zonder dat kon hij geen dag leven. Zijn vrouw is een mistroostig schepsel; zij ruikt naar het badhuis.

Wanneer ik ophoud thee te drinken en koek te eten zeg ik: ik heb geen trek meer! Maar wanneer ik ophoud gedichten of romans te lezen zeg ik.: 't is niet veel zaaks!

De grondbezitter N. leeft in voortdurende onmin met zijn buren, die tot de Molokanen-secte behoren - hij procedeert, scheldt hen uit, vloekt. Maar wanneer ze tenslotte uit die streek wegtrekken voelt hij een leegte, hij wordt dan snel oud en kwijnt weg. - Bij N. en zijn vrouw woont haar broer in huis, een jonge, huilerige kerel die telkens bedrog of diefstallen pleegt of zogenaamde zelfmoord-pogingen doet; N. en zijn vrouw weten niet wat ze ermee aan moeten, durven hem niet wegjagen uit vrees dat hij dan de hand aan zichzelf zal slaan, en toch zouden zij hem graag kwijtraken, maar weten niet hoe. Tenslotte komt hij wegens het vervalsen van een wissel in de gevangenis terecht, N. en zijn vrouw voelen zich mede schuldig, wenen, zitten in zak en as. Zij sterft van ellende, hij enige tijd later ook, en zo vallen al hun bezittingen aan de broer toe, die alles verbrast en opnieuw in de arrestantenbataljons terechtkomt.

Nu heb je de rang van titulaire raad, maar aan wie geef je raad? De hemel beware dat iemand naar jouw raad luistert.

‘Is je verloofde knap?’

‘Ach, ze zijn toch allemaal hetzelfde’.

De poëzie en andere kunstvoortbrengselen geven niet datgene wat zij zouden moeten geven, maar datgene wat men graag wil: zij gaan niet verder dan de massa en geven slechts uitdrukking aan wat de besten uit de massa verlangen.

Als je politiek betrouwbaar bent is dat genoeg om een volkomen aanvaardbaar burger te zijn. Bij de liberalen is het iets dergelijks: het is voldoende politiek ònbetrouwbaar te zijn, al het overige wordt dan als het ware door de vingers gezien.

Een staatsraad, een eerzaam mens, en opeens blijkt dat hij heimelijk een bordeel houdt.

Wat zijn mensen die gelukkig zijn en in alles slagen soms onuitstaanbaar!

Toen er een sprinkhanenplaag was schreef ik tegen de sprinkhanen en verwekte algemene geestdrift, ik was beroemd en verdiende veel geld; maar nu, nu er al lang geen sprinkhanen meer zijn en men ze vergeten is, ben ik opgegaan in de massa, ben ik vergeten en nutteloos.

Met blijde, opgewekte stem: ‘Mag ik u voorstellen, Iwan Iwanowitsj Izgojew, de aimant van mijn vrouw’.

Om Ibsen te bestuderen ging hij Zweeds leren, besteedde daar een massa tijd en moeite aan, tot hij plots inzag dat Ibsen een onbelangrijk schrijver is, en toen kon hij niet bedenken wat hij nu met zijn Zweeds moest beginnen.

De tekeningen van Repin zijn het werk van een langslaper, een luiaard, maar met veel pretenties.

I.E. Repin was een bekend Russisch schilder.

N. is boos op zijn vrouw, een toneelspeelster (of zangeres), en schrijft in het geheim scheld-recensies over haar.

Wat een afschuwelijke gedachte dat er een gedenkteken voor mij onthuld zal worden waarbij kamerjonkers aanwezig zullen zijn.

Hij was rationalist, maar, o zondaar, hij hoorde graag de kerkklokken luiden.

De vader is een bekend generaal, bezit goede schilderijen, kostbare meubels; hij sterft, zijn dochters hebben een goede opvoeding genoten, maar zien er onsmakelijk uit, lezen weinig, rijden paard, zijn vervelend.

Als je die talisman verliest, zei de oude vrouw, zul je sterven. En op een keer verloor ik hem. - Mijn leven werd een marteling, ik vreesde de dood. Maar stel u voor, een wonder geschiedde: ik vond de talisman terug, en ik bleef in leven!

Iedereen gaat naar de schouwburg om mijn stuk te zien en daar tegelijkertijd iets van te leren, er enig nut uit te halen; maar ik zeg u: ik heb geen tijd me op te houden met dat gespuis.

Al het nieuwe en nuttige wordt door het volk gehaat en geminacht: het haatte en doodde artsen tijdens de cholera-epidemie, en het is verzot op wodka; naar de liefde of haat van het volk kan men de betekenis beoordelen van datgene wat het liefheeft of haat.

De Jood Kipje.

Als je dorst hebt denk je dat je een hele zee zult opdrinken - dat is geloof; en als je gaat drinken drink je niet meer dan twee glazen - dat is wetenschap.

Er is niets ter wereld dat niet door de geschiedenis geheiligd wordt.

[Een kast staat al honderd jaar in een raadzaal, blijkens de papieren; ambtenaren vieren ernstig zijn jubileum.]

Een dergelijk gegeven gebruikte Tsjechow in het eerste bedrijf van ‘De kersentuin’.

N. is zanger; hij spreekt met niemand, heeft een doek om zijn keel, want hij moet zijn stem sparen, maar niemand heeft hem ooit horen zingen.

N. is een bekend advocaat in Moskou; Z., die evenals N. in Taganrog geboren is, komt in Moskou en gaat deze beroemdheid opzoeken; hij wordt gastvrij ontvangen, maar herinnert zich het gymnasium, dat N. en hij samen bezochten, en N. zelf, zoals hij er uit zag in zijn scholierenuniform; hij wordt hevig jaloers, vindt N.'s woning miserabel en ergert zich aan N.'s drukke gepraat, en gaat weg teleurgesteld door afgunst en door zijn eigen verachtelijkheid, die hij daarvóór nooit in zichzelf vermoed had.

Alles wat oude mensen niet meer kunnen is verboden of wordt verwerpelijk geacht.

Hij trouwde op reeds zeer bejaarde leeftijd met een jonge vrouw, en deze verkwijnde en verlepte samen met hem.

Hij schreef zijn leven lang over kapitalisme, over millioenen, maar zat altijd zonder cent.

Een landgoed. Winter. N. is ziek en zit huis. 's Avonds komt opeens van het station een onbekend jong meisje, Z., dat zich voorstelt en zegt dat zij gekomen is om de zieke N. te verzorgen. Deze schrikt, is in de war, weigert, maar Z. zegt dat zij toch blijft overnachten. Er gaat een dag voorbij, en nog een, en zij blijft maar. Ze heeft een ondraaglijk karakter, ze vergalt zijn bestaan.

Mama, laat u zich maar niet aan de gasten zien, u bent zo dik!

Een staatsraad ging, zoals na zijn dood bleek, elke avond naar de schouwburg om hondengeblaf te imiteren, waarmee hij i roebel verdiende; zo arm was hij.

Het succes begon deze man al met de tong te likken.

Hij leeft met een dienstmeisje, dat hem schroomvallig Uwe Hoogedele noemt.

Wij huurden een landhuis voor de vacantie; de eigenares, een zeer corpulente oude dame, huisde in een bijgebouw, wij woonden in het grote huis. Zij had haar man en al haar kinderen verloren, was eenzaam, erg dik, haar landgoed werd wegens haar schulden bij gedeelten verkocht. Het huis was ouderwets, smaakvol ingericht. Zij zat voortdurend de brieven te herlezen die haar man en haar zoon haar vroeger geschreven hadden. En toch was zij optimiste - als één van ons ziek werd sprak zij glimlachend: ‘Mijn beste, God zal helpen!’

Wat een holle klanken, al dat gepraat over de rechten der vrouw! Als een hond talentvol schrijft wordt immers ook die hond erkend!

De intelligentsia deugt nergens voor, omdat zij te veel thee zit te drinken, te veel zit te praten in rokerige vertrekken vol flessen...

In haar jonge jaren is zij weggelopen met een Joodse dokter, zij heeft een dochter van hem; nu haat zij haar verleden, haat zij de rossige dochter; maar de vader houdt nog steeds van haar en het meisje, hij loopt vaak onder haar venster, - een corpulente, knappe man.

Geen enkele maatstaf van ons, sterfelijke mensen, deugt voor de beoordeling van dat wat niet is, wat niet mens is.

Hij kende een zeer intelligent, gestudeerd meisje, maar eens, bij het baden, zag hij dat zij een zeer smal bekken en zielige magere heupen had - en hij kreeg een afkeer van haar.

Horloge. De slotenmaker Jegor heeft een horloge, dat nu eens achter-, dan weer ver vóór loopt; alsof de duvel ermee speelt staat het nu eens op 12, dan plotseling op 8 uur. Het lijkt of het dat uit kwaadaardigheid doet, of er een boze geest in huist. De slotenmaker probeert de oorzaak te ontdekken en dompelt het horloge een keer in wijwater...

N. is een zoon van een beroemde vader; hij is een veelbelovende jonge man, maar wat hij ook doet, iedereen zegt: ja, maar hij is toch niet wat zijn vader was.... Eens nam hij deel aan een soirée, hij declameerde, maar terwijl alle andere deelnemers succes hadden, zei men van hem: Goed, maar het haalt toch niet bij zijn vader. Thuisgekomen en naar bed gegaan keek hij naar het portret van zijn vader en balde dreigend de vuist naar hem.

Wij zwoegen om het leven te verbeteren, om onze nazaten gelukkig te maken, maar zij zullen zoals gewoonlijk zeggen: vroeger was alles beter, het leven nu is lang niet wat het vroeger was.

Mijn devies: ik heb niets nodig.

Tegenwoordig wordt een flink, arbeidzaam mens, die critisch tegenover zichzelf en zijn werk staat, uitgemaakt voor zanikpot, nietsnut, saaie piet, terwijl een sluwe onbenul die schreeuwt dat er ‘gewerkt moet worden’, applaus krijgt.

Wanneer de vrouw afbreekt, zoals de man, vindt men dat natuurlijk, iedereen begrijpt het, maar wanneer zij wenst of tracht te scheppen, zoals de man, vindt men dat onnatuurlijk en neemt er geen genoegen mee.

Ik zou willen dat ik in de andere wereld over dit leven hier kan denken: het was een heerlijk visioen...

De schrijver Gwozdikow denkt dat hij erg beroemd is, dat iedereen hem kent. Hij komt in S. en maakt kennis met een officier, die hem lang de hand drukt, hem verrukt aankijkend. G. is gevleid, drukt ook hem stevig de hand - tot de officier vraagt: ‘En hoe gaat het met uw orkest? U bent toch dirigent, nietwaar?’

Hij meende dat hij overal gerespecteerd en hoog gewaardeerd werd, overal, zelfs aan stationsbuffetten, en daarom at hij daar altijd met een glimlach.

De hanen kraaien, maar hem lijkt het dat zij niet kraaien, maar janken.

‘Bent u verliefd?’ ‘Jawel, gedeeltelijk’.

N. droomt dat hij naar het buitenland reist en dat hij aan de grens bij Werzjbolow uitvoerrechten voor zijn vrouw moet betalen, ondanks zijn protesten.

Toen die liberaal, na in hemdsmouwen gegeten te hebben, naar zijn slaapkamer ging en ik de bretels op zijn rug zag, begreep ik zo duidelijk dat deze liberaal een hopeloze, platvloerse kleinburger was.

Zij was een pleegkind van gravin Nadin en had bij haar allengs de functie van huishoudster gekregen, erg bedeesd, kon niets anders zeggen dan ‘jawel mevrouw’, ‘nee, mevrouw’, en haar handen trilden voortdurend. Eens dong de politiechef, een weduwnaar, naar haar hand, en zij trouwde met hem; ook toen bleef het ‘jawel’, ‘nee’, en meer niet, zij was doodsbang voor haar man en beminde hem niet; eens moest hij hevig hoesten, zij schrok en stierf.

Spreekwoord: De wijze leert graag zelf, de dwaas anderen.

Een schuchter jongmens kwam ergens op bezoek en bleef logeren; plots trad een oud vrouwtje van 80 jaar binnen, doof, met een klisteerspuit in de hand, en klisteerde hem; hij dacht dat dat zo hoorde en protesteerde niet; de volgende morgen bleek dat het oudje zich vergist had.

Hoe dommer de mens (de boer) is, hoe beter begrijpt een paard hem.

II
1892-1897

[De gustibus aut bene, aut nihil.]

Gebruikt door Sjamrajew in ‘De meeuw’.

Een moord. Lijk in een ravijn. Een jonge, onervaren rechter van instructie. Klein stadje. Hij zoekt lang en vergeefs naar de moordenaar. Een buurman, winkelier, komt bij hem en zegt: ‘Geef me 1000 roebel, dan zal ik de dader opsporen; ik heb veel relaties’. Hij krijgt 1000 roebel en zegt dan: ‘De moordenaar ben ik -’, luid lachend. De rechter kan echter niet bewijzen dat hij inderdaad de moord gepleegd heeft en neemt tenslotte ontslag.

[Trepljow heeft geen vaste doeleinden voor ogen, en dat heeft hem te gronde gericht. Zijn talent is hem noodlottig geworden. Hij zegt tot Nina in de finale: ‘U hebt uw weg gevonden, u bent gered, maar ik ben verloren’.]

Betreft het stuk ‘De meeuw’.

III
1897-1904

[Het schone, eeuwige bestaat klaarblijkelijk, maar het is buiten het leven; men zou niet moeten leven, maar wennen aan (onleesbaar) en dan in een stil hoekje onbewogen toezien.]

Notities op aparte velletjes

...Naar huis terugkerend dacht ik: ‘Sommigen geven af op “de wereld”, anderen op “de massa”, zij loven het verleden en laken het heden, zij gaan te keer dat er geen idealen meer zijn enz. - maar dat alles gebeurde ook 20-30 jaar geleden al, het zijn afstervende vormen, die hun dienst gedaan hebben, en wie er nu toe terugkeert is blijkbaar niet jong meer en sterft zelf ook af - tezamen met het gebladerte van vorig jaar verrotten ook zij die erin leven. Het kwam mij voor dat wij cultuurloze, afgeleefde mensen zijn, banaal in wat wij zeggen, sjabloonachtig in onze bedoelingen, helemaal beschimmeld, en dat, terwijl wij in onze intellectuelenkringetjes in oude vodden wroeten en elkaar naar aloude Russische gewoonte het leven zuur maken, om ons heen het leven bruist - een leven dat wij niet kennen en niet opmerken. Grote gebeurtenissen zullen ons verrassen als schone slaapsters, en u zult zien hoe een of andere handelaar Sidorow en een of andere districtsschoolmeester uit Jelets, die meer zien en weten dan wij, ons helemaal op de achtergrond zullen duwen, doordat ze meer zullen presteren dan wij allen tezamen. En ik dacht dat, wanneer wij nu plotseling de vrijheid zouden krijgen, waarover wij zoveel spreken als wij elkaar in de haren zitten, wij de eerste tijd niet eens zouden weten wat wij ermee moesten doen en haar alleen zouden benutten om elkaar in de kranten te beschuldigen van spionnage en geldzucht, om het publiek schrik aan te jagen met verzekeringen dat er bij ons geen mensen, geen wetenschap, geen literatuur bestaan, niets, niets. En het publiek schrik aanjagen, zoals wij dat nu doen en zullen blijven doen, betekent: dat publiek de moed ontnemen, d.w.z. het duidelijke bewijs leveren dat wij alle zin voor het sociale en politieke missen. Vóórdat de dageraad van een nieuw leven zal aanbreken, zo dacht ik verder, zullen wij veranderen in onheil voorspellende oude mannetjes en vrouwtjes, en wij zullen ons als eersten vol haat van die dageraad afkeren en er laster over verbreiden.’

Gedachten van een personnage van Tsjechow, misschien bestemd voor ‘Het verhaal van een onbekende’, maar niet opgenomen.

Mama heeft het voortdurend over armoede. Wat vreemd is dat toch. In de eerste plaats is het vreemd dat wij arm zijn, als bedelaars om aalmoezen vragen, en tegelijkertijd uitstekend eten, in dit grote huis wonen, de zomer in ons eigen dorp doorbrengen en in geen enkel opzicht op arme stakkers lijken - blijkbaar is dit geen gewone armoede, maar iets anders, iets ergers. Ten tweede is het vreemd dat mama nu al tien jaar al haar energie uitsluitend verbruikt om geld bij elkaar te krijgen om de rente te betalen; het lijkt mij dat, wanneer ze die ontzaglijke energie voor iets anders gebruikt had, wij al twintig van zulke huizen zouden hebben gehad. En ten derde vind ik het vreemd dat de zwaarste verantwoordelijkheid in het gezin gedragen wordt door mama, en niet door mij. Dat is voor mij het vreemdst en het afschuwelijkst. Zij heeft er, zoals ze zojuist zei, een punthoofd van, zij vraagt overal geld te leen, vernedert zich, onze schulden nemen met de dag toe, en ik heb intussen nog geen vinger uitgestoken om haar te helpen. En wat kan ik doen? Ik denk en ik denk, maar ik vind het antwoord niet. Slechts één ding is mij duidelijk: Wij glijden in snelle vaart langs een hellend vlak omlaag, en waar we terecht zullen komen mag de duivel weten. Het heet dat bij ons de armoede voor de deur staat, en dat armoede een schande is, maar dat begrijp ik niet, want ik ben nooit arm geweest.

Het innerlijk gehalte van die vrouwen is al even grijs en dof als hun gezichten en hun kleding; zij spreken over de wetenschap, de literatuur, over nieuwe stromingen e.d., alleen maar omdat zij vrouwen en zusters van geleerden en literatoren zijn; waren ze toevallig vrouwen en zusters van politie-wijkhoofden of tandartsen, dan zouden ze met evenveel overgave spreken over brandjes of over kiezen. Hun toestaan over de wetenschap te spreken, die hun vreemd is, en hen aan te horen betekent hun domheid vleien.

Wanneer gij ‘voorwaarts!’ roept, dient ge toch ook aan te wijzen in welke richting voorwaarts gegaan moet worden. U zult toch met me eens zijn dat, wanneer u dit woord zonder de richting aan te geven tegelijkertijd afvuurt op een monnik en een revolutionnair, zij een volkomen verschillende weg zullen inslaan.

In de Heilige Schrift staat geschreven: ‘Vaders, ergert uw kinderen niet’ - zelfs niet uw slechte en nergens voor deugende kinderen; maar de vaderen ergeren mij wel, zij ergeren mij in hevige mate; mijn leeftijdgenoten volgen hen blindelings, en achter hen aan de jonge broekjes; ik word elk ogenblik in het gezicht geslagen met goedbedoelde woorden.

De klerken op het kantoor van de gouverneur van het eiland hebben hoofdpijn en een katterig gevoel; zij menen dat een stevige drank hun goed zou doen, maar ze hebben geen geld. Hoe moet dat nu? Eén van hen - een dwangarbeider, hierheen gestuurd wegens het vervalsen van bankpapier - heeft een idee. Hij gaat naar de kerk, waar een oud-officier in het koor zingt, die hier terecht is gekomen omdat hij een superieur in het gezicht heeft geslagen. Hijgend komt hij op hem toe met de woorden: ‘Komt u mee, u hebt gratie gekregen. Het telegram is zojuist op het kantoor binnengekomen’.

De gewezen officier verbleekt, beeft en kan haast niet lopen van opwinding.

‘Voor zulk nieuws mag ik zeker wel een kleinigheidje...’, zegt de klerk.

‘Hier, neem alles wat ik heb...’, en hij geeft hem een roebel of vijf.... Hij komt het kantoor binnen. De officier is bang dat hij zal doodgaan van vreugde en houdt zijn hand op zijn hart.

‘Waar is het telegram?’

‘De boekhouder heeft het verstopt’, wordt geantwoord, waarop hij naar de boekhouder toeloopt. Dan barst een algemeen gelach los en wordt hij uitgenodigd er ook eentje op te drinken.

‘Wat afschuwelijk!’

De officier is daarna een week ziek.

Genoteerd tijdens zijn verblijf op Sachalin en bestemd voor zijn boek over dit eiland.

De mens zal net zo lang het spoor bijster zijn, een doel zoeken, zich onbevredigd voelen, tot hij zijn God zal vinden en begrijpen. Men kan niet uitsluitend voor zijn kinderen of voor de mensheid leven. En als men geen God heeft, is er niets waarvoor men leeft en moet men te gronde gaan.

De mens moet een geloof hebben of wel er een zoeken, anders is hij een waardeloos schepsel.

In het leven in onze steden vindt men geen pessimisme en geen marxisme, geen enkele stroming dringt er door, er heerst slechts stilstand, stompzinnigheid, middelmatigheid.

Hij trouwde, richtte zich in, kocht een schrijfbureau en maakte dat voor gebruik gereed, maar hij had niets te schrijven.

Het ongeluk is dat wij proberen de eenvoudigste kwesties op uiterst listige wijze op te lossen, waardoor zij juist bizonder gecompliceerd worden. Men moet naar een eenvoudige oplossing zoeken.

Er is geen Maandag of hij maakt wel plaats voor een Dinsdag.

De heren zijn hoogst fatsoenlijk, zij spreken over naastenliefde, over de vrijheid, over hulp aan de arme medemens, maar niettemin zijn zij echte feodalen: zij kunnen niet buiten lakeien, die zij om de haverklap vernederen. Zij hebben iets verborgen voor de Heilige Geest en hebben hem iets voorgelogen.

Men spreekt over de vrijheid, maar maakt nog ruimschoots gebruik van de diensten van slaven.

Het leven is een gang naar de gevangenis. De literatuur behoort eigenlijk aan te geven hoe men moet vluchten, of althans vrijheid te beloven - maar inplaats daarvan vertelt zij slechts hoe duister en vochtig het in de gevangenis is - hoe ellendig je het er zult hebben - dat je er zult omkomen...

Waarschijnlijk bedoeld om in de mond te leggen van Lysewitsj in ‘Vrouwenrijk’.

Aan mijn wereldbeschouwing ontbreekt ergens een groot stuk, net als de maan, wanneer hij afneemt, en ik geloof dat slechts liefde die lege plek kan vullen.

Bestemd voor Anna Akimowna in ‘Vrouwenrijk’.

Uit het dagboek
1896

Mijn buurman W.N. Semenkowitsj vertelde mij dat zijn oom Fet-Sjensjin, de bekende lyrische dichter, telkens wanneer hij over de Mochowaja reed het raampje van zijn rijtuig liet zakken en naar de universiteit spuwde. Hij spoog en riep ‘Phoe!’ De koetsier was er zo aan gewend dat hij elke keer als hij langs de universiteit reed stilhield.

...In Februari was ik op de doorreis in Moskou bij L.N. Tolstoj. Hij was geirriteerd, liet zich scherp uit over de decadenten en redetwistte anderhalf uur met B. Tsjitsjerin, die volgens mij voortdurend domheden verkondigde. Tatjana en Marija Lwowna speelden patience; zij namen iets in gedachte en vroegen mij beiden een kaart te trekken; ik liet elk van hen een schoppen aas zien, tot hun teleurstelling; het bleek dat het spel kaarten toevallig twee schoppen aas bevatte. Zij zijn allebei buitengewoon sympathiek, en hun verhouding tot hun vader is aandoenlijk. De gravin sprak de hele avond negatief over de schilder Ge. Zij was ook geirriteerd.

Het betreft hier Tsjechows tweede bezoek aan Leo Tolstoj en zijn gezin; het eerste had plaats in Aug. 1895 in Jasnaja Poljana. B.N. Tsjitsjerin is een bekend socioloog en later ook politicus. N.N. Ge was een Russisch portretschilder.

4 Augustus. Inwijding van de school in Talezj. De boeren uit de omtrek kwamen mij vier broden brengen, een heiligenportret en twee zilveren zoutvaatjes. De boer Postnov uit Sjolkowo hield een toespraak.

Tsjechow liet in Melichowo en omgeving drie dorpsscholen bouwen.

Wladimir S. Solowjow vertelde mij dat hij altijd een galnoot in zijn broekzak draagt - dat is volgens hem een radicaal middel tegen aambeien.

Tsjechow ontmoette de bekende wijsgeer Solowjow in Augustus 1896 te Kislowodsk, Kaukasus.

4 December. - Het is waar dat ik uit de schouwburg ben gevlucht, maar pas toen het stuk al was afgelopen. Twee of drie bedrijven zat ik in de kleedkamer van Lewkejewa. Tijdens de entre-actes kwamen er schouwburg-ambtenaren in hun ambtsuniform, met ordetekens op, ook Pogozjew met een ster in zijn knoopsgat; er kwam ook een jonge, knappe ambtenaar van het departement van staatspolitie. Als iemand zich vastzuigt aan een zaak die hem vreemd is, aan de kunst b.v., dan wordt hij, omdat hij nu eenmaal geen kunstenaar kan worden, onvermijdelijk een ambtenaar. Hoeveel mensen parasiteren er zo niet op de wetenschap, het toneel en de schilderkunst, met hun ambtenaren-uniformen aan! Trouwens in het algemeen geldt dat degene aan wie het leven vreemd is, die er niet meer toe in staat is, niets anders overblijft dan ambtenaar te worden. De dikke actrices, die zich in de kleedkamer bevonden, gedroegen zich goedmoedig-eerbiedig en vleierig tegenover de ambtenaren (Lewkejewa gaf uiting aan haar genoegen dat Pogozjew, nog zo jong, al zo'n hoge orde had); het waren net oude, eerzame huishoudsters, lijfeigenen die benaderd werden door hun meesters.

Geschreven na de weinig succesvolle première van ‘De meeuw’ te St. Petersburg.

1897

Tussen ‘God bestaat’ en ‘God bestaat niet’ ligt een enorme afstand, die de ware wijze slechts met grote moeite kan afleggen. Maar de Rus kent slechts één van die beide uitersten, wat er tussen ligt interesseert hem niet; en daarom is zijn kennis meestal nihil of bedroevend klein.

Mijn mercantiele loopbaan.

19 Februari. Diner in ‘Continental’ ter herdenking van de afschaffing der lijfeigenschap. Vervelend en absurd. Dineren, champagne drinken, luid praten, speeches afsteken over het groeiend zelfbewustzijn van het volk, het volksgeweten, de vrijheid e.d., terwijl om de tafel slaven in rok draven, die niets van lijfeigenen verschillen, en op straat, in de vrieskou, koetsiers wachten, - dat betekent liegen voor de Heilige Geest.

19 Febr. 1861 werd in Rusland de lijfeigenschap afgeschaft.

4 Sept. Aankomst in Parijs. Moulin rouge, danse du ventre, Café du Néant met doodkisten, Café du Ciel enz.

Deze en de volgende notities hebben betrekking op Tsjechows tweede buitenlandse reis in 1897-1898.

8 Sept. In Biarritz. Hier zijn ook W.M. Sobolewski en W.A. Marozowa. Elke Rus in Biarritz klaagt erover dat er zoveel Russen zijn.

W.M. Sobolewski, uitgever van de liberale ‘Russische Bode’, was een vriend van Tsjechow. Morozowa was fabriekseigenaresse en middelpunt van een literaire salon.

23 Sept. Nice. Heb mijn intrek genomen in het Pension Russe. Kennis gemaakt met Maksim Kowalewski, met hem geluncht in Beaulieu, in gezelschap van N.I. Joerasow en de schilder Jakobi.

Kowalewski, jurist en socioloog, was hoogleraar te Moskou, in 1887 ontslagen wegens liberale denkbeelden.

1 Oct. De graven van Herzen en Gambetti.

Sobolewski vertrokken.

9 Oct. Ik zag de moeder van Basjkirtsewa aan de roulette spelen. Een onprettig gezicht.

15 Nov. Monte Carlo. Ik zag de croupier een goudstuk stelen.

1898

26 Mei - Genoteerd dient te worden dat ik in Parijs, ondanks het regenachtige, koele weer, twee à drie weken aangenaam heb doorgebracht. Ik ben teruggereisd met Maksim Kowalewski. Heb veel interessante mensen leren kennen: Paul Boyer, Art. Roé, Bonnier, M. Dreyfus, De-Roberti, Waliszewski, Onegin...

Een staaltje van seminaristen-grofheid. Tijdens een van onze maaltijden kwam de criticus Protopopow op Maksim Kowalewski toe en zei, met hem klinkend: ‘Ik drink op de wetenschap, zolang zij niet schadelijk is voor het volk’.

Brieven
1875-1880

1. Aan Alex. P. Tsjechow

Zomer 1875, Taganrog.

Ik wens tibi optimum et maximum.

Aan zijn oudste broer Alexander; met potlood geschreven bij een brief van zijn andere broer Nikolaj

2 Aan Alex. P. Tsjechow

9 Maart 1876, Taganrog.

Mein lieber Herr!

Ich war gestern im Hause Alferakis auf einem Konzert, und sah dort deine Marie Feist und ihre Schwester Luise. Ich habe eine ontdekking gemacht: Luise en Marie zijn jaloers op elkaar wegens dich. Sie fragten mich von dir, ieder apart, om het hardst. Wel, wel, was ist das? Du bist ein Masurik, und es hat nichts mehr, mein lieber Herr Masepa. Ich schicke dir den ‘Saika’. Lese und bewundere dich.

A. Tsjechow.

Het biljet voor het concert van prof. Auer ten huize van Alferaki gab mir de Directeur. Maria Fjodorowna ging niet, dus kreeg ik het kaartje en ben ik gegaan.

A. Tsjechow.

Bijschrift bij een brief van zijn moeder aan haar oudere zoons Alexander en Nikolaj in Moskou. Alferaki was een welgesteld Taganrogs koopman, L.S. Auer een bekend musicus, leraar aan het St. Petersburgse conservatorium. ‘Zaika’ heette een humoristisch krantje, dat Tsjechow zelf schreef en tekende en zijn broers toestuurde.

3. Aan Michail M. Tsjechow

10 Mei 1877, Taganrog.

Lieve neef Misja!

Nu ik het geluk moet ontberen je nog eens te zien, grijp ik naar de pen. In de eerste plaats: vergun me je broederlijk te danken voor alles waarmee je me steeds van dienst ben geweest tijdens mijn verblijf in Moskou; in de tweede plaats: ik verheug me er van harte over dat wij gescheiden zijn als boezemvrienden en broeders, en daarom verstout ik mij te hopen en geloof ik dat de 1200 werst, die zich bevinden tussen ons - corresponderende broers, die elkaar goed hebben leren kennen - het lange voortduren van onze goede betrekkingen niet in de weg zullen staan. Nu volgt er een verzoek, dat waarschijnlijk zo gering is dat je het zult willen inwilligen: als ik via jou brieven aan moeder stuur, wees dan zo goed en geef ze moeder niet waar iedereen bij is, maar in het geheim; er zijn dingen in het leven die je maar tegenover één, trouw medemens kunt uitspreken; deze omstandigheid is het die mij dwingt, datgene wat ik aan moeder schrijf verborgen te houden voor anderen, voor wie mijn geheimen... helemaal niet interessant of liever gezegd onnodig zijn. Mijn tweede en laatste verzoek is iets gewichtiger. Wees zo goed en blijf vertroosting schenken aan mijn moeder, die fysiek en moreel verpletterd is. Zij heeft in jou niet alleen een neef, maar veel meer dan dat gevonden. Mijn moeder heeft een zodanig karakter dat iedere morele steun van de zijde van een ander krachtig en weldadig op haar werkt. Een erg dwaas verzoek, nietwaar? Maar je zult het begrijpen, te meer daar ik het had over ‘morele’, d.w.z. geestelijke steun. Voor ons bestaat er niets dierbaarders dan moeder op deze boosaardigste aller werelden, derhalve zul je je gehoorzame dienaar ten zeerste verplichten door zijn nog slechts half in leven verkerende moeder te troosten....

Aan een neef.

4. Aan id.

25 Aug. 1877, Taganrog.

Onlangs heb ik je een brief geschreven, waarop ik vol ongeduld het antwoord verwacht. Ik vergat je daarin één ding te vragen. Het gaat over een jongen, een neef van mij, die hier in Taganrog zich door het leven tracht te slaan. Waarschijnlijk heb je al van hem gehoord. Hij is een slachtoffer van werkeloos- en geldloosheid tengevolge van zijn minderjarigheid. Tot zijn huidige werk - het leren - is hij niet bij machte; slechts één ding blijft over, en wel ons tot jou te wenden. Mocht het ook maar enigszins mogelijk zijn - want onmogelijke kanten zitten hieraan genoeg-, wees dan zo goed, ik herhaal, als het kan, om deze knaap ergens als jongste bediende geplaatst te krijgen. Hij is een goede en ijverige jongen....

5. Aan id.

4 Nov. 1877, Taganrog.

...Bij ons in Taganrog is er niets nieuws, absoluut niets! Een dodelijke verveling! Laatst was ik in de Taganrogse schouwburg, en ik vergeleek die met jullie Moskouse. Een heel verschil! Trouwens tussen heel Taganrog en Moskou is het verschil groot. Zodra ik het gymnasium heb afgelopen vlieg ik op vleugels naar Moskou - het is mij erg goed bevallen!...

6. Aan id.

6-8 Apr. 1879, Taganrog.

Beste broer Misja!

Je brief ontving ik juist tijdens het dieptepunt van een allerverschrikkelijkste verveling, terwijl ik stond te gapen bij de huisdeur, dus je kunt nagaan hoezeer hij te stade kwam - en 't was nog wel zo'n lange! Je hebt een goed handschrift, en in de hele brief vond ik niet één grammaticale fout. Eén ding bevalt met niet: waarom kwalificeer je je eigen persoon als ‘je nietige en onbeduidende broertje’? Ben je zo overtuigd van je eigen nietigheid? Alle Misjka's hoeven immers niet gelijk te zijn! Weet je wanneer je je nietigheid moet beseffen? Voor God misschien, voor het verstand, de schoonheid, de natuur, maar niet voor de mensen. In je betrekking tot mensen dien je je waardigheid in te zien. Je bent toch geen misdadiger, maar een eerlijk mens? Respecteer dan ook de eerlijke jongen in jezelf en weet dat een eerlijke jongen geen nietigheid is. Verwar niet ‘deemoedig zijn’ met ‘je nietigheid beseffen’....

Je doet er goed aan boeken te lezen. Wen jezelf eraan te lezen. Mettertijd zul je die gewoonte op prijs stellen. Dus Madame Beecher-Stowe heeft aan jouw ogen tranen ontlokt? Ik heb haar eens gelezen, een half jaar geleden las ik haar nog eens voor studie-doeleinden, en ik had na het lezen een onaangenaam gevoel - het gevoel dat stervelingen hebben wanneer ze overmatig veel rozijnen of krenten gegeten hebben....

7. Aan L.A. Kamboerowa

± 23 Sept. 1880. Moskou.

Bizonder welopgevoede en uiterst toornige Ljoebow Alexandrowna! Ik zie dat mijn magere en loense broer U schrijft. Kom, denk ik bij mezelf, laat ik ook eens schrijven en bij die gelegenheid uiting geven aan mijn nederigste en diepste - enz. U hebt voormelde broer een ellenlange brief geschreven en daarin niet de minste aandacht besteed aan Uw ongehoorzame, maar zeer onderdanige dienaar. Daaraan hebt ge niet goed gedaan, genadige jonkvrouwe, mademoiselle Kamboerowa, - dat had ik van u totaal niet verwacht. Heb ik U dan ergens door beledigd? Heb ik U uitgescholden, U geslagen? Of U iets anders onbetamelijks aangedaan? Nu ja, U moet het zelf maar weten. Als gij Uw schuld wilt delgen, breng dan mijn groet over aan oom, tante en Gawril Parsentjewitsj, aan welke personen ik het een geluk acht het allerbeste toe te wensen.

Wat heerlijk geurt Uw beminnelijke brief, verrukkelijk! Ja, ja, dus voor Kolka èn een brief, èn parfum, en voor mij letterlijk niets! Ge hadt, wanneer ge een goede jongejuffrouw zijt, (aan wie ik toewens spoedig mevrouw te worden), beter zó kunnen doen: aan Kolka de brief sturen, en aan mij de parfum; dan zou iedereen tevreden zijn. Wat het stralende gezicht van Lipotsjka betreft, daarover zal ik maar zwijgen. Moge zij stralen tot Gods glorie. Als ze verliefd is, moet ze slaag hebben. Er zijn wel oudere jongedames dan zij, die desalniettemin niet verliefd zijn. Overigens, wanneer zij wil huwen, zal ik mij daartegen niet verzetten, laat zij haar gang gaan...

Alleen al de gedachte Uw genegenheid te verliezen doet mijn haren te berge rijzen... Weet, gij ongelukkige slavin der zwaarmoedigheid, dat ge in Moskou een onderdanigste dienaar bezit, bereid om terstond Uw in lang niet schoongemaakte samowar te reinigen.

A. Tsjechow.

Aan een Taganrogs kennisje. Kolka is zijn broer Nikolaj. Vroeg voorbeeld van Tsjechows schertsende briefstijl - vooral in brieven aan vrouwelijke geadresseerden.

Brieven
1883

8. Aan N.A. Lejkin

12 Jan. 1883, Moskou.

Geachte Heer, Nikolaj Alexandrowitsj!

In antwoord op Uw vriendelijke brieven stuur ik U een paar stukjes. Het honorarium heb ik ontvangen, het blad ontvang ik ook (Dinsdags); voor beide betuig ik U mijn dank. Ook dank ik U voor het vleiende verzoek te blijven medewerken. Ik schrijf met zeer veel plezier voor ‘Oskolki’. Het karakter van Uw blad, het uiterlijk, de kundigheid waarmee het geredigeerd wordt maken het voor mij en voor vele anderen aantrekkelijk.

Ook ik ben groot voorstander van korte stukjes, en als ik een humoristisch blad uitgaf zou ik alles wat maar even te lang was uitbannen. Op de redactiebureaux hier in Moskou ben ik de enige die vecht tegen te lange bijdragen,... maar tegelijkertijd, moet ik bekennen, bezorgt die beperking mij heel wat moeite. Soms valt het me heel zwaar om me ermee te verzoenen.... U wenst geen stukken van meer dan 100 regels te hebben - daar zit iets in. Maar nu heb ik een onderwerp. Ik ga zitten schrijven. De gedachte aan dat ‘honderd’ en ‘meer niet!’ zit me al van de eerste regel af dwars. Ik beknot zoveel ik kan, schift, schrap - soms (zo fluistert mijn schrijversinstinct mij in) ten nadele van het onderwerp en (vooral) van de vorm. Aldus geschift en geschrapt hebbend ga ik tellen - ik tel 100, 120, 140 regels (meer heb ik er nooit geschreven voor ‘Oskolki’), ik schrik en - stuur het maar niet.... Als voorbeeld van mijn ellende stuur ik U het stukje ‘Het enige middel’. Ik heb het bekort en stuur het U in de kortst mogelijke vorm, en toch geloof ik dat het nog knap lang voor U is.. Vandaar mijn verzoek: breid mijn rechten uit tot 120 regels - Ik weet zeker dat ik van dat recht weinig gebruik zal maken, maar het besef dat ik het bezit zal me van veel narigheid verlossen....

Oudst bewaarde brief aan Lejkin, redacteur van het papillaire weekblad ‘Oskolki’ (Splinters) en belletrist te St. Petersburg.

9. Aan Alexander Tsjechow

3-6 Febr. '83, Moskou.

...‘Oskolki’ zal je toegestuurd worden. Ik heb gisteren nog eens aan Lejkin geschreven, en die vervult mijn wensen met bizondere ijver: ik ben een van zijn naarstige bijtjes. Het blad is, zoals je zult zien, intelligent samengesteld en geredigeerd, goed verlucht en behoorlijk liberaal. Ik heb daar, zoals je zult zien, dingen in geplaatst gekregen die in Moskou zelfs de ongecensureerde bladen niet in hun schoot hadden durven opnemen. Ik ben bang dat ze hem op een goede dag te grazen zullen nemen. Ik krijg van Lejkin 8 kopeken per regel. Het honorarium wordt elke eerste van de maand uiterst accuraat toegezonden. De ‘Zritelj’ verschijnt geregeld en betaalt geregeld. Ik heb er al een 90 roebel aan verdiend.

Ik word populair en heb al recensies over mezelf gelezen! Mijn medicijnenstudie gaat crescendo. Ik kan al aardig doktert je spelen en kan haast niet van mezelf geloven dat ik het werkelijk kan... Je kunt geen ziekte bedenken of ik neem de behandeling ervan op me. Binnenkort zijn de examens. Als ik naar de 5e cursus overga, betekent dat: finita la comedia...

10. Aan Alexander Tsjechow

Tussen 20 en 28 Febr. 1883, Moskou.

Puike broer van me, Alexander Pawlowitsj! In de eerste plaats feliciteer ik jou en je wederhelft met de gelukkige bevalling en gezinsvermeerdering, en de stad Taganrog met de nieuwe burgeres. Moge de nieuwgeborene (sla een kruis!) vele jaren leven, rijkelijk bedeeld (sla een kruis!) met schoonheid, fysieke zowel als zedelijke, met het goud dezer aarde, met een welluidende stem en een goed stel hersens, en moge zij mettertijd een kerel van een man aan de haak slaan (sla toch een kruis, sufferd!), na tevoren alle Taganrogse gymnasiasten te hebben verleid en tot wanhoop gebracht!!!

...Je legt in je literaire producten te veel nadruk op beuzelarijen. En toch ben je niet van nature een subjectief schrijver. Het is niet iets aangeborens, maar iets verworvens. Het is even makkelijk je van die verworven subjectiviteit te ontdoen als thee te drinken. Je moet alleen eerlijker zijn: jezelf overal over boord gooien, niet jezelf in de huid van je romanfiguren steken, jezelf helemaal uitschakelen, al is het maar voor een halfuur. Je hebt een verhaal waarin een jonggetrouwd stel tijdens het hele diner zit te kussen, te pruilen en tranen te plengen. Geen enkel verstandig woord, alleen maar sentimentaliteit! Je hebt dat niet voor de lezer geschreven. Je schreef het omdat jij zo van dat gewauwel hield. Had nu dat diner beschreven, hoe ze aten, wat ze aten, wat voor keukenmeid er was, hoe vulgair je held was, hoe tevreden met zijn slome geluk, en hoe vulgair je heldin was, hoe belachelijk in haar liefde voor die zatte, volgegeten ganzerik met zijn servet onder de kin... Iedereen vindt het prettig welgedane, tevreden mensen te zien, dat is waar, maar om ze te beschrijven is het niet genoeg te vertellen wat zij zeiden en hoeveel maal zij elkaar kusten... Er is nog iets anders nodig: je moet jezelf losmaken van de persoonlijke indruk die een pasgetrouwd paartje op iedereen maakt die niet zwartgallig is... Subjectiviteit is iets vreselijks. Al was het alleen maar daarom, dat de arme auteur er in zijn volle lengte door te kijk wordt gezet. Ik wed dat alle popendochters en vrouwen van kantoorklerken die je verhalen gelezen hebben verliefd op je zijn, en als je Duitser zou zijn zou je gratis bier drinken in alle Bierhalle waar Duitse serveersters werken. Zonder die subjectiviteit, die Tsjmyrew-trant zou er uit jou een zeer verdienstelijk kunstenaar groeien. Je verstaat zo goed de kunst van het spotten, het honen, het belachelijk maken, - je hebt zo'n vloeiende stijl, en je hebt zoveel meegemaakt, zo ontzaglijk veel gezien in je leven... Helaas, al dat materiaal blijft ongebruikt liggen...

...‘Er is niet veel intuïtie voor nodig’, schrijf je verder, ‘om te begrijpen dat ik mijzelf door mijn vertrek van mijn familie heb losgemaakt en mij aan de vergetelheid heb prijsgegeven...’ Je wilt dus zeggen dat men je vergeet. Het behoeft geen betoog dat je zelf niet gelooft in wat je schrijft. Liegen heeft geen zin, broer. Als je aan het tobberige karakter van moeder gedacht had, en aan Nikolaj, die in dronken staat de hele wereld gedenkt en kust, dan had je dat niet geschreven; je had het niet geschreven als er geen traanklieren bestonden.

...‘Vader heeft me geschreven dat ik de verwachtingen beschaamd heb’ enz. Dat schrijf je nu al voor de honderdste keer. Ik weet niet wat je toch van vader wilt? Hij is een vijand van het tabak roken en van onwettige verbintenissen - hoe wil je hem dan tot je vriend maken? Dat kun je hem leveren met moeder en tante, maar niet met hem. Hij is zo hard als een bikkel, net zoals de Oudgelovigen, niets minder, en je krijgt hem niet van zijn plaats. Daarin ligt misschien ook zijn kracht. Hoe poeslief jij hem ook schrijft, hij zal zijn leven lang blijven zuchten, je steeds maar hetzelfde schrijven en, wat het ergste is, lijden... Weet je dat nu heus niet allemaal? Vreemd. Neem me niet kwalijk, broer, maar me dunkt dat hier een andere snaar meetrilt, en niet zo'n beste. Je roeit niet tegen de stroom in, maar probeert de stroom mee te krijgen... Wat kan het jou schelen hoe een of andere Oudgelovige over jouw echtelijk leven denkt? Wat kom je bij hem aan, wat wil je van hem? Laat hij er maar over denken zoals hij wil. Dat is zijn zaak als Oudgelovige. Jij weet dat je gelijk hebt, welnu, sta dan op je stuk, wat ze ook mogen schrijven, wat ze ook lijden... In het protest (zonder compromissen) ligt immers het hele zout des levens, man. Iedereen heeft het recht te leven met wie hij wil en zoals hij wil, - dat is het recht van een ontwikkeld mens, maar jij gelooft blijkbaar niet in dat recht, als je het nodig acht advocaten naar de Pimenowna's en Stamatitsjen te sturen. Wat betekent je echtelijke leven voor jou? Het is je nest, je warme plekje, je vreugde en smart, je poëzie, - en intussen handel je met die poëzie als met een gestolen watermeloen, kijk je iedereen argwanend aan (wat zou hij ervan denken?!), praat je er met iedereen over, tob je en kreun je... Als ik je gezin was zou ik me op z'n minst beledigd voelen. Interesseert het jou hoe ik denk, hoe Nikolaj of vader denkt? Wat gaat het je aan? Je wordt toch niet begrepen, zomin als jij vader, de ‘vader van zes kinderen’ begrijpt, en zomin als je vroeger het vadergevoel kon begrijpen. Ze zullen het niet begrijpen, hoe dicht ze ook bij je staan, en er valt ook niet veel te begrijpen... Leef je eigen leven, en basta....

N.A. Tsjmyrew was een onbelangrijk schrijver. Oudgelovigen (Raskolniki) waren de afgescheidenen uit de officiële Orthodoxe Kerk. Pimenowna, Stamatitsj: Taganrogse types.

11. Aan Alexander Tsjechow

13 Mei 1883, Moskou.

...Terwijl ik je schreef over jaloerse krantenschrijvers had ik echte krantenschrijvers op het oog, en daartoe behoor jij toch niet. Ik heb zoveel doorgemaakt en ben zoveel haat gaan voelen, dat ik zou willen dat jij weigert de naam van Oetkina's en Kitsjejews te dragen. Krantenschrijver, dat betekent op z'n minst schoelje, zoals je toch ook zelf meermalen ondervonden hebt. Ik verkeer in hun gezelschap, werk met hen, druk hun de hand en ben, naar ze zeggen, uit de verte al op zo'n schoelje gaan lijken. Ik vind dat akelig en hoop dat ik me vroeg of laat zal isoleren, net als jij. Jij bent geen krantenschrijver - dat is iemand die je glimlachend aanziet en intussen je ziel verkoopt voor dertig valse zilverlingen, iemand die, omdat jij beter en meer waard bent dan hij, je heimelijk door middel van een ander tracht te gronde te richten. Dat bedoelde ik toen ik je over krachtenschrijvers schreef.... Ik ben ook krantenschrijver, omdat ik veel schrijf, maar dat is maar tijdelijk... Zo zal ik niet sterven. Mocht ik doorgaan met schrijven, dan beslist van een veilige afstand, uit een muizengaatje... Wees niet jaloers op me, broer! Al dat geschrijf levert niets op, aan alle kanten word je geplukt. Die 100 roebel die ik per maand ontvang verdwijnen in onze magen, en ik ben niet eens in staat mijn ontoonbare grijze jas voor iets minder haveloos te verwisselen. Ik geef links en rechts geld uit en houd nihil over. De familie brengt er zo al meer dan 50 roebel door.... Ik troost me maar met de gedachte dat er tenminste geen schuldeisers achter de deur staan.

...Pastoechow is met me gaan souperen bij Testow; hij bood me 6 kopeken per regel aan. Ik zou bij hem geen honderd, maar 200 roebel per maand verdienen. Maar zeg nou zelf, je kunt beter zonder broek met je blote gat op visite gaan, dan bij hem werken. De ‘Boedilnik’ kan ik niet uitstaan, en als ik erin zou toestemmen er iets in te schrijven, dan alleen met pijn. De duivel hale ze! Als alle bladen zo eerlijk waren als ‘Oskolki’ zou ik in een koets met paarden rijden. Mijn verhalen zijn niet smerig en, naar men zegt, beter dan de andere naar vorm en inhoud; de Andrjoesja Dmitriews prijzen mij als eerste klas humorist, als een der besten, een der allerbesten zelfs. Op literaire avondjes worden mijn verhalen verteld. Maar je kunt beter... dan geld aannemen voor gemene rommel, voor gespot met een dronken koetsier en dergelijke. Enfin, we zien maar en wachten maar af, en intussen blijven we maar in onze grijze jas lopen. Ik begraaf me in de geneeskunde, daarin is redding, al geloof ik nog steeds niet dat ik een goede medicus word, - hetgeen betekent (dat zeggen ze tenminste, - mij laat dat allemaal koud) dat ik niet op de goede faculteit ben terechtgekomen.

N.L. Oetkina, N.P. Kitsjejew, A. Dmitriew waren tweederangs schrijvers. N.I. Pastoechow gaf het weekblad ‘Boedilnik’ (De wekker) uit. Testow is een Moskous restaurant.

12. Aan N.A. Lejkin

20 of 21 Aug. 1883, Moskou.

Bijgaande zending behoort tot de mislukte; de notities zijn bleekjes, het verhaal is niet behoorlijk afgewerkt en erg onbeduidend. Ik heb wel een beter thema en zou meer kunnen schrijven - maar het lot is ditmaal tegen mij. Ik werk onder de afschuwelijkste omstandigheden. Vóór mij ligt mijn on-literaire geschrijf, dat onbarmhartig aan mijn geweten knaagt, - in de kamer hiernaast schreeuwt het kind van een familielid dat is komen logeren, in de andere kamer leest mijn vader mijn moeder hardop ‘De verzegelde engel’ voor... Ergens heeft iemand zich een muziekdoos aangeschaft, en ik hoor ‘De schone Helena’ - Ik zou de stad uit willen vliegen, maar het is één uur in de nacht. Voor iemand die schrijven moet is er geen beroerder toestand denkbaar. Mijn bed is in beslag genomen door het familielid, dat elk ogenblik bij me komt en een of ander medisch onderwerp aansnijdt. ‘Mijn dochtertje zal zeker wel buikpijn hebben - daar huilt ze zo van’ - Ik heb het ongeluk medicus te zijn, en nog nooit heb ik een individu ontmoet dat het niet nodig oordeelde een medisch praatje met me te maken. En wie genoeg van de medicijnen heeft begint over de literatuur....

Oei, wat gaat dat kind te keer!! Ik zweer bij mezelf nooit kinderen te zullen krijgen... De Fransen hebben weinig kinderen, waarschijnlijk omdat zij studeerkamermensen zijn en verhalen schrijven voor de ‘Amusant’....

Gegroet. Ik ga er eens over denken hoe en waar ik me te slapen zal leggen.

‘De verzegelde engel’, populaire korte roman met religieuse strekking van N.S. Leskow.

13. Aan Alexander Tsjechow

15-20 Oct., 1883, Moskou.

...Samen met Lejkin kwam ook mijn geliefde schrijver, de bekende N.S. Leskow mij opzoeken. Deze laatste was een paar keer bij ons, ging met mij naar de Salon en de tent van Sobolew. Hij gaf me een boek van hem met een facsimile. Op een keer zat ik 's nachts met hem in een rijtuig. Halfdronken vroeg hij, zich tot mij wendend: ‘Weet jij wie ik ben?’ ‘Ja.’ ‘Nee, dat weet je niet - Ik ben een mysticus’ - ‘Ook dat weet ik.’ Hij kijkt mij met grote oude-mannen-ogen aan en profeteert: ‘Jij zult eerder sterven dan je broer.’ ‘Misschien.’ ‘Ik zalf je met olijfolie, zoals Samuel David zalfde - Schrijf!’

De man lijkt op een elegante Fransman en tegelijk op een pope die afgezet is. Een type dat de moeite waard is. Als ik in St. Petersburg kom ga ik bij hem logeren. We zijn als vrienden gescheiden.

...Vergeef me, broer, maar wees niet alleen in woorden een vader. Geef het goede voorbeeld. Schoon ondergoed en vuil door elkaar, etensresten op tafel, vieze lappen, je vrouw met ontblote buffers en een halsdoek om, zo vuil als de Kontorskaja-straat - dat is allemaal funest voor een kind in de eerste jaren. Een kind wordt het eerst getroffen door de uiterlijke vorm; en met die arme uiterlijke vorm is het bij jullie wel heel treurig gesteld. Op mijn erewoord, ik herkende je niet toen je twee maanden geleden bij ons logeerde. Was jij dat, die toch eens op zo'n keurige kamer woonde? Je moet ook niet luidkeels ruziemaken. Daarmee bederf je Katjka, en het trommelvlies van je kind bevuil je met je scheldwoorden. Als ik Anna Iwanowna was zou ik je er elk ogenblik van langs geven.

Brieven
1884

14. Aan N.A. Lejkin

25 Juni 1884, Woskresensk.

...Ik kan wel onderschriften bij plaatjes bedenken, maar niet zó maar! In gezelschap... Als je behaaglijk op een divan ligt, hooggestemd doordat je een tikje te veel gedronken hebt, en met vrienden allerlei onzin uitkraamt - dan wil er wel eens plotseling iets in je hoofd opduiken. Ik kan ook onderwerpen uitwerken die een ander me opgeeft, wanneer dat eens voorkomt.

Ik woon nu in Nieuw Jeruzalem. Ik woon hier met veel aplomb, want ik voel het doktorsdiploma in mijn zak... De natuur is hier aan alle kanten prachtig. We hebben alle ruimte, zomergasten zijn hier totaal niet. Paddestoelen zoeken, vissen, en het zemstwoziekenhuis. Het klooster is erg poëtisch. Staande tijdens de nachtmis, in het halfduister van galerijen en gewelven, bedenk ik literaire thema's. Die zijn er genoeg, maar ik kan er niet over schrijven... Elke Zondag wordt in het klooster Paasdienst gehouden met alle pracht en praal die daarbij hoort. Leskow zal wel van die eigenaardigheid van ons klooster weten. Iedere avond wandel ik in de omtrek met een bont gezelschap van heren-, dames- en kinder ‘modes et robes’.... 's Ochtends komt er een plaatselijke oud-ingezetene bij me, opa Prokoedin, een verwoed visser. Ik trek grote laarzen aan en ga ergens de baarzen, zalmen en zeelten naar het leven staan. Opa kan een heel etmaal blijven zitten, ik ben tevreden met 5-6 uur... Mijn familie is ook hier, kokend, bakkend en stovend van de geldmiddelen die mijn pennevruchten mij verschaffen. We hoeven dus geen honger te lijden. Alleen één ding is niet best: ik ben lui en verdien weinig.... Met mijn studie ben ik klaar. Dat heb ik U geloof ik al geschreven. Maar misschien ook wel niet. Ik kreeg het aanbod als zemstwo-arts in Zwenigorod te komen - maar ik heb het niet aangenomen.

Nieuw-Jeruzalem is de naam van een klooster niet ver van Moskou.

15. Aan id.

27 Juni 1884, Woskresensk.

Ik kom juist van een gerechtelijk-medische lijkschouw op 10 werst afstand van Woskresensk. Ik ben erheen geweest met een wilde trojka, in gezelschap van een afgeleefde, nog maar nauwelijks ademhalende en wegens zijn ouderdom totaal ondeugdelijke rechter van instructie, een klein, grijs, heel goedmoedig wezen, dat al 25 jaar droomt van de positie van lid van de rechtbank. Ik verrichtte de schouw samen met de districtsarts in het open veld, onder het lover van een jonge eik, aan een landweg. De dode was ‘er niet eentje van hier’, en de boeren op wier grond het lijk was gevonden smeekten ons met tranen in de ogen of wij de schouw om Christus' wil niet in hun dorp wilden doen... ‘Onze vrouwen en kinderen zullen van angst niet kunnen slapen!’ De rechter van instructie deed eerst afwijzend, zei dat hij bang was dat het zou gaan regenen, maar tenslotte, toen hij inzag dat we het protocol wel eerst in klad konden schrijven, met potlood, en toen bleek dat we er geen bezwaar tegen hadden het lijk in de open lucht te ontweien, gaf hij aan het verzoek van de boeren toe. Een dorpje in consternatie, getuigen, een veldwachter met zijn blikken plaatje op, de weduwe, die op 200 passen afstand van de lijkschouw stond te jammeren, en twee boeren in de rol van custodes bij het lijk... Naast die zwijgende wakers smeult een vuur. Het is een boerenplicht (waarvoor niemand ze iets betaalt), het lijk te bewaken tot de komst der bevoegde autoriteiten. De dode lag in een rood hemd en nieuwe broek, hij was bedekt met een laken. Daarop lag een doek met een heiligenbeeldje. We vroegen de veldwachter om water. Dat was er, vlakbij was een plas, maar niemand geeft een emmer: die zou door ons verontreinigd worden. Een boer bedenkt iets slims: die van het dorp Manechino stelen een emmer van Trochino. Een emmer uit een ander dorp, dat geeft niet... Wanneer zij kans zagen die emmer achterover te drukken, en waar en hoe, daar kom je niet achter. Ze zijn uitermate tevreden over hun heldendaad en grinniken er een tijdlang om. Het resultaat van de schouw is: 20 ribben gebroken, water in de long en een maag die naar sterke drank ruikt. Gewelddadige dood tengevolge van wurging. Een man in dronken staat, in de borst gedrukt met iets zwaars, waarschijnlijk met een stevige boerenknie. Op het lichaam een groot aantal schaafwonden, afkomstig van het schudden. De boeren van Manechino vonden het lijk en hebben het twee uur lang zo energiek door elkaar geschud dat de verdediger van de moordenaar straks met recht aan de expert zal kunnen vragen of de gebroken ribben niet het gevolg van het schudden zijn. Maar ik denk dat die vraag niet gesteld zal worden. Er zal wel geen verdediger, en ook geen beklaagde zijn. De rechter van instructie is dermate seniel dat niet alleen een moordenaar, maar zelfs een zieke wandluis zich voor zijn zwakke oog kan verbergen... U zult wel genoeg krijgen van het lezen, maar ik heb er nu juist plezier in te schrijven. Ik voeg nog één karakteristiek trekje aan mijn verslag toe, dan zwijg ik. De vermoorde was een fabrieksarbeider. Hij kwam van de kroeg in Toechlowo met een vaatje wodka. Getuige Polikarpow, die het lijk het eerste langs de weg heeft zien liggen, verklaarde dat hij naast het lichaam een vaatje had gezien. Toen hij er een uur later weer langs kwam zag Polikarpow het echter niet meer. Ergo: de waard van Toechlowo, die geen drank mag verkopen om mee te nemen, heeft het vaatje bij de dode weggenomen om geen last te krijgen. Maar genoeg hierover.

16. Aan id.

10 Dec. 1884, Moskou.

Er zijn al weer drie dagen voorbij sinds ik zó maar ineens bloed heb opgegeven. Die bloedspuwing belet mij te schrijven en zal me ook beletten naar St. Petersburg te komen... Wanneer U op de redactie komt, wilt U dan de toezending van het honorarium bespoedigen? Voor zieken en lediggangers is het altijd gezonder hun geld vroeg te ontvangen dan laat.... Alsof de duvel ermee speelt heb ik nu juist enkele patiënten. Ik moet ze bezoeken, maar kan niet.. Ik weet niet wat ik met ze moet beginnen. 't Gaat me ook aan mijn hart ze aan een collega over te doen - ze brengen toch wat geld in het laatje!

Eerste vermelding van Tsjechows ziekte.

Brieven
1885

17. Aan P.G. Rozanow

13 Febr. 1885, Moskou.

Collega major et amicissime, Pawel Grigorjewitsj!

Mag ik de loop Uwer sprankelende gedachten onderbreken door een bede, gericht aan Uw adres? Mijn gebed tot U bestaat uit het volgende. Weest U zo goed en trek Uw pelsjas aan, zet Uw bontmuts op en begeef U naar de winkel ‘Thee en Suiker’ van koopman Staritsjenko. Na hem gegroet te hebben begint U een gesprek van ongeveer de volgende inhoud.

U: Verhuurt gij soms ook, señore, het landhuisje, zich bevindend tussen Zwenigorod en Sawwa?

Hij: Aan wie?

U: Aan de welbekende Moskouse geneesheer en niet minder welbekende literator A.P. Tsjechow met deszelfs huisgenoten.

Hij (verblekend): Maar - maar nee, mijn armzalig hutje is onwaardig het onbevattelijke te bevatten!

U zet hem dan uiteen dat ik een onpretentieus mens ben en iemand van bescheiden verlangens. In geval hij erin toestemt mij zijn huisje te verhuren slaat U de blik neer en informeert bescheiden naar de prijs en zo.

De zaak is dat mijn familie's zomers buiten moet wonen. Woskresensk gaat vervelen, maar in Zwenigorod zijn ze nog niet geweest, dat zouden ze graag eens proberen. Een zomerhuis hier in de stad huren wil ik niet om zekere hygiënisch-economisch-politieke redenen. En buiten de stad is er alleen maar dat huisje van Uw commercant Staritsjenko met zijn huwbare dochter met grote bruidsschat. Die dochter en die bruidsschat hoef ik niet te hebben, maar het buitenhuis zou ik graag huren, als het tenminste bewoonbaar is, d.w.z. als de plafonds niet lekken, de ramen heel zijn, als er een kelder is enz. Het huis staat, zoals U zich misschien herinnert, aan de oever van de Moskwa, aan de weg van Zwenigorod naar Sawwa, rechts. Zelf zal ik het nauwelijks bewonen, maar ik ben verplicht voor mijn familie een zomerbivak te zoeken. Ja, het is wat als je een gezin hebt!...

18. Aan Michail P. Tsjechow

10 Mei 1885, Babkino.

Eindelijk zijn mijn zware laarzen uitgetrokken, ruiken mijn handen niet meer naar vis en kan ik aan een brief beginnen. Het is nu 6 uur in de ochtend. Ze slapen allemaal. Een ongewone stilte... Alleen tjilpen er wat vogels en krabbelt er iets achter het behang. Ik schrijf deze regels zittend voor een groot vierkant raam in mijn kamer. Onder het schrijven kijk ik telkens naar buiten. Voor mijn ogen strekt zich een bizonder warm, vriendelijk landschap uit: het riviertje, in de verte bos, het dorpje Safontjewo, een stukje van het huis der Kiselews. Voor het gemak schrijf ik punt voor punt:

a. Onze heenreis was zonder overdrijving ellendig. Bij het station huurden we een rijtuig met twee knollen.... Die sleepten ons voort met een hoogst ergerlijke traagheid. Vóór we bij de Bebulakerk waren was al hun speeksel uit hun bek gelopen. In Jeremejew gaven we ze voer. Over de afstand van Jeremejew tot de stad deden we 4 uur, zo abominabel was de weg. Meer dan de helft van de tocht sukkelde ik naast het rijtuig voort. De rivier kwamen we over bij Nikoelino. Ik was vooruitgegaan (het was al nacht), verdronk bijna en kreeg een fris bad. Moeder en Marja moesten met een bootje worden overgezet. Je kunt je voorstellen hoeveel gegil, locomotief-gefluit en andere uitingen van vrouwenangst dat gaf! In het bos van de Kiselews brak de een of andere trekriem van de paarden. Een tijd wachten... En zo voort; kortom, toen we eindelijk Babkino bereikten was het één uur in de nacht - Sic!

b. De deuren van het landhuis waren niet op slot. We wilden de eigenaren niet lastigvallen en gingen maar naar binnen, staken een lamp aan en ontwaarden iets dat al onze verwachtingen overtrof. De kamers zijn kolossaal groot, en er is meer meubilair dan nodig is. Alles is zo aardig, geriefelijk en gezellig als het maar kan.... Zo'n huis kost in de buurt van Moskou minstens 500 roebel. Als je komt zul je het zelf zien. We installeerden ons, ik ruimde mijn koffers op en ging de inwendige mens verzorgen. Ik dronk een glaasje wodka, een glaasje wijn, en het beviel me zo best door het raam naar de donkere bomen en de rivier te kijken... Ik hoorde een nachtegaal zingen en kon mijn oren niet geloven! Ik kon me nog niet goed van Moskou losmaken. Ik sliep verrukkelijk. 's Morgens vroeg kwam Begitsjew bij het raam en blies op een hoorn, maar ik heb hem niet gehoord en bleef slapen als een dronken schoenmaker.

c. 's Morgens ging ik een fuik in de rivier zetten; daar hoorde ik opeens roepen ‘Een krokodil!!’ Ik kijk op en zie aan de overkant Lewitan - Hij werd op een paard over de rivier gezet. Na de koffie begaf ik me met hem en de jager Iwan Gavrilow (een merkwaardig type) op jacht. We sjouwden 3½ uur voort, legden 15 werst af en legden één haas neer. De honden deugden niet...

d. En nu over de vis. Hengelen gaat hier slecht. Je vangt alleen wat stekelbaars en grondels. Overigens heb ik één meun gevangen, maar zo'n kleine dat hij beter niet in de pan, maar nog wat naar school kon gaan.... Marja Wladimirowna maakt het goed. Ze heeft moeder een pot jam gegeven en is ook verder de vriendelijkheid zelve. Ze levert mij anecdoten uit Franse tijdschriften (oude). Wat ik ermee verdien delen we samen.... Ik ga nu theedrinken en dan slapen. Ik slaap tot koffietijd en ga dan met Kiselew de fuiken inspecteren. Gisteren heb ik een massa geschreven, straks verstuur ik het. Je werkt hier prima.

De Kiselews - kleine grondbezitters te Babkino, bij wie de Jam. Tsjechow een zomerhuis gehuurd had. W.P. Begitsjew was de vader van mevr. Kiselewa. I.I. Lewitan is een bekend landschapsschilder. Marja Wladimirowna - mevr. Kiselewa, die literaire aanleg had en met wie Tsjechow ook later veel correspondeerde.

19. Aan N.A. Lejkin

12 Oct. 1885, Moskou.

Uw brief ontving ik hier in onze nieuwe woning. Ik woon nu aan de overkant van de Moskwa-rivier, en je waant je hier geheel in de provincie: 't is netjes, rustig, goedkoop en - stomvervelend. Het bericht van de pogrom tegen ‘Oskolki’ heeft me als een hamerslag getroffen. In de eerste plaats is het jammer van mijn werk, en verder krijg je door dit hele geval een naar, benauwd gevoel... We zullen moeten wachten en geduld hebben... Ik vrees wel dat we ons voortdurend zullen moeten inperken. Wat vandaag nog toegestaan is, daarvoor moet je morgen op het matje komen bij het censuurcomité, en het zal niet lang meer duren of zelfs de koopmansstand wordt verboden vrucht voor ons. Nee, de literatuur verschaft je geen zeker stuk brood, en U heeft er verstandig aan gedaan dat U vroeger geboren bent dan ik, toen men nog vrijer kon ademhalen en vrijer kon schrijven...

Naar aanleiding van de mededeling van Lejkin dat hij bij het censuurcomité had moeten verschijnen en ernstig gewaarschuwd was, terwijl een groot deel van zijn copy door de censoren was geschrapt.

Brieven
1886

20. Aan Alexander Tsjechow

4 Jan. 1886, Moskou.

Jou en je hele familie wens ik een heel gelukkig nieuwjaar toe ende geboorte van enige nieuwe spruiten. Je bent waarschijnlijk kwaad dat ik je niet schrijf. Geve God je al het goede! Ik ben ook kwaad en om dezelfde reden... Schurk! zak! Kinderen verwekkende beambte! Waarom schrijf je niet? Je brieven hebben toch niets van hun vroegere bekoring en kracht verloren? Je bent toch niet opgehouden mij als je broer te beschouwen? Welnu, ben je dan geen varken? Schrijf, duizend maal vraag ik je: schrijf! Bij ons is alles wel, behalve dat vader nog weer meer lampen gekocht heeft. Hij heeft een lampenmanie....

Ik ben in St. Petersburg geweest en heb daar, bivakkerend bij Lejkin, alle kwellingen doorgemaakt waarover in de Schrift staat: ‘Tot het einde heb ik geleden’... Hij gaf me te eten en te drinken als een vorst, maar hij heeft me bijna doen stikken in zijn leugens, de ellendeling! Ik heb kennisgemaakt met de redactie van de ‘St. Petersburgse Gazette’, waar ik ontvangen werd als de sjah van Perzië. De kans is groot dat jij werk aan die krant krijgt, maar niet vóór de zomer. Vertrouw Lejkin niet te veel. Hij probeert steeds mij een beentje te lichten bij de St. Petersburgse Gazette. Dat zal hij ook bij jou proberen. In Januari komt Choedekow bij me, redacteur van de St. Petersburgse Gazette. Ik zal er eens met hem over praten.

Maar om Allahs wil, schei alsjeblieft uit met die verdrukte lage ambtenaren! Voel je dan niet dat die uit de tijd zijn en slechts verveling opwekken?...

Hoe meer je bekort in je eigen werk, hoe vaker men iets van je zal opnemen. Maar vooral: let erop, houd er rekening mee, wees ervan doordrongen - al bekortend en het vijfmaal overschrijvend - dat heel St. Petersburg de gebroeders Tsjechow volgt. Ik was getroffen door de ontvangst die de St. Petersburgers mij bereidden. Soeworin, Grigorowitsj, Boerenin - allemaal nodigden ze mij uit, juichten zij over me - en ik kreeg het land dat ik altijd zo onverschillig geschreven had, zo onserieus. Als ik maar geweten had dat ik zó gelezen zou worden had ik niet het ene verhaal na het andere op bestelling afgeleverd. Dus denk eraan: je wordt gelezen. En verder: gebruik in je verhalen niet de namen van je kennissen. Dat is onverstandig: te familiaar, en je kennissen verliezen hun respect voor het gedrukte woord.

Ik heb kennisgemaakt met Bilibin. Een heel geschikte vent, die je, mocht het eens nodig zijn. volkomen kunt vertrouwen. Hij zal over een jaar of twee-drie in de St. Petersburgse krantenwereld vast een voorname rol gaan spelen. Volgens mij brengt hij het wel tot redacteur van ‘Nowosti’ of ‘Nowoje Wremja’ of zo. Een nuttige connectie dus...

Tijdens Tsjechows eerste bezoek aan St. Petersburg, in Dec. 1884, waarbij hij door enkele figuren uit de literaire en journalistieke wereld gefêteerd werd, ging hij voor het eerst beseffen dat hij serieuzer werk moest trachten te produceren, dat hij iets in zijn mars had; zijn afkeer van de oppervlakkige stukjes die hij totnutoe meestal geschreven had nam sterk toe.

21. Aan Michail Tsjechow

15 Jan. 1886, Moskou.

Medische verklaring.

Dit bewijs is uitgereikt aan de Student der Keizerlijke Universiteit Michail Pawlowitsj Tsjechow, oud 20 jaar, van Orthodoxe godsdienst, ter bevestiging van het feit dat hij sedert 1865 mijn bloedeigen broeder is en door mij gemachtigd wordt op de redactiebureaux der bladen waarvoor ik werk zoveel geld te halen als hij nodig heeft, hetgeen ik hierbij door mijn handtekening en mijn zegel bekrachtig.

Moskou, de 15e Januari 1886.

A. Tsjechow, arts.

22. Aan W.W. Bilibin

14 Febr. 1886, Moskou.

Sire! Ik smeek U, restaureer Uw afschuwelijk handschrift! Geloof me, het is zelfs nog erger dan het mijne. Uw k's en zetten zijn zo hemeltergend dat de strop een veel te geringe straf voor ze is. Ik verbaas me erover dat de regering U met zulk een handschrift nog langer op het departement duldt!

Uw laatste brief is zo sympathiek dat hij verdient in een heel wat beter handschrift te zijn geschreven.

Ik maak het goed en ben gezond - wat Palmin verklaart door het feit dat ik mezelf niet behandel. Ik heb een massa werk. zelfs om te eten is er geen tijd over. Zojuist heb ik de monoloog-scène ‘Over de schadelijkheid van tabak’ voltooid, die ik in het diepst van mijn hart bestemd heb voor de komiek Gradow-Sokolow. Doordat ik maar 2½ uur tot mijn beschikking had heb ik die monoloog bedorven en heb hem toen niet naar de duivel gestuurd, maar naar de ‘Petersburgse Gazette’. Mijn bedoelingen waren goed, maar de uitwerking is slechtissime...

Hebt U ook iets over mijn boek vernomen?

U hebt mij aangeraden het bij het H. Doopsel niet een pseudoniem, maar mijn eigen achternaam te geven. Waarom vermeed U een motivering van die raad? Waarschijnlijk hebt U wel gelijk, maar ik heb er nog eens over nagedacht en toch maar de voorkeur gegeven aan een pseudoniem, en niet zonder reden. O, o, daar zijn weer een stel pummels boven mijn hoofd aan het trouwen en aan het stampen als paarden, ik kan er niet van slapen...

Bent U wel eens ceremoniemeester op een bruiloft geweest? Laatst heb ik dat bij de hand gehad...

Zullen wij samen een vaudeville in twee bedrijven schrijven?! U bedenkt het eerste bedrijf, en dan ik het tweede. Het honorarium delen we eerlijk. Schrijft U dus, zo bezweer ik U bij de as van Caesar...

Bilibin (zie ook de vorige brief) was redactiesecretaris van Lejkins blad ‘Oskolki’. Palmin was een tweederangs-dichter, waarmee Tsjechow bevriend was. ‘Over de schadelijkheid van tabak’ werd door Tsjechow in 1903 nog eens bewerkt. Het boek waarover hij schrijft is de zojuist verschenen bundel van zijn verhalen ‘Bonte vertellingen’, auteur ‘A. Tsjechonte’. Tsjechow woonde in deze tijd onder een zaal die vaak voor bruiloften verhuurd werd.

23. Aan A.S. Soeworin

21 Febr. 1886, Moskou.

Zeer geachte Aleksej Sergejewitsj!

Uw brief heb ik ontvangen. Ik dank U voor Uw vleiende opmerkingen over mijn werk en voor de vlotte plaatsing van mijn verhaal. Hoe verfrissend en zelfs inspirerend de welwillende aandacht van een zo ervaren en talentvol man als U op mijn schrijverij heeft gewerkt zult U zich kunnen voorstellen.

Uw mening over het geschrapte slot van mijn verhaal deel ik, en ik dank U voor deze nuttige aanwijzing. Ik schrijf al zes jaar, maar U bent de eerste die zich de moeite heeft gegeven mij op iets te wijzen en dat te motiveren.

Het pseudoniem A. Tsjechonte is waarschijnlijk wat vreemd en wat gezocht. Maar het is al bedacht in de nevelige ochtendschemer van mijn jeugd, ik ben eraan gewend, en het vreemde ervan valt me daardoor niet meer op...

Ik schrijf betrekkelijk weinig: niet meer dan 2-3 kleine vertellinkjes in de week. Tijd voor medewerking aan de ‘Nowoje Wremja’ zal ik wel kunnen vinden, maar niettemin verheug ik me dat U daaraan niet de voorwaarde verbonden hebt dat ik mijn werk bij korte tussenpozen moet insturen. Zodra die voorwaarde aanwezig is voel je je gehaast, voel je een druk op je schouders, en dat stoort je bij het werk. In mijn geval is het stellen van korte termijnen ook daarom al bezwaarlijk omdat ik arts ben en praktijk uitoefen - ik kan er niet voor instaan dat ik morgen niet voor een hele dag van mijn schrijftafel word gehaald. Ik loop dus voortdurend het risico niet op tijd klaar te komen.

Het door U vastgestelde honorarium is voor mij voorlopig zeer zeker voldoende. Wanneer U het ook nog kunt regelen dat ik de krant, die ik slechts zelden zie, geregeld toegestuurd krijg, zal ik U zeer dankbaar zijn.

Deze keer stuur ik een verhaal dat juist tweemaal zo lang is als het vorige, en, naar ik vrees, ook tweemaal zo slecht...

De eerste brief aan Soeworin, eigenaar van het dagblad ‘Nowoje Wremja’ (opportunistisch-behoudend) te St. Petersburg, waarmee Tsjechow nauw bevriend zou raken. Het eerste door S. opgenomen verhaal is ‘De Dodenmis’, het tweede, waarover Tsjechow hier schrijft, ‘De heks’.

24. Aan W.W. Bilibin

28 Febr. 1886, Moskou.

Ik heb juist gesoupeerd, hetgeen ik ook U toewens.

Als Lejkin mij een brief schrijft, acht hij het nodig bovenaan niet alleen datum en jaar te zetten, maar ook het nachtelijk uur waarop hij, zijn slaap opofferend, aan zijn luie medewerkers schrijft. Ik zal hem navolgen: het is nu 2 uur in de nacht. Apprecieert U dit wel!!

Al lang wilde ik antwoorden op Uw vriendelijke brief, maar vergeeft U mij: ik ben totaal bezet! Wat er met mij aan de hand is, de duivel mag het weten. Zo enorm veel werk heb ik niet eens, maar ik zit erin te wroeten als een tor in de mest, met entr'actes en geijsbeer... De nadering van de lente doet zich voelen! En in de lente en zomer ben ik gewoonlijk lui...